Apteka szpitalna pełni istotną rolę w działalności szpitala, a jej zadania wykraczają poza dystrybucję leków. Jedną z dodatkowych aktywności jest sporządzanie analiz. Obejmują one działania związane między innymi z oceną jakości, bezpieczeństwa oraz efektywności terapii farmakologicznej.

Chciałam podzielić się analizami, jakie zainicjowałam z ramienia apteki szpitalnej w WSS w Zgierzu i jednocześnie zachęcić farmaceutów szpitalnych do przeprowadzania takich projektów.

Analiza zleceń na albuminy

Szczegółowa ocena ilości podawanych albumin z podziałem na klasy i oddziały daje możliwość weryfikacji bezpieczeństwa farmakoterapii. Analiza ta wpływa również na poprawę farmakoekonomiki szpitala. Oceniana jest zgodność podawania albumin z wytycznymi:

• klasa I – podanie albumin jest wskazane, ze względu na udokumentowane korzyści z takiego postępowania
• klasa II – należy rozważyć podanie albumin ze względu na potencjalne korzyści z takiego postępowania, np. pooperacyjne uzupełnienie w przypadku zabiegu kardiochirurgicznego, w transplantacji serca, wątroby, płuc, w diagnostyce zespołu wątrobowo-nerkowego
• klasa III – można rozważyć podanie albumin, chociaż korzyść z takiego postępowanie jest niejasna, np. w przypadku zespołu nerczycowego opornego na leczenie samymi diuretykami
• klasa IV – nie należy rozważać podania albumin ze względu na brak potencjalnych korzyści z takiego postępowania, np. niewydolność oddechowa, niedożywienie, udar mózgu, hipoalbuminemia

Czytaj także: Kontrola racjonalnej farmakoterapii: bezpieczeństwo i efektywność

Analiza farmaceutyczna

Analiza dotyczy oddziałów zabiegowych i wskazuje, jaki procent był operowany, czy pacjenci otrzymali antybiotyk okołooperacyjnie, a jeśli tak, to jaki. Ocena historii chorób obejmuje także weryfikację, podania leków zapobiegających chorobie zakrzepowo-zatorowej. Taka analiza wpływa na bezpieczeństwo pacjentów, ale również na warstwę ekonomiczną, gdyż poprawnie prowadzona terapia okołooperacyjna skraca czas hospitalizacji.

Przykładowo, analiza losowo wybranych historii chorób 30 pacjentów z oddziałów zabiegowych wykazała, że antybiotyki otrzymało 93% po przebytych zabiegach. W profilaktyce antybiotykowej okołooperacyjnej najczęściej stosowany był  cefazolin. U 80% pacjentów podano profilaktycznie leki przeciwzakrzepowe – w 96% była to endoksaparyna. Leki przeciwbólowe otrzymało 96% pacjentów, przy czym w 18% były to leki opioidowe.

Czytaj także: Wybrane aspekty komunikacji na linii pacjent – przedstawiciel wybranych zawodów medycznych okiem farmaceuty oraz diagnosty laboratoryjnego

Analiza farmakologiczna

Analiza farmakologiczna  ma na celu wykrycie potencjalnych interakcji pomiędzy lekami przyjmowanymi przez pacjenta z uwzględnieniem siedmiu kategorii problemów. Podczas takiej analizy warto zwrócić uwagę na pory przyjmowania antybiotyków oraz zasady stosowania leków – z pokarmem lub na czczo.

1. Wzmożone działanie depresyjne na ośrodkowy układ – podczas łącznego stosowania leków nasennych, uspokajających, leków przeciwdepresyjnych, przeciwhistaminowych, metyldopy.
2. Wpływ na stężenie glukozy – propranolol (nieselektywny antagonista receptora beta1-adrenergicznego) opóźnia ponowny wzrost poziomu glukozy po podaniu insuliny. Leki antykoncepcyjne, glikokortykosteroidy – osłabiają obniżenie stężenia glukozy we krwi.
3. Glikozydy nasercowe – hiperkalcemia i hipokaliemia nasilają działanie glikozydów. Potencjalna interakcja dotyczy ich stosowania z lekami przeczyszczającymi, moczopędnymi, glikokortykosteroidami.
4. Podwyższone ryzyko krwawienia – należy zwrócić uwagę na leki przeciwpłytkowe (kwas acetylosalicylowy) oraz antagonistów ADP.
5. Wzmożone działanie nefrotoksyczne i fototoksyczne – antybiotyki aminoglikozydowe zwiększają działanie neurotoksyczne cefalosporyn.
6. Inhibitory pompy protonowej (IPP) – w połączeniu z itrakonazolem następuje zmniejszenie wchłaniania o 65%. IPP powodują również zwiększenie wchłaniania sakwinawiru o 80%.
7. Antybiotyki o szerokim spektrum działania powodują zakłócenia krążenia jelitowo-wątrobowego, co potencjalnie może powodować osłabienie działania leków antykoncepcyjnych.

Analiza wiedzy pacjentów

Anonimowa ankieta to narzędzie, którym można sprawdzać wiedzę pacjentów. Takie ankiety – dotyczące wiedzy pacjenta w zakresie leczenia w domu – przeprowadzono wśród pacjentów oddziału chirurgicznego i SORu. W ankiecie wzięło udział 17 osób.

1. Czy pacjent przyjmował (ambulatoryjnie) łącznie preparaty zawierające żelazo i witaminę C?

• 29 % pacjentów odpowiedziało – TAK
• 71% pacjentów odpowiedziało – NIE

2. Czy pacjent przyjmował łącznie z innymi lekami preparaty z błonnikiem?

• 18% pacjentów odpowiedziało – TAK
• 82% pacjentów odpowiedziało – NIE

3. Czy pacjent przyjmował ambulatoryjnie leki zgodnie z reżimem godzinowym?

• 94% pacjentów odpowiedziało – TAK
• 6% pacjentów odpowiedziało – NIE

4. Czy pacjent przyjmował lek do ostatniej dawki?

• 82% pacjentów odpowiedziało – TAK
• 18% pacjentów odpowiedziało – NIE

5. Czy pacjent przyjmował antybiotyk?

• 88% pacjentów odpowiedziało – TAK
• 12% pacjentów odpowiedziało – NIE

W celu dalszej edukacji pacjentów w zakresie interakcji i antybiotykoterapii na pikniku zdrowia w Łodzi przeprowadziliśmy przy współpracy z pielęgniarkami z WSS w Zgierzu i OIA w Łodzi akcję edukacyjną.

Fot. z archiwum Autorki