Europa stawia na farmaceutów. Polak na czele PGEU [WYWIAD]

Od 1 stycznia 2026 roku dr n. farm. Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, pełni funkcję Prezydenta Grupy Farmaceutycznej Unii Europejskiej (PGEU) – organizacji reprezentującej ponad 400 tysięcy farmaceutów z 33 krajów Europy. Jego wybór to nie tylko wyróżnienie dla Polski, ale także ważny sygnał rosnącej roli Europy Środkowo-Wschodniej w kształtowaniu przyszłości europejskiej farmacji.

O wyzwaniach stojących przed farmacją, roli Polski w europejskim dialogu oraz priorytetach na najbliższe lata rozmawiamy z dr. n. farm. Mikołajem Konstantym.

Co oznacza dla Europy Środkowo-Wschodniej objęcie przez Pana funkcji Prezydenta PGEU?

Wybór mojej osoby na Prezydenta Grupy Farmaceutycznej Unii Europejskiej (PGEU) to nie tylko symboliczny moment dla naszego regionu, ale także wyraz uznania dla aktywności polskiej delegacji, jej zaangażowania w zmiany oraz wsparcie dla procesu transformacji aptek. Europa Środkowo-Wschodnia wnosi dziś do debaty europejskiej doświadczenie wdrażania zmian, a także wizję potrzeb, które w krótkim czasie redefiniują farmację – często w warunkach ograniczonych zasobów.

Jednocześnie warto podkreślić, że europejska farmacja jako całość dysponuje ogromnym potencjałem. To ponad 190 tysięcy aptek, tworzących najbardziej dostępną sieć opieki zdrowotnej dla ponad 500 milionów obywateli. Obecnie PGEU jako organizacja skupia 33 kraje członkowskie. Ta skala sprawia, że głos naszego regionu ma znaczenie nie tylko polityczne, ale systemowe – szczególnie w kontekście równości dostępu do świadczeń i odporności systemów zdrowotnych, a także sytuacji geopolitycznej.

Jakie trzy priorytety uważa Pan za kluczowe dla europejskiej farmacji w najbliższych latach?

Jesteśmy w procesie dynamicznych zmian, dlatego trudno dzisiaj mówić o szczegółowych planach i zamiarach, zwłaszcza, że decyzje polityczne zapadają na poziomie instytucjonalnym. Moje priorytety pozostają jednak spójne ze wspólnymi wartościami środowiska farmaceutycznego.

Po pierwsze – transformacja aptek w zintegrowane centra zdrowia zgodnie z wizją, w której apteka staje się pierwszym punktem kontaktu dla profilaktyki, badań przesiewowych oraz zarządzania chorobami przewlekłymi. Niewątpliwą przewagą aptek ogólnodostępnych pozostaje fakt, że odwiedzają je zarówno osoby zdrowe, jak i pacjenci z różnymi dolegliwościami zdrowotnymi.

Po drugie – bezpieczeństwo lekowe i odporność systemu oparte na silnej, zdecentralizowanej sieci aptek jako „infrastruktury krytycznej” systemu zdrowia. Jest to zagadnienie bardzo złożone, obejmuje m. in. braki leków, zarządzanie infrastrukturą krytyczną, zasoby ludzkie, modele kształcenia, strukturę właścicielską, regulacje prawne na poziomie krajów członkowskich oraz UE, konkurencyjność i równowagę rynkową.

A po trzecie – zrównoważony model finansowania świadczeń i usług farmaceutycznych, ponieważ bez adekwatnego wynagrodzenia nie będzie trwałej transformacji zawodowej.

Jakie zmiany są dziś najbardziej potrzebne na poziomie Unii Europejskiej?

Na poziomie decyzyjnym Unii Europejskiej konieczne jest przejście od deklaracji do konkretnych działań wzmacniających rolę farmaceuty w systemie ochrony zdrowia. W praktyce oznacza to uznanie aptek jako krytycznego, systemowego elementu podstawowej opieki zdrowotnej, a nie jedynie jako kanał dystrybucji leków.

Kluczowe jest również zapewnienie farmaceutom systemowego dostępu do danych medycznych pacjenta, w zakresie niezbędnym do realizacji świadczeń i usług, co jest warunkiem oferowania bezpiecznej opieki farmaceutycznej oraz stworzenie ram dla wynagradzania usług i świadczeń, a nie tylko refundacji, czy marży na leku czy wyrobie medycznym.

Bez powyższej aktywności nie wykorzystamy potencjału farmaceutów jako specjalistów terapii lekowej, którzy już dziś w wielu krajach wspierają adherencję terapeutyczną, monitorują działania niepożądane i optymalizują leczenie.

W jaki sposób PGEU może wspierać harmonizację usług farmaceutycznych w krajach Unii Europejskiej?

PGEU może przede wszystkim budować konwergencję standardów, a nie ich pełną unifikację. Oczywiście wszyscy zdajemy sobie sprawę, że różnice między krajami członkowskimi Unii Europejskiej są znaczące – zarówno w zakresie legislacji, implementacji, finansowania, jak i dostępu do danych czy zakresu kompetencji. Dlatego naszym celem jest po pierwsze wskazywanie modeli, które już działają, w oparciu o badania EBM, wspieranie państw członkowskich w procesie implementacji i adaptacji oraz tworzenie wspólnego języka jakości i weryfikacji a także rozwoju usług i świadczeń w aptekach.

Jakie działania uznaje Pan za najpilniejsze w obszarze racjonalnej farmakoterapii?

W tym obszarze szczególnie widocznie widać rolę farmaceuty jako strażnika bezpieczeństwa terapii. A Polska dopiero rozpoczyna drogę w kierunku pełnego wykorzystania tego potencjału.

Do najpilniejszych działań należą:

• wsparcie procesu adherencji terapeutycznej, w tym rozwój przeglądów lekowych o zróżnicowanym poziomie zaawansowania wraz z aktywnym dołączeniem badań diagnostycznych możliwych do wykonania w aptece
• przeniesienie i wprowadzenie części programów lekowych do aptek ogólnodostępnych
• aktywne zaangażowanie w walkę z antybiotykoopornością
• wprowadzenie i rozwój projektów oraz programów profilaktycznych do aptek ogólnodostępnych
• przeciwdziałanie dezinformacji zdrowotnej

Proszę pamiętać, że już dzisiaj nasi farmaceuci realizują część tych funkcji – prowadzą szczepienia, edukują pacjentów, monitorują terapie i identyfikują ryzyka na wczesnym etapie. Potrzebują jednak odpowiedniego wsparcia systemowego.

Jaką rolę odgrywa PGEU w kształtowaniu legislacji europejskiej dotyczącej farmacji?

PGEU jako organizacja reprezentująca narodowe organizacje farmaceutyczne działa jako transparentny reprezentant środowiska w dialogu z instytucjami europejskimi. Naszym celem jest, aby ten głos farmaceutów był silny i słyszalny, a także widoczny dla twórców i reformatorów polityki zdrowotnej. Obecnie koncentrujemy się na reformach prawa farmaceutycznego, rozwoju cyfryzacji – w tym dostępu do danych medycznych oraz wzmacnianiu bezpieczeństwa dostaw leków. Ostatnie lata pokazały, że brak koordynacji w tych obszarach bezpośrednio wpływa na zdolność systemu do reagowania na kryzysy.

Jaka jest rola aptek w bezpieczeństwie lekowym?

Apteki ogólnodostępne są już dziś najbardziej rozproszoną i odporną siecią podmiotów pierwszego kontaktu pacjenta z szeroko rozumianym systemem ochrony zdrowia w Europie, co wyraźnie potwierdziły doświadczenia z okresu pandemii. Ich zdefiniowana i opisana językiem prawa rola powinna obejmować monitorowanie dostępności leków, zarządzanie ewentualną substytucją – nie tylko generyczną, wsparciem pacjentów w sytuacjach kryzysowych oraz udział w systemach wczesnego ostrzegania. To kluczowy element budowania odporności całego systemu opieki zdrowotnej, nie tylko zmian na rynku farmaceutycznym.

Jakie rady przekazałby Pan młodym farmaceutom rozpoczynającym swoją drogę zawodową?

Przyszłość naszego, interdyscyplinarnego zawodu rysuje się w jasnych barwach i dynamicznie się redefiniuje. Farmaceuta przyszłości to strażnik i partner terapii, profesjonalny medyk pierwszego kontaktu, partner w zarządzaniu terapią, interpretator danych, przewodnik oraz edukator zdrowotny.

Farmaceuci już dziś są najbardziej dostępnymi profesjonalistami ochrony zdrowia i często pierwszym punktem kontaktu pacjenta z systemem. Kluczowe nie jest pytanie, czy zawód ma przyszłość, lecz jak aktywnie ją współtworzyć.

Kierunkiem dalszych zmian jest transformacja aptek w multiservice health hubs – zintegrowane, cyfrowo wspierane centra zdrowia, blisko pacjenta, w pełni wpisane w system ochrony zdrowia. To nie jest odległa wizja, lecz proces, który już się rozpoczął.

Dziękujemy za rozmowę oraz podzielenie się perspektywą dotyczącą przyszłości europejskiej farmacji. Życzymy powodzenia w realizacji wyznaczonych priorytetów oraz sukcesów w pracy na rzecz rozwoju systemów ochrony zdrowia w Europie.