O zastosowaniu podłoża czopkowego Witepsol H15 w recepturze

Skład globulek dopochwowych z wybranymi substancjami czynnymi oraz opis ich sporządzania tradycyjną metodą topienia podłoża w parownicy lub przy użyciu miksera recepturowego przedstawiono w tabeli 4 i tabeli 5.

Skład recepty	Obliczenia
*Rp. 1.* *Neomycini 0,2* *Acidi borici 0,003* *Saccharis lactis 0,2* *Witepsol q.s* *M.f. glob. vag. D.t.d. No 12*	Do obliczeń ilości Witepsolu H15 należy wykorzystać ustalony doświadczalnie współczynnik wyparcia dla neomycyny (f = 0,46) i laktozy (f = 0,57). W obliczeniach nie uwzględnia się kwasu bornego z uwagi na jego niewielką ilość (<5%) (1).
*Rp. 2.* *Metronidazoli 0,25* *Acidi borici 0,05* *Lactosi 0,1* *Witepsol q.s* *M. f. glob. vag. D.t.d. No 12*	Do obliczeń ilości Witepsolu H15 należy wykorzystać ustalony doświadczalnie współczynnik wyparcia dla metronidazolu (f = 0,72). W obliczeniach nie uwzględnia się kwasu bornego i laktozy, z uwagi na ich niewielką ilość (<5%) (1).
*Rp. 3.* *Clindamycini 0,1* *Acidi borici* *Lactosi aa 0,2* *Witepsol q.s* *M. f. glob. vag. D.t.d. No 12*	Do obliczeń ilości Witepsolu H15 należy wykorzystać ustalony doświadczalnie współczynnik wyparcia dla kwasu bornego (f = 0,44) i laktozy (f = 0,57). Nie uwzględnia się klindamycyny z uwagi na jej niewielką ilość (<5%) (1).
*Rp. 4.* *Neomycini 0,25* *Acidi borici* *Lactosi aa 0,3* *Vit. A 10 000 j.m.* *Witepsol q.s.* *M. f. glob. vag.* *D.t.d. No 12*	Korzystając z informacji podanych przez producentów: solubilizowanego roztworu witaminy A (Vitaminum A Hasco, 45 000 j.m./ml oraz Vitaminum A Medana 50 000 j.m./ml) lub koncentratu olejowego witaminy A (Witamina A palmitynian retinolu 1,0 MIU/g, Fagron) należy wyliczyć potrzebną ilość poszczególnych preparatów, odpowiadającą 120 000 j.m. witaminy A. Do obliczeń ilości Witepsolu H15 wykorzystuje się ustalony doświadczalnie współczynnik wyparcia dla neomycyny (f = 0,46), kwasu bornego (f = 0,44), laktozy (f = 0,57) i solubilizowanego roztworu witaminy A (f = 0,6).
*Rp. 5.* *Nystatyni 500 000 j.m.* *Acidi lactici 0,05* *Lactosi 0,1* *Witepsol q.s* *M. f. glob. vag. D.t.d. No 12*	Korzystając z informacji podanych przez producenta (moc antybiotyku 6357 j.m./mg) należy obliczyć potrzebną ilość nystatyny. Do obliczeń ilości Witepsolu H15 nie uwzględnia się substancji leczniczych z uwagi na ich niewielką ilość (<5%) (1).

Tabela 4. Składy globulek recepturowych z Witepsolem H15.

Recepta	Metoda wylewania	Metoda z użyciem miksera recepturowego
*Rp. 1* *Rp. 2* *Rp. 3*	Etap 1: Obliczyć ilość Witepsolu potrzebną do sporządzania globulek z uwzględnieniem współczynników wyparcia. Etap 2: Odważyć substancje lecznicze i rozetrzeć w moździerzu. Etap 3: W parownicy na łaźni wodnej stopić odważony Witepsol H15 i połączyć z roztartymi substancjami leczniczymi. Etap 4: Masę czopkową (po ochłodzeniu) wylać do form na globulki. Zabezpieczone przed zanieczyszczeniem globulki pozostawić do zestalenia w temperaturze pokojowej.	Etap 1: Obliczyć ilość Witepsolu potrzebną do sporządzania globulek z uwzględnieniem współczynników wyparcia. Etap 2: Odważyć do pojemnika Witepsol H15 i homogenizować w Unguatorze (szybkość obrotów 8, czas 9 minut). Etap 3: Odważone substancje lecznicze rozetrzeć w moździerzu. Etap 4: Rozdrobnione substancje wprowadzić do pojemnika z upłynnionym podłożem. Etap 5: Kontynuować homogenizację masy czopkowej (szybkość obrotów 8, czas 2-3 minuty) Etap 6: Natychmiast po homogenizacji (masa szybko zastyga) masę czopkową wylać do form na globulki. Zabezpieczone przed zanieczyszczeniem globulki pozostawić do zestalenia w temperaturze pokojowej.
*Rp. 4*	Etap 1: Obliczyć ilość Witepsolu potrzebną do sporządzania globulek z uwzględnieniem współczynników wyparcia. Etap 2: Odważyć substancje stałe i rozetrzeć w moździerzu. Etap 3: W parownicy na łaźni wodnej stopić odważony Witepsol H15 i połączyć z roztartymi substancjami leczniczymi. Etap 4: Po delikatnym ochłodzeniu masy czopkowej wprowadzić witaminę A (wagowo lub kroplami). Etap 5: Masę czopkową wylać do form na globulki. Zabezpieczone przed zanieczyszczeniem globulki pozostawić do zestalenia w temperaturze pokojowej.	Etap 1: Obliczyć ilość Witepsolu potrzebną do sporządzania globulek z uwzględnieniem współczynników wyparcia. Etap 2: Odważyć do pojemnika Witepsol H15 i homogenizować w Unguatorze (szybkość obrotów 8, czas 9 minut). Etap 3: Odważone substancje stałe rozetrzeć w moździerzu. Etap 4: Rozdrobnione substancje wprowadzić do pojemnika z upłynnionym podłożem. Etap 5: Kontynuować homogenizację masy czopkowej (szybkość obrotów 8, czas 2 minuty) Etap 6: Do masy czopkowej wprowadzić witaminę A (wagowo lub kroplami) i ponownie homogenizować w unguatorze (szybkość obrotów 2, czas 1 minuta). Etap 7: Natychmiast po homogenizacji (masa szybko zastyga) masę czopkową wylać do form na globulki. Zabezpieczone przed zanieczyszczeniem globulki pozostawić do zestalenia w temperaturze pokojowej.
*Rp. 5*	Etap 1: Obliczyć ilość Witepsolu potrzebną do sporządzania globulek z uwzględnieniem współczynników wyparcia. Etap 2: Odważyć substancje stałe i rozetrzeć w moździerzu. Etap 3: W parownicy na łaźni wodnej stopić odważony Witepsol H15 i połączyć z roztartymi substancjami leczniczymi. Etap 4: Do masy czopkowej wprowadzić kroplami kwas mlekowy (1 g = 35 krople). Etap 5: Masę czopkową wylać do form na globulki. Zabezpieczone przed zanieczyszczeniem globulki pozostawić do zestalenia w temperaturze pokojowej.	Etap 1: Obliczyć ilość Witepsolu potrzebną do sporządzania globulek z uwzględnieniem współczynników wyparcia. Etap 2: Odważyć do pojemnika Witepsol H15 i kwas mlekowy, homogenizować w Unguatorze (szybkość obrotów 8, czas 9 minut). Etap 3: Odważone substancje stałe rozetrzeć w moździerzu. Etap 4: Rozdrobnione substancje wprowadzić do pojemnika z upłynnionym podłożem. Etap 5: Kontynuować homogenizację masy czopkowej (szybkość obrotów 8, czas 2-3 minuty) Etap 6: Natychmiast po homogenizacji (masa szybko zastyga) masę czopkową wylać do form na globulki. Zabezpieczone przed zanieczyszczeniem globulki pozostawić do zestalenia w temperaturze pokojowej.

Tabela 5. Sposób wykonania globulek z wykorzystaniem Witepsolu H15.

Podsumowanie

Upłynnienie podłoża Witepsol H15 w mikserze recepturowym do konsystencji umożliwiającej swobodne wylanie masy czopkowej do form wymaga zastosowania odpowiednich parametrów procesu: przy szybkości mieszania na poziomie 8 zachodzi w ciągu 9 minut dla 6 czopków (o masie 2 g), 11 minut dla 12 czopków oraz 15 minut dla 24 czopków.
Czas rozpadu czopków dopochwowych wykonanych z użyciem Witepsolu H15 jest dłuższy w porównaniu z globulkami sporządzonymi z wykorzystaniem masła kakaowego. Większa twardość czopków sporządzonych z Witepsolem H15 wpływa na jego zalety związane ze stosowaniem czopków, szczególnie w okresie letnim (nie dochodzi do nadtapiania czopków podczas wyjmowania z form i aplikacji).
W trakcie wykonywania czopków metodą topienia na łaźni wodnej należy kontrolować konsystencję masy czopkowej przed wylaniem do form (ochłodzenie podłoża w temperaturze pokojowej do ok. 30 – 35°C). Przeniesienie zbyt płynnego podłoża czopkowego z zawieszonymi substancjami leczniczymi może prowadzić do sedymentacji substancji.
Sporządzając czopki z Witepsolem H15 i balsamem peruwiańskim w celu równomiernego rozproszenia balsamu w podłożu należy wprowadzić olej rycynowy (w stosunku 1:1).
Przygotowanie globulek z witaminą A nie stwarza problemów recepturowych w przypadku użycia koncentratu olejowego (Witamina A palmitynian retinolu 1,0 MIU/g, Fagron). Natomiast użycie wodnego solubilizowanego roztworu witaminy A (lek gotowy firmy Hasco lub Medana) w metodzie topienia na łaźni wodnej wymaga uzyskania odpowiedniej konsystencji masy czopkowej przed wylaniem do form (gdy masa jest zbyt płynna obserwuje się wydzielenie roztworu witaminy A i odłamanie końcówki globulki).
Witepsol H15 po sterylizacji tworzy twardą masę, trudną do rozdrobnienia. Propozycją rozwiązania tej niedogodności może być odważenie wyliczonej, potrzebnej do wykonania danego preparatu ilości podłoża do słoiczka, wyjałowienie go, a następnie stopienie w słoiczku na łaźni wodnej, co eliminuje etap odważania już wyjałowionego podłoża.
Czopki sporządzone z zastosowaniem wyjałowionego Witepsolu H15 nie wykazują różnic w wyglądzie w porównaniu z czopkami wykonanymi z użyciem podłoża niewyjałowionego. Wzrost temperatury procesu wyjaławiania wydłuża czas całkowitej deformacji czopków.

Literatura:

Sznitowska M. Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa 2017.
Gajewska M., Sznitowska M.Podstawy receptury aptecznej. Materiały do ćwiczeń dla studentów farmacji. Wydawca: Fundacja ProPharmacia Futura, wydanie V uaktualnione, Warszawa 2020.
Farmakopea XI, Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Warszawa 2017.
Jachowicz R. Receptura apteczna. Podręcznik dla studentów farmacji. PZWL, Warszawa 2015.
Szymańska E., Czajkowska-Kośnik A., Winnicka K. Podłoże czopkowe Witepsol H15 – nowy surowiec recepturowy. Aptekarz Polski, 2019, 151, 33-41.
www.actifarm.pl: informacja o surowcu Witepsol H15 (Adeps solidus).
Rower R.C., Sheskey P.J., Quinn M.E. Handbook of pharmaceutical excipients. Pharmaceutical Press, Londyn 2009.
https://www.pharmacompass.com: WITEPSOL^®Fatty bases for suppositories.
Zawar L.R., Bhandari G.S. Formulation and evaluation of sustained release ondansetron poloxamer based solid suppositories. JAPS 2012, 2, 186-190.
Baviskar P., Jaiswal S., Sadique A., Landged A. Formulation and evaluation of lornoxicam suppositories. J. Pharm. Innov. 2013, 2, 20-28.
Iwata M., Komiya S., Nakamura K., Kiuchi M., Andoh N., Hirahara F., Maitani Y., Takayama K. Release property of progesterone from a mixed-base suppository consisting of Witepsol W35 and Witepsol E85. Drug Dev. Ind. Pharm. 2001 , 27(10), 1039-1045.