Benzodiazepiny w terapii problemów ze snem
Do benzodiazepin o działaniu nasennym zaliczamy m. in. temazepam, który stosowany jest w przypadku zaburzeń snu o ciężkim charakterze, w sytuacjach gdy na skutek bezsenności występuje u pacjenta silne wyczerpanie. Związek ten działa przede wszystkim na podwzgórze oraz układ limbiczny, które związane są z regulacją czynności emocjonalnych. Temazepam wzmaga działanie hamujące neuronów GABA-ergicznych w obszarze kory mózgowej, móżdżku, hipokampu, wzgórza oraz podwzgórza i powoduje wzrost powinowactwa receptora GABA-ergicznego do endogennego neuroprzekaźnika hamującego jakim jest kwas gamma-aminomasłowy (GABA). Na skutek aktywacji receptora benzodiazepinowego lub GABA-A dochodzi do wzrostu napływu jonów chlorkowych do neuronów, co skutkuje hiperpolaryzacją błony komórkowej i w konsekwencji zahamowaniem czynności neuronów. Temazepam podaje się zwykle w dawce 10-20 mg na pół godziny przed snem. Ze względu na większą wrażliwość pacjentów w wieku podeszłym na leki działające na ośrodkowy układ nerwowy zaleca się podawanie temazepamu w możliwie najmniejszej efektywnej dawce [11].
Ryzyko uzależnienia od benzodiazepin
Warto zaznaczyć, że regularne stosowanie benzodiazepin u pacjenta przez okres kilku tygodni może skutkować zmniejszoną ich siłą działania, a także istnieje wówczas ryzyko wystąpienia uzależnienia psychicznego oraz fizycznego. Leki należące do grupy benzodiazepin zalecane są zarówno przez Europejskie Towarzystwo Badań Snu, jak i przez Amerykańską Akademię Medycyny Snu (AAMS), w leczeniu bezsenności przez okres nie dłuższy niż 4 tygodnie. Ważne jest, aby regularnie kontrolować pacjenta przyjmującego benzodiazepiny oraz zmniejszać ich dawki w sposób stopniowy, gdyż wraz ze wzrostem dawki i długością terapii zwiększa się ryzyko wystąpienia uzależnienia [10,11].
Czytaj także: Benzodiazepiny – blaski i cienie.
Agoniści receptora benzodiazepinowego
Do grupy leków również oddziałujących na receptor GABA zaliczamy zopiklon, zolpidem, zaleplon oraz eszopiklon [10].
Zopiklon
Zopiklon wykazuje właściwości nasenne, anksjolityczne, sedatywne, rozluźniające mięśnie szkieletowe oraz przeciwdrgawkowe. Jego wskazaniem do stosowania jest krótkotrwałe leczenie bezsenności u osób dorosłych, o charakterze krótkotrwałym, przejściowym lub przewlekłym. Wymienione właściwości tej substancji leczniczej związane są z otwarciem kanałów jonowych względem jonów chlorkowych na skutek swoistego działania agonistycznego na receptory w OUN (ośrodkowym układzie nerwowym) [12].
Zolpidem
Zolpidem z kolei przeznaczony jest do krótkotrwałego leczenia bezsenności u pacjentów, u których zaburzenia snu uniemożliwiają odpowiednie funkcjonowanie. Jego działanie opiera się na byciu modulatorem aktywności receptora GABA-A, wiążąc się preferencyjnie z podtypem omega-1 wspomnianego receptora. Działanie sedacyjne jest następstwem wpływu zolpidemu na aktywność kanałów chlorkowych na skutek oddziaływania na receptor GABA-A [13].
Zaleplon
Leki zawierające w roli substancji leczniczej zaleplon wskazane są do stosowania u pacjentów z bezsennością, mających problemy z zasypianiem. Leki te zalecane są w zaburzeniach o ciężkiej postaci, które wręcz uniemożliwiają normalne funkcjonowanie chorego. Zalecana dawka wynosi 10 mg i powinna być przyjmowana bezpośrednio przed pójściem spać lub po położeniu się do łóżka. Mechanizm działania zaleplonu jest następstwem jego selektywnego wiązania się z benzodiazepinowym receptorem typu I [14].
Eszopiklon
W celu leczenia bezsenności, od stosunkowo niedługiego czasu na polskim rynku farmaceutycznym, dostępne są preparaty zawierające w swoim składzie eszopiklon. Początkowa dawka zalecana wynosi 1 mg, natomiast jeżeli jest kliniczne wskazanie, to dawkę można zwiększyć do 2 lub 3 mg. Uważa się, że eszopiklon przyczynia się do wzrostu przewodnictwa chlorkowego wywoływanego przez GABA, co przekłada się na hiperpolaryzację neuronową i hamowanie transmisji neuronów, wywołując u pacjenta sen [15].
Według Amerykańskiej Akademii Medycyny Snu w przypadku bezsenności z trudnościami w zasypianiu zalecane jest stosowanie zolpidemu w dawce 10 mg, zaleplonu w dawce 5 lub 10 mg oraz 2-3 mg eszopiklonu wieczorem. W sytuacji nocnych wybudzeń lub zbyt wczesnego przebudzania się, AAMS zaleca zolpidem w dawce 10 mg, natomiast eszopiklon w dawce 2-3 mg. Terapia z wykorzystaniem agonistów receptora benzodiazepinowego również nie powinna przekraczać okresu 4 tygodni [10].
Leki przeciwdepresyjne o działaniu sedatywnym
Leki o działaniu przeciwdepresyjnym wykorzystywane są w leczeniu bezsenności z uwagi na ich działanie niepożądane, jakim są właściwości sedatywne tej grupy związków, czy też selektywność receptorową zależną od dawki. Do leków przeciwdepresyjnych o działaniu sedatywnym zaliczamy m. in. doksepinę oraz trazodon [3,10].
Doksepina działa antagonistycznie na receptor histaminowy. Podawana pacjentowi w małych dawkach (3-6 mg) charakteryzuje się dużą efektywnością w terapii bezsenności pierwotnej. Przeprowadzone badania sugerują, że stosowanie doksepiny wpływa na wydłużenie czasu snu, poprawia jego wydajność oraz zmniejsza czas pomiędzy przebudzeniem w nocy pacjenta a ponownym zaśnięciem [10].
Trazodon należy do grupy antagonistów receptorów serotoninowych 5-HT2 i inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SARI, ang. serotonin antagonist and reuptake inhibitors). Pomimo, że lek ten nie ma wskazań do stosowania w przypadku występującej bezsenności, to znajduje się on w grupie leków często wykorzystywanych jako wybór „off-label” w przypadku zaburzeń snu. Trazodon wykazuje się skutecznością w leczeniu bezsenności zwłaszcza u pacjentów zmagających się również z depresją. W celu lepszego zrozumienia skuteczności działania trazodonu w leczeniu bezsenności potrzebne są jednak dalsze badania [16].
Czytaj także: Depresja sezonowa – jak sobie poradzić?
