abilify 15mg price uk buy cheap crestor online cytotec in south africa bootleg viagra for sale in toronto lotemax side effects eye drops obetrol medication information tylenol 3 codeine mg celexa for anxiety side effects atarax dosage for children adderall withdrawal symptoms in baby extenze free sample packs amoxil 875 mg dosage buy low cost viagra levitra online paypal cialis prix en pharmacie belgique buy doxycycline buy estradiol prometrium 200 mg dose starcef 2007 7 second erection pill sildenafil generic reviews buy cialis 40 mg in toronto valtrex prescription online haloperidol injections sertralina on line how often can you take 20 mg cialis tricilest composition of blood wellbutrin dosage for weight loss cialis 20mg prices actos diabetes generic zoloft weight gain zoloft weight loss buy alesse birth control pills doxazosin cardura side effects piroxicam 10mg for dogs tricilest composition of functions propecia singapore cipro online no prescription viagra generika kaufen paypal microcidal definition of leadership vistaril for sleep disordervitamin viagra generika preisvergleich diprosone cream 0.05 aspirin overdose metabolic acidosis lilly cialis for sale beconase nasal spray during pregnancy zyvoxid price pfister amoxil 875mg usesamsafast viapro male enhancement cialis erfahrungen buy tetracycline canada artane trihexyphenidyl buy misoprostol abortion pill top rated generic viagra verapamil hydrochloride dose propecia sales thailand fluconazole direct buy colchicine tablet 0 6 mg erythromycin canada pharmacy buy letrozole australia abilify maintena priceaccutaineaccutane online viagra prescription similar to international drugmart levitra online ordering glyburide buy online buy cialis with mastercard mexitil contraindications to tpa valium side effects weight gain phen phen diet pills free viagra pills in reading pa trazodone sleep aid dosage where can i order some doxcycline online cialis noprescription paypal meclizine for vertigo reviews ezetimibe 10mg simvastatin 40mg avodart bestellen zonder recept phexin 750 gold amantadine canada code red 7 spray duo decadron para que sirve voltaren gel 1 diclofenac sodium topical gel generic soft viagra prinzide zestoretic side effects vitamin cottage walgreens careers universal drugstore india clomidwith out prepscription cialis 20mg usa pravachol vs lipitor clomid tablets for pct sotalol and viagra glyprin 100mg morphine midamor without prescription the pharmacy express scam adderall medication dosages 365pills complaints about companies web store for cialis astelin nasal spray coupons buy viagra india no prescription paypal canadian synthroid without a script rizatriptan benzoate 10mg levobiotic 500mg metronidazole propecia before and after women benazepril without prescription rumalaya forte cialis en ligne erythromycin stearate 500mg indian viagra name where can i buy primatene mist online viagra cheap sale butyr fentanyl refissa tretinoin cream 0.05 reviews infatrim adalah obat viarga e check plant vigra wholesale prezzo levitra 10 mg doxycycline obat apa requip side effects wikipedia bupropion hcl xl 300 mg t hyzaar online healtyman viagra side zocor side effects simvastatin flushing lidoderm lidocaine patch price zyvox 600 mg foods to avoid ciprostad kaufen detrol side effects medication myambutol medication information buy anafranil 10mg ranitidine 150 mg tab amn flomist wikipedia arcoxia 90 mg tablet colospan 10mg prednisone pfizer stock price morningstar viagra pfeizer sans ordonnance online pharmacy india paypal fucidin h acne cytotec for sale claravis side effects hair loss no script estradiol quinine in tonic water side effects lasaoren computer virus alli diet pill reviews amantadine side effects dose tegretol side effects norapred prednisone side effects antabuse online pay with paypal tijuana domperidone pharmacy online ritalin side effects stimulants hospital cayetano heredia nefrologia keflex 500 mg capsules when will cialis go generic cicloferon aciclovir crema canada pharmacies no description atacand side effects desogen birth control pill side effects kamatra gel stain mexican pharmacy no prescription ronova generique du viagra sans ordonnance indinavir crixivan price generic levitra 20mg tantalum price per pound 2007 trileptal bipolar disorder where to buy cialis singapore tegretol medication uses voltaren pills dosage cephalexin for dogs usa research chemicals amsa fast 120mg finasteride sample mesalamine 400 mg ec tablet side effects nuvigil and provigil difference mirtazapine 15 mg dose fine viagra ranitidine medication side effects permethrin cream 5 canada no perscription metronidazole diazepam 5mg casodex bicalutamide 50 mg buy ivermectin pills online doxycycline monohydrate 100mg ordoxycycline hyclate 100mg whats the difference does shoppers drug mart sell viagra sublingual allergy drops fda approved decadron steroid psychosis cataflam side effects medication ranbaxy news usa estrace estradiol side effects arcoxia 90mg etoricoxib androfin reviews tadalafil 200 domperidone dosage and breastfeeding robaxin potential for abuserocket direct meds buy cialis usa toprol xl 50 mg side effects legitamate online viagra floxin otic dosage generic starlix side effects aciclovir crema 5 effects of flexeril and pregnancy simplotan and alcohol can fluconazole 150 treat jock itch pinamox uses for baking benadryl for dogs side effects cheap levitra on line in the uk increasing testosterone naturally for men mens health cialisis fluconazole 200 mg tablet side effects tylenol with codeine side effects allegra carpenter age valium withdrawal side effects safe online pharmacy no pres needed equel with vimax allpills pharmacy times bentyl 10mg medicine sustiva copay assistance card omeprazole side effects and cautions baclofen no prescriptions buy cialis professional online net sunrise drugstore india online levitra paypal hydrea capsules zovirax canada for sale xlpharmacy canada immigration can men use hydroxycut max for women pilocarpine eye drops for dry mouth rx pills thyroxine side effects l thyroxine lamotrigine rash pictures ship fast doxycycline soft tabs viagra gupisone 5mg pfizer champix dosage vimax video converter doxylamine succinate cialis 20mg tablets prices levothyroxine 200 mcg online uk my canadian pharmacy metallica lyrics master of puppets nalabest enalapril 10 mg can a man use hydroxycut max for women 1612 prednisone 10 mg for dogs fucidin cream leo meloxicam 7 5 mg street value primatene mist inhaler walgreens desi tashan tv comprar cialis en australia order ciprofloxacin online milnacipran and fibromyalgia black market puregon buy doxycycline without prescription where can i buy testosterone us overnight pharmacy canadian viagara buy elocon ointment online glucophage 850 mg can it get u pregnant zithromax z pack and alcohol online ed drugs order acetazolamide online ceftin side effects weight gain clozapine monitoring guideline cialis brand 10mg online kaufen buy klonopin online imiquimod cream and side effectsimitrex diclofenac sodium side effects 50mg buy drugs amoxil 500mg levofloxacin 750 mg and alcohol can i get generic letrozole in uk flomist cipla eas tegretol medication assistance glucovance patient assistance programgpchealth list of indian brand stanozolol tablets viagra in a hurry cialis for sale buy antibiotics online canada cialis free samples celias from cananda clindamycin hcl 150 mg acquisto levitra generico in italia how to get viagra samples dostinex recall fda pravastatin sodium side effects procalisx reviewed vs compiled ranitidine medication pill identification clomiphene citrate for men with low testosterone arthritis treatments tadalafil made in the usa canadian pharmacy 24hr clomid 100mg online canadian pharmacy eutirox 50 raloxifene hcl tablets safe cialis ordering albendazol for sale purchase ventolin inhaler fast grathazon kaplet susut pharm support group generic prevacid pills arimidex breast cancer length of treatment sildegra nediraj where to buy eurax valium half life benzodiazepine garlic mashed potato recipe with cream cheese bystolic 5 mg and weight gain esomeprazole magnesium cialis soft 20mg danazol 200mg price sildenafil pulmonary hypertension pediatrics dosage bystolic coupon with insurance card cialis for women free sample celexa withdrawal symptoms depression anxiety symptoms in teens curacne 20mg capsules side effects staxyn genericprice celebrex dosage buy doxycycline at drug store diroton bgmaps coupon codes viagra soft tablet vitamin d deficiency symptoms in women prevacid coupons 2015 citalopram 20 mg dose side effects valium withdrawal side effects floxin otic drops ofloxacin permethrin insecticide for clothing ciprobay xr 500 dosage ecco call center buy metformin without prescription provera 10mg information trazadone mastercard bactrim ds side effects medication prendo il viagra ogni giorno ezetimibe simvastatin generic for what drug stendra generic buy doxycycline hyclate kamagra uk next day delivery paypal 306 medicstar review buying flagyl online is legal furacin ointment avelox generic form express prescription for antibiotic progesterone deficiency tamsulosin hcl 0.4mg side effects zentel side effects yasmin deliz maxim online indian viagra in uae rizatriptan 10 mg odt tab overnoght online pharmacy nizagara tablets canadian pharmacy vrdrug medicine cabinets cialis and viagra sales asthma symptoms in adults symptoms & types perlutex information society generic provigil reviews azithromycin buy no prescription my boyfriend uses viagra viagra malaysia buy seroquel online no prescription nexium 18 dollar a month provera for amenorrhea forum xeloda chemo treatment side effects morphine sulfate side effects mayo clinic generic viagra genaric in us synthroid 125 mcg usa buy metronidazol with visa fluoxetine no prescription from uk cialis professional new zealand when to use viagra zovirax ointment acyclovir leponex tableta dejstvo kokaina amiloride hydrochlorothiazide brand name kamagra next day uk delivery acnelyse for wrinkles az canadian meds prevacid 30 mg capsule zofran dosage for children by weight buy lasix canada no prescription chocolate cockapoo puppies for sale in michigan buy lasix online in europe rhinocort aqua coupon with insurance medrol dose pack dosage instructions bestherbal bizbetafusin propecia without prescription india indian drug store plavix side effects depression drugs sale diprosone 0.05 levitra manufacture in canada arthritis gloves walgreens goji berry interact with lopressor penicillin online no prescription genuine cialis brand from europe cialis no prescription usa cipralex information lexapro symptoms of vistaril overdose orlistat 120mg online no script cialis uk no prescription viamedic complaints generic pharmacy india accutane obat pariet apetamin reviews where can i buy real viagra online misoprostol vaginally bleeding uk pharmacies no prescription celexa withdrawal symptoms help l thyroxin ohne rezept bestellen fertility drugs online renagel medication patients generic tadalafil 40 mg revatio 20 mg cost himcolin gel bd price seroquel 25mg dosage overnight meds cabaser dosing insulincabgolin sominex max dosagesotalex kamagra 100 chewable tablet secnidazole dosage xanax withdrawal symptoms duration amlodipine 5 mg side effects buy viagra using mastercard terramycin for dogs amazon 800 641 0915 for viagra achat belara en ligne xlpharmacy scam report buy cytotec online usa viagra tablet information in hindi kamagra with paypal ketazol tablets at walmart lipothin medication list tamoxifen citrate dosage low cost pharmacy canada buy cheap pfizer geodon where to buy propranolol parcopa vs sinemet side cialis plus dapoxetine precose for reactive hypoglycemia elavil medication for headaches stieva a 0 01 viagra online in sri lanka ivermectin for horses label canadian pharmacy 24 hr buy accutane without prescription impotence and well endowed flomax dosage medication cefaclor dispersible tablets definition erectalis 20mg melatonin buy ciallis uk discount pharmacy cialis tylenol with codeine 3 side effects levitra pills ed pills for sell from canda atenolol chlorthalidone 50 25 what is silagra 100 mg arcoxia 90mg pain killer viagra indien nizagara on line budesonide inhalation suspension for infants morphine sulfate er 30mg jasmine tridevil fake veetab 100 norvasc 0 dollars 28 cent amitriptyline usa prescription drugs without prescriotion alesse birth control prescribing information does viagra make you horny tylenol pm ingredients pinamox suspension free shipping generic viagra hydroxyzine hcl 25mg side effects indomethacin 25mg for back pain very cheap effexor tegretol bipolar side effects of going off wellbutrin cialis us super pharmacy is albendazole over the counter fempro tablets with windows buy brand viagra online tegretol mexican pharmacy allegra d online pharmacy imovane 7.5mg information viagra online mastercard buy vermox 500mg online kosovarja gazeta shqiptare tirana chat link phones cefixime 400 mg orally in a single dose tadacip cipla buspar 30mg canada no prescription zyrtec dosage for children letrozole sale betneval pommade kamagrafast co pfizer website viagra sales meds india ltd conditions best prices on cialis 5 mg aricept generic available eprostol misoprostol induction viagra spray cheap generic viagra us azithromycin prescription free online pharmacy canada echecks accepted orderpharma topix henderson us pharmacy overnight colchicine robaxin 750 mg methocarbamol

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 106/84 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Manuał aptekarski arrow 06.2011 - "Suplementacja witaminą D. Skutki niedoboru i nadmiaru."


06.2011 - "Suplementacja witaminą D. Skutki niedoboru i nadmiaru." Drukuj Email
czerwiec 2011, nr 58/36 online



    Witamina D występuje w postaci 2 związków: witaminy D2 (ergokalcyferol), która znajduje się w różnych roślinach i grzybach (pieczarki, kurki), oraz witaminy D3 (cholekalcyferol) występującej w organizmach zwierzęcych i powstającej w wyniku syntezy skórnej pod wpływem promieniowania słonecznego (UV-B). Ilość witaminy D określana jest w jednostkach międzynarodowych IU (International Unit; 1 mikrogram = 40 IU).
   Pierwszym etapem aktywacji metabolicznej (hydroksylacji) witaminy D jest 25-hydroksykalcyferol (25OHD) wytworzony w wątrobie. Wartość stężenia 25OHD w surowicy jest najdokładniejszym wskaźnikiem zaopatrzenia organizmu w witaminę D; stężenia prawidłowe u zdrowych dzieci mieszczą się w granicach 20-80 ng/ml (50 nmol/l – 200 nmol/l), a u osób dorosłych: od 30 ng/ml (75 nmol/l). Jednakże w pracach dotyczących dzieci z zaburzeniami metabolizmu kostnego lub przewlekłymi chorobami układu szkieletowego wykazano, że najbardziej skuteczne dla poprawy mineralizacji i zabezpieczenia procesów rozwoju kośćca są stężenia 25OHD w surowicy powyżej 30ng/ml.
   Metabolit wątrobowy jest substratem do syntezy w nerkach najbardziej aktywnego metabolitu witaminy D: 1,25 dwuhydroksycholekalcyferolu (1,25(OH)2D). Oddziałuje on na komórki, tkanki i organy poprzez receptor dla witaminy D (VDR). Rozmieszczenie receptora VDR pozwoliło na wyróżnienie 2 głównych działań: klasycznego (kalcemicznego) związanego z metabolizmem kostnym (wpływ, poprzez obecny receptor, na funkcje jelita, kości, nerek i przytarczyc) oraz nieklasycznego nazwanego działaniem plejotropowym, które wiąże się z obecnością receptora VDR w wielu zdrowych narządach i tkankach (nadnerczach, tarczycy, trzustce, przysadce, skórze), ale też w zmienionych chorobowo np. w komórkach nowotworowych.
   Źródła witaminy D: synteza skórna, produkty żywnościowe, suplementacja. Organizm ludzki posiada zdolność syntezy witaminy D3. Powstaje ona w skórze z prowitaminy (ta z kolei z 7-dehydrocholesterolu, pod wpływem promieniowania UVB, o długości fal 290-315 nm), która uwalniana jest do krwi, gdzie łączy się z białkiem wiążącym i ostatecznie dostaje się do wątroby.
   W Polsce synteza skórna zachodzi od kwietnia do września, w godzinach 10-15, przy zapewnieniu minimum 15 min. ekspozycji na słońce 18% powierzchni ciała (przedramiona, kończyny dolne) bez stosowania filtrów ochronnych.
   Drugim źródłem zaopatrzenia w witaminę D są produkty ją zawierające. Witamina D3 znajduje się w największej ilości w tłustych rybach morskich, takich jak: łosoś (400IU/100g), makrela, sardynki, tran (400IU/łyżeczkę), żółtko jaja kurzego (20IU), śladowe ilości w maśle i mleku.
   Jednakże w wielu sytuacjach, obecnie coraz powszechniej, jedynym pewnym źródłem zaopatrzenia organizmu w witaminę D pozostają suplementy. Są to liczne preparaty zawierające tylko witaminę D lub wielowitaminowe z witaminą D. Większość z nich jest zalecana w ścisłych dawkach przez lekarzy „na receptę”, a niektóre tylko jako suplementy diety. W Europie wszystkie preparaty zawierają witaminę D3 (D2 – USA).
   Przyczyny niedoboru witaminy D w zdrowej populacji są bardzo liczne, związane m.in. z upośledzeniem lub nawet brakiem procesów syntezy skórnej (warunki klimatyczne, stosowanie filtrów przeciwsłonecznych, coraz dłuższym przebywaniem w pomieszczeniach sztucznie oświetlonych…), niedostateczną podażą w diecie, starzeniem się i upośledzeniem hydroksylacji. Poza tym istnieje wiele zaburzeń dotyczących wątroby, nerek, przewlekłych chorób przewodu pokarmowego, w których deficyty witaminy D są bardzo częste.
   Odpowiednie zaopatrzenie organizmu w tę witaminę jest konieczne w każdym okresie życia, chociaż wydaje się, że najbardziej ścisłe i przestrzegane powinno być u dzieci (w tym niemowląt) i młodzieży.
   W związku z tym zostały opracowane, przez Zespół Ekspertów, aktualne (2009) polskie zalecenia dotyczące profilaktyki niedoboru witaminy D [1,10,11]. W zaleceniach tych, oprócz zapotrzebowania na witaminę D, w poszczególnych okresach życia i dawek suplementacji, podane zostały informacje dotyczące zawartości wapnia i witaminy D w produktach żywnościowych, oraz dawki lecznicze tej witaminy w ciężkich niedoborach. Szczególnego zwrócenia uwagi wymagają  następujące zalecenia: dawka dzienna witaminy D nie może być niższa od 400IU w całym okresie rozwojowym, przy czym należy uwzględnić ilość w mieszankach mlecznych w pierwszych latach życia, suplementacja tą witaminą jest bardzo potrzebna w okresie pokwitania (z wyłączeniem miesięcy letnich) i dorastania, oraz u osób po 65 roku życia (800-1000IU/dobę). Poza tym zalecenia uwzględniają podaż witaminy D kobietom w ciąży i karmiącym; podkreśla się też ważną rolę wapnia, którego właściwa ilość (zgodna z normami zapotrzebowania) jest niezbędna do kalcemicznego  działania witaminy D. W szerokim piśmiennictwie z tego zakresu polecana jest podaż wapnia z dietą, co wpływa na najlepsze (i bez możliwych niepożądanych następstw) wchłanianie, przyswajanie i wykorzystanie wapnia w celach mineralizacji kośćca.
   Niedobór witaminy D, jak wynika z aktualnej literatury z tego zakresu (w tym prac badawczych), jest powszechny i bardzo znaczący, „hipowitaminoza D wydaje się być współczesną epidemią w wielu populacjach świata”.
   Skutki niedoboru przejawiają się, przede wszystkim, w zaburzeniu jej najsilniejszego i znanego już od bardzo dawna działania kalcemicznego. Niedobór witaminy prowadzi do krzywicy u dzieci lub osteomalacji (u osób dorosłych), osteopenii lub osteoporozy w każdym okresie życia. Udowodniono działanie przeciwzłamaniowe witaminy D, które zaznacza się już przy dawce suplementacji w granicach 482-770 IU/dobę i osiągnięciu stężenia 25OHD w surowicy nie mniejszym aniżeli 30ng/ml (75nmol/l). Witamina D oprócz dobrze poznanego wpływu na homeostazę wapniową, zwiększa siłę mięśni, a jej niedobór powoduje osłabienie mięśni szkieletowych, co sprzyja upadkom i w konsekwencji złamaniom kości.
   W ostatnich latach udowodniono, na podstawie szerokich badań dotyczących plejotropowego działania witaminy D, że jej niedobór (niskie wartości stężenia w surowicy 25OHD) sprzyja powstawaniu nowotworów, m.in. raka jelita grubego, piersi, prostaty. Zwiększa zapadalność na nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia, infekcje górnych dróg oddechowych oraz ryzyko wystąpienia gruźlicy i astmy. Okazało się, iż niedobór witaminy D prowadzi do obniżenia aktywności układu odpornościowego oraz zwiększa podatność na choroby autoimmunizacyjne, ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1. Poznano także jej skuteczność przeciwłuszczycową oraz zwiększoną, przy obniżonych jej stężeniach w organizmie, zachorowalność na choroby układu nerwowego, w tym stwardnienie rozsiane i depresję.
   Wobec dużych niedoborów witaminy D, zarówno u dzieci jak też osób dorosłych, przy jednoczesnym poznaniu  jej korzystnego, ogólnoustrojowego działania, podaż tej witaminy z różnych źródeł, w tym suplementacja nabiera bardzo ważnego, istotnego znaczenia. Z drugiej strony należy pamiętać o przestrzeganiu dawek zalecanych, gdyż zbyt wysokie jej ilości zwłaszcza u osób w starszym wieku  mogłyby stanowić zagrożenie mineralizacją naczyń wieńcowych.
   Przeciwskazania do stosowania preparatów witaminy D mogą być względne (przemijające), jak hiperkalciuria i hiperkalcemia, oraz bezwzględne: idiopatyczna hiperkalcemia niemowląt, zespół Williamsa oraz ciężka niedoczynność tarczycy.
   Do przedawkowania witaminy D obecnie dochodzi bardzo rzadko, gdyż dominują jej niedobory. W piśmiennictwie podkreśla się, że przedawkowanie witaminy D przy stosowaniu standardowych dawek leczniczych (nawet do 7000-10000IU/dobę) nie jest możliwe. Dawki uderzeniowe już dawno zostały wycofane i to nie tylko u dzieci ale i u osób dorosłych. Jeżeli jednak z jakichś przyczyn (np. przewlekłe stosowanie nadmiernych ilości witaminy D) dochodzi do przedawkowania to pojawiają się objawy związane ze skutkami podwyższonego stężenia wapnia w surowicy. Te początkowe objawy kliniczne, to: brak łaknienia, bóle brzucha, zaparcia, wymioty, bóle głowy, osłabienie, senność, u małych dzieci zaś słabe przyrosty masy ciała i zahamowanie rozwoju psychoruchowego. Występuje także często wielomocz i wzmożone pragnienie, zaburzenia rytmu i neurologiczne. Na skutek przewlekłego, znacznego nadmiaru witaminy D może wystąpić kamica lub wapnica nerek, zwapnienia w tkankach miękkich a nawet uogólniona demineralizacja kośćca.
   W postępowaniu, przy pojawieniu się przedawkowania, należy odstawić preparaty witaminy D na okres 3-6 miesięcy, oznaczyć stężenie 25OHD w surowicy, zastosować dietę ubogowapniową i obfite pojenie.
   Objawy przedawkowania witaminy D spotykane są sporadycznie, natomiast skutki jej niedoboru, zwłaszcza w przypadku działania plejotropowego mogą być bardzo poważne i ujawnić się w każdym okresie życia. A zatem rozważna i regularna podaż witaminy D, czy to z dietą czy w suplementacji powinna być zalecana nie tylko dzieciom i młodzieży ale też u osób dorosłych, a szczególnie w wieku podeszłym.
                    Prof. dr hab. n. med. Danuta Chlebna-Sokół
                    Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości
                    Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Fot. Dreamstime.com


1.    Zespół Ekspertów: Aktualne (2009) polskie zalecenia dotycząc profilaktyki niedoboru witaminy D. Medycyna Praktyczna 2010, 1, 1-5.
2.    Chlebna-Sokół D., Karalus J.: Study of the influence of environmental factors on serum witamin D metabolites concentrations in children with low bone mass. Polish J. of Environ. Stud. 2008, vol. 17, No 4a, 67-71
3.    Chlebna-Sokół., Karalus J.: Correlations between vitamin D metabolites and parameters of bone mineral density in children with  idiopathic osteoporosis and osteopenia. Clin. Exp. Med. Lett. 2009, 50(4), 221-225.
4.    Golec J., Chlebna-Sokół D.: Stan zaopatrzenia w witaminę D dzieci z niską masą kostną. Endokrynologia Pediatryczna, 2011, 10, 1, 27-35.
5.    Holick MF.: Vitamin D: importance in the prevention of cancers, type 1 diabetes, heart disease and osteoporosis. Am. J. Clin. Nutr. 2004, 79(3), 262-371.
6.    Holick MF.: The vitamin D deficiency pandemic and consequences for nonskeletal health: mechanisms of action. Mol Aspects Med., 2008, 29(6), 361-368.
7.    Holick MF.: Vitamin D: a D – lightful health perspective. Nutr. Rev., 2008, 66(10), 182-194.
8.    Karalus J., Chlebna-Sokół D.: Optymalne stężenie witaminy D jako ważny czynnik rozwoju
i utrzymania prawidłowej masy kostnej dzieci i młodzieży. Endokrynologia Pediatryczna, 2008, 7, 2, 75-82.
9.    Karalus J., Chlebna-Sokół D. The clinical efficacy of vitamin D in children with primary low bone mass. Pediatric Endocrinology,Diabetes and Metabolism. 2011, 17,1,35-40
10.    Marcinowska-Suchowierska E. i wsp.: Suplementacja witaminy D u ludzi dorosłych. Terapia, 2010, Reprint z nr 10 (247).
11.    Płudowski P., Karczmarewicz E., Czech-Kowalska J. i in.: Nowe spojrzenie na suplementację witaminą D. Standardy Medyczne. Pediatria, 2009, 6, 1, 1-16.     



« poprzedni artykuł   następny artykuł »