Substancje do celów farmaceutycznych, stosowane do sporządzania leków recepturowych są przepisywane na receptach w języku łacińskim. Ponadto w praktyce wykonywania leków recepturowych konieczna jest znajomość nie tylko nazw substancji leczniczych i pomocniczych, ale także ich synonimów oraz skrótów określających postać leku i polecenia odnośnie jego wykonania.
Nazwy surowców farmaceutycznych stosowane w Farmakopei
Monografie farmakopealne substancji w FP XI mają nazwę łacińską i polską oraz ich odpowiedniki w wersji angielskiej i francuskiej. Nazwy substancji do celów farmaceutycznych, będących substancjami chemicznymi, są zgodne z międzynarodowymi nazwami powszechnie stosowanymi (Denominatio Communis Internationalis) zwanymi także INN (ang. International Nonproprietary Names), w wersji łacińskiej zalecanymi przez Światową Organizację Zdrowia, a w przypadku braku INN – z innymi łacińskimi nazwami farmakopealnymi używanymi także w Farmakopei Europejskiej.
Oczywiście takie nazwy łacińskie są zwykle znane i zrozumiałe, ale kiedy substancja ma kilka synonimów, to wtedy trzeba je znać lub sprawdzić w piśmiennictwie. W recepcie na lek recepturowy zwykle są stosowane skróty, które oznaczają polecenia dla farmaceuty odnośnie składu i postaci leku. Więcej trudności sprawiają skróty, które zostały niewłaściwie napisane i niejednoznacznie określają na przykład rodzaj substancji leczniczej.
Tworzenie nazw łacińskich surowców farmaceutycznych
Tworzenie nazw łacińskich substancji i preparatów począwszy od FP V uległo pewnym zmianom. W FP IV niektóre nazwy substancji miały inne końcówki niż w monografiach późniejszych. Jednak w starszych przepisach recepturowych takie właśnie końcówki z FP IV są używane, a w receptach można jeszcze znaleźć takie zapisy.
Przykładowo w FP IV w mianowniku występuje Natrium benzoicum, a w FP V – FP XI Natrii benzoas. Analogicznie zmieniają się formy nazw w dopełniaczu, które są używane w receptach przy zapisie składników po skrócie Rp. (łac. Recipe; pol. weź), odpowiednio np. Natrii benzoici (FP IV), Natrii benzoatis (FP V – FP XI). Nazwy substancji pisane według FP IV są też traktowane jako synonimy.
Jakie są zasady tworzenia nazw łacińskich surowców według FP XI?
Aktualnie obowiązujące zasady tworzenia nazw łacińskich według FP XI są następujące:
- Nazwy obojętnych substancji chemicznych są wyrażane jak rzeczowniki rodzaju nijakiego drugiej deklinacji i zwykle są jednowyrazowe (np. Mannitolum).
- Nazwy kwasów są dwuwyrazowe i rozpoczynają się od słowa Acidum (np. Acidum lacticum).
- Nazwy soli są dwuwyrazowe i zaczynają się od nazwy kationu. Nazwy te są utworzone w ten sposób, że kation (składnik zasadowy) występuje w dopełniaczu, a anion (składnik kwasowy) w mianowniku:
– dla anionów wywodzących się z kwasów beztlenowych używany jest rodzaj nijaki drugiej deklinacji (końcówka -um), np. Natrii bromidum,
– dla anionów wywodzących się z kwasów tlenowych rodzaj męski trzeciej deklinacji (końcówka -as), np. Natrii salicylas.
- Nazwy związków typu soli, które wywodzą się ze związków amfoterycznych tworzy się, określając obydwa składniki w mianowniku:
– część nazwy substancji działającej podawana jest jako rzeczownik rodzaju nijakiego,
– część nazwy określająca składnik potrzebny do utworzenia soli podawana jest w formie przymiotnikowej (np. Sulfacetamidum natricum, gdzie natricum jest formą przymiotnikową utworzoną od Natrium).
- Nazwy surowców roślinnych są dwuwyrazowe. Tworzy się je podając jako wyraz pierwszy nazwę gatunkową surowca w dopełniaczu, a jako wyraz drugi – nazwę części rośliny podaną w mianowniku liczby pojedynczej (np. Arnicae flos).
- Podobne zasady stosuje się przy tworzeniu nazw olejów i olejków eterycznych, podając jako wyraz pierwszy nazwę określającą pochodzenie oleju lub olejku w dopełniaczu, a jako wyraz drugi słowo oleum podane w mianowniku liczby pojedynczej (np. Rapae oleum).
- Nazwy preparatów farmaceutycznych zaczynają się od nazwy surowca lub preparatu, z którego otrzymano dany lek w dopełniaczu, po której występuje nazwa postaci podana w mianowniku (np. Majoranae unguentum).
Jak tworzona jest nazwa polska?
Zasady tworzenia odpowiedników polskich nazw łacińskich substancji i preparatów chemicznych są także zawarte w FP XI. Nazwy odpowiedników polskich dla nazw INN w wersji łacińskiej, powinny być zgodne z ogólnymi regułami polskiej pisowni i wymowy. Do utworzenia nazwy polskiej należy ustalić formę polską i jej rodzaj gramatyczny, dokonać transliteracji nazwy łacińskiej lub zmian przez odpowiednie przekształcenie nazwy. Konkretne zasady są podane w FP XI. Dla nazw substancji chemicznych przyjęto reguły Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (International Union of Pure and Applied Chemistry, IUPAC).
