health canada levothroid tofranil suppliers overseas buy meridia pills online liquid levitra plus review flagyl side effects headache purchase januvia lowest price online generic zyloprim etodolac by mail order can i order lopressor no prescription in the usa buy mobicosa perth levaquin spain 24 hour pharmacy near euston proventil canadian online overnight pharmacy where to purchase erexin-v generic xenical orlistat 120mg cheap generic cialis no prescription generic levitra super force buy acai berry diet pills canada i pill topamax website bbc 1 the village buy accutane boots pharmacy original intended use for viagra zyrtec medicine dosage levitra plus fast canada indian pharmacy female cialis celexa 20 mg and wellbutrin 150 mg alli diet plan book download tab tadalis what is the generic for effexor xr 150 mg retin-a 0,05 roche precio argentina avodart dutasteride side effects buy bactrim ds no prescription discount order erection packs 1 lowest price where to buy nizagara drugs online azithromycin 500mg drug retin a micro pump 0.1 gel coupon can i buy chloramphenicol eye ointment over the counter ultra low dose finast sidenafil citrate sublingial best site to buy zenegra prednisone side effects in young children health canada rhinocort cheapest propecia prescription danazol side effects reviews low dose accutane hair loss cialis free trial offer nz diovan generic canada low cost buspar online pharmacy order generic famvir over counter drug azulfidine methotrexate from sandoz reviews on brand viagra is it legal to buy drugs from india viagra can u get high off 800 mg motrin lipothin pas cher italie aspirin 81 mg drug class can i buy cialis in uk zoloft tablets used zetia canada flovent delivery uk viagra super active india companies only the online drugstore shuddha guggulu safe to buy generic cardizem from usa inderal tablets 150 mg how long after taking azithromycin for chlamydia can you consume alcohol rx canada without prescription best price for livatone plus can you get antibiotics over the counter in mexico how common are side effects of citalopram what does nexium do to your stomach kamagra chewable lawsuit canada sildenafil citrate india price accutane treatment inhouse pharmacy paypal order cialis professional no rx canadian pharmacy is himcolin a prescription drug diprosone 0.05 lotion where can i buy desyrel tablets online kamagra australia does motilium cause weight gain lotrisone dosage instructions zyrtec mist canada what are the side effects of taking zetia buy doxycycline pills online zyvox online discount prescription decadron refills doxycycline 150 mg price cheap finast 40 mg ver bula de cloridrato de sertralina colchicine dosage pseudogout purchasing coumadin online uk buy zyvox canada pharmacy buyers of probalan canada cialis super active birth control online us purchasing alesse online where to buy minocycline acne price for cialis 5 mg suppliers of diflucan in us bentyl without prescription overnight delivery plavix online ordering estradiol levels normal brafix uses medication clozaril ships from india buy cleocin t generic cheap alli 84 capsules actoplus met drug store online buy betoptic boots unisom uk bula da sertralina 50 mg levlen ed where to start flovent dosage and administration what is the dosage for abilify nolvadex on line requip 40 mg dose safe buy cialis internet lowest price zebeta buy nizoral 2 shampoo uk price of buspar generic xalatan patent expiry uk buy cheap trazadone online no prescrition dostinex where to purchase doxycycline hyclate acne side effects valtrex with no perscription cheap generic chloramphenicol where to buy mircette with mastercard buy viagra for women uk wellcome what does zantac do to the body buy genuine chloramphenicol uk cialis super active to buy from europe proventil side effects liver what is voveran 50 for tadapox sale prescription generic diamox generic acetazolamide buy mevacor online reviews premarin dosage information low price imuran uk amaryl dosage and administration buy nymphomax online india kamagra gold tablets purchase on line can micardis get you high vytorin tablets 150 mg atacand order by phone oral fluconazole breastfeeding proscar india generic urispas spain cymbalta 30 mg reviews brand advair diskus maximum dosage cleocin 20mg tab speman coupon code brafix legal us prevacid 30 mg for sale eritromicina 500 mg dosage buy eulexin 80 mg online nolvadex only pct dosage himplasia shopping generic drug for depakote er hydrochlorothiazide 100mg cheep is generic viagra from mexico safe buy suhagra tablets safe order viagra canada 100mg buy evecare pills tofranil for dogs buy minipress supplier in uk how to use cystone prinivil supplier in uk viagra super active overseas where can i get some cleocin best price viagra online safe to buy generic finpecia from canada best site to buy glucophage aleve lawsuit bystolic from mexico order phenergan on line mexico prograf global sales buy lexapro 15mg online pharmacy has best price orlistat xalatan drops dose over the counter codeine cough syrup ohio generic cialis ship to canada sildenafil citrate canada online cheap drugstore makeup brands how much will aspirin cost to buy prevacid in uk nizoral shampoo buy online india generic children;s tylenol motrin recall atarax for sale australia legal high drugs for sale how to by actonel online buy generic meclizine how to take cialis sublingual mg canadian pharmacies without prescriptions how to buy depakote online how long does it take for olanzapine to kick in coreg tablets 3.125 mg where can i buy accutane online prescription indian pharmacy remeron flovent india lowest price desyrel rumalaya gel to buy in england lamictal without a prescription order viagra professional from india without prescription detrol legal in england tadalis dosage buying estrace plavix drug schedule micro retin a canada buy zyvox online codeine promethazine erowid allergic asthma triggers neurontin how to buy overnight delivery pariet without cleocin capsules 150mg crestor tablets online valtrex online in canada valacyclovir dosage for genital herpes withdrawal from seroquel medication buy januvia online canada anxiety in children causes us pharmacy online elavil order fluoxetine on line mexico myambutol lawsuit cefixime 100 mg kapsul prometrium medicine online hydrea generic name muscle pharm recon cheap cardizem pill canadian mentat india valtrex canada head office us pharmacy online altace metformin pcos weight loss success most reliable online pharmacy discount can we trust fincar online discount cialis soft tabs doxycycline hyclate versus monohydrate prednisone australia companies only are alligators faster on land buy ventolin online no prescription usa cheap acivir pills us online maxalt price canada alligator snapping turtle reptilia order ephedraxin pills what bacteria does cleocin treat viagra doesnt always work cialis super active over counter uk where acticin toprol xl online bestellen prescription without insurance cost is there a generic for zovirax ointment isoniazid pharmacy online ordering low dose liv bentyl online pharmacy levlen from canada drugs finpecia with prescription bromocriptine or cabergoline side effects nolvadex life sciences canada comprar doxazosin original en madrid lotrisone ordering online pharmacy order non generic caverta order triamterene online in usa buying cialis cheaper all types premarin pills discount coupons for dilantin prilosec dose range better than isoptin alphagan over the counter drugs types of drugs and effects how to purchase aleve online reviews on himalaya evecare best place buy phenergan pct purchase cozaar-comp clomid medication overnight delivery no prescription wellbutrin xl blopress paypal is it safe to order terramycin voltaren generic cheap costs colchicine in canada buy zyrtec quick med cab prometrium himcocid mg buy aviane alesse without prescription promethazine medication order diclofenac online pharmacy shipped to canada luvox prix en pharmacie en france purchase citalopram 20mg tablets vente de albendazole au quebec suhagra billig kaufen best place to buy aciphex in usa buy erythromycin in singapore voveran sr roche precio argentina buy neurontin with e check avodart side effects depression where can you buy dog aspirin order alesse online contraception kolla filmer online gratis cost of generic keflex premarin cream reviews rocaltrol mims malaysia can i order actos no prescription in the usa us online pharmacy no prescription glyset uk version of ranitidine can you get zyprexa over the counter aldactone for acne and hair loss what is the generic for femara prednisone new zealand birth control pills capoten purchase bupron mg shoppers drug mart head office canada side effects of cleocin 150 mg nizoral birth control online us very cheap furosemide canadian amaryl tablet zyvox patient assistance program application order coumadin 5mg endep visa 300mg seroquel high triamterene non perscription countries is topamax available in canada uses for robaxin 500mg brand name levothroid online where to buy seroquel with echeck viagra patent expiration date pfizer buy motilium without a script how much zyrtec can i take to get high biaxin from australia can buy clonidine over counter fast worldwide shipping to buy cialis super active alesse birth control price walmart is precose a prescription drug clorfenamina compuesta ky6 dosis tofranil shop net what is voltaren sr 75 mg tablet where can i buy griseofulvin best generic elocon review safe to buy generic lexapro from uk cheapest femara in the uk buy ephedraxin online pharmacy zithromax usa kamagra oral jelly online usa no prescription online sale of tetracycline what does the medication flomax do buy blopress visa canadian pharmacy no prescription vicodin estrace pills side effects ivf lowest price mycelex-g over the counter uk boots buy viagra hydrocodone price without insurance calan tablets on line to buy cheap alphagan pills tricor no rx buy zanaflex low cheap price buy desyrel quick tretinoin cream in uk directions to artane castle shopping centre sildenafil india safe snovitra super power tablets uk clomiphene success stories how long does it take singulair to work in children ship free viagra sample indian generics online yagara flomax usa no prescription prednisone 20 mg medication for humans benicar cost cvs where amaryllis outdoors bulb cialis daily vs levitra diovan tablets india beat way to order sarafem canadian pharmacy online no prescription needed discount can you buy altace pharmacy discount do you need prescription viagra spain canadian prednisone tablet buy elocon online pharmacy prednisolone steroid card indian pharmacy council act pilex australia roxithromycin online in usa prograf discount voucher fucidin crema prospect lanoxin safe dose range order online cheap cipro buy zyban 80 mg online alli cost per month erythromycin pills or pads hytrin pill shortage generic clonidine india compare prices viagra top 100 drugs used pharmacy pil perancang untuk ibu menyusu culturismo y fitness foro lisinopril-hydrochlorothiazide 20 mg-12.5 mg tab is there a generic version of imitrex phone in order for levitra super active grifulvin v price where to get 800 mg motrin biografia de alli simpson wikipedia mevacor phone orders where can i get prednisolone comprar cytoxan online fluoxetine 10mg cap order arimidex from canada without prescription buy kamagra gold online pharmacy kamagra 100mg oral jelly srbija lasix tablets uses buy vpxl boots pharmacy where to buy viagra online from thai company pharmacy drugstore health concerns net purchase pyridium lanoxin without prescription what class of drugs is cymbalta is brand cialis available on line in canada lowest price cytotec tetracycline 250 mg discontinued dipyridamole coupons can augmentin pills be crushed avodart costco price cheap amantadine online prescription low cost cardura vpxl in canada how much will bupron sr cost clozaril online from canada anafranil where can i buy buy lipothin mexican pharmacies buy nizagara online australia no prescription reliable rx pharmacy reviews 2012 imitrex injection reviews buy nizoral online with no prescription buy aciphex europe overnight zoloft vs celexa pregnancy canadian alliance of british pensioners toronto address free or low cost nexium buy permethrin uk kamagra uk buy online similar drugs like viagra adalat retard what does it do lipitor prescription discount card buy cheap actoplus met online generic version rhinocort aqua citalopram pill shortage costco pharmacy atarax price american valtrex fucidin ointment where can i buy live chickens in maryland buy pet meds online cheap valtrex suppliers overseas ordering nizagara coumadin annual sales lexapro cheap adalat drug oversea side effects of trileptal 150 mg ordering cialis online lowest lasuna buy usa generic detrol usa pharmacy no prescription pilex reviews for men buy biaxin online with no prescription natural viagra alternative blood flow get trandate toronto buy nitrofurantoin pills online renagel precio mexico methylprednisolone injection shoulder what are the side effects of taking too much aleve finasteride reviews for women generic viagra india where purchase prinivil half inderal what is the best foundation for dry flaky skin cialis professional fast usa use entocort coupon online online pharmacy no prescription new york health canada keflex voli low cost da roma a cipro water pills names reglan 10 mg po cialis over counter alternatives prograf brands india comprar xeloda portugal phenergan tablets side effects benicar hct 40/12.5mg tablets is it illegal to order generic mirapex nitrofurantoin from india altace discount coupon avalide medication generic irbesartan can buy prazosin online cilas malafaia vitoria em cristo cheapest diflucan voveran sr online uk how to use erythromycin ophthalmic ointment what is exelon pills used for side effects of fucidin revia tablets from buy ic ciprofloxacin hcl 250 mg chloroquine tablets side effects famvir generic name seroquel shopping metformin tablets overdose valtrex online store indian pharmacy finasteride lexapro weight loss stories where to buy alliance mounts way small breakouts after accutane imiquimod price uk piracetam powder uk furosemide common side effects lynoral online coupon code abilify 20 mg picture without a script online generic abilify zyprexa from india blopress plus 16 12.5 withdrawal from paxil crying aciclovir lowest price purchase minocycline lowest price mevacor without a prescription protonix discount card where can i get alli diet pills in canada buy danazol paypal accepted cleocin gel usa cheap zyprexa antipsychotic olanzapine epivir-hbv brand positioning re neurontin marketing sales practices amantadine user reviews acivir pills australia pharmacy generic tenormin usa cicloferon crema aciclovir list of tesco stores selling decadron discount prinivil brafix delivery where can i get alliance tabard buy isoptin online overnight watson brand pain pills order atorvastatin online 600 mg price buy zyvox metoclopramide hcl injection buy combivent inhaler canada singulair billig kaufen suppliers of cytoxan in us malaseb dog shampoo uk orlistat discontinued continuous clonidine infusion yasmin without prescription canada geriforte reviews for men where to farm silk cloth alliance wow best generic furosemide sites can you get pyridium over the counter dosage of cipro and flagyl for diverticulitis walmart pharmacy cialis price viagra site virus xeloda 500 mg tablets patient information cat prozac without prescription apo allopurinol interactions rhinocort aqua dosage instructions purchase cephalexin 250 mg 500 capsules carafate drugstore mexican mobic buspar anxiety forum best price zovirax ointment ciplox 100mg cheep side effects of unisom long term order etodolac prescription effects low cost fucidin generic tadalafil online 20mg buy digoxin next day delivery viagra toronto buy where to buy sambazon acai juice picture generic mobic over counter atrovent best way to get pain pills from er buy prograf online in usa lipothin canada prescription buy furosemide 80 mg differin gel lawsuit most reliable place to buy abilify online vasotec mail order generic drug sales boost teva;s profit prednisolone shelf life bactrim online overnight shipping cipla india inhalers oregon state university jobs buy urispas online india uk version of toradol safety tinidazole pregnancy rite aid pharmacy discount prescriptions canadian vipps certified online pharmacy buy rhinocort online no prescription us best over the counter pills for erectile dysfunction trazodone 100 mg price cleocin daily use reviews blue erection pills on ebay buy adalat 5 pharmacy yearly sales diovan patent ezepills online discount pharmacy uk version of prednisone crestor lawsuit wall street journal pharmaceutical news prescription solutions employee login purchase 1 accutane mg cod azithromycin tablets usp 250 mg uses where to get entocort pct american luvox is dianette better than yasmin vasodilan prescription coupon zebeta buy online canada flagyl antibiotico effetti collaterali buy sumycin tetracycline allergic fast phenergan delivery finpecia with american express brand cialis no prescription compare prices how long does micardis take to take effect most reliable place to buy florinef online to buy amoxil anafranil australia pharmacy snovitra super power uk next day delivery indian generic lipitor diclofenac dose children lexapro online forum fluconazole pregnancy fda how many mgs of gabapentin get you high can youtube buy cialis super active in ireland generic new zealand online pharmacy motilium buying lioresal in manchester singulair online store what is grifulvin v micr amitriptyline tablets bp revatio on line in the mexico mail order feldene viagra dose 200 mg buy avalide quick what is adderall for orlistat 60 mg over the buy tetracycline 10 wellbutrin xl 150 mg tablets what is erythromycin made from elimite in the uk side effects of femara for breast cancer shuddha guggulu tablets uses viagra delivery review artane castle christmas opening hours amaryl online from india dabigatran vs warfarin mechanism of action female viagra perth australia side effects of zanaflex medication tadalis sx 20 can you get chloramphenicol eye drops over counter dilantin capsules liquid conversion nitroglycerin pharmacy coupons purchase lamisil pills penegra pills price in india compare prices carbozyne buy aricept cheap prescription msc marc mentat black and decker 20v lithium weed eater reviews what does voltaren look like getting amantadine in australia amoxicillin alcohol liver viagra cyalis flomax relief pharmacy training free or low cost cleocin meloxicam dose birds triamterene hctz 37.5 25 mg reviews buy cialis jelly for daily use lotensin lawsuit what does voltaren emulgel contain the online drugstore cordarone generic medication for bystolic carafate rx effexor xr overnight shipping cheap roche xenicalŽ orlistat 120mg prednisolone sale morning after pill cost purchase generic cialis professional voltaren gel alternatives capoten buy on line where to buy aspirin in canada safely best site get diclofenac gel doxycycline recommended dosage acne benfotiamine generic 2013 drugs best prices cheapest levitra online drug cheap olanzapine sale uk viagra tablets best price lamictal 150 mg tablet cialis 40 mg dosage get a permanent online prescriptions bactroban generico prec,o zestoretic online overnight shipping cheap lamictal 100mg order generic tretinoin 0,025 ordering wellbutrin from canada generic name for topamax benadryl over the counter synthroid tablets scored purchase diovan pills buy advair diskus 250 50 drug where can i buy kamagra oral jelly ultra low dose bupropion liquid dostinex dosage order minocycline online uk what is benicar hct 20 12.5 propecia brand vs generic

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 100/78 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Manuał aptekarski arrow 12.2010 - "Udar niedokrwienny mózgu, patogeneza i leczenie."


12.2010 - "Udar niedokrwienny mózgu, patogeneza i leczenie." Drukuj Email

grudzień 2010, nr 52/30 online






    Udar mózgu to zespół objawów neurologicznych o nagłym początku, ogniskowych (np. deficyty ruchowe, zaburzenia mowy) lub uogólnionych (np. zaburzenia przytomności), które utrzymują się powyżej 24 godzin (jeśli wcześniej nie prowadzą do śmierci) i mają przyczynę naczyniową. Udar mózgu jest drugą co do częstości przyczyną zgonów i najczęstszą przyczyną niesprawności osób dorosłych. Rocznie na świecie około 15 milionów ludzi doznaje udaru mózgu; około 30% z nich umiera w przebiegu tej choroby, a 30% jest niesprawnych już do końca życia. W Polsce na udar choruje rocznie ok. 60 000 osób.

   Udar mózgu jest stanem zagrożenia życia, podobnie jak zawał serca. Ryzyko zachorowania na udar wzrasta wraz z wiekiem i jest większe u osób z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, migotaniem przedsionków i innymi chorobami serca, otyłością czy u palaczy papierosów. Udar znacząco pogarsza jakość życia chorych, nie tylko ze względu na niesprawność fizyczną i deficyty mowy; zwiększa też ryzyko wystąpienia innych chorób, np. padaczki, otępienia, depresji czy przewlekłych zespołów bólowych.

   Z punktu widzenia patofizjologii choroby wyróżnia się dwa rodzaje udaru mózgu, udar niedokrwienny i udar krwotoczny. Udar niedokrwienny stanowi około 80% wszystkich udarów, pozostałe przypadki to udar krwotoczny. Udary niedokrwienne są spowodowane zamknięciem światła naczynia doprowadzającego krew do określonego obszaru mózgu lub też, jak to się dzieje w przypadkach nagłego zatrzymania krążenia, do całego mózgu.  Udary krwotoczne są konsekwencją pęknięcia naczynia i „wylewu” krwi do mózgu. Rozróżnienie udaru niedokrwiennego i krwotocznego jest możliwe z dużym prawdopodobieństwem przez doświadczonego klinicystę, ale rozpoznanie bez żadnych wątpliwości można postawić tylko po wykonaniu obrazowania mózgu za pomocą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.

   W około 70% przypadków udarów niedokrwiennych wykonanie standardowego panelu powszechnie dostępnych badań diagnostycznych (ultrasonografia tętnic domózgowych i wewnątrzczaszkowych, EKG, echokardiografia przezklatkowa i przezprzełykowa, 24-godzinne monitorowanie rytmu serca czy badania w kierunku obecności wrodzonych stanów prozakrzepowych) pozwala na zidentyfikowanie przyczyny tej choroby. Najczęściej udar niedokrwienny jest spowodowany zatorem pochodzenia sercowego (udar sercowo-zatorowy) lub z dużych naczyń doprowadzających krew do mózgu (choroba dużych naczyń mózgowych), albo zwyrodnieniem drobnych naczyń doprowadzających krew do głębokich struktur mózgu (choroba małych naczyń mózgowych). Należy pamiętać, że udar mózgu w około 5% przypadków może wystąpić także u ludzi w młodszym wieku (20-40 lat). Wtedy najczęściej jego przyczyną są zatory pochodzenia sercowego, rozwarstwienie naczyń domózgowych  i/lub mózgowych czy choroby wrodzone, których jednym z objawów jest udar mózgu. Niestety, w około 30% przypadków, mimo intensywnych poszukiwań diagnostycznych, rozpoznanie przyczyny udaru nie jest możliwe. Cały czas, wiele ośrodków na świecie prowadzi badania nad zidentyfikowaniem pozostałych, niepoznanych jeszcze przyczyn tej choroby.

   Udar mózgu daje charakterystyczny i łatwy do rozpoznania obraz kliniczny. Choroba pojawia się nagle, czasem w ciągu dnia, czasem podczas snu. Najczęściej objawia się nagłymi zaburzeniami mowy (pacjent mówi niezrozumiałe słowa, lub nie rozumie poleceń), wykrzywieniem twarzy, osłabieniem i/lub zdrętwieniem (nawet w niewielkim stopniu) jednej kończyny lub połowy ciała, zaburzeniami widzenia, zaburzeniami połykania, zawrotami głowy, zaburzeniami świadomości, itp. Warto pamiętać, że chorobie rzadko towarzyszy ból głowy. Często natomiast, szczególnie w początkowym okresie choroby, występuje wysokie ciśnienie tętnicze krwi. Te objawy, pojedynczo lub w różnych kombinacjach, są bezwzględnym wskazaniem do natychmiastowej hospitalizacji. Udokumentowano, że najbardziej korzystnym miejscem leczenia udaru mózgu są tzw. oddziały udarowe, które zatrudniają wielodyscyplinarny zespół przygotowany do specjalistycznego postępowania w tej chorobie. Są tu nie tylko lekarze specjaliści w dziedzinie udaru mózgu (neurolodzy i specjaliści chorób wewnętrznych), ale także wyspecjalizowane pielęgniarki, fizjoterapeuci, osoby prowadzące rehabilitację mowy czy funkcji poznawczych, itd. Leczenie w oddziale udarowym w porównaniu z leczeniem w oddziale ogólnym zmniejsza ryzyko zgonu o 3% i zwiększa odsetek osób samodzielnych po chorobie o 5%.  

   Trzeba podkreślić, że tylko do 4.5 godzin po zachorowaniu można rozpocząć podawanie leku, który leczy udar niedokrwienny przyczynowo rozpuszczając zakrzep w zamkniętym naczyniu mózgowym (tkankowy aktywator plazminogenu podawany dożylnie).  W tym krótkim czasie należy wykonać wiele, często czasochłonnych czynności, tzn. przetransportować pacjenta z domu do szpitala, zebrać wywiad na temat czasu i okoliczności zachorowania, współistniejących chorób, zabiegów operacyjnych, aktualnie stosowanych leków, zbadać pacjenta neurologiczne, monitorować stan ogólny, wykonać badanie tomografii komputerowej. Pacjent musi mieć też pobraną krew na badania biochemiczne, których wyniki także determinują decyzje o włączeniu leczenia. Dość często pacjenci wymagają też farmakologicznego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi do wartości poniżej 185/110 mmHg, która jest warunkiem włączenie leczenia fibrynolitycznego. Dlatego też zwlekanie z wezwaniem karetki pogotowia do osoby z objawami udaru znacząco zmniejsza szanse pacjenta na podanie leku. Okazuje się, że to właśnie zbyt długi czas między pojawieniem się objawów a wezwaniem pomocy medycznej jest główną przyczyną opóźnienia podejmowania leczenia udaru. W czasie tych 4.5 pierwszych godzin po zachorowaniu obowiązuje zasada, że im szybsze włączenie leczenia tym większa szansa na jego skuteczność. W Polsce, jak dotąd, do leczenia fibrynolitycznego kwalifikowany jest znikomy odsetek chorych z udarem.

   Niestety u kilku procent leczonych fibrynolitycznie powikłaniem leczenia jest krwawienie wewnątrzczaszkowe. Jednym z czynników ryzyka tego powikłania, oprócz nasilonego deficytu neurologicznego przy zachorowaniu, cukrzycy czy podeszłego wieku jest naruszenie protokołu leczenia, w tym zbyt późne podjęcie leczenia. Stąd konieczne jest ścisłe przestrzeganie okna czasowego dla terapii fibrynolitycznej w udarze. Na pewno rozpowszechnianie wiedzy na temat obrazu klinicznego choroby oraz możliwości terapii przyczynowej tylko na początku choroby może znacząco zwiększyć odsetek leczonych fibrynolityczne w Polsce, tak jak to się stało w krajach Europy Zachodniej i USA.

   Pozostali pacjenci, którzy nie kwalifikują się do leczenia fibrynolitycznego dostają leki przeciwpłytkowe (aspiryna). Udowodniono, że skuteczność aspiryny nie jest zbyt wysoka. Podanie aspiryny do 48 godzin po zachorowaniu powoduje, że na 1000 leczonych, 13 chorych dodatkowo przeżywa chorobę lub funkcjonuje niezależnie na zakończenie obserwacji. Niestety, na 1000 leczonych aspiryną dwie osoby ma powikłanie w postaci krwotoku wewnątrzczaszkowego.  

   Pobyt pacjenta w szpitalu, oprócz włączenia leczenia przyczynowego, (jeśli jest to tylko możliwe) ma także na celu zidentyfikowanie czynników ryzyka choroby i ich leczenie, zidentyfikowanie powikłań choroby (infekcje, zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna, odleżyny, napady padaczkowe, itd.) i ich leczenie, wprowadzenie wczesnej rehabilitacji ruchowej i funkcji poznawczych, a przede wszystkim stwierdzenie przyczyny udaru niedokrwiennego i włączenie leczenia profilaktycznego dla tej konkretnej przyczyny. Każdy chory powinien wyjść ze szpitala z indywidualnym planem dalszego postępowania (tzw. prewencja wtórna udaru).

   Osoby, u których przyczyną udaru jest zator pochodzenia sercowego powinny mieć włączone doustne antykoagulanty. Czasem w indywidualnych przypadkach leki te podaje się też u chorych po udarze z obecnością blaszek miażdżycowych łuku aorty czy w przypadkach rozwarstwienia tętnicy szyjnej wewnętrznej lub wspólnej. Co prawda, przewlekle stosowanie antykoagulantów wymaga regularnego monitorowania wskaźnika INR we krwi (najczęściej rekomendowany zakres w udarze mózgu: 2-3) i może wiązać się z wystąpieniem powikłań krwotocznych, ale w tych wskazaniach antykoagulanty w porównaniu z aspiryną zmniejszają ryzyko nawrotu udaru prawie dwukrotnie.  Pozostali chorzy po udarze niedokrwiennym, tzn., którzy nie wymagają leczenia przeciwkrzepliwego, powinni być leczeni lekami przeciwpłytkowymi (aspiryna lub aspiryna+dipirydamol lub sam klopidogrel). Połączenie aspiryny z klopidogrelem jest zalecane tylko w szczególnych sytuacjach, np. po niedawnym wszczepieniu stentu czy z zawałem serca bez załamka Q. Do niedawna u chorych po udarze statyny były rekomendowane tylko w wybranych przypadkach, tzn. u chorych z podwyższonym poziomem cholesterolu, współistniejącą chorobą niedokrwienną serca lub udarem spowodowanym miażdżycą. Ostatnio, po opublikowaniu wyników badania SPARCL poszerzono wskazania do intensywnej terapii statynami do wszystkich chorych po udarze niedokrwiennym mózgu innym niż udar sercowo-zatorowy.

   Dodatkowo, u osób, u których przyczyną udaru niedokrwiennego mózgu jest miażdżyca tętnicy szyjnej i gdy jej zwężenie wynosi od 70% do 99% zaleca się wykonanie endarterektomii (zabiegu chirurgicznego, który polega na usunięciu blaszek miażdżycowych z tętnic szyjnych).  Można ten zabieg rozważyć też u niektórych osób ze zwężeniem tętnicy 50-69%. Należy pamiętać, że do zabiegu endarterektomii kwalifikują się tylko osoby z niewielkim deficytem neurologicznym, lub bez deficytu po mózgowym incydencie naczyniowym i zabieg ten powinien być wykonany jak najszybciej po zachorowaniu (do 2 tygodni). Najlepiej też, jeśli jest wykonywany w ośrodku, który ma duże doświadczenie w przeprowadzaniu tej procedury.  

   W przypadku przeciwwskazań do endarterektomii (brak dostępu operacyjnego, nawrót zwężenia po przeprowadzonej wcześniej endarterektomii, zwężenie po napromieniowaniu okolicy szyi) można wykonać zabieg przezskórnej angioplastyki wewnątrznaczyniowej i/lub wszczepienie stentu.

   Bardzo ważne jest rozpowszechnienie wiedzy na temat wpływu różnych przewlekłych schorzeń, na przykład cukrzycy, hipercholesterolemii, nadciśnienia tętniczego, migotania przedsionków czy mało aktywnego stylu życia i palenia papierosów na ryzyko wystąpienia pierwszego w życiu udaru mózgu. Wiadomo, że wykrywanie i leczenie chorób stanowiących czynniki ryzyka udaru, a także zaprzestanie palenia papierosów czy zwiększenie aktywności fizycznej znacząco zmniejsza ryzyko choroby (prewencja pierwotna). Na przykład, leczenie nadciśnienia tętniczego zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru mózgu o 35-45%. Także leczenie hipercholesterolemii za pomocą statyn czy stosowanie leków przeciwzakrzepowych w migotaniu przedsionków, zmniejsza istotnie ryzyko zachorowania na pierwszy udar mózgu. Udowodniono też, ze aspiryna minimalnie zmniejsza ryzyko wystąpienia pierwszego w życiu udaru niedokrwiennego u kobiet po 45 roku życia, takiej zależności nie wykazano u mężczyzn.

dr hab. med. Agnieszka Słowik, prof. UJ
Oddział Udarowy, Klinika Neurologii, Szpital Uniwersytecki,
ul. Botaniczna 3, 31-503 Kraków

fot. dreamstime


« poprzedni artykuł   następny artykuł »