Lęk jest objawem pojawiającym się w przebiegu wielu różnych chorób zarówno o charakterze somatycznym, jak i przede wszystkim zaburzeń nerwicowych. W ogólnym ujęciu jest to stan psychiczny przebiegający z poczuciem zagrożenia jako odpowiedzią na bodziec wewnętrzny lub zewnętrzny. Częstość jego występowania w naszej populacji waha się w granicach 15-20%, głównie u osób pomiędzy 24 a 44 rokiem życia.
Neurofizjologiczne podłoże zaburzeń lękowych
Od strony neurofizjologicznej zaburzenia lękowe są konsekwencją dysfunkcji wydzielania noradrenaliny i serotoniny w OUN. Na skutek pobudzenia noradrenergicznych neuronów miejsca sinawego dochodzi do wzrostu aktywności obwodowego układu nerwowego, co w sposób pośredni prowadzi do wystąpienia lęku.
Istotną rolę w patogenezie lęku odgrywa też przekaźnictwo GABA-ergiczne. Na poziomie komórkowym następuje zwiększenie liczebności receptorów β-adrenergicznych w błonach postsynaptycznych (tzw. up-regulacja receptorów β), co skutkuje zwiększeniem aktywności noradrenergicznej części postsynaptycznej. Dochodzi także do up-regulacji presynaptycznych receptorów α. W mechanizmie powstawania zaburzeń lękowych istotną rolę odgrywa też zwiększenie aktywności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co przekłada się na aktywność układu serotoninergicznego.
Jakie są podstawowe objawy zaburzeń lękowych?
Do objawów somatycznych lęku możemy zaliczyć:
- ból w klatce piersiowej
- ból głowy
- przyspieszony oddech
- rozszerzone źrenice
- objawy ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty)
- przyspieszana akcja serca
- szumy uszne
- zaczerwienienie lub blednięcie skóry
- hiperwentylacja
- uczucie braku oddechu, kulki w gardle
- zaburzenia erekcji u mężczyzn
Towarzyszą mu również symptomy o charakterze psychicznym, takie jak:
- stany ogólnego napięcia
- nadpobudliwość
- uczucie zagrożenia, przerażenia
Należy też wymienić objawy występujące w sferze poznawczej, takie jak:
- problemy z koncentracją i pamięcią
- depersonalizacja
- zmęczenie
Istotne miejsce w diagnostyce zaburzeń lękowych zajmują też objawy behawioralne:
- niepokój ruchowy
- nadmierna reakcja na zaskoczenie
- mutyzm
- stupor, fuga
Jak wygląda podział zaburzeń lękowych wg ICD-10?
- fobie F40 (np. agorafobia, fobie społeczne)
- zaburzenia pierwotne F41 (lęk paniczny)
- zaburzenia obsesyjno-kompulsywne F42 (nerwica natręctw)
- reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne F43 (ostra reakcja na stres)
- zaburzenia dysocjacyjne F44 (amnezja, stupor, trans, zespół Gansera)
- zaburzenia występujące pod postacią somatyczną F45 (zaburzenia somatyzacyjne, hipochondryczne)
- inne zaburzenia nerwicowe F48
Zaburzenia lękowe w praktyce nie ograniczają się oczywiście tylko do jednego z wymienionych rodzajów. Częstym zjawiskiem jest współwystępowanie dwóch lub więcej zaburzeń.
Czytaj także: Krótki przewodnik po psychoterapii oraz Jak znosić porażki? Konstruktywne myśli a zdrowie psychiczne.
