Nasz drugi przystanek w rozpoczynającej się dopiero podróży dookoła świata to chilijski, internetowy receptariusz „Vademécum Veterinario”. Zapraszamy do zapoznania się z tym bardzo ciekawym opracowaniem. „Ciekawym” z kilku względów, także dla farmaceuty!
Opisany niedawno na łamach „Aptekarza Polskiego” znakomity brazylijski receptariusz „Manual da Farmácia Magistral Veterinária”, pomimo swej specyficznej tematyki, posiadał konstrukcję typową dla receptariuszy „ludzkich”. Jak pamiętamy, jego autorami są farmaceuci, jest to wydawnictwo książkowe (z wersją elektroniczną, w postaci pliku PDF), zaś zasadniczy cel stanowi popularyzacja szerokich możliwości „robionego” leku weterynaryjnego. „Vademécum Veterinario” jest pod każdym względem… odmienny! To receptariusz internetowy, i to wcale nieukierunkowany na lek „robiony”. W istocie mamy do czynienia z monumentalnym, znakomicie zredagowanym kompendium leków zarejestrowanych do stosowania u zwierząt. Wydawać by się zatem mogło, że pozostaje ono poza zakresem naszych zainteresowań i kompetencji…
„Vademécum Veterinario”: internetowe kompendium leku weterynaryjnego
Twórcami „Vademécum Veterinario” są lekarze weterynarii pasjonujący się dodatkowo informatyką! Tworzą oni równolegle (obecnie wraz z programistami i twórcami stron internetowych) profesjonalne oprogramowanie mające na celu zarządzanie gabinetami i klinikami weterynaryjnymi. Obejmuje ono m.in. aspekty administracyjne i cyfrową dokumentację kliniczną pacjentów.
„Vademécum Veterinario” swoją konstrukcją przypomina nieco poznane już w cyklu „Recepturowe wędrówki po Europie” receptariusze naszych południowych sąsiadów: słowacki „Magistraliter” (cz. 1, 2, 3 i 4) oraz – przede wszystkim – czeski „Elektronický receptář individuálně připravovaných léčivých přípravků (IPLP)” (cz. 1 i 2). Jako kryterium porządkujące sposób wyświetlania danych możemy wybrać m.in. substancję czynną (lub ich nierzadko kilkuskładnikowe połączenia), kierunek działania oraz aspekty komercyjne: nazwę handlową lub nazwę producenta.
Detale farmakologiczne dla ponad sześciuset pozycji
Pomimo odmienności języka hiszpańskiego, ku wielkiemu zaskoczeniu polskiego czytelnika, doskonale rozumiemy m.in. tytuły, kierunek działania i charakterystykę farmakologiczną kolejnych ponad… sześciuset pozycji. Oto ilustrujące ten fenomen przykłady:
- „Amoxicilina + acido clavulánico” (Antimicrobianos, Betalactámicos semisintéticos de amplio aspectro),
- „Carbon activado + sulfaguanidina” (Digestivo, Antiséptico intestinal),
- „Codeina + seudoefedrina + clorfenamina” (Respiratorio, Antitusígeno),
- „Furosemida + amilorida” (Urinario, Diurético de asa),
- „Ketoconazol + norfloxacina + lidocaina” (Otico, Antimicrobiano antifúngico),
- – „Idoxuridina + fenazona + nafazolina + nitrofurazona + benzalconio” (Oftálmico, Antimicrobiano oftálmico),
- „Oxitetraciclina + hidrocortisona” (Antimicrobianos, Tetraciclina),
- „Praziquantel + pirantel + febantel” (Antiparasitarios, Endoparásitos amplio espectro).
Oczywiście każdy z tak sformułowanych tytułów opatrzony został możliwością wglądu w „Detalles”, czyli szczegóły. I tutaj czeka nas prawdziwa niespodzianka: w kilkunastu „okienkach” skrupulatnie zebrano informacje dotyczące m.in. dawkowania u psów i kotów (oraz ewentualnie innych gatunków zwierząt), bezpieczeństwa stosowania w czasie ciąży i karmienia piersią, toksyczności i skutków przedawkowania, interakcji z innymi lekami, przechowywania i trwałości.
Surowce pochodzenia naturalnego w terapii zwierząt
W przypadku brazylijskiego „Manual da Farmácia Magistral Veterinária” za najbardziej charakterystyczny wyróżnik uznaliśmy komfortowe dla pacjentów postaci leku: „czekoladki”, „cukierki”, „ciasteczka”… Z kolei w „Vademécum Veterinario”, a zarazem w chilijskim (i w ogóle – południowoamerykańskim) lecznictwie weterynaryjnym uwagę zwraca duża ilość produktów leczniczych opartych w swym składzie na surowcach pochodzenia naturalnego. Spójrzmy na przykłady!
Część z nich ujęta jest we wspólnej grupie „Productos naturales”. I tak np. lek „gotowy” o bardzo rozbudowanym składzie: „Melissa officinalis (toronjil melisa) + citrus sp (naranjo) + pimpinela anisum (anis estrella) + vitamina e” działa uspokajająco, zarówno u psów, jak i kotów. Znosi stany lękowe w ciągu dnia i wywołuje efekt nasenny w nocy. „Vademécum Veterinario” poleca go m.in. w problemach behawioralnych, w zaburzeniach snu, wreszcie w problemach trawiennych o podłożu nerwowym oraz w stresie fizycznym i psychicznym. Przy zachowaniu dawek terapeutycznych działania niepożądane nie występują.
Analogiczne działanie (Tranquilizante) przypisano „L-tianina + tiamina + l-triptofano + passiflora + valeriana + melissa”. Wskazany jest on do użycia wyłącznie u psów, we wszystkich sytuacjach, w których wymagane jest utrzymanie zwierzęcia w spokoju i zrelaksowaniu. „Vademécum Veterinario” informuje, że lek ten nie powoduje senności ani [objawów] depresji, może być zaś stosowany m.in. w przypadku: stanów niepokoju związanego z rozłąką z właścicielem, w czasie socjalizacji z innymi zwierzętami, podczas zakwaterowania w hotelach orazu psów nadmiernie szczekających i trzymanych w małych pomieszczeniach. Lek może być również przydatny w hałaśliwym otoczeniu, które nadmiernie pobudza psa i w problemach behawioralnych (np. samookaleczenia, nadmierna ruchliwość). Efekt terapeutyczny obserwujemy około trzeciego dnia po rozpoczęciu dawkowania, kuracja zaś trwać powinna przez co najmniej 30 dni.
„Productos naturales”: wiele możliwości
Myliłby się jednak ktoś sądząc, że „Vademécum Veterinario” rekomenduje leki „ziołowe” wyłącznie ze wskazaniem Tranquilizante. Oto „Tomillo + sauco + tilo + miel + propoleo”, przeznaczony dla psów i kotów (z zaznaczonymi różnicami dotyczącymi dawkowania). Zastosowany może być jako Antitusígeno, czyli preparat przeciwkaszlowy. W tym przypadku przetłumaczmy nazwy składników: tomillo to tymianek, sauco – bez czarny, tilo i miel to oczywiście lipa i miód, zaś propoleo – jak nietrudno się domyślać – oznacza propolis. Lek, dzięki bogatemu składowi, ma wielokierunkowe działanie. Przeznaczony jest do łagodzenia stanów zapalnych górnych dróg oddechowych wraz z towarzyszącą gorączką i kaszlem, a także w zapaleniu gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli o różnej etiologii. Składniki działają również przeciwbakteryjnie i antyseptycznie na gardło i krtań.
Z kolei „Triticum vulgare (germen de trigo) + panicum miliaceum (mijo, miglio) + vitaminas: b1, b2, b3, c, e” należy do kategorii Vitaminas, przy czym uwagę zwraca obecność w składzie pszenicy oraz prosa. I jeszcze jeden lek z kategorii „Productos naturales”. To „Betaglucanos”, który stosuje się jako Solución oral z działaniem Inmunoestimulante, w analogicznych dawkach u psów i kotów.
Leki dla zwierząt z olejkami eterycznymi
Surowce (bądź też ich przetwory) pochodzące od roślin leczniczych są również składnikami weterynaryjnych leków „gotowych” nie zaklasyfikowanych przez „Vademécum Veterinario” do kategorii „Productos naturales”. Uwagę zwracają:
- obroża zawierająca jako substancję czynną „Aceite de limón”, czyli olejek eteryczny cytrynowy. Użyta może być jako antiparasitarios odstraszający pchły u psów i kotów,
- „Acido acético + ácido bórico + aceite de eucaliptus + aloe vera”, z olejkiem eterycznym eukaliptusowym, Otico – Ceruminolítico, do oczyszczania przewodu słuchowego psów i kotów.
Nowoczesne ziołolecznictwo w praktyce weterynaryjnej: terapia zaparć
Doprawdy: trudno oprzeć się pokusie opisania jeszcze dwóch leków, potwierdzających możliwości stosowania nowoczesnych praktyk ziołoleczniczych w lecznictwie weterynaryjnym! Pod tytułem „Plantago ovata” widzimy krótkie opisy: Digestivo oraz Laxante reblandecedor fecal, czyli przeczyszczający, zmiękczający masy kałowe. Jako lek „gotowy” babka jajowata dopuszczona jest do użycia zarówno u psów, jak i kotów, np. zmieszana z posiłkami. Wypróżnienie następuje po 12-24 godzinach od podania. Wedle „Vademécum Veterinario” lek może być wykorzystany zarówno w zapobieganiu zaparciom, jak i w ich leczeniu, a wskazaniem są m.in. zaparcia atoniczne, zaparcia związane z długotrwałym unieruchomieniem oraz hemoroidy (konieczność wywołania wypróżnienia miękkim stolcem).
Ciekawy jest skład leku przeznaczonego dla psów i kotów, figurującego w „Vademécum Veterinario” pod tytułem „Plantago ovata + ispagula husk + senna angustifolia”. Opisany jest on jako normalizujący czynność jelit i przywracający ich aktywność fizjologiczną, m.in. w przypadku pacjentów po długotrwałym unieruchomieniu, w zaparciach starczych oraz zaparciach wynikających np. z podróży. Lek można również zastosować u pacjentów, u których konieczne są bezbolesne wypróżnienia, np. przy hemoroidach i po operacjach w obrębie jamy brzusznej.
Receptury i dla ludzi i dla zwierząt?
Ale oczywiście „Vademécum Veterinario” to nie tylko leki „ziołowe”. Uwzględniono w nim również m.in. interesujące produkty lecznicze „gotowe” do podania zewnętrznego, co bardzo istotne – zawierające substancje czynne znane również jako… surowce farmaceutyczne dostępne w naszym kraju. Leki te, przeznaczone zarówno dla psów, jak i dla kotów, opiszemy w kolejnym odcinku cykl „Z receptariuszami dookoła świata”. Warto uczynić to tym bardziej, że przywodzą one na myśl… typowe dermatologiczne „ludzkie” receptury, które prezentowaliśmy już na łamach „Aptekarza Polskiego”!
