01.08.2014.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 94/72 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start. arrow Lex Apothecariorum arrow 01.2011 - "Ustanowienie zastępcy kierownika apteki ogólnodostępnej."


 


01.2011 - "Ustanowienie zastępcy kierownika apteki ogólnodostępnej." Drukuj Email
styczeń 2011, nr 53/31 online
 
USTANOWIENIE ZASTĘPCY
 
KIEROWNIKA APTEKI OGÓLNODOSTĘPNEJ


   W aptece ogólnodostępnej musi być ustanowiony farmaceuta, spełniający przepisane prawem warunki, odpowiedzialny za prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Farmaceuta ów to kierownik apteki.
 
    Niniejsze opracowanie rozpoczęte zostało od parafrazy przepisu art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku – Prawo farmaceutyczne [1] (dalej UPF). Przepis ten wyraża bowiem jedną z podstawowych zasad, jakie obowiązują w prowadzeniu apteki ogólnodostępnej – w danej aptece ustanawia się farmaceutę o doświadczeniu i wiedzy, umożliwiających pełnienie szczególnych obowiązków związanych z funkcjonowaniem apteki ogólnodostępnej. Obowiązki kierownika apteki wskazane są w art. 88 ust. 5 UPF. Do zadań kierownika należy więc m. in. organizacja pracy w aptece, przekazywanie informacji o działaniu niepożądanym produktów leczniczych, przekazywanie informacji o podejrzeniu lub stwierdzeniu, że dany produkt leczniczy nie odpowiada ustalonym dla niego wymogom jakościowym, wstrzymywanie lub wycofywanie z obrotu i stosowania produktów leczniczych na podstawie decyzji właściwego organu. Mając na względzie wagę wskazanych obowiązków, Ustawodawca wprowadził pewne wymagania, które musi spełniać farmaceuta ażeby mógł objąć funkcję kierownika apteki. Funkcję tę pełnić może farmaceuta, charakteryzujący się określonym w przepisach odrębnych wykształceniem oraz odpowiednim stażem pracy, wiekiem oraz dający rękojmię należytego prowadzenia apteki. W odniesieniu do wymogu odpowiedniego stażu pracy, UPF ustanawia warunek 5-cio letniego stażu pracy w aptece albo 3 letniego stażu pracy w aptece, jeżeli farmaceuta posiada specjalizację z zakresu farmacji aptecznej (art. 88 ust. 2 UPF). Kierownikiem apteki, zgodnie z art. 88 ust. 2 UPF może być farmaceuta, który nie przekroczył 65 roku życia. Wyjątkowo zaś, na podstawie art. 88 ust. 3, farmaceuta, który przekroczył 65 rok życia może pozostać kierownikiem apteki „do 70 roku życia”, po spełnieniu określonych warunków formalnych. Przepis art. 88 ust. 3 expressis verbis nie stanowi, iż kierownikiem można pozostać do chwili ukończenia 70 roku życia, ale do 70 roku życia. Literalne wyrażenie przepisu należy jednak potraktować jako nieprecyzyjność wypowiedzi Ustawodawcy. Stwierdzić więc wypada, iż zgodnie z art. 88 ust. 3, farmaceuta, który przekroczył 65 rok życia może pozostać kierownikiem apteki do momentu ukończenia 70 roku życia. [2]
 
   Należy dodać, iż sam fakt ustanowienia kierownika apteki nie wystarcza dla realizacji nałożonych przez UPF obowiązków. Przepis art. 92 UPF wprowadza bowiem zasadę, zgodnie z którą kierownik apteki powinien być obecny w aptece w godzinach czynności apteki. Nie wystarcza więc jedynie formalne ustanowienie kierownika apteki, ale konieczna jest faktyczna obecność tegoż kierownika w aptece zawsze „w godzinach czynności apteki”. Przez wyrażenie „godziny czynności apteki” należy rozumieć godziny otwarcia apteki. [3] Godziny czynności apteki, to czas, gdy lokal apteki jest dostępny (otwarty) dla pacjentów (czyli osób, na rzecz których świadczone są usługi farmaceutyczne).
 
   Obowiązek obecności kierownika apteki może rodzić problemy wówczas, gdy apteka ogólnodostępna pełni dyżury nocne albo niedzielne lub świąteczne, a także wówczas, gdy z różnych przyczyn, kierownik apteki nie może być obecny w lokalu apteki w godzinach jej czynności. Rozwiązania problemu poszukiwać należy natomiast w przepisach UPF oraz w przepisach wykonawczych, umożliwiających kierownikowi apteki wyznaczenie swego zastępcy, który realizował będzie obowiązki kierownika apteki przez czas zastępstwa.
 
   Przepis art. 88 ust. 4 UPF stanowi: „kierownik apteki wyznacza, na czas swojej nieobecności spowodowanej chorobą lub urlopem, farmaceutę, o którym mowa w ust. 1, do jego zastępowania, w trybie określonym w art. 95 ust. 4 pkt 5”. Przepis art. 95 ust. 4 pkt 5 upoważnia natomiast Ministra Zdrowia do wydania przepisów wykonawczych regulujących w szczególności „szczegółowe zasady powierzania zastępstwa kierownika apteki na czas określony”. Na tej podstawie wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 października 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki [4] (dalej RWPA). Poniżej zostanie dokonana analiza tejże regulacji.
 
   W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na podmiot, który powierza zastępstwo kierownika apteki. Podmiotem tym zaś jest sam kierownik apteki. Powierzyć zastępstwa nie może więc właściciel apteki, a tym bardziej nie może tego zrobić żaden z farmaceutów, należących do personelu danej apteki. Określenia wymaga także podmiot, któremu zastępstwo może zostać powierzone. Regulacja art. 88 ust. 1 in fine UPF stanowi, iż można być równocześnie kierownikiem tylko jednej apteki. Zasada niepołączalności stanowisk kierownika jednej apteki ze stanowiskiem kierownika innej apteki, zapewnia należyte wykonywanie obowiązków przez kierownika. Biorąc zaś pod uwagę cel przepisu (zapewnienie należytego wykonywania obowiązków przez kierownika apteki na rzecz tylko jednej apteki) należy stwierdzić, iż kierownikowi jednej apteki nie może zostać powierzone zastępstwo kierownika w innej aptece. Powierzenie zastępstwa kierownika apteki nie może również zostać dokonane na rzecz technika farmaceutycznego. Technik farmaceutyczny nie jest bowiem farmaceutą, a tylko farmaceuta może być (po spełnieniu dodatkowych warunków statuowanych przez UPF) brany pod uwagę jako osoba, której powierzyć można wykonywanie zastępstwa kierownika apteki. Zastępstwo kierownika apteki może być więc powierzone jedynie osobie wykonującej zawód farmaceuty. Jednocześnie jednak farmaceuta, któremu ma zostać powierzone zastępstwo, powinien spełniać warunki, jakie UPF ustanawia dla osoby kierownika apteki. Dodatkowym warunkiem, od którego spełnienia zależy możliwość powierzenia danej osobie zastępstwa kierownika apteki jest wyrażenie przez tę osobę zgody na powierzenie jej zastępstwa. Wymóg ów nie został literalnie wyrażony w samej UPF, natomiast wskazany został w RWPA. Regulacja RWPA w tym zakresie odnosi się jednak do powiadomienia o powierzeniu zastępstwa (o czym będzie mowa w dalszej części opracowania), a nie do samego aktu powierzenia zastępstwa. Wydaje się jednak oczywiste, iż bez zgody osoby nie można jej obciążyć dodatkowymi obowiązkami – obowiązkami zastępcy kierownika apteki.
 
   Przedstawiwszy zakres podmiotowy powierzenia zastępstwa kierownika apteki (kto i na czyją rzecz może dokonać powierzenia), należy w tym miejscu wskazać na sytuacje, w jakich powierzenie zastępstwa jest wymagane. Przepis art. 88 ust. 4 UPF wskazuje przypadki nieobecności kierownika z powodu urlopu i choroby. W mojej ocenie, wskazany przepis powinien być interpretowany w ten sposób, iż urlop lub choroba kierownika to tylko przykładowe przyczyny nieobecności kierownika, na czas której należy powierzyć zastępstwo. Regulacja art. 88 ust. 4 powinna więc stanowić, iż kierownik apteki dokonuje ustanowienia zastępcy na czas swej nieobecności, spowodowanej w szczególności chorobą lub urlopem. Ważna jest więc sama nieobecność kierownika apteki a nie przyczyny, z jakich owa nieobecność wyniknęła. Sam obiektywnie stwierdzalny stan nieobecności wymaga od kierownika apteki wyznaczenia swego zastępcy, który pełnił będzie obowiązki kierownika apteki do czasu ustania stanu nieobecności kierownika apteki. Przepis art. 88 ust. 4 nie przesądza jednak, na jaki czas może zostać dokonane powierzenie obowiązków kierownika na rzecz zastępcy. Art. 88 ust. 4 odsyła do trybu określonego w art. 95 ust. 4 pkt 5 UPF. Tryb ten dotyczy natomiast powierzania zastępstwa wyłącznie na czas oznaczony (z góry wiadomy). Należy jednak odróżnić czas nieobecności kierownika apteki od czasu, na jaki ustanowiono zastępcę kierownika. Zastępcę kierownika apteki można ustanowić jedynie na czas oznaczony – tzn. okres, którego początek i koniec jest z góry wiadomy. Nieobecność kierownika zaś, zwłaszcza jeżeli spowodowana będzie chorobą lub innym wypadkiem losowym, może być niemożliwa do oznaczenia w czasie z góry. W takim jednak wypadku, kierownik apteki powinien ustanowić zastępstwo na czas oznaczony – biorąc pod uwagę przewidywalny czas trwania swej nieobecności. Należy jednocześnie wskazać, iż powierzenie zastępstwa na czas oznaczony, przekraczający 30 dni, wymaga powiadomienia w formie pisemnej właściwego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego i właściwej Okręgowej Izby Aptekarskiej, o czym stanowi §11 ust. 1 RWPA. Zastanowić się należy nad sytuacją, gdy zastępstwo powierzane jest kilkukrotnie, bez przerwy pomiędzy kolejnymi powierzeniami, przy czym każdorazowe powierzenie następuje  na czas nieprzekraczający 30 dni, a suma dni w całym okresie kilkukrotnego powierzania zastępstwa przekracza 30 dni. W mojej ocenie, przepis regulujący powiadomienie, należy stosować restrykcyjnie. W sytuacji więc, gdy zastępstwo powierzono początkowo na okres nieprzekraczający 30 dni a następnie bez jakiejkolwiek przerwy powierzenie zastępstwa niejako „przedłużono” na kolejny okres nieprzekraczający 30 dni, powiadomienie uregulowane w przepisach powinno być dokonane, jeżeli ogólny czas zastępstwa przekroczył 30 dni – nawet jeżeli poszczególne akty powierzenia zastępstwa oznaczone były na czas nieprzekraczający 30 dni. Nie ma przy tym znaczenia, czy zastępcą ustanawiana była kolejno ta sama osoba, czy też w różnych okresach różne osoby. Istotny jest fakt powierzenia zastępstwa na okres przekraczający 30 dni – bez znaczenia jest zaś osoba zastępcy. Powiadomienie, zgodnie z §11 ust. 2 RWPA, powinno zawierać określone dane. Po pierwsze: imię i nazwisko kierownika apteki; po drugie: imię i nazwisko osoby zastępującej kierownika apteki; po trzecie: informacje o spełnieniu przez osobę zastępującą kierownika apteki wymagań określonych w art. 88 ust. 2 UPF (wymagania co wieku i stażu pracy); po czwarte: wskazanie okresu, na jaki powierzono zastępstwo; po piąte: oświadczenie osoby mającej zastępować kierownika o wyrażeniu zgody na objęcie zastępstwa; po szóste: przyczynę powierzenia zastępstwa; po siódme: datę i podpis kierownika apteki. Wskazane powyżej składniki i wymóg formy pisemnej odnoszą się do samego powiadomienia o powierzeniu zastępstwa kierownika apteki – powiadomienie zaś konieczne jest tylko wówczas, gdy zastępstwo jest ustanawiane na czas przekraczający 30 dni. Skoro zatem powiadomienie wymaga spełnienia szczególnych warunków formalnych, to warto zastanowić się nad koniecznością spełnienia takich warunków przez akt powierzenia zastępstwa. Powierzenie zastępstwa powinno być, w mojej ocenie, dokonywane w formie pisemnej i odpowiadać powinno co najmniej tym warunkom formalnym, jakie wymagane są przez RWPA dla powiadomienia. Z aktu powierzenia zastępstwa wynikają bowiem dla osoby zastępcy kierownika apteki szczególne obowiązki, z którymi łączy się dodatkowa odpowiedzialność. Biorąc zaś pod uwagę odpowiedzialność za należyte wykonywanie obowiązków zastępcy kierownika apteki przez osobę, której powierzono zastępstwo, w sposób niewątpliwy należy móc ustalić osobę, której zastępstwo powierzono. Niewątpliwe ustalenie tejże osoby będzie najtrafniej możliwe wówczas, gdy sam akt powierzenia dokonany zostanie w formie pisemnej i zawarte w nim zostaną co najmniej te elementy, które wymagane są dla powiadomienia.
 
   W sytuacji, gdy apteka prowadzi dyżury nocne albo niedzielne lub świąteczne stosować należy regulację ustanowienia zastępcy kierownika apteki na czas nieobecności kierownika apteki w lokalu apteki w godzinach jej czynności. Nie może zaś dochodzić – w mojej ocenie – do zatrudniania w danej aptece więcej niż jednego kierownika apteki, ażeby w ten sposób na każdej zmianie w czasie czynności apteki obecny był jej kierownik. Niektórzy Autorzy wskazują jednak, iż apteka działającą w trybie zmianowym może, czy wręcz powinna zatrudniać więcej niż jednego kierownika apteki, ażeby kierownik obecny był na każdej zmianie [5]. W mojej ocenie nie jest to możliwe. Gdyby bowiem zatrudniony w danej aptece był więcej niż jeden kierownik apteki – należałoby postawić pytanie: który farmaceuta w tejże aptece odpowiedzialny jest za jej prowadzenie? W aptece ogólnodostępnej, zgodnie z art. 88 ust. 1 UPF, musi być ustanowiony farmaceuta (wyrażenie w liczbie pojedynczej, a nie mnogiej) odpowiedzialny za jej prowadzenie – czyli kierownik apteki. UPF nie dopuszcza zatrudniania kilku kierowników apteki na raz w jednej aptece. Dopuszcza jedynie instytucję ustanowienia przez kierownika apteki zastępcy, na czas swej nieobecności. Biorąc pod uwagę treść regulacji UPF oraz wymóg jednoznaczności co do odpowiedzialności kierownika apteki, należy – w mojej ocenie – jednoznacznie sprzeciwić się możliwości zatrudniania w jednej aptece kilku kierowników tejże apteki.  
 
   Niedopuszczalne jest ustanowienie zastępcy kierownika na czas nieoznaczony. W przypadku wprowadzenia takiej możliwości, zaistniałaby sytuacja swego rodzaju cesji uprawnień i obowiązków jakiej mógłby dokonać kierownik apteki na rzecz farmaceuty, który zechciałby pełnić funkcję kierownika apteki – z pominięciem właściciela apteki. Kierownik apteki natomiast, zgodnie z art. 99 ust. 4a UPF, jest zatrudniany przez podmiot prowadzący aptekę (czyli właściciela apteki). Gdyby dopuścić możliwość ustanawiania zastępstwa na czas nieoznaczony – właściciel apteki zostałby pozbawiony wpływu na to, kto będzie kierownikiem apteki. Takie natomiast rozwiązanie jest niedopuszczalne.
 
   Instytucja ustanowienia zastępcy kierownika apteki przez kierownika apteki umożliwia stałe realizowanie obowiązków przypisanych kierownikowi apteki. Umożliwia funkcjonowanie apteki w sytuacji dyżurów nocnych albo niedzielnych lub świątecznych. Należy natomiast pamiętać, iż ustanowienie zastępcy może nastąpić jedynie na czas oznaczony – kierownik danej apteki jest bowiem tylko jeden. Ustanowienie zaś dotyczy zastępcy kierownika apteki, który realizuje powierzone mu przez kierownika apteki obowiązki przez czas z góry oznaczony.

        
    mgr Rafał Jerzy Kruszyński
doktorant w Katedrze Prawa Gospodarczego Publicznego
Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego

fot. dreamstime

Przypisy:
[1]  Dz. U. z 2001 r. Nr 126, poz. 1381 ze zm.
[2]  M. Koremba [w:], Prawo farmaceutyczne. Komentarz (red. M. Kondrat), Warszawa 2009, s. 841
[3]  L. Ogiegło [w:], Prawo farmaceutyczne. Komentarz (red. L. Ogiegło), Warszawa 2010, s. 712
[4]  Dz. U. z 2002 r. Nr 187, poz. 1565 ze zm.
[5]  M. Ożóg, System handlu produktem leczniczym i produktami pokrewnymi, Warszawa 2010, s. 395

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
cookies.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg