viagra next day gupisone prednisolone 5mg tablet aciclovir crema pret temovate 0.05 zoloft ingredients fluoxetine side effects antidepressants prometrium 100mg capsule jamaican peritol weight gain diltiazem er 240mg capsules ranbaxy laboratories limited india buspar for anxiety and irritability haldol medication classification where to mail order cialis from india vasotec medication ingredients metoclopramide over the counter order pills can atorvastatin cause hair lost estradiol patch 0.05 indocin medication for preterm labor florinef dose for dogsflovent macrobid 100mg capsule qsymia coupon discount pharmacy levitra generika preisvergleich flagyl precio mexico pilexil spray on bedliner baytril dogs antibiotic side effects buying viagra from boots pay pal buying medcine binotal ampicilina 500 mg buy omeprazole canada depakote side effects medication buy viagra vs cialis vs levitra accutane before and after photo letrozole to buy prednisone fir dogs no perception pyridium 200mg tablet philippine pharmacy online where can i buy viagra in las vegas lasuna plant wintomylon drugstore topomax without a script fasigyn forte definition online drugstore usa captopril dosage formcarafate buy letrozole tablets paroxetine hcl 20mg and yawning furosemide without prescription canada avana mckinney ranch apartments review septra antibiotic side effects azithreomycin canadian pharmacy all meds services buy mircette without prescription cara kerja boiling viagra vs cialis information sominex inactive ingredients buy prescription diet pills online amitriptyline overnight no rx order cialis without prescription antibuse pharmacy probenecid and penicillin colchicine 0.6mg generic estradiol levels in pregnancy imigran gelap di pekanbaru pharmacy without dr prescriptions buying synthroid without insurance order advairhfa without prescription zoloft and breastfeeding dose fusidic acid over the counter avelox antibiotic lumigan 0.03 drops bland cialis paypal www cialis and viagra com provigil weight loss reviews clomid ovulation calculatorprgnancy calculator buy lisinopril tylenol 3 codeine how good is viagra that you buy online cozaar 50 mg vs lisinopril betapace 160 mg propranolol and alcoholism xalatan patent expiration parcopa prescribing information metoprolol tartrate orlistat 120mg capsules reviews tadalafil 30mg baclofen side effects hallucinations cialis gratuit orlistat froom china buy viagra super force online ed trial pack without a prescription cialis 50 mg cardura xl budesonide inhalation narcotics online no prescription ordering tinidazole viamax power erector lopid 600 mg triglycerides normal range adipex weight loss drug rogaine for men reviews eprex 40000 iu buy std antibiotics online canada terramycin for chicks acyclovir pills for sale in u s viagra without a doctor prescription from canada to us proventil from canada no prescription buy flagyl 500mg online no prescription minocycline hcl 100 mg capsule zyprexa medication cost comparison ventolin hfa 90 mcg inhaler side effects cialis cena u apotekama fenix viagra for sale on ebay cymbalta without rx overnight xenical over the counter cost vardenafil 20mg tablets cyclidox antibiotics for strep furolin medication can you get high off baclofen levothyroxine to buy uk wo kann ich viagra kaufen canada pharmacy coupons clomiphene australia beconase aq coupon naltrexone price canadian health and care mall canadian pharmacy levitra amoxil 500 mg for sinus infection can i take augmentin for strep throat femara letrozole side effects donormyl ingredients in benadryl letrozole side effects for men metoprolol side effects suhagra 50 advantages of nuclear toprol xl generic manufacturers amantadine without prescription rythmol propafenone dose sildenafil citrate tablets ip erection medicines for diabetics zyvoxid spc college samonas listening therapy program cheap sildenafil from india can you use levaquin for sinus infection eszopiclone generic name glipizide dosages cymbalta on line not generic staxyn vs levitra propecia sale price dostinex no prescription methocarbamol street value mentat syrup 100ml sildenafil or viagara spiriva inhaler capsule insurance companies in canada aciphex generic alternative vigora 5000 hindi search http walgreens online pharm licodexon obat tradisional can i buy albendazole over the counter dermizol gel manicure canada meds actavis promethazine with codeine super cialis order frank lloyd wright omaggio vase buy viagra with american express card colospan hovid online buy clomid tijuana reseta para abortar antibiotics for bronchitis and sinusitis viagra statistics benadryl for infants dosage magnesium side effects and interactions adalat sony tv watch online india cialis paymentpaypal metrogel coupons galderma buy roofie glipizide side effects dose alesse birth control pill information ziac 2 5 mg 6 25 mg androgel 1.62 coupons penicillin without prescription folcres mexico city horhy pakistah kosovarja revista celebrex 200mg online nolvadex for pct dosage what is lipothn zyban side effects wellbutrin drug flurazepam medication dalmane ampicillin without prescrition buy nexium in mexico buy money pack antabuse drug information clavaseptin 500mg metronidazole what is prazosin hcl 2mg cap benadryl and pregnancy antihistamines dianabol stacked with anavar levofloxacin hydrochloride tablets dosagelevothroid nolvadex research products for sale aciphex medications buy depo testosterone online paroxetine 10mg tab cialis 5 mg for sale flonase side effects in toddler amlodipine 5mg image mesalamine generic price yasmin le bon pics fda approved contrave weight loss drugcorega taking viagra analy cialis online pharmacy canada proventil online kamagra uk paypal citrate magnesium laxative dosage erectile dysfunction home remedies no script needed canadian pharmacy does cipro work for acne doxine without prescription canada promethazine on line keflex dosage for uti treatment buy van tin without prescription probenecid side effects tretinoin cream 0.025 reviews zantac for infants pheromones for women to attract women nolvadex arimidex sale arava medication effectiveness atosil side effects viagra gift card google furosemide no prescription rosuvastatin and fenofibrate tablets does domperidone work for norovirus dapoxetine hydrochloride tablets z pack or ceftin for sinus infection nitrofurantoin mono mac 100mg cheap metformin canada buy aciclovir tablets online adderall xr side effects in children growth buy 5mg cialis generic methotrexate calculator liquid cialis dosage free pharmacy paypal accepted vibrox medicine shoppe clomid and twins propecia generika 1mg clopidogrel side effects on eye toradol 10mg high mirtazapine side effects pfizer viagra price cytotec pills online 150mg doxycycline buy online buy cephalosporin canada jasmine thompson bundle of tantrums buy viagra australia cialis online with amex prinivil generic doxycycline dosage for sinus infection solaraze produktbeschreibung cheap amitrippline viagra urdu vytorin medication discounts obestat 15mg capsules cipla products cialis dosage 2 5 mg viagra online germany overseasrxdrugs coupon lortab side effects medicines buy modafinil pakistan free astromenda removal tool viagra pills india sumycin capsuleshow where can i buy lipitor in the uk uroxatral side effects bph symptoms metrogel vaginal gel discharge zestril 10 mg lisinopril phexin bd 750mg antibioticsphizerpiadas aldara side effects treatment keftab vs keflex antibiotic viagra a sherbrooke zoloft withdrawal symptoms wintomylon bula hats safe site to viagra soft captopril renal scan kidney rimonabant acomplia forum what is iraplax orlistat 120mgiscover unisom natural nights sleep tablets frumil diuretic herbs canadian pharcharmy meds cuvarlix capsules 120mg is how many grams over the counter alternative to septra but depakote cheap plavix clopidogrel side effects xylocaine jelly side effects is rimadyl for humans stanozolol tablets edpharmacy couponedrugstore diovan medication generic toprol side effects toprol xl bisoprolol hydrochlorothiazide buy olanzapine online india increasing testosterone in men zoloft mexico pharmacy do broken cialis work sinequanone hong kong stores in singapore lopressor metoprolol coupons flagyl overnight usa pharmacy venta de cytotec online usa rite aid pharmacy cialis price gupisone prednisolone 20mg side viamedic usa egypt online drugs store over counter anxiety pill canadian pharmacy dunedin fl viagra in malaysia when to stop nifedipine for preterm labor cheapest tadalafil decadron without a prescription astelin side effects zyvox drug assistance program prevacid 30 mg lansoprazole metrogel 0.75 gel aricept medication generic lumigan side effects heart buy citalaprom online no prescription imigran tablets over the counter avodart side effects dutasteride hair raymeds complaints against dentists can you get high off ondansetron indian pharmacy cialis cabgolin cabergoline research seroquel dosages available buy levothyroxine 88 mcg sildalis reviews sominex herbal reviews plavix generic names cortef no prescription florinef doses canada med no scrips benemid contraindications for electrical stimulation minocin without r can you use zithromax for strep throat sertralina indicaciones order alli diet pills to canada atomoxetine strattera cialis kaufen in deutschland cheap prednisone for sale altace generic wholesale viagra china antibiotics for ear infections for dogs flomax for kidney stones in females furosemide 20 mg tablet pilexil sprayground dilantin iv administration precautions viagra and cialis taken together exelon patch side effects rash buy roaccutane uk best place top order viagra tramadol for dogs and humans alzytec tablets under $100 vigrx plus side effects ingredients provigil depression modafinil best online penicillin remeron for sleep manfaat flagyl forte online medicine store india buy acyclovir online paypal levofloxacin hydrochloride tablets ciales puerto rico pictures san juan celecoxib celebrex side effects cost of revatio vs viagra glipizide for sale fasigyn forte ibuprofen 600mg tablets ip465 progesterone levels are canadian viagra sold online safe rizatriptan benzoate maxalt mlt coupons caffeine and breastfeeding and spitting up differin adapalene gel 0.1 review toronto drug stor simplotan tablets garlic aioli recipe with mayonnaise canada drugs no prescription required cheap online pharmacy costco drug prices aldara reviews for molluscum artane 2 mg uses methocarbamol no prescription levothyroxine tablets to buy rogaine side effects rogaine reviews misoprostol over the counter cvs promethazine hcl 12.5mg maxalt 10 mg rizatriptan side effects unisom and b6 dosage for morning sickness propecia hair loss treatment side effects buy qsiva on line spiriva handihaler coupons codeine promethazine syrup buy online chlamydia treatment antibiotics for sale price of viagra in rupees ciprobay drug antibiotic viagra generico europa pagamento paypal elocon lotion for ears online pharmacy baku erlamycetin ointment for boils pharmacie de garde noumea norstan inc pleasant prairie wi real estate buying lexapro from india buying estrace in canada tiotropium vs spirivatizanidine tylenol 3 codeine dosage clavamox for humans use minocycline hydrochloride for dogs side effects generic cipro pills cialis black market generic viagra online paypal chlamydia symptoms pictures glipizide dosage 10 mg elavil information medication condyline pdf file elavil for migraines canada phizer viagra 10 mg lisinopril for sale aviane birth control pills buy paxil with mastercard doxycap tablets on sale paypal accepted online pharmacies cialis pills online isoniazid and vitamin b6 dosage proviron side effects mesterolone for sale proscar side effects hair norlevo effectiveness of morning insurance companies in georgia qsymia reviews by patients valtrex without a rx online canadian drugshop co wo bekommt man viagra canada toronto drug store clavupen gutish dapoxetine hydrochloride obetrol history book erythromicyn canada drugs doxycap antibiotics for tooth cafergot no prescription mesalamine 400mg ec tab zestril 10 mg dose purchae avapro buy prednisone without a script amsa fast 120 mg nizoral shampoo 2 percent can i buy viagra in cvs pharmacy coumadin levels 1.7 software house international lotrel medication information viagra for sale denver minocycline hcl 100mg treatment opinions of escitalopram vs lexapro wallgreenspharmacy drugs cialis wikipedia viagra cialis combo hoodia cactus minocin 100mg for acne pharmacie de garde 1000 bruxelles prometrium suppositories picturepropanololpropranolol the chepest viagra buy proscar online no prescription non prescription birth control pills zentel tablets lamisil side effects alcohol aque telefomo puedo ordenar cialis need a good safe site to order viagra detrol la 4mg medication mesterolone bodybuilding routines cheap finasteride no prescription carprofen 100mg chewable 60ct tinazol cream of wheat capoten on line no presciption canadian viagra pack buy cheap nizagara olmesartan side effects coumadin diet norfloxacin with tinidazole accredited online viagra pharmacy vidalta bosques de monterreal cvs generic online pharmacy review doctors who prescribe antabuse in ct online dug store xalatan coupon buy cialis on line australia chlamydia symptoms men images pain pills for cheap buy zopiclone online europe buy amoxicillin viagra pfizer 100mg azithromycin no prescription viagra xm radio advertised side effects of sildenafil vardenafil and tadalafilvardenfilvarfendilveegadrugsvenlafaxine levitra 20 mg price walgreens stromectol scabies dosing viagra cipla adriana lima aricept patient assistance program enrollment form euthyrox dosage

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 107/85 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Manuał aptekarski arrow 06.2011 - "Suplementacja witaminą D. Skutki niedoboru i nadmiaru."


06.2011 - "Suplementacja witaminą D. Skutki niedoboru i nadmiaru." Drukuj Email
czerwiec 2011, nr 58/36 online



    Witamina D występuje w postaci 2 związków: witaminy D2 (ergokalcyferol), która znajduje się w różnych roślinach i grzybach (pieczarki, kurki), oraz witaminy D3 (cholekalcyferol) występującej w organizmach zwierzęcych i powstającej w wyniku syntezy skórnej pod wpływem promieniowania słonecznego (UV-B). Ilość witaminy D określana jest w jednostkach międzynarodowych IU (International Unit; 1 mikrogram = 40 IU).
   Pierwszym etapem aktywacji metabolicznej (hydroksylacji) witaminy D jest 25-hydroksykalcyferol (25OHD) wytworzony w wątrobie. Wartość stężenia 25OHD w surowicy jest najdokładniejszym wskaźnikiem zaopatrzenia organizmu w witaminę D; stężenia prawidłowe u zdrowych dzieci mieszczą się w granicach 20-80 ng/ml (50 nmol/l – 200 nmol/l), a u osób dorosłych: od 30 ng/ml (75 nmol/l). Jednakże w pracach dotyczących dzieci z zaburzeniami metabolizmu kostnego lub przewlekłymi chorobami układu szkieletowego wykazano, że najbardziej skuteczne dla poprawy mineralizacji i zabezpieczenia procesów rozwoju kośćca są stężenia 25OHD w surowicy powyżej 30ng/ml.
   Metabolit wątrobowy jest substratem do syntezy w nerkach najbardziej aktywnego metabolitu witaminy D: 1,25 dwuhydroksycholekalcyferolu (1,25(OH)2D). Oddziałuje on na komórki, tkanki i organy poprzez receptor dla witaminy D (VDR). Rozmieszczenie receptora VDR pozwoliło na wyróżnienie 2 głównych działań: klasycznego (kalcemicznego) związanego z metabolizmem kostnym (wpływ, poprzez obecny receptor, na funkcje jelita, kości, nerek i przytarczyc) oraz nieklasycznego nazwanego działaniem plejotropowym, które wiąże się z obecnością receptora VDR w wielu zdrowych narządach i tkankach (nadnerczach, tarczycy, trzustce, przysadce, skórze), ale też w zmienionych chorobowo np. w komórkach nowotworowych.
   Źródła witaminy D: synteza skórna, produkty żywnościowe, suplementacja. Organizm ludzki posiada zdolność syntezy witaminy D3. Powstaje ona w skórze z prowitaminy (ta z kolei z 7-dehydrocholesterolu, pod wpływem promieniowania UVB, o długości fal 290-315 nm), która uwalniana jest do krwi, gdzie łączy się z białkiem wiążącym i ostatecznie dostaje się do wątroby.
   W Polsce synteza skórna zachodzi od kwietnia do września, w godzinach 10-15, przy zapewnieniu minimum 15 min. ekspozycji na słońce 18% powierzchni ciała (przedramiona, kończyny dolne) bez stosowania filtrów ochronnych.
   Drugim źródłem zaopatrzenia w witaminę D są produkty ją zawierające. Witamina D3 znajduje się w największej ilości w tłustych rybach morskich, takich jak: łosoś (400IU/100g), makrela, sardynki, tran (400IU/łyżeczkę), żółtko jaja kurzego (20IU), śladowe ilości w maśle i mleku.
   Jednakże w wielu sytuacjach, obecnie coraz powszechniej, jedynym pewnym źródłem zaopatrzenia organizmu w witaminę D pozostają suplementy. Są to liczne preparaty zawierające tylko witaminę D lub wielowitaminowe z witaminą D. Większość z nich jest zalecana w ścisłych dawkach przez lekarzy „na receptę”, a niektóre tylko jako suplementy diety. W Europie wszystkie preparaty zawierają witaminę D3 (D2 – USA).
   Przyczyny niedoboru witaminy D w zdrowej populacji są bardzo liczne, związane z upośledzeniem lub nawet brakiem procesów syntezy skórnej (warunki klimatyczne, stosowanie filtrów przeciwsłonecznych, coraz dłuższym przebywaniem w pomieszczeniach sztucznie oświetlonych…), niedostateczną podażą w diecie, starzeniem się i upośledzeniem hydroksylacji. Poza tym istnieje wiele zaburzeń dotyczących wątroby, nerek, przewlekłych chorób przewodu pokarmowego, w których deficyty witaminy D są bardzo częste.
   Odpowiednie zaopatrzenie organizmu w tę witaminę jest konieczne w każdym okresie życia, chociaż wydaje się, że najbardziej ścisłe i przestrzegane powinno być u dzieci (w tym niemowląt) i młodzieży.
   W związku z tym zostały opracowane, przez Zespół Ekspertów, aktualne (2009) polskie zalecenia dotyczące profilaktyki niedoboru witaminy D [1,10,11]. W zaleceniach tych, oprócz zapotrzebowania na witaminę D, w poszczególnych okresach życia i dawek suplementacji, podane zostały informacje dotyczące zawartości wapnia i witaminy D w produktach żywnościowych, oraz dawki lecznicze tej witaminy w ciężkich niedoborach. Szczególnego zwrócenia uwagi wymagają  następujące zalecenia: dawka dzienna witaminy D nie może być niższa od 400IU w całym okresie rozwojowym, przy czym należy uwzględnić ilość w mieszankach mlecznych w pierwszych latach życia, suplementacja tą witaminą jest bardzo potrzebna w okresie pokwitania (z wyłączeniem miesięcy letnich) i dorastania, oraz u osób po 65 roku życia (800-1000IU/dobę). Poza tym zalecenia uwzględniają podaż witaminy D kobietom w ciąży i karmiącym; podkreśla się też ważną rolę wapnia, którego właściwa ilość (zgodna z normami zapotrzebowania) jest niezbędna do kalcemicznego  działania witaminy D. W szerokim piśmiennictwie z tego zakresu polecana jest podaż wapnia z dietą, co wpływa na najlepsze (i bez możliwych niepożądanych następstw) wchłanianie, przyswajanie i wykorzystanie wapnia w celach mineralizacji kośćca.
   Niedobór witaminy D, jak wynika z aktualnej literatury z tego zakresu (w tym prac badawczych), jest powszechny i bardzo znaczący, „hipowitaminoza D wydaje się być współczesną epidemią w wielu populacjach świata”.
   Skutki niedoboru przejawiają się, przede wszystkim, w zaburzeniu jej najsilniejszego i znanego już od bardzo dawna działania kalcemicznego. Niedobór witaminy prowadzi do krzywicy u dzieci lub osteomalacji (u osób dorosłych), osteopenii lub osteoporozy w każdym okresie życia. Udowodniono działanie przeciwzłamaniowe witaminy D, które zaznacza się już przy dawce suplementacji w granicach 482-770 IU/dobę i osiągnięciu stężenia 25OHD w surowicy nie mniejszym aniżeli 30ng/ml (75nmol/l). Witamina D oprócz dobrze poznanego wpływu na homeostazę wapniową, zwiększa siłę mięśni, a jej niedobór powoduje osłabienie mięśni szkieletowych, co sprzyja upadkom i w konsekwencji złamaniom kości.
   W ostatnich latach udowodniono, na podstawie szerokich badań dotyczących plejotropowego działania witaminy D, że jej niedobór (niskie wartości stężenia w surowicy 25OHD) sprzyja powstawaniu nowotworów, raka jelita grubego, piersi, prostaty. Zwiększa zapadalność na nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia, infekcje górnych dróg oddechowych oraz ryzyko wystąpienia gruźlicy i astmy. Okazało się, iż niedobór witaminy D prowadzi do obniżenia aktywności układu odpornościowego oraz zwiększa podatność na choroby autoimmunizacyjne, ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1. Poznano także jej skuteczność przeciwłuszczycową oraz zwiększoną, przy obniżonych jej stężeniach w organizmie, zachorowalność na choroby układu nerwowego, w tym stwardnienie rozsiane i depresję.
   Wobec dużych niedoborów witaminy D, zarówno u dzieci jak też osób dorosłych, przy jednoczesnym poznaniu  jej korzystnego, ogólnoustrojowego działania, podaż tej witaminy z różnych źródeł, w tym suplementacja nabiera bardzo ważnego, istotnego znaczenia. Z drugiej strony należy pamiętać o przestrzeganiu dawek zalecanych, gdyż zbyt wysokie jej ilości zwłaszcza u osób w starszym wieku  mogłyby stanowić zagrożenie mineralizacją naczyń wieńcowych.
   Przeciwskazania do stosowania preparatów witaminy D mogą być względne (przemijające), jak hiperkalciuria i hiperkalcemia, oraz bezwzględne: idiopatyczna hiperkalcemia niemowląt, zespół Williamsa oraz ciężka niedoczynność tarczycy.
   Do przedawkowania witaminy D obecnie dochodzi bardzo rzadko, gdyż dominują jej niedobory. W piśmiennictwie podkreśla się, że przedawkowanie witaminy D przy stosowaniu standardowych dawek leczniczych (nawet do 7000-10000IU/dobę) nie jest możliwe. Dawki uderzeniowe już dawno zostały wycofane i to nie tylko u dzieci ale i u osób dorosłych. Jeżeli jednak z jakichś przyczyn (np. przewlekłe stosowanie nadmiernych ilości witaminy D) dochodzi do przedawkowania to pojawiają się objawy związane ze skutkami podwyższonego stężenia wapnia w surowicy. Te początkowe objawy kliniczne, to: brak łaknienia, bóle brzucha, zaparcia, wymioty, bóle głowy, osłabienie, senność, u małych dzieci zaś słabe przyrosty masy ciała i zahamowanie rozwoju psychoruchowego. Występuje także często wielomocz i wzmożone pragnienie, zaburzenia rytmu i neurologiczne. Na skutek przewlekłego, znacznego nadmiaru witaminy D może wystąpić kamica lub wapnica nerek, zwapnienia w tkankach miękkich a nawet uogólniona demineralizacja kośćca.
   W postępowaniu, przy pojawieniu się przedawkowania, należy odstawić preparaty witaminy D na okres 3-6 miesięcy, oznaczyć stężenie 25OHD w surowicy, zastosować dietę ubogowapniową i obfite pojenie.
   Objawy przedawkowania witaminy D spotykane są sporadycznie, natomiast skutki jej niedoboru, zwłaszcza w przypadku działania plejotropowego mogą być bardzo poważne i ujawnić się w każdym okresie życia. A zatem rozważna i regularna podaż witaminy D, czy to z dietą czy w suplementacji powinna być zalecana nie tylko dzieciom i młodzieży ale też u osób dorosłych, a szczególnie w wieku podeszłym.
                    Prof. dr hab. n. med. Danuta Chlebna-Sokół
                    Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości
                    Uniwersytetu Medycznego w Łodzi



1.    Zespół Ekspertów: Aktualne (2009) polskie zalecenia dotycząc profilaktyki niedoboru witaminy D. Medycyna Praktyczna 2010, 1, 1-5.
2.    Chlebna-Sokół D., Karalus J.: Study of the influence of environmental factors on serum witamin D metabolites concentrations in children with low bone mass. Polish J. of Environ. Stud. 2008, vol. 17, No 4a, 67-71
3.    Chlebna-Sokół., Karalus J.: Correlations between vitamin D metabolites and parameters of bone mineral density in children with  idiopathic osteoporosis and osteopenia. Clin. Exp. Med. Lett. 2009, 50(4), 221-225.
4.    Golec J., Chlebna-Sokół D.: Stan zaopatrzenia w witaminę D dzieci z niską masą kostną. Endokrynologia Pediatryczna, 2011, 10, 1, 27-35.
5.    Holick MF.: Vitamin D: importance in the prevention of cancers, type 1 diabetes, heart disease and osteoporosis. Am. J. Clin. Nutr. 2004, 79(3), 262-371.
6.    Holick MF.: The vitamin D deficiency pandemic and consequences for nonskeletal health: mechanisms of action. Mol Aspects Med., 2008, 29(6), 361-368.
7.    Holick MF.: Vitamin D: a D – lightful health perspective. Nutr. Rev., 2008, 66(10), 182-194.
8.    Karalus J., Chlebna-Sokół D.: Optymalne stężenie witaminy D jako ważny czynnik rozwoju
i utrzymania prawidłowej masy kostnej dzieci i młodzieży. Endokrynologia Pediatryczna, 2008, 7, 2, 75-82.
9.    Karalus J., Chlebna-Sokół D. The clinical efficacy of vitamin D in children with primary low bone mass. Pediatric Endocrinology,Diabetes and Metabolism. 2011, 17,1,35-40
10.    Marcinowska-Suchowierska E. i wsp.: Suplementacja witaminy D u ludzi dorosłych. Terapia, 2010, Reprint z nr 10 (247).
11.    Płudowski P., Karczmarewicz E., Czech-Kowalska J. i in.: Nowe spojrzenie na suplementację witaminą D. Standardy Medyczne. Pediatria, 2009, 6, 1, 1-16.     



« poprzedni artykuł   następny artykuł »