Choroby wirusowe wieku dziecięcego – trzydniówka oraz choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

Jak postępować z pacjentem chorującym na HFMD?

U większości pacjentów zmagających się z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej wystarczające jest leczenie objawowe. Źródła podają, że nie ma skutecznych terapii o charakterze przeciwwirusowym, natomiast bardzo ważną rolę pełni odpowiednie żywienie oraz nawodnienie pacjenta [19].

Zalecane jest także, aby w przypadku kontaktu z osobą chorą na HFMD, oprócz przestrzegania higieny rąk, co obecnie należy do najskuteczniejszych metod mających na celu zapobieganie rozprzestrzeniania się, zadbać także o odkażanie zabawek oraz przedmiotów wspólnego użytku. Istotne jest również ograniczenie kontaktu chorego dziecka ze zdrowymi dziećmi, co również może pełnić kluczową rolę w ograniczeniu rozprzestrzeniania się omawianej choroby [15,19].

Rola higieny w zapobieganiu HFMD

W literaturze dostępne są informacje, które sugerują, że dzieci, które myją ręce przed posiłkiem są narażone około 50 razy mniej na chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej. Mycie rąk przez rodziców bądź opiekunów przed karmieniem dziecka także przyczynia się do obniżenia ryzyka zachorowania. Warto też zwrócić uwagę, aby dziecko po zabawie umyło ręce z użyciem mydła oraz zaobserwować, czy maluch nie ma nawyku wkładania brudnych rąk do buzi i ssania palców [20].

Wśród czynników podwyższających ryzyko zachorowania na HFMD można także wymienić spożywanie posiłków poza domem czy też korzystanie z publicznych toalet [20].

Czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej może powodować jakieś powikłania?

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej zazwyczaj ustępuje w sposób samoistny, lecz w niektórych przypadkach może dojść do wystąpienia powikłań o poważnym charakterze, jak na przykład zapalenia mózgu lub zapalenia opon mózgowych. W zdecydowanej większości przypadków wystąpienia HMFD u dzieci można wyleczyć bez ryzyka wystąpienia powikłań po zakażeniu. Warto jednak przypomnieć, że opóźniona w czasie prawidłowa diagnoza oraz nieodpowiednie leczenie może przyczynić się do komplikacji związanych z nerkami, mózgiem czy też sercem, co może skutkować nawet śmiercią chorego dziecka [13,18].

W rzadkich przypadkach infekcja może wykazywać następstwa w postaci powikłań ze strony układu nerwowego lub sercowo-naczyniowego, co może skutkować takimi komplikacjami jak  zaburzenia poznawcze i ruchowe, czy też śmierć na skutek zapalenia pnia mózgu lub obrzęku płuc [20].

W większości przypadków choroba dłoni, stóp i jamy ustnej przebiega w sposób łagodny. Zdarzają się jednak niekiedy ciężkie przypadki, które mogą prowadzić do krwotoku płucnego, neurogennego obrzęku płuc, a nawet do nagłej śmierci wywołanej wstrząsem, co z większą częstotliwością występuje u dzieci poniżej trzeciego roku życia [17].

Czytaj także: W objęciach zdradliwego wirusa.

Jakie środki ostrożności podjąć w przypadku HFMD?

W ostatnich latach odnotowuje się wzrost przypadków występowania HFMD, a także – niestety – pojawiają się przypadki o ciężkim przebiegu choroby [17].

Szybka identyfikacja przyczyny choroby dłoni, stóp i jamy ustnej, zwłaszcza jeżeli jest nim zakażenie enterowirusem 71, może być pomocne w dalszym postępowaniu poprzez skupienie uwagi na ewentualnych powikłaniach, a także może pełnić istotną rolę w odniesieniu do przewidywania ciężkości infekcji oraz inicjowania odpowiednich działań interwencyjnych w zakresie zdrowia publicznego [14].

Warto też przypomnieć, że obecnie nie ma dostępnej szczepionki przeciwko wirusom wywołującym chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej [19], dlatego też ważne jest aby zwrócić uwagę na działania mogące ochronić dziecko przed potencjalnym zakażeniem oraz w sytuacji, gdy już do tego dojdzie, dołożyć wszelkich starań aby zapobiec przed ewentualnemu dalszemu rozprzestrzenianiu się choroby. 

Piśmiennictwo:                    

• [1] Allmon, A., Deane, K., & Martin, K. L. (2015). Common skin rashes in children. American family physician, 92(3), 211-216.
• [2] Muzumdar, S., Rothe, M. J., & Grant-Kels, J. M. (2019). The rash with maculopapules and fever in children. Clinics in dermatology, 37(2), 119-128.
• [3] Stone, R. C., Micali, G. A., & Schwartz, R. A. (2014). Roseola infantum and its causal human herpesviruses. International journal of dermatology, 53(4), 397-403.
• [4] Mullins, T. B., & Krishnamurthy, K. (2020). Roseola Infantum (Exanthema Subitum, Sixth Disease). StatPearls [Internet].
• [5] Tremblay, C., & Brady, M. T. (2015). Roseola infantum (exanthem subitum). U: Torchia MM, ur. UpToDate. UpToDate, Waltham, MA.
• [6] Qadir, M. I., & Zainab, A. People’s Awareness about Roseola Virus.
• [7] Ko, H. R., Shin, S. M., & Park, S. W. (2016). Predicting Factors of Roseola Infantum Infected with Human Herpesvirus 6 from Urinary Tract Infection. Childhood Kidney Diseases, 20(2), 69-73.
• [8] Tesini, B. L., Epstein, L. G., & Caserta, M. T. (2014). Clinical impact of primary infection with roseoloviruses. Current opinion in virology, 9, 91-96.
• [9] Tab, A. (2019). t ROSEOLA INFANTUM (EXANTHEM SUBITUM). The APRN and PA’s Complete Guide to Prescribing Drug Therapy 2020, 448.
• [10] Masroor, M. S., Mohammad, M., Parween, S., & Singh, M. (2020). Recent trends in the study of Roseoloviruses causing diseases, complications and cancer in human.
• [11] King, O., & Al Khalili, Y. (2020). Herpes Virus Type 6. StatPearls [Internet].
• [12] Huang, J., Liao, Q., Ooi, M. H., Cowling, B. J., Chang, Z., Wu, P., … & Wei, S. (2018). Epidemiology of recurrent hand, foot and mouth disease, China, 2008–2015. Emerging infectious diseases, 24(3), 432.
• [13] Aswathyraj, S., Arunkumar, G., Alidjinou, E. K., & Hober, D. (2016). Hand, foot and mouth disease (HFMD): emerging epidemiology and the need for a vaccine strategy. Medical microbiology and immunology, 205(5), 397-407.
• [14] World Health Organization. (2011). A guide to clinical management and public health response for hand, foot and mouth disease (HFMD).
• [15] Ventarola, D., Bordone, L., & Silverberg, N. (2015). Update on hand-foot-and-mouth disease. Clinics in dermatology, 33(3), 340-346.
• [16] Wang, B., Li, J., Wang, Y., Du, N., Sun, L., Xiao, H., … & Zhang, W. (2019). Understanding the epidemiological characteristics of EV71 and CVA16 infection to aid the diagnosis and treatment of hand, foot, and mouth disease. Journal of medical virology, 91(2), 201-207.
• [17] Fang, Y., Wang, S., Zhang, L., Guo, Z., Huang, Z., Tu, C., & Zhu, B. P. (2014). Risk factors of severe hand, foot and mouth disease: a meta-analysis. Scandinavian journal of infectious diseases, 46(7), 515-522.
• [18] Li, Y., Zhang, J., & Zhang, X. (2014). Modeling and preventive measures of hand, foot and mouth disease (HFMD) in China. International journal of environmental research and public health, 11(3), 3108-3117.
• [19] Nassef, C., Ziemer, C., & Morrell, D. S. (2015). Hand-foot-and-mouth disease: a new look at a classic viral rash. Current opinion in pediatrics, 27(4), 486-491.
• [20] Koh, W. M., Bogich, T., Siegel, K., Jin, J., Chong, E. Y., Tan, C. Y., … & Cook, A. R. (2016). The epidemiology of hand, foot and mouth disease in Asia: a systematic review and analysis. The Pediatric infectious disease journal, 35(10), e285.