order valtrex without rx can we trust coumadin online maximum recommended dosage cialis nova school of pharmacy southeastern university sinequan generico italiano buspar side effects long term use ibuprofen alcohol side effects overseas pharmacy no prescription menosan buy viagra pills in the mexico generic depo provera side effects online innopran overnight delivery cialis online usa pharmacy site officiel vente viagra cheap alesse uk rx non prescription brand viagra popular pills online comprar viagra portugal where do i triamterene in usa order levlen 120 mg methotrexate women buy retin a micro gel 0.04 reviews most reliable place to buy triamterene online what is zebeta for voltaren new zealand is there a generic benicar topamax drug in germany pharmacy what does prednisone do for a cough buy pure hyaluronic acid powder generic claritin reviews buy plendil fast shipping buy kamagra gold boots buy cheap caverta using pay pal flonase hong kong buy cheap generic cafergot buy online australia what does risperdal cost celebrex 200mg prospect nexium prescription cost target online pharmacy what is trazodone hydrochloride used to treat purchase generic lamictal cleocin topical gel dose best generic synthroid sites best place to order tricor in us v-gel discount voucher how many 25mg benadryl does it take to get high generic mirapex no prescription avodart 0.5mg ordering low dose zestril fast olanzapine delivery long term side effects of isoniazid paroxetine online why is there a shortage of hyzaar is there a female viagra pill buy lisinopril online uk plavix to buy levitra coupon bayer generic como comprar xenical online can u mix cialis and viagra maxalt coupons rebates malaseb wipes pets advair diskus coupon code best place to buy roxithromycin online we are young fun lyrics fertomid discount buy glucophage online uk where do i revatio in australia buy speman capsules when will a generic be available for abilify pre order marvel ultimate alliance gamestop sale sustiva tofranil pm prescribing information bystolic on line propecia buy india buy tetracycline antibiotics drugs us online pharmacy no prescription wellbutrin sr what is fosamax pills used for can nitrofurantoin make you gain weight aleve coupons canada 2012 cost of 100mg viagra buy voltaren gel cheap what is the generic name for tetracycline dutas medicine online where lexapro tablets for us air force pharmacy jobs where to buy proscar drugs online kegunaan obat cefixime 100 mg generic name for cozaar metformin pcos buy online bactroban coupons cheap indian viagra altace order by phone lozol mg order where to buy zyrtec for kids indian valtrex generic version of suprax buy generic hydrochlorothiazide with bonus decadron for men sale in uk sotalex 160 mg bijsluiter generic viagra soft gel capsule men cefixime 20 mg omnicef from europe buy online meds ru actos banned in uk terbinafine 250mg tab buy provera 100 fucidin generic 2013 drugs sumycin shoppers drug mart how much does generic lipitor cost at walmart brand cialis pills online in the australia florinef 100 mg without glucotrol xl online cod buy cheap viagra online from india what is the drug aleve used for what is aspirin used for during pregnancy bupropion dose tapering buy flagyl online overnight delivery how to order zetia online buy zithromax online cheap how quick does orlistat work www.vipps pharmacies fml forte usa cvs prices buy imitrex online usa target pharmacy diclofenac drugs tinidazole online with out prescription feldene with paypal payment neurontin on line in the mexico safe zithromax buy allopurinol side effects depression atarax usa cvs prices kegunaan obat voltaren emulgel is mupirocin cream over the counter order adalat 6 online pharmacy effects mixing alcohol flagyl is keftab available over the counter methocarbamol high risk elderly albenza prescription coupon online pharmacy no prescription needed pravachol pharmacy drugstore rx prescription free coupon for metformin top 10 pharmaceutical companies india clomid mexico generic fertomid paypal phenergan from europe low dose amitriptyline and alcohol drug dapoxetine usa cvs prices accredited pharmacy technician program online hydrochlorothiazide online price viagra frau kaufen alesse rx voltaren for daily use canada arimidex online usa no prescription pharmacies citalopram danazol medication order where nexium is used buy doxycycline online canada prozac online usa generic tricor overnite shipping generic pills for stromectol buy generic cialis professional online with prescription order ampicillin pill buy generic lamisil online fast delivery doxazosin pill canadian biaxin buy usa purchasing v-gel online uk cheap cordarone 100 mg alesse medication get estrogen where can i purchase mirapex substitutes for cialis baclofen overdose mg efectos secundarios de la prednisona en el feto buy famvir in usa augmentin es max dose doxycycline capsules good for acne pms valacyclovir 1000 mg drug market order desyrel fish cycline dogs buy online olanzapine generic order doxazosin drugstore comprar vpxl original en madrid lozol generico italiano reminyl 4mg tablet imitrex side effects nausea chlamydia in men fertility mexican propranolol mg lipothin order on web ilium meloxicam side effects in dogs clomid ovulation pain both sides keppra prices cvs diclofenac gel canada head office cialis generic cheap costs buy cheap abilify using pay pal pms domperidone 10mg side effects vermox 30 ml oral suspension list of tesco stores selling nizoral cheap lamictal 200mg coumadin clinic questions albendazole for sale uk can i get wellbutrin sr prescription seroquel online seroflo tablets for sale dosage for cafergot what is starlix nateglinide sildenafil citrate tablets ip monograph most reliable place to buy celebrex online prometrium mail order india what kind of medicine is procardia ayurslim drug class pre menopause clomid order tetracycline 500 mg discount diclofenac gel vardenafil online no prescription voltaren retard 100mg bula diclofenac gel pharmacy online ampicillin msds aldactone prescription blood treat can i buy azithromycin over the counter uk mylan a1 pill side effects depo provera shot where to administer side effects ditropan oxybutynin lisinopril overdose dosage purchase abilify 5mg aripiprazole lisinopril and cold medications pcos and clomid success rates can you get high off amitriptyline hydrochloride 10mg diarex prices cvs best online pharmacy generic adalat 100 mg sumycin is claritin a prescription drug can you buy cialis in dubai cytotec medication overnight delivery buy fml forte uk cheap genuine v-gel online canadian online pharmacy for cytoxan coumadin reviews retin-a ge discount voucher fucidin drug class order ditropan uk pharmacy aciclovir tablets 800 mg dosage what types of chloromycetin are there buy cheap prometrium using pay pal canada drugs bystolic with prescription buy cymbalta new zealand online generic zyvox switzerland buy pletal 10 ranitidine medline india usual dose of motrin for children nexium 20mg 40 mg tablets canadian - pharmacy-24h.com reglan in australia purchase robaxin in australia buy paroxetine online non prescription dapoxetine tablets reviews where to buy lisinopril without prescription cheapest vpxl tablets uk comprar mycelex-g original en madrid brand levitra canada sale cheap drugstore makeup australia alldaychemist drugs side effects of long term use of hydrochlorothiazide where to buy rumalaya gel ointment generic midamor overnite shipping percocet effects recreational purchase strattera no prescription accutane cost in india zoloft dose too high fertomid order canada viagra for sex offenders in obamacare why take benadryl medicine phone in order for myambutol overnight erection backpacks 2 cialis revia 40 mg pharmacy pamelor online usa no prescription buy blopress for daily use desi tashan nach baliye 5 ordering advair usa lithium pills cost rhinocort delivery trusted online pharmacy adderall how much will blopress cost old viagra commercial ponstel drug schedule cialis vs viagra en espan~ol can order rumalaya forte canada acquistare ampicillin in italia bupropion generic for wellbutrin house calls pharmacy warrensburg ny orlistat cheap mexico pharmacy promethazine pharmacy prices list canadian alliance of physiotherapy regulators credentialing process proscar dose discount canadian pharmacy alesse buy benfotiamine australia nexium pharmacy prices list aricept dosage instructions genuine prometrium best price diclofenac drugs forum ciprofloxacin uses and dosage where to buy revatio in canada safely voltaren tablets from buy nexium medicinenet phentermine buy uk www dell co uk myorderstatus top 10 online hyzaar sites dapoxetine low dose birth control no prescription cytotec buy blopress mg online order viagra 50mg online purchasing alli in canada purchase pravachol pills can i buy citolapram in uk cheap maxalt usa drug market order xenical the low alliance my vasotec coupons effexor xr perth australia best online pharmacy generic aceon cheapest meclizine in the uk reglan side effects long term use comprar propecia finasteride metformin with food or without nexium generic name esomeprazole where purchase plavix cheap 30 mg actos 30mg x clonidine generic 2013 drugs safe place order aceon precio del bactrim en mexico generic detrol la cicloferon 400 mg cheapest naprosyn buy diamox nepal who financially provide for canadian health care insurance tricor pills sweat generic name for hytrin sildenafil pulmonary hypertension mechanism mexican pharmacy no prescription pariet brand amoxil overnight trazodone reviews for fibromyalgia online pharmacy seroquel can i buy antidepressants online where to buy aceon drugs online order viramune online uk finasteride 5 mg treatment flonase pills what does alli mean prevacid new zealand generic viagra online cheapest very cheap zebeta buy over the counter proventil online pharmacies no rx needed benadryl online usa no prescription can you legally buy cialis online shallaki limited india buy unisom online amazon what are the side effects of toprol xl 25mg rumalaya coupon code canadian floxin buy flomax online uk no prescription best online pharmacy generic voveran valtrex over the counter alternative how to order cafergot best drugstore makeup brands 2011 depo provera shot side effects weight gain best pharmacy price on viagra where to buy generic estrace cream synthroid from mayo clinic kamagra oral jelly echeck can you use zovirax cream for shingles zantac tablets ingredients straterra overnight buy unisom paypal accepted tamoxifen without script paroxetine online store order doxazosin online detrol over the couter discount finax mg order allie finkle;s rules for girls lithium pills overdose lamisil medication where to buy will crestor cause weight gain best site to buy benemid lasix usa pharmacy generic uk paypal haridra what is medication cozaar used for brand viagra pas cher is it safe to order prograf nexium tablets what are they for how to take aspirin tablet maxalt over the counter best place to order femara in us generic elavil pictures buy diclofenac gel mexican pharmacies buy qnexa online uk diclofenac gel doctors online generic pletal overnite shipping buy viagra 15mg online generic antabuse buy canada half price serophene chloramphenicol for sale where do i viagra super active in mexico long term side effects of deltasone gonorrhea home treatment for men acai berry where can i buy it neurontin prices at costco pharmacies in cash cheap chloramphenicol 100 mg compazine nexium 40 mg retail price side effects of albendazole tablets vytorin drugs com amitriptyline drowsy next day canadian zenegra tablet florinef online aricept drug schedule buy generic yasmin with bonus oily skin again after accutane can you buy kamagra gold online med cab brand advair diskus can you get evista champix reviews 2013 fincar coupons how to take tamoxifen for gyno nizoral tablets canada keflex supplier in uk billig lasuna online kaufen buy abilify 2 pharmacy levitra canada cheap buy fertomid patch rogaine 2 refills bentyl australia can you only get diovan on prescription son buenas las pastillas amsa fast macrodantin nitrofurantoin side effects when to take omeprazole dr effexor xr cheap uk orlistat without prescriptions buy astelin next day what does deltasone tadacip free shipping 100 mg doxycycline finasteride generic 5 mg alphagan without rx over the counter cialis alternatives can you get eldepryl blue pill that says v15 generic hyzaar us nizagara tablets canadian pharmacy natural testosterone replacement therapy lexapro uk nhs three most common side effects of aspirin azithromycin 250mg dosage all types alli pills purchasing zenegra online brand name silagra online best price for diflucan buyers of zantac canada famvir comprar side effects of long term use of unisom comprar reglan pela internet pamelor mg tablet generic voltaren switzerland erexin-v without a prescription where can i order eulexin what does an allergic reaction to bactrim look like safe buy haldol online cheap allegra drugs online pharmacy purchase lamisil mg which uk site to buy dostinex synthroid 100 mcg buy skelaxin with no rx craigslist manchester nh jobs aspirin phone orders what are the side effects of taking synthroid unisom delivery genuine minipress best price can you only get betapace on prescription how much are cialis pills cheap us delivery augmentin online online pharmacy uk coreg over the counter anxiety pills can you buy asthma inhalers over the counter australia cost of avapro 300 most common side effects of lasix buy levitra online no prescription generic can propranolol hydrochloride get you high cheap fosamax free delivery pharmacy buy drugs effexor xr liquid hoodia costco diltiazem brand positioning where can i buy citalopram in canada aceon tablets 40mg diclofenac sale di dietilamina beat way to order zyloprim lamisil tablets treatment sominex overnight delivery acheter trental mail-order famvir metformin pcos weight loss purchase synthroid lowest price metformin without a prescription from india liv tablets purchase on line innopran xl supplier in uk amantadine prices clomid calculator for ovulation reverse phone number search knee joint pain pills compare prices norvasc prilosec 100 atarax 10 mg para que sirve online no prescription uk for tadacip buy paxil 100 purchasing allegra online uk diamox online store motrin coupons 2013 buy vermox online from india buy haridra visa is there a drug comparative to brand viagra biaxin usa ventolin 100 micrograms/dose inhaler vardenafil deutsch diflucan over counter usa generic atrovent overnite shipping pyridium no prescription overnight delivery ventolin inhalers wo prescription flagyl er cheap price mobic drug in canada pharmacy dutas online in us generic baclofen in usa how to order medication online brand advair diskus capsules caffeine and aspirin pills best price for real benicar imuran prescription coupon amoxil 875 mg price kids converse australia buy online is it legal to buy narcotics online diovan sales 2008 another comprar prazosin pela internet buy doxycycline no prescription from canada buy colchicine in canada kamagra gold ordering no prescription acheter erythromycine buy renagel from canada propranolol 20 mg high online cialis overnight

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 98/76 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Manuał aptekarski arrow 04.2010 - "Z cyklu napoje fermentowane - jogurt."


04.2010 - "Z cyklu napoje fermentowane - jogurt." Drukuj Email
kwiecień 2010, nr 44/22 online

    Produkty mleczne znane są od najstarszych dziejów w różnych częściach świata. Po wieloletnich badaniach stwierdzono, że wszystkie wyroby są ukwaszane przez bakterie mlekowe. W Polsce najbardziej rozpowszechniony jest jogurt i kefir, w mniejszym stopniu mleko jogurtowe, maślanka i mleko acidofilne.
   Mleczne napoje fermentowane produkowane są w wersjach naturalnych oraz z dodatkami podnoszącymi ich walory smakowe i wartość odżywczą np. z ziarnami zbóż lub owocami. Wytwarzane są jogurty płynne (pitne) oraz o konsystencji stałej.
   Mleczne napoje fermentowane przyjęto dzielić na tradycyjne i tzw. „nowe”. Tradycyjne napoje były od wielu stuleci produkowane w warunkach domowych, w wyniku spontanicznej fermentacji, w której uczestniczyły mikroorganizmy charakterystyczne dla rodzaju mleka i warunków fermentacji w danym regionie. Napoje nowej generacji można podzielić na trzy klasy:

A: jogurt oraz tzw. mezofilne mleczne napoje fermentowane. W ich produkcji stosuje się specjalnie selekcjonowane bakterie o właściwościach probiotycznych z gatunków Streptococcus thermophilus i Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus.
B: mleczne napoje fermentowane otrzymane przy użyciu zakwasów złożonych z jelitowych bakterii mlekowych Lactobacillus casei i Lactobacillus acidophilus, o udokumentowanych właściwościach probiotycznych.
C: otrzymane z udziałem bakterii typowych dla przewodu pokarmowego, z wysoce potwierdzonymi właściwościami probiotycznymi, ale o małej zdolności do przystosowania się do warunków produkcji mleczarskiej – są to głównie bifidobakterie [9].
   Według polskiej normy jogurt to napój wyprodukowany z mleka znormalizowanego, zagęszczonego przez dodatek odtłuszczonego mleka w proszku lub odparowanie części wody, poddanego procesowi pasteryzacji, a następnie ukwaszonego zakwasami czystych kultur bakterii [12].
   Pionierem w produkcji mlecznych napojów fermentowanych był Ilia Miecznikow [4]. Jogurt powstaje dzięki fermentacji spowodowanej przez specyficzne mikroorganizmy. Stosuje się niepatogenne bakterie termofilne o temperaturze wzrostu 32-45°C np: Streptococcus themopilus, Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus. [6].        

Mikroflora jogurtu

   Streptococcus thermophilus występuje w postaci komórek owalnych lub okrągłych ułożonych w łańcuszki lub dwoinki. Jest to organizm termofilny, optimum wzrostu występuje w temperaturze 40-45°C. Wymaga do wzrostu związków organicznych, cukrów prostych, aminokwasów i peptydów. Fermentuje glukozę, fruktozę i laktozę, a nie fermentuje galaktozy i maltozy, w wyniku czego powstaje kwas mlekowy prawoskrętny L(+). Są to bakterie homofermentatywne (tab.1) i dlatego inne produkty jak etanol, kwas octowy i dwutlenek węgla powstają w niewielkich ilościach. Posiadają one wysokie wymagania pokarmowe, co powoduje, że bytują jedynie w bogatych podłożach jak np.: mleko i jego przetwory. [10].

   Lactobacillus delbruecki ssp. bulgaricus jest pałeczką mlekową występującą w łańcuszkach lub pojedynczo. Jest to gatunek typowy dla mleka i jego przetworów. Mikroorganizm ten rośnie w temperaturze powyżej 15°C aż do 45°C i więcej. Zaliczany jest do organizmów saprofitycznych. Rośnie dobrze w atmosferze wzbogaconej w dwutlenek węgla, jako organizm homofermentatywny wytwarza małe ilości produktów ubocznych. Kwas mlekowy powstający w trakcie fermentacji posiada konfigurację D (-). [10]

Tabela 1. Produkty homo- i hetero mleczanowej fermentacji laktozy [2].

   Zależnie od rodzaju jogurtu, bakterie mogą być dodawane albo w postaci zakwasu będącego mieszaniną dwóch bakterii termofilnych, albo w postaci dwóch zakwasów - kultur skoncentrowanych stanowiących oddzielne hodowle tych bakterii. W pierwszym okresie inkubacji przy 43°C rozwija się Streptococcus themopilus, który zmniejsza potencjał oksydoredukcyjny i zakwaszając środowisko stwarza lepsze warunki do wzrostu Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus. Ten szczep z kolei przez swoje właściwości proteolityczne uwalnia niskocząsteczkowe peptydy i aminokwasy umożliwiając przez to dalszy wzrost paciorkowców. Charakterystyczny smak i aromat jogurtowi nadaje aldehyd octowy, którego głównym producentem jest Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus, a jego stężenie powinno wynosić 10-15 mg/dm3 [13].
   Bakterie mlekowe są drobnoustrojami niechorobotwórczymi i bezpiecznymi dla człowieka, znany jest szereg przykładów ich korzystnego oddziaływania, tzw. działania probiotycznego, a między innymi:
a)    obniżenie nietolerancji laktozowej (alergii laktozowej), wskutek degradacji i obniżenia poziomu tego cukru w mleku;
b)    działanie przeciwbiegunkowe;
c)    obniżenie poziomu cholesterolu;
d)    działanie przeciwmutagenne i przeciwrakotwórcze;
e)    aktywność immunostymulacyjna, tj. wzmaganie aktywności systemu odpornościowego organizmu ludzkiego [1];
Etapy produkcji jogurtu

   Jogurt może być produkowany metodą zbiornikową (tzw. jogurt mieszany), lub termostatową (tzw. jogurt stały). Podczas produkcji jogurtu stałego mleko w temperaturze inkubacji pompuje się do urządzenia pakującego. Zakwas jest dozowany przez odpowiednio zsynchronizowaną pompę gwarantującą odpowiedni dodatek zakwasu. Urządzenie pakujące napełnia opakowania, które na paletach przenoszone są do komory inkubacyjnej (42-45°C). Czas i tempo ukwaszenia mleka zależy od składu, aktywności, ilości zakwasu i temperatury inkubacji. Wstępne etapy produkcji jogurtu mieszanego są takie same jak stałego. Różnice pojawiają się przy dodawaniu szczepionki lub zakwasu. Zaszczepione mleko jest inkubowane w tanku fermentacyjnym do momentu wytworzenia odpowiedniego skrzepu i osiągnięcia żądanej kwasowości. Wytworzony jogurt jest mieszany, ochładzany i przepompowywany do maszyny pakującej. Ewentualne dodatki smakowe muszą być wprowadzone na odcinku między ochładzaczem, a maszyną pakującą. Zapakowany jogurt jest transportowany do magazynu i utrzymywany w temperaturze ok. 4°C. Przez modyfikację jogurtu można uzyskać jogurt nasycony ditlenkiem węgla, jogurt o obniżonej zawartości laktozy, czy mleko jogurtowe, które wytwarza się analogicznie do jogurtu mieszanego z tym, że pomija się proces normalizacji [2].

Właściwości zdrowotne jogurtu

   Jogurt jest wysokowartościowym produktem, bogatym źródłem węglowodanów, białek, tłuszczu, witamin, wapnia i fosforu. Podczas procesu fermentacji białka mleka ulegają hydrolizie, zaś tłuszcz lipolizie do kwasów tłuszczowych, dzięki czemu jogurt jest łatwiej przyswajalny przez organizm [7].
   Jogurt ceniony jest za walory smakowe i dietetyczne. Charakteryzują się łagodnym, świeżym, przyjemnym smakiem, kwasowością w granicach pH 4,0-4,5 oraz charakterystycznym tzw. jogurtowym aromatem [8]. Oprócz powyższych cech wyróżnia go wygląd, konsystencja i lepkość [11]. Dojrzały jogurt powinien mieć silny, spoisty, galaretowaty skrzep. Średnią zawartość tłuszczu w jogurcie Komitet FAO [3] ustalił na 3,0% i 0,5 %, natomiast Polska Norma nie normalizuje zawartości tłuszczu w jogurcie [5].    
Podsumowując mleczne napoje fermentowane, takie jak jogurt:
•    przyczyniają się do wzrostu strawności i przyswajalności przez organizm niemal wszystkich składników mleka (laktozy nawet w przypadku nietolerancji tego składnika);
•    wykazują działanie antyalergiczne;
•    zmniejszają ryzyko infekcji przewodu pokarmowego;
•    zalecane są po stosowaniu kuracji antybiotykowej w celu odbudowy prawidłowej mikroflory jelitowej.
   Ponadto jogurt jest bogaty w wapń (500 ml mleka = 350 ml jogurtu), zawiera 4-5 krotnie więcej aminokwasów, ponad 20% więcej witamin z grupy B (kwasu foliowego nawet pięciokrotnie więcej). Oprócz tego białko zawarte w jogurcie jest 2-3 krotnie szybciej trawione przez organizm człowieka niż na przykład białko w kefirze. Jogurt ułatwia syntezę witamin w organizmie, wspomaga układ odpornościowy, ułatwia wchłanianie żelaza, odtruwa organizm z toksyn, pomaga przy zaparciach, wzdęciach, niedokwaśności żołądka, stanach zapalnych jelit, chroni przed rakiem. Coraz większą popularność zdobywają jogurty z bifidobakteriami, które normalnie żyją w naszym przewodzie pokarmowym. Hamują rozwój mikroflory gnilnej i neutralizują skutki przyjmowania antybiotyków przywracając równowagę flory bakteryjnej [14].
   Z pewnością korzyści zdrowotne wynikające ze spożycia mlecznych napojów fermentowanych przemawiają za tym, iż powinny być one obecne w codziennej diecie każdego człowieka.

mgr Anna Grzegorczyk
doktorantka Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie
Wydział Technologii Żywności
Katedra Przetwórstwa Produktów Zwierzęcych

Fot. dreamstime.com


1.    Bardowski J. „Rola biologii molekularnej w mleczarstwie.” Przegląd Mleczarski 1995
2.    Dzwolak i In. „Produkcja mlecznych napojów fermentowanych.” Biblioteczka majstra mleczarskiego, Oficyna Wydawnicza Hoża, 2000 Warszawa
3.    FAO/WHO Codex Alimentarius Commision Annex Proposed Standard for Fermented Milks (A11) CL 1997 - MMP, November 1997
4.    Garczewska-Murzyn „Lactobacillus acidophilus bakteria wciąż interesująca!”, Przegląd Mleczarski, 11, 518-521, 2002
5.    Jurczak M. E. „Mleko - produkcja, badanie, przerób.” Wydawnictwo SGGW, Warszawa 1999
6.    Kosikowska M., Jakubczyk E. „Napoje mleczne z udziałem tradycyjnych i nowych mikroorganizmów”, Przemysł Spożywczy 8, 12-15, 1997
7.    Kucukoner i In. „Influence of different fruit additives on some properties o stirred yoghurt Turing storage.” Milchwissenschaft, 59 (3/4), 159-161, 2004
8.    Kudełka W. „Charakterystyka mlecznych napojów fermentowanych w Unii Europejskiej oraz w Polsce.”, Zeszyty Naukowe nr 678, 2005
9.    Libudzisz Z., Walczak P., Bardowski J. „Bakterie fermentacji mlekowej”, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, 2004
10.    Molska Zarys mikrobiologii mleczarskiej PWRiL, Warszawa 1998
11.    Obrusiewicz T. Technologia mleczarstwa WSiP, Warszawa 1994
12.    PN-A-86061:2002. Mleko i przetwory mleczne
13.    Ziajka, Mleczarstwo tom 1, Wydawnictwo WUWM, Olsztyn 2008
14.    www.odzywianie.info.pl

« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Dzień Aptekarza