Monografia poświęcona jest kompleksowej analizie technicznych, organizacyjnych i prawnych uwarunkowań procesu świadczenia usług w aptekach ogólnodostępnych w Polsce i powstała w wyniku dokonanego przeglądu literatury zagranicznej i polskiej, w tym komentarzy doktrynalnych oraz analizy treści źródeł internetowych. Punktem wyjścia rozważań jest teza, że współczesna apteka nie może być postrzegana wyłącznie jako punkt dystrybucji produktów leczniczych, lecz jako istotny element systemu ochrony zdrowia publicznego, w którym kluczową rolę odgrywa farmaceuta realizujący zarówno czynności fachowe, jak i pozafachowe. W publikacji skoncentrowano się na procesowym ujęciu funkcjonowania apteki, wskazując, że jakość i efektywność usług farmaceutycznych są wypadkową odpowiedniego zarządzania zasobami, technologii, regulacji prawnych oraz kompetencji personelu.
Monografia stanowi obszerne studium analityczno-badawcze. Przeprowadzono w niej analizę aktów prawnych w celu prezentacji uwarunkowań administracyjno-prawnych związanych z inicjacją działalności gospodarczej na aptecznym rynku farmaceutycznym oraz wskazania zakresu prowadzonej działalności operacyjnej apteki ogólnodostępnej. Wykonano obszerne badania wtórne prezentujące historię apteki i ewolucję technologii w procesie świadczenia usług apteki oraz roli farmaceuty w zaspokajania potrzeb zdrowotnych pacjentów na przestrzeni wieków. Przedstawiono również ewolucję koncepcji opieki farmaceutycznej od momentu jej powstania do momentu legislacyjnej implementacji w systemie polskiego prawa. Ponadto wykonano badania pierwotne, ukierunkowane na identyfikację warunków implementacji opieki farmaceutycznej oraz wpływu nowoczesnych technologii na efektywne zarządzanie indywidualną farmakoterapią. Całość pracy została podzielona na cztery rozdziały, z których pierwsze trzy stanowią teoretyczne wprowadzenie do tematyki misji apteki i roli farmaceuty w realizacji ustawowo zdefiniowanych celów – ochrony zdrowia publicznego i ochrony zdrowia pacjenta oraz wpływu technologii na efektywność procesu świadczenia usług apteki. Ostatni rozdział przedstawia empiryczną analizę zakresu i zasięgu sprawowania opieki farmaceutycznej w Polsce oraz możliwości wykorzystania nowoczesnych technologii w procesie efektywnego zarządzania indywidualną farmakoterapią w aptece.
W rozdziale pierwszym zatytułowanym „Organizacyjna transformacja funkcji apteki i zadań farmaceuty” omówiono zagadnienia dotyczące organizacyjnej transformacji funkcji apteki i zadań farmaceuty, ze szczególnym uwzględnieniem wymogów administracyjno-prawnych, odnoszących się do procedury uzyskania zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, wymogów lokalowych i podstawowego wyposażenia apteki, jak również determinantów jakości odnoszących się do usług farmaceutycznych sensu largo oraz podstawowych orientacji przedmiotowych i subsydiarnych orientacji instrumentalnych apteki ogólnodostępnej. Wskazano, że współczesne zarządzanie apteką wymaga integracji celów ekonomicznych z celami zdrowotnymi i społecznymi. Przedstawiono również ewolucję procesu wytwarzania leków i świadczenia usług farmaceutycznych w ujęciu historycznym i systemowym. Zaprezentowano kierunki rozwoju aptek – od modelu apteki o charakterze głównie handlowym (bazarowym) do nowoczesnej placówki ochrony zdrowia publicznego, w której centralne znaczenie ma wymiar medyczny oparty na procesie świadczenia usług przez profesjonalistę medycznego – farmaceutę.
W rozdziale drugim dokonano charakterystyki organizacyjno-prawnych podstaw świadczenia usług w aptece ogólnodostępnej oraz przedstawiono dualny charakter misji apteki, wynikający z konieczności godzenia funkcji przedsiębiorstwa z rolą instytucji realizującej zadania z zakresu ochrony zdrowia pacjenta i zdrowia publicznego. Istotny akcent w tym rozdziale położono na etyczny kontekst przedsiębiorczości aptekarskiej prezentując założenia społecznie odpowiedzialnej działalności apteki, kodeksy dobrych praktyk oraz aktualnie obowiązujące zasady, reguły i normy etyczne zawarte w znowelizowanym Kodeksie Etyki Farmaceuty Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując je jako fundament bezpieczeństwa procesu świadczenia usług. Szczególną uwagę poświęcono idei opieki farmaceutycznej, jej definicji ustawowej, zakresowi oraz barierom wdrożeniowym w polskich realiach organizacyjno-prawnych.
Rozdział trzeci zatytułowany „Innowacje technologiczne w procesie świadczenia usług w aptece” poświęcono problematyce dostępu do innowacji. Dokonano w nim charakterystyki otoczenia techniczno-technologicznego aptek ogólnodostępnych oraz prezentacji podstawowych systemów teleinformatycznych wspierających proces świadczenia usług apteki, podstawowego wyposażenia stanowiska obsługi i pokoju opieki farmaceutycznej, wybranych programów i urządzeń aptecznych, jak również przedstawiono możliwości zastosowania robotów aptecznych (zautomatyzowanych modułów magazynowych), sztucznej inteligencji i aplikacji mobilnych w procesie wsparcia dystrybucji produktowej oraz usług świadczonych w aptece. Prezentacja ta jest wynikiem autorskiego podejścia, opartego na solidnej podstawie wiedzy specjalistycznej, doświadczenia zawodowego oraz opinii farmaceutów zgromadzonych w trakcie procesu badawczego. Należy podkreślić, że zaprezentowane materiały nie służą celom komercyjnym ani promocji określonych produktów. Są one instrumentem naukowym mającym na celu rzetelne przedstawienie obecnego stanu techniki i technologii w aptekach ogólnodostępnych. Wszystkie informacje i dane techniczne zawarte w publikacji pochodzą z oficjalnych i wiarygodnych źródeł, udostępnionych w serwisach internetowych przez producentów oraz dystrybutorów. Dokonany wybór i prezentacja tych systemów oraz urządzeń zostały przeprowadzone z najwyższą starannością, mając na uwadze ich aktualność, użyteczność i przydatność w procesie świadczenia usług apteki i wsparcia farmaceuty w wykonywaniu czynności fachowych oraz usług (świadczeń) wchodzących w zakres opieki farmaceutycznej.
Ostatni rozdział stanowi empiryczną charakterystykę procesu implementacji opieki farmaceutycznej w polskich realiach organizacyjno-prawnych, odnoszącą się do możliwości efektywnego sprawowania opieki farmaceutycznej według norm zawartych w systemie (podsystemie) prawa farmaceutycznego, wpływu nowoczesnych technologii na efektywne zarządzanie indywidualną farmakoterapią w aptece oraz wpływu niedoborów farmaceutów na efektywną implementację opieki farmaceutycznej w praktyce aptecznej. Zaprezentowano w nim wyniki badań pierwotnych dotyczących zakresu i zasięgu sprawowania opieki farmaceutycznej w Polsce. Analizie poddano wpływ uregulowań prawnych, niedoborów kadrowych oraz nowoczesnych technologii na możliwość efektywnej implementacji opieki farmaceutycznej w aptece ogólnodostępnej. Wyniki badań wskazują, że kluczowymi barierami pozostają ograniczenia organizacyjne i kadrowe, natomiast technologie cyfrowe mogą istotnie wspierać racjonalizację procesów i poprawę jakości zarządzania indywidualną farmakoterapią.
W monografii podkreślono, że przyszłość aptek ogólnodostępnych powinna opierać się na projakościowym, procesowym modelu świadczenia usług, w którym technologia pełni funkcję katalizatora zmian organizacyjnych, a farmaceuta pozostaje centralnym ogniwem systemu opieki nad pacjentem. Z tego względu publikacja ta stanowi studium łączące perspektywę prawną, organizacyjną, technologiczną i praktyczną, osadzone w realiach polskiego systemu ochrony zdrowia publicznego. Jej interdyscyplinarny charakter wynika z połączenia wielu obszarów aktywności naukowej – ekonomii i finansów, zarządzania, farmacji, prawa i informatyki. Może zatem stanowić wartościowe źródło wiedzy nie tylko dla profesjonalistów medycznych – farmaceutów, w tym kierowników aptek, ale także dla właścicieli placówek ochrony zdrowia, praktyków i pacjentów korzystających z usług aptek ogólnodostępnych. Dostarcza bowiem narzędzi do lepszego zrozumienia roli farmaceuty w procesie zarządzania indywidualną farmakoterapią oraz wskazuje, w jaki sposób technologie cyfrowe mogą wspierać wykonywanie czynności pozafachowych, odciążając personel i zwiększając bezpieczeństwo pacjenta. Szczególną uwagę należy zwrócić na procesowe ujęcie działalności apteki, które pozwala analizować świadczenie usług jako sekwencję powiązanych działań generujących wartość zdrowotną dla pacjenta.
Monografia wskazuje również ramy operacyjne implementacji opieki farmaceutycznej w warunkach ograniczonych zasobów kadrowych. Z perspektywy dydaktycznej książka może stanowić kompleksowe kompendium wiedzy dla studentów farmacji, zdrowia publicznego oraz kierunków związanych z zarządzaniem w ochronie zdrowia. Jej struktura, liczne odniesienia do praktyki oraz integracja teorii z wynikami badań empirycznych sprzyjają kształtowaniu kompetencji analitycznych i systemowego myślenia. Monografia może być zatem wykorzystywana zarówno w kształceniu akademickim, jak i w doskonaleniu zawodowym farmaceutów.
Pozycja jest dostępna bezpłatnie w systemie open access w serwisie internetowym Wydawnictwa Akademii Bialskiej im. Jana Pawła II pod adresem: https://repozytorium-api.akademiabialska.pl/server/api/core/bitstreams/f7980d08-9f01-42d9-891d-c50211360818/content.
Żak, K., Techniczno-organizacyjne aspekty zarządzania procesami świadczenia usług w polskich aptekach ogólnodostępnych, Wydawnictwo Akademii Bialskiej im. Jana Pawła II, Biała-Podlaska 2025. DOI: 10.29316/9788368103076.
