nexium 40 mg enterik kapli 14 pellet tablet how to take wellbutrin viagra amsterdam legal aqua credit card online banking registration phexin no rx captopril capoten tablets all types demadex pills citalopram 40 mg tablets picture best price for xbox live gold membership viagra pricing comparison minocycline prices femara online purchase us pharmacy online pyridium bupropion online prices digoxin on line real viagra no prescription phone in order for cozaar buy cialis in uk mail order amitriptyline is generic nexium available in usa meclizine generic india can you get flucazole alesse on line in the canada liquid obelit review aciphex to buy in the usa without a prescription rumalaya shortage is kamagra a prescription drug reglan with no perscription how to order sertraline online without prescriptions tamoxifen meningioma erection packs 2 online without rx where to buy clozaril mg buy ovral l online from canada amoxiline online pharmacy uk mexican pharmacy overnight delivery florinef 50mg tablets can you buy shuddha guggulu canadian prescription sarafem shopping emsam medication interactions protonix drugs com generic name for amoxil uk forum cod buy periactin online brahmi buy online ireland phenergan drug store online order non generic dutas cost of prilosec over the counter buy olistat mexican pharmacies ordering naprosyn here in canada how to take soft cialis buy seroquel online from canada how to purchase estrace effexor xr comprare can you buy tadacip in ireland generic cialis purchase liv 52 in india acheter nexium order cialis from canada viagra professional buy online mexico generic amitriptyline canada buy topamax paypal buy retin a 0,025 online amazon dutasterid generic uk online levitra uk is allegra d 24 over the counter no prescription cialis soft sale aceon buy india best place to buy thyrohormone in australia canada buy trileptal without prescription warafin uk next day delivery generic wellbutrin xl dosage keflex cheap uk pharmacy lariam price australia wellbutrin vs generic bupropion side effects order zanaflex cheap over counter seroquel zoloft from australia low cost generic clozaril online prednisone medications side effects lamisil shipping overseas cabgolin without prescription triamterene legal us best place to buy tadapox without a prescription buy online pilex generic buy tetracycline from canada buy furosemide pills in the us clavamox noprescrition needed uk online pharmacy legit viagra site ordering phenergan india buy premarin lowest price erythromycin stearate bacterial infections clomifene sold over counter pharmacie france etudes buy curacne online india no prescription where to purchase priligy can i order benadryl online buy alli online weight loss approved thyroxin uk buy terramycin uk buy ordering tizanidina mexico citalopram online without rx nexium medicine accutane online pharmacy reliable do you need rx alfa flucon baridium without a script generic cialis online safe lansoprazol online legally buy v gel greece snorting meloxicam high isoniazid over the counter drug buy brand kamagra soft cabgolin pharmacies in best site to buy acticin medazole over the counter india how to buy nymphomax in london buy generic plavix india no prescription nordette sale lantus side effects long term use can buy levaquin online hard sell the evolution of a viagra salesman written by jamie reidy diclofenac gel lawsuit canada duetact tablets online is generic benadryl safe for dogs brahmi indian herb online pharmacy uk cialis finpecia fast mexico where to buy zitromax online uk evista coupon discount stromectol 3 mg posologie tamsulozin prescription coupon bentyl on line purchase how to purchase doxazosin buy aviane 28 pills in the uk can i get diamox over the counter acticin drug oversea buy diclofenac gel online india no prescription cymbalta direct pharmacy comprar ciprofloxacina original acheter pas cher synthroid where do i buy asacol herbal viagra sale uk bupron generic name glucophage online coupon code cialis buy from england is generic ginette 35 available in usa tretinoin 0,05 not generic best online pharmacy no prescription reviews buy fluticanose in india online actoplus on line no script differin gel buy no prescription where to buy levaquin online india evista drug classification buy lexapro bulk buy micardis no prescription side effects of co diovan shoppers drug mart canada post office hours how to purchase otomax low estrogen online test buy cymbalta with mastercard medazole cheapest rate desyrel looking for lozol roche precio argentina morning after pills dont cause abortion studies say what is trazodone for buy c ratioph online no prescription long time side effects fluconazol where purchase aceon uk antibiotics online no prescription compare prices retino a cream beta val mg canadian rx nexium cheap mexico pharmacy sertralina pills online in the canada ortho tri cyclen online legally extendaquin buy uk what does the pill estrace look like pharmacy one source madison wi kamagra oral jelly generic reviews best place to buy silagra in australia how to buy singulair in london ordering dilantin mexico will generic viagra available united states buy tricor paypal accepted grifulvin v without prescrip canada and kamagra oral jelly best amitriptyline prices liquid brafix review penegra shop net keflex safe during pregnancy buy levlen birth control uses for lasix medication fasigyn tablets uses cialis soft sublingual dosage glucofage to buy in the usa without a prescription celexa non generic online buy danazol with a mastercard propecia online canadian pharmacy dove comprare lasix buy levitra plus pills purchase duetact on line in uk online lisinopril overnight delivery diovan canadian pharmacy canadian drug company cialis lukol new zealand gyne lotrimin dosage recommended ciprofloksacin uk buy xalatan latanoprost cymbalta generic no prescription vasodilan dosage too high levaquin overnight without a prescription what is desyrel 50 mg purchase coreg on line in canada order malegra fxt zithromax 4 pills one day buy bisoprololi fumaras online pharmacy software development company quickest terramycin drug uses resources for viagra plus cialis super active delivery voltaren in canada what types of seizures does keppra help glucophage xr 1000 para que sirve alavert how to buy forzest without rx purchase topamax lowest price fertomid pas cher medrol cheap order erexin v rx pharmacy escrow sever can i buy reglan over the counter renova cheap australia pharmacy what does allegra d 12 hour look like decongestant buy cheap viagra jelly using pay pal ordering ortho cyclen on line buy liv in usa cialis 5 mg price comparison aciphex drugstore com pricing buy sinequanone dress cialis sales online australia drug styplon drug store online buy amoxil boots pharmacy buy vpxl tablets mexico clopidogrelum tablets hydrea generico italiano discount buy amantadine online safe to buy generic luvox from usa can we trust lamisil online buy erythromycin online cheap indocin on line no script extendaquin over counter uk safe buy salvent online depakote pills online in the canada where to buy zetia with echeck can you buy doxycycline in bangkok cheap levaquin 500 mg most reliable place to buy nizoral online seroflo buy uk mifepristone treatment of olanzapine induced weight gain in healthy men albendazole for sale uk forest bystolic coupon hoodia tablets buy 24 med store best place to buy etabus in india aciclovir tablets safe in pregnancy photo of viagra head office in toronto canada getting pregnant after stop taking clomid probalan canada overnight delivery zestril online usa no prescription cozaar australia price sale nero di cipro ebay buy cheap asthma inhalers online legal to buy citalopram buy viagra plus online from australia best online pharmacy generic kamagra oral jelly canada buy antivert without prescription cdc isoniazid shortage xalatan usa sale safe parlodel no prescription do you need rx orlistatum amitriptyline drugs headaches keflex pills sweat long term side effects of amoxycillin cephalexin in the uk now furosemide hexal 500 mg what is the medication keflex used for buy generic fluticanose online no prescription anafranil legal in england buy tricor without rx us pharmacy online allopurinol online cialis canada pharmacy serious side effects of pyridium otc aciclovir tablets uk buy mentax hong kong desyrel off label uses buy albenza greece cialis daily use online pharmacy prescription 5mg where to triamterene drugs order generic viagra online uk order oestrogel online no prescription with a visa pulmicort medication on line max dose bactrim iv list of tesco stores selling maxalt diclofenac discount medications cheap coversyl 8mg use amlodipinbesilat coupon online mevacor online without prescription where can i get antivert comprar bactroban pomada dapoxetine cheapest rate ralista online ordering where to buy revia with visa skelaxin brand positioning orlistato italiano how to buy metformin in canada diflucan side effects long term use l tryptophan brands india carafate suspension cost buying terramycin reviews for premarin where to buy endep with visa buy brand levitra online cheap how to get malegra fxt on line didronel online cheap aricept brand and generic name zebeta on line in the mexico buy roaccutane from canada emsam pills drugstore allopurinol indian brands side effects of inderal 40mg buy mometasona online usa doxycycline no rx methotrexate generic 2013 drugs augmentin 100mg 100 mg voveran ordering zyban here in canada best pharmacy to order himcocid buy vantin pills doxycycline 50 mg price florida cytotechnology license generic metronidazol canada where do i lopid in india tamoxifen medication on line buy januvia online health canada carvedilolo feldene overnight shipping cheap buy synthroid quick over counter medicine comparable singulair use periactin cats what is the drug vasotec used for buy zyvox online with no prescription buy effexor xr capsules atacand price canada buy trial erection packs 1 online overnight delivery celexa 10mg reviews best place to buy midamor in australia list legitimate canadian pharmacies buy promethazine online pharmacy maxalt overnight shipping cheap is risperdal available on line in canada ethinyl estradiol for transgender levothyroxine 125 mcg tab mylan can you only get atrovent on prescription buy clomid have no prescription detrol price comparisons coumadin canada prescription to buy baridium in uk fake alli pills purchase tofranil mg zyvox direct pharmacy pariet usa no prescription floxin otic vs ciprodex alti doxycycline for sale australia ralista from usa zentel dose revia in italia augmentin visa atarax tablets 25mg side effects rosuvastatin pct buy buy nordette online in the united states without a prescription synthroid pills side effects is mail order kamagra soft safe zerit brand order can lopressor cause weight gain buy eulexin inhaler canada how much do hcg injections cost for weight loss cheap drugs aciphex online clomiphene citrate 50 mg ml 30ml buy serevent 100mg online what is betoptic for discount aciclovir from canada advair diskus without prescription canada accutane noprescrition needed uk online pharmacy best price childrens claritin parlodel uk companies only what is the medication zetia used for strattera copay coupons colchicina in croatia does everyone gain weight on elavil cipla ltd. goa india is mail order rogaine 2 safe how to use cytotec drugs for abortion where can i buy ortho cyclen tablets buy kefelx online can 800 mg motrin get you high use topamax coupon online demadex overnight pharmacy zantac online india lipitor dose equivalent purchase novo digoxin in us isotretinoin online trental ships from india canadian pharmacy cialis super active 20mg accuran over the counter drugs ginseng pills cvs arrested ordering online pharmacy what does fluoxetine do to you crestor echeck tretinoin 0,05 over the counter india speman prices at costco buy caffeine ergotamine online no prescription uk glycomet no prrescription retino a cream 0 05 no prescription compare prices what does furosemide do to potassium roxithromycin prices at costco purchase allopurinol 100mg tablets intravenous bactrim shortage speman online no prescription fluss 40 online in canada can you get viagra from the chemist zithromax capsules 500mg fluoxetine 40 mg tablets purchase stediril in usa buying drugs online no prescription legal calan online overnight raloxifeno coupons lamisilate online usa duetact online from usa medrol dose pack dosage children can i buy kamagra in canada order skelaxin from australia without prescription lanoxin online overnight shipping orlistat 120mg emagrece microzide no prescription fedex ups periactin rx list comprar retin a 0,025 original en madrid cheap genuine zentel online dilantin uk brand name resources for suprax buy tricorn hat online can order prednisona canada xerograx 120 mg para que sirve elavil canada sale how to order zestoretic what is the generic medication for actos buy nimotop pills online how to buy prescription drugs online no prescription consumers alphagan from usa buy azulfidine online from usa where do i prednisolone in india elavil drugs forum prescription online accutane without cheap singulair 10mg serpina online order buy atrovent chloromycetin next day delivery medicine called maxalt order olanzapine uk pharmacy cardura online india color contact lenses no prescription needed carafate order on web keflex sublingual dosage gasex lawsuit canada toprol xl online forum buy lisinopril without prescription from a canadian pharmacy better than retin a gel 0,1 low cost overnight tinidazole toprol side effects weight gain blopress online order revia india sildenafila mg tablet cheap atorlip 5 pills discount apo furosemida mg can i get cardizem buy toprol online canada alavert refills buy ranitidine online australia no prescription cheapest places to live in the world ordering low dose lopressor purchase cephalexin on line in india buy key pred online with out prescription betamethasone side effects injection comprar roacutan 10mg safe to buy generic brand cialis from usa does testosterone cream grow facial hair phenamax shopping cytotec misoprostol precio ecuador tesco pharmacy jobs manchester how to buy cardura in canada what mg does requip come in trazodone online in canada oratane buy online canada pharmacy that sells etodolac online fluticanose india very cheap asacol xenical prescription only buy zithromax without a prescription from canadian pharmacy buying cialis professional in manchester buy chloroquine pills genuine albuterol best price are generic drugs from india safe fda canada buy cialis professional without prescription prednisona lawsuit quibron t mg canada ciplox delivery london order topamax rx can you buy methotrexate over the counter buying tretinoin 0,025 online pharmacy in australia without a prescription amitriptyline online from uk get alli toronto atarax over the counter walgreens sedation cialis generic online from canada average healthy male body fat where to buy prandin with visa seroquel sleeping pills side effects florinef drugs for sale buy micardis pills in the canada quale moneta si usa a cipro where to buy lopressor ointment atrovent now co uk tadacip on line in the mexico amantadine 25 mg capsules zyrtec coupons online best place to buy seasonique what types of cleocin are there benzac ac buy online 1 online drugstore baku over the counter medicine that acts as trial erection packs 3 buspar medication usa buy clozaril without prescription buy bupropion from canada cheap dramamine sale uk can you buy oestrogel over the counter in germany zovirax ointment rxlist order weight gain rumalaya forte best site get caverta tinidazolum tablets uses generic accutane paypal legal to buy prevacid flonase non perscription countries tamoxifen generic uk drugs similar to probalan erec sildenafil 100mg prednisona generic australia generic mentax united states order permethrinum online no presctiption buy minocycline online india is estrofem available over the counter buy zyprexa 10 can you levitra super active in ireland buy cialis line januvia without prescription low cost buy seroquel in india online ephedra diet pills legal motilium rx where can i buy procardia online without a prescription metronidazole mechanism of action ppt buy cheap citalopram online doxazosin birth control online india motilium from usa pharmacy cafergot discontinued brand cialis australia pharmacies from canada no prescription needed prescription carafate suspension online online zyprexa purchase proscar generico italiano generic colchicina safe what does micardis cost what is clonidine hcl 0.1 mg used for doxycycline hyclate 100mg uses buy elavil online no prescription uk diflucan tablets used for cephalexin online from canada prednisolona tablets online acai uk companies only original ondansetrona online doxycycline trusted online drug stores in canada is tylenol better than motrin what do dulcolax pills do tetracycline shortage in ontario generic movalis in usa order topamax without rx effexor price target lotrisone rx meaning of viagra discount indocin from canada vardenafil review revatio children dosage levitra plus sublingual dosage can order renova online non prescription actoplus met pharmacy get cheap viagra canada zedd brand positioning what headache medicine can be taken with zoloft health canada avalide tadapox tablets uses xenical online pharmacy shipped to canada over counter replacement premarin how to purchase mestinon online buy viagra in san francisco where to buy maxalt in canada safely do i need a prescription for bupropionum estro brand positioning parlodel discount buy brand meloxicam enolat raloxifeno online from india can you buy hyzaar losartan hydrochlorthiazide female viagra cheap india pharmacy forced femminization lipitor tablets cost olanzapine tablets used canadian pharmacy silagra order viagra sublingual online no presctiption discount canadian pharmacy benzac printable childrens claritin coupons decadron para q se usa cheap canadian toradol no prescription ginseng mail order viagra ann summers aygestin tablets on line to buy plavix generic at rite aid order cialis online no prescription with a echeck vente de naprosyn au quebec buy thyroxine tablets usa canadian pharmacy no prescription shallaki what is citalopram made out of is generic estrace available in usa cheap kamagra gold sale uk can you buy tinidazolum over the counter in germany bentyl on line in the canada generic luvox india allopurinol rx cymbalta best price order adalat online canada cialis generic best price metformin dosage rxlist cipralex without a prescription from australia terramycin meds no prescripion wellbutrin sr over the counter australia order zofran over the counter order emsam from mexico without prescription acnetane delivery london can you get high off of metformin 500 mg moduretic for sale uk us online pharmacy no prescription fasigyn buy janumet online augmentin 625 tablets side effects can you buy ventolin bali cheapest prices pharmacies buy abilify no prescription toprol xl diarex canadian online overnight pharmacy ephedraxin canada head office aspirin order by phone revia from canada with no prescription birth control pills prograf cialis 20 mg effects tretinoin 0,025 usa cvs prices how much phenergan to get high haldol legal us zyloprim mist canada orlistato from usa pharmacy buy oestrogel with no script buy sinemet bulk canadian renova can you buy revatio discount prescription florida cardizem buy citalopram online pharmacy best place to buy allopurinol in canada celexa canadian medications without prescription valacyclovir 500 mg tablets side effects bactrim for uti prophylaxis dose pravachol australia pharmacy pharmacy buy drugs albendazole order diamox online buy canada no prescription for lasix where can i get red ginseng blopress for men sale in uk viagra scarborough toronto cozaar over counter uk c ratioph tablets buy ordering tricor india how much money is generic paxil

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 99/77 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Manuał aptekarski arrow 12.2010 - "Udar niedokrwienny mózgu, patogeneza i leczenie."


12.2010 - "Udar niedokrwienny mózgu, patogeneza i leczenie." Drukuj Email

grudzień 2010, nr 52/30 online






    Udar mózgu to zespół objawów neurologicznych o nagłym początku, ogniskowych (np. deficyty ruchowe, zaburzenia mowy) lub uogólnionych (np. zaburzenia przytomności), które utrzymują się powyżej 24 godzin (jeśli wcześniej nie prowadzą do śmierci) i mają przyczynę naczyniową. Udar mózgu jest drugą co do częstości przyczyną zgonów i najczęstszą przyczyną niesprawności osób dorosłych. Rocznie na świecie około 15 milionów ludzi doznaje udaru mózgu; około 30% z nich umiera w przebiegu tej choroby, a 30% jest niesprawnych już do końca życia. W Polsce na udar choruje rocznie ok. 60 000 osób.

   Udar mózgu jest stanem zagrożenia życia, podobnie jak zawał serca. Ryzyko zachorowania na udar wzrasta wraz z wiekiem i jest większe u osób z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, migotaniem przedsionków i innymi chorobami serca, otyłością czy u palaczy papierosów. Udar znacząco pogarsza jakość życia chorych, nie tylko ze względu na niesprawność fizyczną i deficyty mowy; zwiększa też ryzyko wystąpienia innych chorób, np. padaczki, otępienia, depresji czy przewlekłych zespołów bólowych.

   Z punktu widzenia patofizjologii choroby wyróżnia się dwa rodzaje udaru mózgu, udar niedokrwienny i udar krwotoczny. Udar niedokrwienny stanowi około 80% wszystkich udarów, pozostałe przypadki to udar krwotoczny. Udary niedokrwienne są spowodowane zamknięciem światła naczynia doprowadzającego krew do określonego obszaru mózgu lub też, jak to się dzieje w przypadkach nagłego zatrzymania krążenia, do całego mózgu.  Udary krwotoczne są konsekwencją pęknięcia naczynia i „wylewu” krwi do mózgu. Rozróżnienie udaru niedokrwiennego i krwotocznego jest możliwe z dużym prawdopodobieństwem przez doświadczonego klinicystę, ale rozpoznanie bez żadnych wątpliwości można postawić tylko po wykonaniu obrazowania mózgu za pomocą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.

   W około 70% przypadków udarów niedokrwiennych wykonanie standardowego panelu powszechnie dostępnych badań diagnostycznych (ultrasonografia tętnic domózgowych i wewnątrzczaszkowych, EKG, echokardiografia przezklatkowa i przezprzełykowa, 24-godzinne monitorowanie rytmu serca czy badania w kierunku obecności wrodzonych stanów prozakrzepowych) pozwala na zidentyfikowanie przyczyny tej choroby. Najczęściej udar niedokrwienny jest spowodowany zatorem pochodzenia sercowego (udar sercowo-zatorowy) lub z dużych naczyń doprowadzających krew do mózgu (choroba dużych naczyń mózgowych), albo zwyrodnieniem drobnych naczyń doprowadzających krew do głębokich struktur mózgu (choroba małych naczyń mózgowych). Należy pamiętać, że udar mózgu w około 5% przypadków może wystąpić także u ludzi w młodszym wieku (20-40 lat). Wtedy najczęściej jego przyczyną są zatory pochodzenia sercowego, rozwarstwienie naczyń domózgowych  i/lub mózgowych czy choroby wrodzone, których jednym z objawów jest udar mózgu. Niestety, w około 30% przypadków, mimo intensywnych poszukiwań diagnostycznych, rozpoznanie przyczyny udaru nie jest możliwe. Cały czas, wiele ośrodków na świecie prowadzi badania nad zidentyfikowaniem pozostałych, niepoznanych jeszcze przyczyn tej choroby.

   Udar mózgu daje charakterystyczny i łatwy do rozpoznania obraz kliniczny. Choroba pojawia się nagle, czasem w ciągu dnia, czasem podczas snu. Najczęściej objawia się nagłymi zaburzeniami mowy (pacjent mówi niezrozumiałe słowa, lub nie rozumie poleceń), wykrzywieniem twarzy, osłabieniem i/lub zdrętwieniem (nawet w niewielkim stopniu) jednej kończyny lub połowy ciała, zaburzeniami widzenia, zaburzeniami połykania, zawrotami głowy, zaburzeniami świadomości, itp. Warto pamiętać, że chorobie rzadko towarzyszy ból głowy. Często natomiast, szczególnie w początkowym okresie choroby, występuje wysokie ciśnienie tętnicze krwi. Te objawy, pojedynczo lub w różnych kombinacjach, są bezwzględnym wskazaniem do natychmiastowej hospitalizacji. Udokumentowano, że najbardziej korzystnym miejscem leczenia udaru mózgu są tzw. oddziały udarowe, które zatrudniają wielodyscyplinarny zespół przygotowany do specjalistycznego postępowania w tej chorobie. Są tu nie tylko lekarze specjaliści w dziedzinie udaru mózgu (neurolodzy i specjaliści chorób wewnętrznych), ale także wyspecjalizowane pielęgniarki, fizjoterapeuci, osoby prowadzące rehabilitację mowy czy funkcji poznawczych, itd. Leczenie w oddziale udarowym w porównaniu z leczeniem w oddziale ogólnym zmniejsza ryzyko zgonu o 3% i zwiększa odsetek osób samodzielnych po chorobie o 5%.  

   Trzeba podkreślić, że tylko do 4.5 godzin po zachorowaniu można rozpocząć podawanie leku, który leczy udar niedokrwienny przyczynowo rozpuszczając zakrzep w zamkniętym naczyniu mózgowym (tkankowy aktywator plazminogenu podawany dożylnie).  W tym krótkim czasie należy wykonać wiele, często czasochłonnych czynności, tzn. przetransportować pacjenta z domu do szpitala, zebrać wywiad na temat czasu i okoliczności zachorowania, współistniejących chorób, zabiegów operacyjnych, aktualnie stosowanych leków, zbadać pacjenta neurologiczne, monitorować stan ogólny, wykonać badanie tomografii komputerowej. Pacjent musi mieć też pobraną krew na badania biochemiczne, których wyniki także determinują decyzje o włączeniu leczenia. Dość często pacjenci wymagają też farmakologicznego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi do wartości poniżej 185/110 mmHg, która jest warunkiem włączenie leczenia fibrynolitycznego. Dlatego też zwlekanie z wezwaniem karetki pogotowia do osoby z objawami udaru znacząco zmniejsza szanse pacjenta na podanie leku. Okazuje się, że to właśnie zbyt długi czas między pojawieniem się objawów a wezwaniem pomocy medycznej jest główną przyczyną opóźnienia podejmowania leczenia udaru. W czasie tych 4.5 pierwszych godzin po zachorowaniu obowiązuje zasada, że im szybsze włączenie leczenia tym większa szansa na jego skuteczność. W Polsce, jak dotąd, do leczenia fibrynolitycznego kwalifikowany jest znikomy odsetek chorych z udarem.

   Niestety u kilku procent leczonych fibrynolitycznie powikłaniem leczenia jest krwawienie wewnątrzczaszkowe. Jednym z czynników ryzyka tego powikłania, oprócz nasilonego deficytu neurologicznego przy zachorowaniu, cukrzycy czy podeszłego wieku jest naruszenie protokołu leczenia, w tym zbyt późne podjęcie leczenia. Stąd konieczne jest ścisłe przestrzeganie okna czasowego dla terapii fibrynolitycznej w udarze. Na pewno rozpowszechnianie wiedzy na temat obrazu klinicznego choroby oraz możliwości terapii przyczynowej tylko na początku choroby może znacząco zwiększyć odsetek leczonych fibrynolityczne w Polsce, tak jak to się stało w krajach Europy Zachodniej i USA.

   Pozostali pacjenci, którzy nie kwalifikują się do leczenia fibrynolitycznego dostają leki przeciwpłytkowe (aspiryna). Udowodniono, że skuteczność aspiryny nie jest zbyt wysoka. Podanie aspiryny do 48 godzin po zachorowaniu powoduje, że na 1000 leczonych, 13 chorych dodatkowo przeżywa chorobę lub funkcjonuje niezależnie na zakończenie obserwacji. Niestety, na 1000 leczonych aspiryną dwie osoby ma powikłanie w postaci krwotoku wewnątrzczaszkowego.  

   Pobyt pacjenta w szpitalu, oprócz włączenia leczenia przyczynowego, (jeśli jest to tylko możliwe) ma także na celu zidentyfikowanie czynników ryzyka choroby i ich leczenie, zidentyfikowanie powikłań choroby (infekcje, zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna, odleżyny, napady padaczkowe, itd.) i ich leczenie, wprowadzenie wczesnej rehabilitacji ruchowej i funkcji poznawczych, a przede wszystkim stwierdzenie przyczyny udaru niedokrwiennego i włączenie leczenia profilaktycznego dla tej konkretnej przyczyny. Każdy chory powinien wyjść ze szpitala z indywidualnym planem dalszego postępowania (tzw. prewencja wtórna udaru).

   Osoby, u których przyczyną udaru jest zator pochodzenia sercowego powinny mieć włączone doustne antykoagulanty. Czasem w indywidualnych przypadkach leki te podaje się też u chorych po udarze z obecnością blaszek miażdżycowych łuku aorty czy w przypadkach rozwarstwienia tętnicy szyjnej wewnętrznej lub wspólnej. Co prawda, przewlekle stosowanie antykoagulantów wymaga regularnego monitorowania wskaźnika INR we krwi (najczęściej rekomendowany zakres w udarze mózgu: 2-3) i może wiązać się z wystąpieniem powikłań krwotocznych, ale w tych wskazaniach antykoagulanty w porównaniu z aspiryną zmniejszają ryzyko nawrotu udaru prawie dwukrotnie.  Pozostali chorzy po udarze niedokrwiennym, tzn., którzy nie wymagają leczenia przeciwkrzepliwego, powinni być leczeni lekami przeciwpłytkowymi (aspiryna lub aspiryna+dipirydamol lub sam klopidogrel). Połączenie aspiryny z klopidogrelem jest zalecane tylko w szczególnych sytuacjach, np. po niedawnym wszczepieniu stentu czy z zawałem serca bez załamka Q. Do niedawna u chorych po udarze statyny były rekomendowane tylko w wybranych przypadkach, tzn. u chorych z podwyższonym poziomem cholesterolu, współistniejącą chorobą niedokrwienną serca lub udarem spowodowanym miażdżycą. Ostatnio, po opublikowaniu wyników badania SPARCL poszerzono wskazania do intensywnej terapii statynami do wszystkich chorych po udarze niedokrwiennym mózgu innym niż udar sercowo-zatorowy.

   Dodatkowo, u osób, u których przyczyną udaru niedokrwiennego mózgu jest miażdżyca tętnicy szyjnej i gdy jej zwężenie wynosi od 70% do 99% zaleca się wykonanie endarterektomii (zabiegu chirurgicznego, który polega na usunięciu blaszek miażdżycowych z tętnic szyjnych).  Można ten zabieg rozważyć też u niektórych osób ze zwężeniem tętnicy 50-69%. Należy pamiętać, że do zabiegu endarterektomii kwalifikują się tylko osoby z niewielkim deficytem neurologicznym, lub bez deficytu po mózgowym incydencie naczyniowym i zabieg ten powinien być wykonany jak najszybciej po zachorowaniu (do 2 tygodni). Najlepiej też, jeśli jest wykonywany w ośrodku, który ma duże doświadczenie w przeprowadzaniu tej procedury.  

   W przypadku przeciwwskazań do endarterektomii (brak dostępu operacyjnego, nawrót zwężenia po przeprowadzonej wcześniej endarterektomii, zwężenie po napromieniowaniu okolicy szyi) można wykonać zabieg przezskórnej angioplastyki wewnątrznaczyniowej i/lub wszczepienie stentu.

   Bardzo ważne jest rozpowszechnienie wiedzy na temat wpływu różnych przewlekłych schorzeń, na przykład cukrzycy, hipercholesterolemii, nadciśnienia tętniczego, migotania przedsionków czy mało aktywnego stylu życia i palenia papierosów na ryzyko wystąpienia pierwszego w życiu udaru mózgu. Wiadomo, że wykrywanie i leczenie chorób stanowiących czynniki ryzyka udaru, a także zaprzestanie palenia papierosów czy zwiększenie aktywności fizycznej znacząco zmniejsza ryzyko choroby (prewencja pierwotna). Na przykład, leczenie nadciśnienia tętniczego zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru mózgu o 35-45%. Także leczenie hipercholesterolemii za pomocą statyn czy stosowanie leków przeciwzakrzepowych w migotaniu przedsionków, zmniejsza istotnie ryzyko zachorowania na pierwszy udar mózgu. Udowodniono też, ze aspiryna minimalnie zmniejsza ryzyko wystąpienia pierwszego w życiu udaru niedokrwiennego u kobiet po 45 roku życia, takiej zależności nie wykazano u mężczyzn.

dr hab. med. Agnieszka Słowik, prof. UJ
Oddział Udarowy, Klinika Neurologii, Szpital Uniwersytecki,
ul. Botaniczna 3, 31-503 Kraków

fot. dreamstime


« poprzedni artykuł   następny artykuł »