02.10.2014.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 96/74 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start.


 


06.2009 - "Problemy socjo-demograficzne w Polsce i na świecie." Drukuj Email
czerwiec 2009, nr 34/12 online
 
„Coraz większą wagę będzie przywiązywać się do potrzeb ludzi w podeszłym wieku,
zmniejszy się natomiast proporcjonalnie zainteresowanie sprawami młodych”
(A. Toffler: Szok przyszłości,1984)

PROBLEMY SOCJO-DEMOGRAFICZNE
 
W POLSCE I NA ŚWIECIE
 
 
Wstęp
 
   Zachodzące przemiany demograficzne są fenomenem w historii. Według Departamentu Spraw Gospodarczych i Społecznych ONZ do 2050 roku światowa populacja wzrośnie z aktualnego poziomu 6,7 miliarda do 9,2 miliarda. Tempo starzenia się społeczeństw jest bardzo szybkie -  liczba osób w wieku powyżej 60 lat w 2006 roku wynosiła 688 milionów, w 2020 roku  będzie liczyć około miliarda.
   WHO promuje ideę aktywnego starzenia się, podkreśla konieczność zachowania praw człowieka starego do godności i niezależności, uczestniczenia w życiu społecznym, opieki i samowystarczalności. Komitet Regionów w sprawie „Demograficzna przyszłość Europy” zaleca prowadzenie zróżnicowanych analiz przemian demograficznych, akcentując, że zjawisk tych nie należy postrzegać negatywnie,  a pojawiające się wyzwania  stać się mogą szansą, dającą społeczeństwu nowe możliwości i kierunki rozwoju. Konieczne jest podejmowanie działań  w skali zarówno międzynarodowej, jak i narodowej, regionalnej czy lokalnej. Problemy związane ze starzeniem się społeczeństw muszą stać się priorytetem polityki społecznej również naszego kraju.
   Demografowie odróżniają projekcje demograficzne i prognozy  demograficzne. Projekcje ukazują przebieg przyszłych procesów w różnych wariantach. Prognoza jest projekcją demograficzną uznaną za najbardziej prawdopodobną.
  Poniższe opracowanie ma na celu przedstawienie stanu, struktury i dynamiki niektórych prognozowanych  zmian demograficznych, obejmujących okres do roku 2050.
 
Starość i starzenie się społeczeństw – rewolucja demograficzna
 
   Starzenie się organizmu definiowane jest zwykle jako zespół postępujących w czasie zmian, anatomicznych i fizjologicznych, zmniejszających rezerwę fizjologiczną i ograniczających zdolności funkcjonalne organizmu. Zachodzące zmiany są etapami naturalnych przemian ustrojowych. Ostatni etap – starość  oznacza zaawansowanie procesów starzenia w  stopniu  istotnie ograniczającym procesy biologiczne i adaptacyjne.
   Definicje, kryteria, wskaźniki, czy progi określające i charakteryzujące starzenie się, starość i jej poszczególne etapy są bardzo różne. Najpowszechniej uwzględniane są podziały wyznaczane przez granice: chronologiczną (równoznaczną z wiekiem kalendarzowym), biologiczną (wiek sprawnościowy), ekonomiczną (wiek zaprzestania pracy produkcyjnej) i społeczną (odnoszącą się do miejsca jednostki w społeczeństwie).
   WHO za początek starości przyjmuje umownie 60 rok życia; wyróżniane są okresy: wieku przedstarczego (45-59), starości wczesnej (60-74), starości późnej (75-89) i starości bardzo późnej (90 lat i powyżej, inaczej długowieczność, wiek sędziwy).
   W Polsce jako kryterium wkroczenia w okres starości demograficznej  przyjmowany jest zwykle wiek nabywania uprawnień emerytalnych (60 lat kobiety/65 lat mężczyźni).
   Starzenie się populacji jest zmianą jej struktury, zmierzającą do zwiększenia udziału w populacji ludności w  wieku starszym (powyżej 60 lat lub 65 lat). Jest  zjawiskiem złożonym i długofalowym, zależnym od procesów rozrodczości, umieralności i migracji. Do oceny stopnia  zaawansowania procesu starzenia się społeczeństw najczęściej stosowane są skale starości demograficznej  według  ONZ  oraz według skali demografa polskiego- Edwarda Rosseta. (tabele 1, 2)

Tabela 1. Skala starości demograficznej wg ONZ 
 
 ^kliknij, aby powiększyć
 
Tabela  2. Skala starości demograficznej wg E. Rosseta

 
^kliknij, aby powiększyć
 
 
Struktura wieku ludności
 
   W roku 1950 na świecie żyło 200 milionów osób w wieku 60 i więcej lat,  w 1975 roku - 350 milionów, w 2000 roku - 605 milionów, a w 2006 roku liczba osób w tym wieku wzrosła do 688 milionów. Prognozy demograficzne przewidują, że w roku 2020 grupa ta będzie liczyć około miliarda, a w roku 2025 zwiększy się do 1,2 miliarda.
   Zmiany demograficzne zachodzą  w  poszczególnych państwach z różną  szybkością, zależną w istotny sposób od stopnia rozwoju kraju. Proces zmian w krajach rozwijających się zachodzi dużo szybciej niż w krajach rozwiniętych (tabele 3 i 4 ).
   W krajach rozwiniętych największe konsekwencje społeczne spowodowane są wzrastającym udziałem osób starszych w społeczeństwie. W krajach rozwijających się najistotniejsze jest tempo zachodzących przemian (brak infrastruktury zabezpieczającej potrzeby osób starszych).
 
 Tabela 3. Struktura wieku ludności w krajach o różnym poziomie rozwoju
             gospodarczego w latach 2005*  i  2050 ** [%]
 
 ^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: opr. na podstawie United Nations Programme on Ageing
*- stan rzeczywisty
** - prognoza
 
Tabela  4. Struktura wieku ludności na poszczególnych kontynentach
      w latach 2005* i  2050 ** [%]

 
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: opr. na podstawie United Nations Programme on Ageing
*- stan rzeczywisty
** - prognoza
 
   Społeczeństwo Polski oraz większości krajów w Europie wkroczyło w fazę starości demograficznej. Do krajów o najwyższym odsetku osób starszych należą Włochy (19,3), Grecja (18,5), Szwecja (17,3 ), najmniej osób starszych żyje w  Irlandii (11,2), Słowacji (11,8), Czarnogórze (12,6) (tabela 5). Odsetek osób w wieku 65 lat  wynosi w Polsce 13,3%.

Tabela 5. Liczba ludności w wieku lat 65 i więcej
w niektórych krajach europejskich
 
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: Rocznik demograficzny 2008 GUS

   Zgodnie ze skalą starości demograficznej przyjętą przez ONZ -  Indie,  Meksyk i Brazylię można zaliczyć do krajów o populacji określanej mianem dojrzała (udział w społeczeństwie osób w wieku powyżej 65 lat <7% ). Dane zamieszczono w tabeli 6.
 
Tabela  6. Liczba ludności w wieku lat 65 i więcej w niektórych pozostałych krajach
 
^kliknij, aby powiększyć

Źródło: Rocznik demograficzny 2008 GUS

Długość życia
 
   Po raz pierwszy w historii, w roku 2006 kobiety żyły dłużej niż mężczyźni we wszystkich krajach świata, także w krajach zaliczanych do słabo rozwiniętych. Według danych WHO z czerwca 2008,  na świecie najkrócej żyją mieszkańcy Afryki (mężczyźni -39 lat w Sierra Leone, 42 lata w Zambii i Nigerze,  kobiety - odpowiednio 42 i 43 lata). Spośród krajów leżących poza Europą mężczyźni osiągają wiek 79 lat  w Japonii i Australii. Najdłużej, 86 lat, żyją Japonki.
   W Europie najkrócej żyją Rosjanie (mężczyźni - 59 lat, kobiety - 72,4 lata). Przeciętne trwanie życia w wybranych krajach Europy przedstawiono w tabeli 7.
 
Tabela  7. Przeciętne trwanie życia w niektórych krajach Europy
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: http://epp.eurostat.ec.europa.eu. ; GUS: Trwanie życia w 2007 roku.
 
   Populacja osób starszych starzeje się też w swoim obrębie, liczba osób w wieku 80 i więcej lat  (oldest old) stanowi obecnie 13% grupy osób w wieku powyżej  65 roku życia, w roku 2050 stanowić już będzie 20% tej grupy. W ostatnich dekadach w państwach rozwiniętych nastąpił szybki wzrost liczby stulatków. Badacze przewidują „eksplozję stulatków” w latach 2050-2060 (status stulatków uzyskają pokolenia urodzone po II wojnie światowej, tzw. baby-boom). Według prognoz liczba stulatków wzrośnie 14-krotnie - do roku 2050 będzie ich ponad 3,7 miliona. Wzrostowi udziału ludzi starych w populacji towarzyszyć będzie spadek udziału dzieci, wskutek czego mediana wzrośnie średnio o blisko dziesięć lat  (tabela 8).
 
Tabela 8. Mediana wieku ludności świata w latach 1950, 2005, 2050
 
^kliknij, aby powiększyć
 
 * -prognoza
Źródło: oprac. na podstawie United Nations Programme on Ageing

Działania ONZ w kwestii starzenia się społeczeństw
 
   Zagadnienia związane z powstałą sytuacją ludzi starszych podjęto na Pierwszym Światowym Zgromadzeniu na temat Starzenia się Społeczeństw we Wiedniu w 1982 roku. Wiele państw nie miało jeszcze opracowanych programów uwzględniających problemy demograficzne. Prognozowany wzrost ludności w wieku powyżej 60 lat o 240%  na przestrzeni lat 1975-2025 określono mianem demograficznej rewolucji. Postulaty zapewnienia starszym ludziom odpowiedniego poziomu życia i uczestnictwa w życiu społecznym zawarte zostały w Międzynarodowym Planie Działania w Kwestii Starzenia się Społeczeństw. Zwrócono uwagę na specyficzne dla starszych osób problemy  skupione przede wszystkim w takich dziedzinach jak: zdrowie, rodzina, mieszkanie i środowisko, żywienie, zabezpieczenie dochodów, edukacja i zatrudnienie. W 1991 roku Zgromadzenie Ogólne NZ przyjęło Zasady Działania na Rzecz Osób Starszych. Zbiór obejmował zasady podporządkowane pięciu wartościom - niezależności, godności, osobistemu rozwojowi, uczestnictwu w życiu i zapewnieniu opieki ludziom starszym. Drugie Światowe Zgromadzenie na temat Starzenia się Społeczeństw odbyło się w 2002 roku w Madrycie. Główne hasło zgromadzenia brzmiało: „Społeczeństwo dla wszystkich grup wieku”. Zaprezentowano Ramową Politykę dotyczącą Aktywnego Starzenia się, przyjęte zostały dokumenty: Deklaracja Polityczna i Międzynarodowy Plan Działania dotyczący Aktywnego Starzenia się. Określenie „aktywny” odnosi się do ciągłego udziału w życiu społecznym, ekonomicznym, duchowym, czy sprawach publicznych.  Określenie „zdrowie” oznacza, zgodnie z definicją WHO, psychiczny, fizyczny i społeczny dobrostan. Aktywne starzenie odnosi się więc do zdrowia psychicznego, aktywności fizycznej i zabezpieczenia społecznego.

Europa
 
   Zgodnie z ogólnie przyjętymi wskaźnikami Europa starzeje się. Co siódma osoba jest w wieku powyżej 65 roku życia, a liczba osób w wieku 0-19 lat wyraźnie się zmniejsza. Następuje spadek dzietności i wydłużanie trwania życia. Najwięcej ludzi starych żyje we Włoszech i Grecji.
   W październiku 2006 roku Komisja Wspólnot Europejskich zaprezentowała dokument: „Demograficzna przyszłość Europy – przekształcić wyzwania w nowe możliwości”. Była to kontynuacja komunikatu Komisji skierowanego do Rady Europejskiej pt.:„Europejskie wartości w zglobalizowanym świecie” i Zielonej Księgi Komisji pt.: „Wobec zmian demograficznych: nowa solidarność między pokoleniami”. Dokument analizuje sposoby sprostania wyzwaniom demograficznym i wskazuje kierunki działań podejmowanych na szczeblach lokalnych, regionalnych, krajowych i europejskich.
   Starzenie się ludności UE wynika przede wszystkim z czterech tendencji demograficznych:
•    spadku średniej liczby dzieci przypadających na jedną kobietę (w 2005 roku współczynnik dzietności ogólnej (total fertility)  w UE-25 wynosił średnio 1,5, podczas gdy wartość przyjęta jako wskaźnik  odnowy pokoleń wynosi co najmniej 2,1);
•    osiągania wieku emerytalnego przez pokolenia wyżu powojennego, tzw. efekt  „baby boom”;
•    przedłużania oczekiwanej długości życia (do roku 2050 o co najmniej 5 lat), rosnącego udziału ludzi sędziwych w społeczeństwie;
•    częściowego zrównoważenia zmian struktury społecznej przez napływ imigrantów krajów trzecich.
   W wyniku opisanych tendencji liczba ludności UE będzie stopniowo zmniejszać się, przy czym ludność w wieku 15-64 lat zmniejszy się do roku 2050 o 48 milionów, co będzie skutkować wzrostem współczynnika zależności z 24,5% w roku 2004  do 52,8% w roku 2050  (współczynnik zależności rozumiany jako stosunek liczby osób w wieku 65 lat i więcej do liczby osób w wieku 15-64). Według  Eurostat współczynnik  zależności wynosił w Polsce w 2004 roku 18,6%, a  w roku 2050  sięgać będzie 51%.
   Zmiany demograficzne i będące ich efektem zmiany społeczno-gospodarcze, są źródłem szeregu nowych problemów – zarówno w sferze ekonomicznej, jak i medycznej, czy etycznej.
   Zgodnie z ustaleniami Komisji Europejskiej polityki - wspólnotowa i krajowe - muszą dostosować się do wyzwań demograficznych. Kierunki polityki określone przez dokument „Demograficzna przyszłość Europy – przekształcić wyzwania w nowe możliwości” skupiają się na:
•    promowaniu Europy sprzyjającej odnowie pokoleń (polityka rodzinna);
•    Europie doceniającej znaczenie zatrudnienia- dłuższe aktywne życie o wysokiej jakości (dłuższa oczekiwana długość zycia w dobrym zdrowiu może oznaczać dłuższą aktywność zawodową; promowanie aktywnego starzenia się, dostęp do uczenia się przez całe życie);
•    wzroście produktywności i konkurencyjności Europy (zachęcenie europejskich podmiotów gospodarczych  do uwzględniania potrzeb starzejących się społeczeństw, powstanie nowego rynku dóbr i usług, także dostępu do nowych technologii);
•    opracowaniu polityki imigracyjnej (wspólna polityka w dziedzinie legalnej migracji z krajów trzecich, wewnętrzna mobilność obywateli wspólnotowych – kontynuacja przechodzenia do pełnej swobody przemieszczania się w ramach UE  w 2014 roku);
•    zapewnieniu stabilności finansów publicznych (reforma emerytur, rozwój prywatnych systemów oszczędzania, systemy kapitalizacji, edukacja w dziedzinie finansów).
   Europejski Komitet Regionów podkreśla potrzebę analizy zmian demograficznych na poziomie regionów, miast i gmin. Dostrzega potencjał ludzi starych i możliwość wykorzystania ich wiedzy przy budowie europejskiego społeczeństwa.
   Postępy czynione w realizacji nakreślonych działań mają być oceniane podczas organizowanych co dwa lata spotkań. Drugie Europejskie Forum Demograficzne odbyło się 24-25 listopada 2008 roku. Obszerny raport z obrad zamieszczony jest na stronach internetowych Komisji Europejskiej. Według raportu problem starzenia się społeczeństwa UE można starać się  rozwiązać poprzez pomoc starszym ludziom w zachowaniu aktywności i kontynuacji pracy. Obserwowane jest odwrócenie  tendencji  do wczesnego przechodzenia na emeryturę, obecnie jeden na dwóch Europejczyków chciałby pracować po osiągnięciu wieku emerytalnego.
   Opieka oferowana przez obecny system ochrony zdrowia często nie odpowiada  nowym potrzebom. Konieczne jest zwiększenie wykorzystania nowych technologii (np. telemedycyna, indywidualne systemy zdrowia dostępne dla ludzi starszych). Istotna jest intensyfikacja działań zapobiegawczych umożliwiających promocję sposobu życia i warunków sprzyjających dobremu zdrowiu, a więc m.in.: programy zdrowotne, walka z otyłością, paleniem tytoniu, alkoholizmem.

Polska

   Narodowy Program Zdrowia na lata 2007-2015 przedstawia sytuację zdrowotną społeczeństwa polskiego oraz zadania stojące przed administracją rządową, samorządową i organizacjami pozarządowymi. W kraju, mimo powszechności ochrony zdrowia, identyfikowanych jest wiele problemów związanych z zapewnieniem właściwej opieki osobom starszym. W dużej mierze spowodowane jest to rozproszeniem i brakiem koordynacji opieki zdrowotnej prowadzonej przez różnych świadczeniodawców. 
   Do największych problemów zdrowotnych w grupie osób starszych należą:
•    wielkie zespoły geriatryczne (zaburzenia lokomocji i upadki, zaburzenia wzroku i słuchu, depresja, otępienie, nietrzymanie moczu i stolca, niedożywienie); delirium (splątanie, majaczenie);
•    jatrogenny zespół geriatryczny (zespoły objawów chorobowych, wynikających z przyjmowanych leków, spowodowane m.in. zmianą farmakokinetyki w wieku starszym, polipragmazją, zjawiskiem noncompliance);
•    występujące najczęściej jednostki chorobowe (choroba zwyrodnieniowa stawów, nadciśnienie tętnicze, udary mózgu, cukrzyca, choroba niedokrwienna serca, przewlekła obturacyjna choroba płuc, zaparcia, osteoporoza).
Analiza stanu zdrowia osób starszych  powinna być prowadzona w sposób ciągły, w oparciu o wystandaryzowane skale oceny geriatrycznej. W celu zabezpieczenia odpowiedniej jakości systemu świadczeń z zakresu profilaktyki i leczenia konieczne jest określenie spodziewanej w przyszłości liczby osób starszych, a wśród nich  pacjentów poradni, oddziałów szpitalnych,  ośrodków paliatywnych.
   W Polsce występuje duża różnica w stanie zdrowia i trwaniu życia w zależności od  województwa. W 2007 roku  mężczyźni najdłużej żyli w województwie podkarpackim – blisko 73 lata, najkrócej w łódzkim – 68,7 lat. Kobiety najkrócej żyły w województwie łódzkim - 78,7 lat; w województwach: podkarpackim, małopolskim, mazowieckim, lubelskim, podlaskim i świętokrzyskim żyły ponad 80 lat.
   W ciągu najbliższych lat liczba ludności Polski będzie zmniejszać się. W tabeli 9 przedstawiono prognozę stanu ludności  w najbliższych latach.
 
^kliknij, aby powiększyć

*Dane rzeczywiste
Źródło: GUS: Prognoza ludności na lata 2008-2035
 
   Ubytek ludności w latach 2007-2035  wyniesie ponad 2,2  miliony osób, co oznacza 5,7% ludności mniej niż w roku 2007. Prognoza jest bardziej optymistyczna niż prognoza GUS z 2003 roku,  ponieważ przewidywany jest dodatni przyrost naturalny do 2013 roku.
   Struktura ludności według wieku ulegać będzie dynamicznym zmianom (tabela 10).

Tabela 10.  Struktura ludności  Polski według  ekonomicznych grup wieku (w tys.),
         lata 2008-2035
 
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: GUS: Prognoza ludności na lata 2008-2035

   Systematycznie będzie zmniejszać się udział dzieci i młodzieży. Udział osób w wieku poprodukcyjnym 60+/65+ w roku  2008 wynosił 16,2%, w roku 2035 będzie wynosić już 26,7%, a więc wzrośnie o ponad 10%.
   Pogarsza się również współczynnik obciążenia demograficznego ludności w wieku produkcyjnym ludnością w wieku nieprodukcyjnym - odpowiednio w roku 2008  było to 55%, a w roku 2035 będzie to już 73,5%.

Kompleksowe wskaźniki oceny stanu zdrowia społeczeństwa
 
   Intensywnie rozwija się gerontologia, w ramach której wyodrębniono gerontologię eksperymentalną, medyczną i społeczną. Gerontologia eksperymentalna zajmuje się fizjologią starzenia się, medyczna obejmuje geriatrię (zwaną medycyną starości) z wyodrębnioną psychogeriatrią i geratohigienę. Gerontologia społeczna  dzielona jest na  psychologię starzenia się – gerontopsychologię i socjologię starzenia się – gerontosocjologię. Równolegle rozwijają się polityka społeczna wobec starości i ludzi starych  oraz ekonomika zdrowia.
  Sytuacja zdrowotna społeczeństwa polskiego na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci uległa poprawie, jednak w porównaniu z większością krajów europejskich przedstawia się niekorzystnie. Najprościej można opisać ją wskaźnikiem zwanym dalszą długością oczekiwanego życia (ang. life expectancy - LE). Jest to podstawowy wskaźnik oceny stanu zdrowia społeczeństwa, będący wypadkową wielu czynników, skupiający informacje o stanie zdrowia całej populacji, jakości opieki zdrowotnej oraz warunków życia społeczności.
   Oczekiwana długość życia obliczana w momencie urodzenia jest liczbą lat, jakie może przeżyć noworodek przy założeniu, że istniejący trend umieralności pozostanie niezmieniony w okresie jego całego życia. Oczekiwaną długość życia można obliczyć dla każdego wieku. Mówi ona o średniej liczbie lat, jaką w danych warunkach umieralności ma do przeżycia osoba z danej populacji, będąca w wieku x ukończonych lat.
   Główny Urząd Statystyczny opracowuje tablice trwania życia.  Zawarte w nich wskaźniki należy odczytywać jako przeliczone na hipotetyczną grupę liczącą 100 tysięcy osób przy założeniu, że w okresie ich życia ryzyko zgonu jest identyczne jak w badanym okresie. Między oczekiwaną długością życia dla mężczyzn i kobiet daje się zauważyć różnicę na korzyść kobiet. Według danych GUS w Polsce w roku 2007 oczekiwana długość życia w chwili urodzenia dla kobiet wyniosła 79,7 lat, o 18 lat więcej  w porównaniu do roku 1950. Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia dla mężczyzn w roku 2007 wyniosła 70,96 lat, o niemal 15  lat więcej  w porównaniu do roku 1950 (tabela 11).
   Według danych The Word Factbook oczekiwana długość życia w chwili narodzin w Polsce wynosi aktualnie dla mężczyzn 71,65, a dla kobiet 79,85 lat.

Tabela  11. Przeciętne dalsze trwanie życia w Polsce
w latach 1950, 1960, 1980, 2007
 
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: GUS: Trwanie życia w 2007 roku
 
   Od 2004 roku obserwowany jest wzrost urodzeń. Zakłada się wzrost współczynnika dzietności ogólnej oraz wydłużenie przeciętnego dalszego trwania życia (tabela 12).
 
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: GUS: Prognoza ludności na lata 2008-2035

   W związku z postępem nauk medycznych przewiduje się wydłużanie oczekiwanej długości życia, należy jednak również brać pod uwagę szereg czynników zwiększających ryzyko wystąpienia poważnych chorób i śmiertelności (m.in.: palenie tytoniu, zanieczyszczenie środowiska, epidemie, nieodpowiednia dieta, uzależnienia, stres, brak aktywności fizycznej, wypadki, a w następstwie: wzrost częstości występowania chorób cywilizacyjnych, zwłaszcza chorób układu krążenia, występowanie nowotworów, inwalidztwo, zniedołężnienie). Aby oszacować konsekwencje wymienionych czynników wprowadzony został następny wskaźnik, lepiej oddający sytuację zdrowotną społeczeństwa niż oczekiwana długość życia. Jest to wskaźnik lat życia w zdrowiu (HLYs- Healthy Life Years, oczekiwana długość życia w zdrowiu). Wskaźnik odpowiada liczbie lat, ile może osoba w określonym wieku przeżyć w dobrym zdrowiu. Do jego obliczenia używana jest metoda Sullivana. Oparta jest ona na porównaniu danych dotyczących śmiertelności z liczbą lat, jaką osiąga się zachowując w pełni sprawność. Informacja na temat sprawności uzyskiwana jest od badanej osoby, co może  być niekiedy powodem różnic między stanem obiektywnym, a subiektywną oceną badanego. Wskaźnik zalecany jest przez Komisję Europejską jako narzędzie stosowane do oceny stanu zdrowia populacji. Kraje UE różnią się między sobą zarówno oczekiwaną długością życia, jak i wskaźnikiem HLYs. Średnia oczekiwana długość życia LE dla 25 krajów unijnych w 2005 roku wynosiła dla 50-letniej kobiety – 33,5 roku, dla 50-letniego mężczyzny 28,6. Jagger i wsp. [Lancet, 2008]  porównuje liczbę lat przeżytych w dobrym zdrowiu w 25 krajach unijnych w roku 2005. Najkorzystniejsze wskaźniki mają Duńczycy –  50-letni mężczyzna może spodziewać się przeżycia 23,6 lat,  a 50-letnia kobieta – 24,1 lat w pełni sił i zdrowia. Wartości LE i HLYs  dla osób 50-letnich żyjących w wybranych krajach przedstawiono w tabeli 13.

Tabela 13. Wskaźniki oczekiwanej długości życia LE
i życia w pełni zdrowia HLYs
        dla osób 50-letnich w wybranych krajach UE  w roku 2005
 
 
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: Jagger C., Gillies C., Moscone F. i wsp.: Inequalities in healthy life years in the 25 countries of the European Union in 2005: a cross-national meta-regression analysis. Lancet 2008; 372 : 2124-2131

   Jagger porównywał i analizował  wpływ na sytuację zdrowotną takich czynników, jak: wartość produktu krajowego brutto, wysokość nakładów na opiekę nad pacjentami w wieku starszym  i jej udział w wydatkach finansowanych ze środków publicznych, zagrożenie ubóstwem w grupie osób starszych, zróżnicowanie w przychodach w danym społeczeństwie, poziom zatrudnienia w grupie wiekowej 55-64, bezrobocie trwające powyżej 12 miesięcy, średni wiek przejścia na emeryturę, udział w kształceniu ustawicznym (life long learning- kształcenie  przez całe życie), poziom edukacji.  Stan zdrowia w krajach Unii Europejskiej jest bardzo zróżnicowany, wprowadzenie zmian, zwłaszcza w przypadku krajów, które zostały niedawno włączone w strukturę unijną,  wymaga odrębnych rozwiązań i strategii .
   Zgodnie z definicją Lalonda zdrowie „jest wynikiem działania czynników związanych z dziedziczeniem genetycznym, środowiskiem, stylem życia i opieką medyczną”. W celu oceny sytuacji zdrowotnej musiały powstać kompleksowe wskaźniki uwzględniające poszczególne czynniki mające wpływ na stan zdrowia ludności.
   Raport o Rozwoju Społecznym publikowany corocznie przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju [United Nations Development Program UNDP] zawiera m.in. :
•    Wskaźnik Rozwoju Społecznego -  HDI – Human Development Index,
•    Wskaźnik Ubóstwa Społecznego – HPI – Human Povert Index.
   Wskaźnik HDI jest stosowany do pomiaru  osiągnięć danego kraju w zakresie rozwoju i dobrobytu ludności. Raporty o Rozwoju Społecznym stosują go w swoich ocenach od 1990 roku. Pozwala on na  porównania międzynarodowe. Jest miarą opartą na danych obejmujących trzy podstawowe sfery życia: zdrowia, edukacji i dochodu. Sfera zdrowia jest oceniana poprzez wskaźnik oczekiwanego dalszego trwania życia. Sfera edukacji oceniana jest poprzez poziom osiągnięć edukacyjnych społeczeństwa obejmujący wskaźnik umiejętności czytania i pisania ze zrozumieniem (tzw. wskaźnik alfabetyzacji, obejmujący odsetek osób potrafiących czytać i pisać  w wieku lat 15 i więcej) oraz  wskaźnik skolaryzacji (odsetek osób objętych formalną edukacją, dla wszystkich poziomów nauczania). Sferę dochodu określa produkt krajowy brutto (PKB) w USD, przypadający na jednego mieszkańca, liczony według parytetu siły nabywczej waluty (PPP USD). Składowe rzutują w jednakowym stopniu na wartość HDI, jego wartość maksymalnie wynosi jeden. Na podstawie HDI można określić poziom społecznego rozwoju kraju w stosunku do innych krajów, w danym momencie bądź w dłuższym okresie czasu.
   Polska sytuuje się wśród krajów wysoko rozwiniętych (dla krajów wysoko rozwiniętych HDI>0,8; dla słabo rozwiniętych HDI<0,5). Ocena przeprowadzona w 2003 roku przez UNDP (United Nations Development Program) objęła 175 krajów.  HDI dla Polski było równe 0,841, co dało nam 35 miejsce. Pierwsze miejsce zajęła Norwegia (HDI 0.944), ostatnie Sierra Leone (HDI 0,255). W roku 2006 w rankingu 179 krajów Polska zajęła 39 miejsce (HDI 0,875), pierwsze miejsce zajęła Islandia (HDI 0,968), ostatnie znów Sierra Leone (HDI 0,329). W tabeli 14 przedstawiono HDI  i jego poszczególne składowe dla wybranych krajów w 2006 roku.
 
^kliknij, aby powiększyć
 
Źródło: http://hdrstats.undp.org/2008/countries
 
   HDI pozwala na pełniejszą ocenę poziomu rozwoju niż PKB lub inne miary ekonomiczne. W oparciu o podobne zasady skonstruowany jest Wskaźnik Ubóstwa Społecznego. HPI,  wprowadzony w 1997 roku, obliczany jest  na podstawie wskaźników cząstkowych obejmujących minimum zdrowotne, edukacyjne oraz minimum warunków materialnych.

Podsumowanie

   Całościowa ocena problemów wieku starszego uwzględniać musi zaawansowanie i przebieg procesu starzenia, warunki życiowe i rodzinne, problemy społeczne i psychologiczne, potrzeby subiektywne. Osiągnięcie przez ludzi starszych poczucia bezpieczeństwa, zapewnienie im właściwego dostępu do świadczeń zdrowotnych, poszanowanie ich godności osobistej, stworzenie możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, gospodarczym i kulturalnym wymaga wprowadzenia wielu innowacyjnych rozwiązań systemowych  i  prawno-administracyjnych. Określenie „być starym” nabiera nowego wymiaru. Nasza epoka kulturowa musi zaakceptować  dokonującą się rewolucję demograficzną i nowe problemy dotyczące szeroko pojętej egzystencji ludzi starych. Punktem wyjścia do zrozumienia człowieka starego jest akceptacja nieuchronności zmian w naszym życiu dokonujących się w następstwie starzenia się populacyjnego.

dr n. farm. Urszula Kurczewska,
dr n. farm. Magdalena Jasińska
prof. dr hab. n. farm. Daria Orszulak-Michalak
Zakład Biofarmacji Wydziału Farmaceutycznego
Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Piśmiennictwo
1.    Opinia Komitetu Regionów w sprawie Demograficzna przyszłość Europy -  Dziennik Urzędowy C 197, 24/08/2007 P.0001-0006
2.    Krajowy Program „Zabezpieczenie Społeczne i Integracja Społeczna na lata 2008-2010”-
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa, grudzień 2008
3.    Grodzicki T., Kocemba J., Skalska A.: Geriatria z elementami gerontologii ogólnej.
      Gdańsk Via Medica, 2006
4.   Rosset E.: Ludzie starzy. Studium demograficzne. PWE, Warszawa,1967
5.    http://www.un.org/ageing/popageing_demo5.html
6.    Woźniak-Hasik Z.: Trendy demograficzne dotyczące wieku w UE. Materiały szkoleniowe. Dział Programów Zdrowotnych i Promocji Zdrowia . Mazowieckie Centrum Zdrowia Publicznego, Warszawa, wrzesień 2007
7.    Rutkowska L. (opr. GUS): Trwanie życia w 2007 roku. Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa, 2008
8.    Rocznik demograficzny GUS 2008
9.    http://www.un.org.pl
10.    Komisja Wspólnot Europejskich. Komunikat Komisji: Demograficzna przyszłość Europy – przekształcić wyzwania w nowe możliwości. Bruksela, 12.10. 2006
11.    Commission of the European Communities: Demography Report 2008. Meeting Social Needs in an Ageing Society, Brussels SEC (2008) 2911
12.    Uwarunkowania realizacji programu badawczo-rozwojowego Ambient Assisted Living w Polsce – komfortowe funkcjonowanie osób starszych w społeczeństwie informacyjnym. Ekspertyza. Warszawa, grudzień 2007
13.    Gębska-Kuczerowska A., Miller M.: Sytuacja zdrowotna ludzi powyżej 65 roku życia w Polsce. Zdrowie Publiczne 2006; 116 (1): 135-137
14.    www.stat.gov.pl prognoza ludności na lata 2008-2035, czerwiec 2008
15.    Polak A., Porzych K., Kędziora-Kornatowska K. i in.: Poznawczy i praktyczny wymiar
 gerontologii. Gerontologia Polska 2007, 15: 51-53
16.    https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/PL.html
17.    Sullivan D.F.: A single index of mortality and morbidity. HSMHA Health Reports, Vol. 86, April 1971, pp. 347-354
18.    Jagger C., Gillies C., Moscone F. i wsp.: Inequalities in healthy life years in the 25 countries of the European Union in 2005: a cross-national meta-regression analysis. Lancet 2008; 372: 2124-2131
19.     http://hdrstats.undp.org/2008/countries
 
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
cookies.jpg
Dzień Aptekarza
SPONSORZY GŁÓWNI
SPONSORZY
PATRONAT MEDIALNY
dza2014pm.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg
code red 7 seconds look down tindamax medication on line is generic zestril effective where to buy azithromycin.ie suprax generic australia relafen discount no prescription where to buy beta val with visa cialis wikipedia is paroxetine better than xanax buy buspar with e check is mail order protonix safe cheapest ditropan to buy what is norstan isoniazid used for mail order generic l tryptophan nolvadex from australia colchicine discount card minomycin uk online medrol ivf missed dose snovitra super power online store online prescriptions thailand celexa over the counter uk astelin online no prescription chewable amoxil tablets buy flovent online without prescription best generic isoniazid review depakine chrono buy canada isoptin medication on line uk pharmacies online that sell metronidazole instant erection pills online lexapro 20 mg cost best place buy artane priligy canada pharmacy retin fast canada what is penegra for discount procardia xl paxil uk cheapest lotensin tablets uk buying astelin from canada no prescription citalopram drugstore com antabuse buy online ireland is diabecon legal in uk cheap aleve free delivery eldepryl on line for sale no script vagifem on line in the canada prescription buy nexium shipping buy celapram with no script where to buy acivir online canada norvasc annual sales actoplus met lawsuit canada can i order tofranil online buy decadron online no prescription canada celebrex purchase promethazine 10 mg cost keflex on line for sale no script medrol reviews cheap rx7 exhaust buy januvia mg online best generic allegra sites purchase retino a cream 0,025 on line in usa methotrexate sublingual dosage what is olistat pills used for oncology pakistan best canadian pharmacy reviews buy retin a 0 025 in singapore order hydrea metformin weight gain antipsychotic all types retino a cream 0,025 pills atomoxetin fast uk hydrea shelf life buy advair tablets australia order cymbalta online without rx billig himplasia online kaufen aprovel mg canada buy antabuse in the uk buy permethrinum pills in the uk best online pharmacy generic actoplus ordering minomycin uk dutas without prescription miami the best online pharmacy tech schools is astelin legal in uk western drug skelaxin list of tesco stores selling bupropionum vardenafilum tablets buy 150mg clomid side effects pharmacy buy drugs viagra soft wellbutrin sr order by phone does allegra d come in generic form aciphex drugstore.com toprol xl costco generic shatavari usa pharmacy himcolin sale purchase elimite in mexico metronidazole mg mexico legal buy flagyl er online canada how to take avapro mg cheap olanzapine uk arimidex buy online australia paxil online australia is there an over the counter medicine for mupirocin order alli orlistat drug keflex for uti duration periactin online no prescription buy duphalac pills in the india valtrex sale no prescription buy rogaine 5 online from uk pletal legal in england ceftin usa terbinafine 250 mg buy tadacip online without prescription prednisone and breastfeeding american academy of pediatrics where cozaar canadian buy demadex online usa best rx pharmacy software generic acnetane no prescription can you buy seroquel over the counter order allegra on line mexico buy thyrohormone online in the united states without a prescription provera prix en pharmacie en france ephedraxin reviews buy viagra online australia fast delivery ordering finpecia usa buy entocort without rx order zaditor online uk proventil medicine xalatan mg price cheap actos per pill pioglitazone cozaar with american express long time side effects confido retin a 0 025 legal us how much is himcocid tablets atarax mg buy viagra nhs prescription price crestor tablets online buy burspirone without a prescription arava canadian medications without prescription order arjuna lowest price canadian drug company zyban effects of powergra prozac online in usa buy tamsulozin xr without prescription indian pharmacy bystolic purchase risperdal on line in canada flovent medication class nexium 10 mg oral suspension stediril order retino a cream 0,025 uk no prescription buy brand name wellbutrin lansoprazol buy online canada where can i buy motilium tablets oratane from usa pharmacy can i get imitrex over the counter bystolic online overnight shipping generic accutane isotretinoin capsule buy feldene online no prescription us buy benicar hct 40 25 roaccutan mg canada bactrim usa buy allopurinol online from australia buy phenergan low cheap price movalis shopping nizoral from uk what are the side effects of minocycline 50 mg silagra over the counter drugs is buspar available in australia myambutol legal in england how long does it take for propecia side effects to stop prednisone and methotrexate combination delivery buy premarin cheap price diprolene discount no prescription roxithromycin usage is it safe to order fluconazol live and let live quote in italian over the counter allopurinol without online buy american malegra dxt diflucan birth control online uk cialis soft brand pills for sale mexico aciphex indian provera depomedrol mg ml generic uk paypal eurax benicar drug class how to import keppra prescription drugs pill identifier uk can you order arava pictures of lamictal xr tablets meclizine online usa reviews on sertralina risperdal generic name online pharmacy oxybutyninum florinef buy online uk dog medicine online australia no prescription diarex hyzaar online pharmacy pill rx health retin a gel 0,1 products how to get brand cialis in australia what is suprax 400 mg used for atarax comprimidos prospecto purchase nizoral cream keppra prices at costco is generic rumalaya forte available in usa buy sumycin from mexico online low altace side effects ramipril betnovate tablet sale nizagara pharmacy prices list prescription solutions by optumrx member login healthy cafe manchester frumil drug canadian pharmacy danazol low dose birth control cheap genuine tinidazole online inhaler ventolin coupon walgreens discount card prescriptions cheapviagrausa.com acheter pas cher ephedraxin buy malegra dxt hong kong low alesse where to buy prednisona online usa what does cialis tablets look like motrin 800 mg high endep india sale brahmin handbags sale dillards nexium 40mg price in south africa elimite uses medication ordering zoloft online no prescription propecia mail order canada buy alesse birth control non prescription amoxil comprare cheapest levitra professional in the uk buy florinef for daily use can bystolic pills be cut in half nizoral generic usa compazine uk buy blopress generic reviews propranolol buy online india acheter pas cher colchicine where purchase raciper is mail order yagara safe tizanidina online no prescription order amlodipinbesilat on line mexico ampicillin manufacturer in india buying cialis super active in manchester donde puedo comprar una tarjeta de xbox live gold ephedraxin costco order valtrex 500mg canada and flagyl blue diamond shaped pill 100 both sides buy ephedraxin tablets india trimox generic usa deltasone australia buy cabgolin in singapore flagyl er pills sweat crestor vs lipitor potency cost of lamisil at walmart ephedraxin buy online mexico disulphiram no rx actoplus met uk sale buy unisom tablets uk drugstore bactroban maximum dosage purchase lasilix on line in canada online pharmacies usa how to order finast female viagra online in canada estrace roche precio argentina almetec generic australia keflex online orders kamagra generic india what is nitroglycerin tablets for doxycycline for acne how long to take doxycycline with american express walmart pharmacy hours canada i want to pay some elimite kelnor uk brand name will there generic aricept buy prograf online overnight astelin pills buy online overnight pharmacy view topic bentyl online how to get free samples of nexium overseas pharmacy no prescription tamoxifen buy levitra tablets india sertralina canada drug store does benadryl affect birth control pills cheap pills bentyl mg online pharmacy uk cilest buying chloramphenicol from canada no prescription where can i order prometrium how to get cefixime how to buy proscar in london orlistat xenical philippines exelon dosage instructions brand levitra 100mg cheap canadian family history research amantadina de 100 mg betnovate buy usa buy generic torsemide online with prescription generic lotensin usa para q sirven las pastillas redustat american pariet lantus in usa buy zestril without a script ordering omnicef canada canadian cheap zyvox online tizanidina uk pharmacy generic adalat 30 30mg singulair birth control online uk nootropil tablets buy no prescription lincocin sale strattera cheapest provera prices where can i purchase apo clopidogrel cheap flagyl sale uk lithium canada no prescription where can i buy chewable zyrtec purchase synthroid on line in mexico doxycycline hyclate capsules 100 mg 50s sarafem prices at costco nolvadex on line for sale no script buy aripiprazola capsules zydis tablets online clomifene in usa imitrex 100 mg prices claravis side effects forum celadrin cheap uk pharmacy buy accutane 40 mg without ventolin evohaler wiki buy tinidazolum online no prescription us erythromycin without where to buy fucidin with echeck flomax prices at costco buy amoxiline online no prescription canada keflex online purchase buy levothroid online at canada pharmacy is coreg a prescription drug priligy online ordering strattera prescription online what elements is calcium carbonate made of name brand minomycin online entocort delivery london viagra super active doctors online order retino a cream 0,05 from australia without prescription ciplox canada overnight delivery where can i get elimite cream cheap calan bosch villas approved topamax weight loss user reviews discount oxybutyninum from usa buy genuine viagra soft uk where to buy erection packs 3 with visa lasuna shop net serratiopeptidase and diclofenac potassium tablets side effects exelon medication generic strattera birth control online india ciprofloxacina shopping clomid uk average cost of abilify zentel over counter side effects of keppra xr in adults do you need a prescription for lamisil cream zedd online from canada skelaxin 800 mg coupons salvent mexico no prescription buy lasix in india online what does paroxetine hcl do meclizine hydrochloride high trandate birth control online us ivenox birth control online us overnight buy cheap pariet day delivery viagra soft online australia dramamine tablets less drowsy formula how to use disulfiramo buy strattera online cheap optimmune eye ointment for humans emsam lowest price online flagyl tablets over the counter fucidin on line renagel medication online wellbutrin dose rxlist trazodone generic 2013 drugs levitra professional without a prescription from canada how much is raciper tablets canadian online labs meclizine with paypal payment minocycline 100mg for dogs how to take misoprost mg buying alesse online donde puedo comprar revia buy triamterene 100mg online etodolac sublingual dosage buy cialis jelly tablets usa research grade proscar carafate prescription medication order ampicillin bacterial infections cheap alli weight loss tablets order ephedraxin pills online pharmacy uk demadex discount casodex mg buy actoplus met canada buy lanoxin online pharmacy is clonidine available on line in canada prescription anti anxiety medication lasix heart medicine how to purchase actos quibron t weight gain isoptin canada online no prescription overnight pharmacy depakote danazol capsules uses fastest coversyl uk delivery us pharmacy online citalopram effects of plavix medication aprovel without a script cephalexin buy from england exelon 40 mg pharmacy negative side effects of singulair in children extendaquin with paypal payment zedd side effects long term use oder mg tablets of suprax buy nitrofurantoin online cheap overnight flagyl order discount leukeran mg canadian thiazide amoxil prix en pharmacie en france purchase zyvox in australia purchase torsemide mg ephedraxin daily use reviews best place to buy nitrofurantoin without a prescription atomoxetin mexico pharmacy can order female cialis online genuine revatio best price buy levaquin tablets australia buy viagra in sa online is lamisil over the counter zithromax oral suspension how to buy examples of the importance of india as the pharmacy of the developing world purchase flomax on line in mexico cleocin medicine children mircette from australia confido without a prescription from us best diet pills on the market 2013 compare prices mentat ds syrup isoptin dosage recommended is pharmacy rx one legitimate wellbutrin without script buy prometrium quick most reliable place to buy avapro online ventolin side effects shaking safe place order serevent order liv online with visa order proscar 1mg without prescription buy trileptal online thru paypals keppra 1000 mg wikipedia cost of mail cytotec comprar protonix en argentina online pharmacy motilium kamagra gold lawsuit canada ordering low dose viagra super active himcocid mexico companies only yasmin pill price philippines what is the major function of the parietal lobe buy eulexin with e check side effects of zetia 10 mg purchasing plendil online retin a 0 05 medicine children tamsulozin generic usa promethazine 25 mg tablet side effects glucofage for purchase without a prescription v gel mg order buy hyaluronic acid in ireland purchase generic lotrel amaryl online canada priligy lawsuit canada generic lamictal problems bipolar how to take clomid tablet natural fertility drugs canada how to get estradiol valerate in australia order nizoral on line india healthyman com aspirin cardio buy online combivent delivery view next topic bentyl dosage recommended viagra sublingual mail order can you buy eulexin in ireland amoxicilina online pay paypal buy flagyl er online no prescription us discount doxazosin mg diamox non perscription countries tetracycline shortage bc leukeran generic uk order brand advair diskus online in usa antivert pharmacy saturday delivery como comprar nexium com desconto lozol pharmacy mail order canadian benadryl tablet order nordette online no presctiption voltaren pills canada original pravachol online zyprexa online store priligy pct buy 24h pharmacy can detrol la get you high provera cheap us pharmacy apcalis sx coupon code ordering ondansetrona india why is there a shortage of orlistat purchase duprost online chloroquine pills brand lasuna for sale buy medrol dosepak singapore where do i cilest in mexico starting dose of propranolol for anxiety can i order micardis no prescription in the usa shallaki usa sale us pharmacies online that sell lasilix is there a shortage of salbumol ampicillin pharmacy what is the therapeutic range for dilantin rhinocort nasal spray coupons over counter amlodipinbesilat cheapest medrol dosepak tablets uk tadalis for dogs buy amaryl drug card buy trandate boots pharmacy flucazole shop net best place to buy cabgolin without a prescription diamox canadian online where can i buy antidepressants online uk how to take duetact mg illegal drug identifier pill buy viagra over the counter london augmentin from usa pharmacy female cialis online coupon code order phenergan 10mg ampicilina results forum zovirax cost without insurance ordering vasodilan buy forzest paypal accepted mail order generic retino a cream 0,025 where can i get some artane mobic discount card will 600mg of gabapentin get you high synthroid dosage by weight why which uk site to buy revia venlor lowest price pharmacy that sells rumalaya forte buy female cialis online with out prescription co azithromycin 250 mg side effects gasex no prescription lov cost zyrtec are there different types of viagra tb medication isoniazid picture of 10mg prednisone tablet buy vasotec 20 mg diclofenac enteric coated tablets side effects can zoloft tablets be cut in half doxycline from canada ordering aceon here in canada cipla pharmaceuticals mumbai order allopurinol on line canada cheap canadian acnetane no prescription hydrochlorothiazide needed buy health canada stromectol side effects viagra men seroflo italiano order phenergan elixir fluoxetina without a prescription from canada buy alli visa lexapro tablets 150 mg can buy accutane online kamagra from canada without rx best place to buy albendazole in uk chlamydia antibiotics online uk elimite buy online ireland cytoxan medication online buy etodolac 10 buy mentat paypal prednisone dosage for severe poison ivy what is the highest dosage for lexapro cheapest price for yasmin percocet 512 overdose order skelaxin online canada buy aricept online uk allegra 60 mg over the counter finasteride medication guide generic elimite permethrin cream viagra para mujeres venta stromectol over the counter usa where to buy silagra online usa vytorin coupons rebates sominex canada pharmacy proventil ordering no prescription buspar canada sale safe buy trial erection packs 2 online naprosyn in italia eutirox 75 efectos secundarios compare prices himcolin buy hytrin tablets india buy medrol dosepak online us no prescription furosemide no rx ranitidine without a prescription order trial erection packs 1 online no prescription with a mastercard eulexin without rx prednisone tablets 10 mg picture canadian online pharmacy cialis zenegra australia pharmacy pet pharmacy online usa low cost order periactin generic flonase to buy from europe oxybutyninum usa pharmacy tindamax without a prescription from mexico order cialis on line zoloft dose too high what are the side effects of taking accutane what is bismuth citrate accutane canada reviews acticin sublingual dosage indian viagra for men keflex on line in the india promethazine codeine 100ml jelly sale cheapest cialis pill elavil use in cats can order doxycycline canada walmart tamoxifen price what is cialis vs viagra the chepest doxycycline order albendazole online with visa how much does accutane cost in uk where could i buy celexa without prescription buy indocin research grade prandin ciprofloksacin to buy in england levitra rezeptfrei holland where can i get styplon order fluoxetina online canada thyroxine buy online uk is quetiapinum a prescription drug when generic finasteride available in us i want to pay some aristocort usa buy cefixime without prescription emsam online bestellen isoptin india sale can i order mifepristone online zyrtec prescription only ampicillin drug study nursing crib non prescription amantadine pharmacy fast ovral l deleviery what are the effects of promethazine pills viagra super active in canada vytorin on line in the usa zovirax tablets dosage genital herpes order deltasone cheap suprax without a script accutane hair loss men asthma medicine ventolin ephedraxin order online codeine syrup boots prandin us companies only original avalide online uk drugs classification 2011 benfotiamine prices order generic dipyridamole birth control pills stromectol buy norvasc 10mg tablet safe to buy generic aleve from canada azitromicina doctors online tizanidina buy without order dostinex online canada estrace worldwide shipping lyrica versus neurontin weight gain midamor online in usa cialas 800 mg zovirax 40mg v gel mg canadian rx buy dipyridamole perth australia canadian pharmacy meds promo code purchase oestrogel in india lipitor prescription drug buy singulair 40 beconase aq from india premarin refills actoplus mg uk doxycycline buy online canada levitra plus drug oversea ciplox brands india quickest suprax cedax pain where is lamictal manufacturer why is there a shortage of diflucan sale metoclopramide pyridium medication doctor cvs pharmacy $4 rx where can i buy rogaine 2 tablets zaditor in croatia trandate lowest price online overseas pharmacy no prescription aceon cheap wellbutrin without prescriptions medicine calander patient buy generic artane online where can i buy diovan mg overseas pharmacy no prescription menosan buy skelaxin with e check how many mgs of trazodone would it take to overdose is it safe to order depakote order paroxetine lowest price buy vermox online from canada skelaxin shipping overseas hydrea tablets side effects buy online lynoral generic cheap astelin mg buy skelaxin online online pharmacy seroquel no prescription buy doxycycline tablets 100mg where to buy viagra jelly online uk kelnor legal us where to buy cymbalta cheap plavix express canada clozaril online without prescriptions methotrexate bonus pills viagra price in dubai paxil dose increase lariam coupons remeron online pay paypal periactin how to buy purchase seroquel on line in india legal buy femara online canada celexa not generic what is roxithromycin tablets used for doxycycline delivery purchase ditropan in canada pharmacy buy drugs clavamox ho cialisw to get albenza costco buy zestril online at canada pharmacy how to order liponexol online buy neurontin without perscription lasilix online australia citalopram lawsuit where to buy altace without a prescription cost of mail diclofenac cheap canadian quetiapinum no prescription roaccutan india no prescription cialis for daily use vs. 36 hour cialis is it safe to order oxytrol purchase albuterol in uk what are the side effects of diovan 40mg buying cabgolin online legal uk buy fluoxetina without prescription how to buy finasteride how to buy reminyl in london buy simvastatina australia online ginette 35 overnight delivery cost of bisoprololi fumaras without insurance lamictal online shipping order astelin uk pharmacy robaxin generic reviews how much will plavix cost advair diskus generic australia metronidazole australia companies only cheap diclofenac suppository drug prescription orlistat cost buy super avana mg xeloda mail order how to by duetact online estradiol valerate india synthroid 75 mcg dosage speman from uk buy cafergot boots pharmacy buy emsam pills in the australia prometrium now where to buy klipal codeine with visa adalat online pharmacies with out prescription what is evista medication tinidazole from usa pharmacy voveran sr uk next day delivery actos drugstore com tindamax online in usa buy generic propecia 5mg online are all pills in birth control the same orlistatum lowest price accredited pharmacy technician online program fluconazol mg india buy finpecia bulk antivert on line no script buy venlor tablets online how to order citalopram online probalan dosage recommended no prescription online pharmacy forum generic zocor usa pharmacy order l thyroxine online without rx buy cabaser capsules advair no prescription overnight delivery order diclofenac from usa without prescription over the counter etodolac comprar nitroglycerin en argentina sinequan precio mexico purchase serpina on line in australia is colchicina a prescription drug tamoxifen without a prescription from us order antivert rx cialis jelly cheap uk ortho tri cyclen pills different colors cefadroxil fast mexico wigraine without rx danazol mexico no prescription buy anafranil 80 mg online arimidex dosage instructions is there such a thing as female viagra best generic actonel review order tindamax on line mexico propranolol 80 mg capsules picture india alphagan ml benadryl usada brafix to buy in the usa without a prescription where do i ceftin in india buy pyridium boots pharmacy cheapest micardis tablets uk how long does prednisolone take to work for asthma lipitor sales history purchase levitra super active in canada sotret canada decadron order canada cilest cheap india pharmacy cheapest thyrox paypal pharmacy mexico sarafem real viagra buy furosemide next day safe to buy generic capoten from uk how to buy fluoxetina chloramphenicol dose children diarex trusted online drug stores in canada fluoxetina on line in the usa womens viagra for sale uk best place to buy depakote in usa list of retail chain pharmacies in india what is purinethol 50 mg order aripiprazola overnight rhinocort aqua and weight gain propecia noprescrition needed usa online pharmacy buy elocom boots why is there a shortage of feldene buy avalide online without prescription diamox tablets australia zedd buy online uk lamictal bouton visage purchase trial erection packs 2 in india ordering relafen india canada drugs dapoxetine with prescription the online drugstore levlen where can i buy aspirin mask online buy ampicillin medication feldene for dogs buy canadian pharmacy ranitidine mexico pharmacies online that sell medrol dosepak rogaine 5 tablets 150 mg adalat cc rxlist side effects of avodart in women maxaman limited india lotrel tablets side effects best place to buy lansoprazol in canada viagra super active us companies only german remedies testoviron depot 250 dostinex legal us where to get propecia pct ordering calander what does lexapro treat cheap ampicillin buy online emsam usa sale where do i wellbutrin sr in usa quando usare voltaren emulgel buy aldactone bulk buy zestoretic 40 is zantac over the counter medicine drugstore coupon code 5 off strattera 40 mg abuse overseas pharmacy no prescription eurax buy olistat pills online mexican pharmacy no prescription prednisona methotrexate medication online accutane cost assistance simvastatin interactions mhra how to buy metocarbamol online buy adderall online canadian healthandcare mall pharmacy overseas pharmacy no prescription zithromax can you buy viagra sublingual in ireland overnight sildenafil prevacid maximum dosage can you buy cipralex over the counter aldactone 100 mg pcos content management system wiki how long does it take bupropion sr 150 mg to work where premarin is made from seroquel low dose for sleep generic combivent drug safe buy promethazine online current price retin a gel 0 1 comprar coumadin portugal is sildenafil citrate from india safe acquistare pravachol in italia free or low cost apcalis sx nitrofurantoin generic wikipedia drugs to buy retino a cream best place to buy himcolin without a prescription discount cipralex from canada comprar viagra en argentina online my arava coupons protonix pill canadian where to get morning after pill from zantac from china crestor 20 mg cost comprar minocin original en madrid provera cheap uk order esperal from india without prescription what is the drug sinequan age to buy benadryl what is the dosage for claritin buy plendil online from mexico buy perictin uk buy actos pills in the australia no prescription albendazole sumycin on line is it safe to order anastrozolo cost of wellbutrin sr at walgreens discount code for diclofenac gel eltroxin india orlistato on line in the canada tadacip 20 mg wikipedia doxycycline prescription coupon mail order generic skelaxin omnicef pharmacy mail order avalide brands india buy nizagara online no prescription uk can we have some data on how januvia is developing in india is it illegal to order generic trileptal vistaril mexico no prescription mail order avandamet getting minipress in australia non prescription prandin what is sildenafil citrate oral jelly zydis on line in the india tricor no prescription compare prices worldwide pharmacy wellbutrin order cozaar uk pharmacy discount torsemide from usa order advair diskus where to buy topamax online uk zitromax generico italiano what does renagel do lotrisone lotion uses where to buy vagifem with visa nitrofurantoin side effects where to buy prednisolone with echeck misoprost from canada with no prescription buy ceftin without rx nizoral online his unique estrace australia companies only what drug category is novo digoxin where can i buy rohm pct caps buy apo furosemida online us no prescription buying erection packs 1 no prescription lorazepam online where to buy risperdal online usa buy 2mg discount abilify mg klipal codeine to buy in the canada without a prescription buy moduretic 200 mexican pharmacies that ship to us medications baclofen mail order buy methotrexate with a mastercard cheap viagra soft no prescription where to get viagra plus online pharmacy albenda list of tesco stores selling antara coming off cipralex minipress on line no script buy thyrox boots pharmacy seasonique drug canadian pharmacy uk pharmacies online that sell cefixime metronidazole gel buy online no prescription viagra professional pills buy online rumalaya liniment for sale philippines abilify medication autism approves fexofenadine alcohol kytril express canada without script buy astelin voltaren emulgel 120g australia safe to buy generic speman from uk canadian drug company zebeta comprar tulasi en argentina brand cialis mexico pharmacy russian pharmacy 1010 hyzaar drugstore com pricing no prescription lozol sale rocaltrol tablets uses benicar sales 2011 coumadin use in hospice where to fml forte brafix online without prescription dapoxetine drug in fr pharmacy buy asics running shoes online australia chloromycetin tablets cheap levoxyl no prescription generic doxazosin switzerland buy mevacor 40 non prescription cialis generic tretinoin dosage instructions diovan cheaper alternative what to do if missed synthroid dose zydis italiano xenical diet pills price philippines what is the maximum dose of methotrexate for rheumatoid arthritis orlistat dose in rats order arzomicin no rx canadian pharmacy rythmol sr pills buy long time side effects oracea requip available canada testosterone therapy for women libido buy torsemide mexican pharmacies cheap nimotop no prescription buy pain pills online with no prescription to buy renova buy ranitidine next day cipa approved canadian pharmacies purchase unisom on line in canada curacne drugstore.com best place to buy ovral l in india generic from actonel can order himcolin canada desyrel no prescription canada gyne lotrimin medication dostinex drugstore com pricing probalan prescription only canadian no prescription cialis silagra online in usa is there a shortage of methotrexate generic tadacip overnite shipping buy kamagra soft online overnight cheap cholestoplex buy online propecia finpecia same advair online purchase where to buy retino a cream 0,025 online india brand l tryptophan buy buy diovan pills in the mexico can you generic buy cheap diflucan can you buy cialis soft online amantadine sulfate pk merz buy tadalis online with out prescription nexium dosage medication doctor metrogel without a perscription generic liv 52 usa pharmacy buy cheap viagra online in uk hong kong messaggio buy cheap arava buy atarax without prescription aprovel costco tenormin order online can you buy aprovel over the counter in germany what exactly does levitra do can you buy wigraine cheapest place to buy met rx brand remeron for sale buy lotensin with no script what does lamictal pill look like diltiazem side effects uk can order glycomet online leukeran drugstore com pricing cheap amantadine buy pharmacy onde comprar claritin d how much does a decadron shot cost duphalac pill shortage buy gabapentine online from mexico best place buy aciphex what is bystolic for yasmin refills how to buy etodolac online generic tamsulozin india can get elimite over counter buy aciclovir tablets uk prescription prescription nitroglycerin cheapest place to buy roxithromycin imuran order online alli canadian pharmacy without clozaril mg usa lotrisone pills sweat prednisona posologia caes generic lipitor india vendita viagra generico in italia synthroid over the couter buying singulair online legal indian generics online nymphomax best place buy amantadine pct what does ciprodex treat order acai online in usa what is imitrex drugs buy danazol xr without prescription buy zentel online thru paypals name brand atorlip 5 online crestor buy on line sustiva delivery london buy haridra greece levlen mexico no prescription best generic allopurinol review cheap kamagra quick elavil online coupon code minipress tabs female viagra india no prescription what is zebeta made of buy ciplox online uk no prescription zestoretic noprescrition needed usa online pharmacy levitra plus from uk vpxl wikipedia mail order adalat norvasc buy online uk bupron sr pills buy where to buy metronidazole with echeck is there a propecia for women allegra nursing shoes sale prednisona results forum no prescription glucovance sale buy retino a cream 0 05 mg finasteride dosage for hair growth buy nymphomax pills buy online amitriptyline generic zertalin usa no prescription beta val pharmacy order apo furosemida mg mexico how to take lasix pre contest do i need a prescription for levoxyl doksazosin lek prix en pharmacie en france non generic prandin strattera drug in usa pharmacy buy penegra chennai oristal over the counter uk xenical cost walgreens generic viagra uk paypal canadian pharmacy pictures of cipro pills powergra 100mg ordering glucotrol xl discount image glipizide buy trileptal online in the united states without a prescription cheap accuran what does obelit cheap skelaxin 800mg best pharmacy to order plendil avomine promethazine theoclate pastilla para adelgazar xerograx aloprim generic reviews levothyroid to purchase without a prescription does allegra cause weight gain inderal public speaking reviews which uk site to buy levitra buy cabana pharmacy where could i buy trazodone without prescription voveran sr from europe advair copd dose best place to buy bentyl online innopran xl phone orders olanzapine on line in the mexico buy seasonique online no prescription uk what does furosemide do for dogs max dose augmentin inj buy paxil from canada cara makan pil perancang mercilon getting wellbutrin sr in australia buy flovent no prescription fast delivery doctors who prescribe antabuse in ct mail order generic zofran copegus australia can you buy bupron sr over the counter in germany retin a ge online forum indinavir uk buy buy minocycline online no prescription usa adalat indian film alli for sale coversyl buy no prescription raloxifeno for purchase without a prescription allopurinol online in uk universal online pharmacy whitening challenges tetracycline staining and fluorosis generic cardizem cd 240 mg where to buy orange mobicarte how long does pariet take to work how to use alesse 28 sertralina canada propranolol side effects nightmares stopping fluoxetine weight gain janumet on line in the mexico acheter terramycin cipro for uti dosage recommendations forzest sale prescription what is singulair taken for ampicillin mexico companies only long term side effects of minomycin ciallis mastercard buy fertomid boots pharmacy how to use cleocin ovules can you only get carbozyne on prescription kamagra quanto costa in farmacia betnovate pharmacies in order no prescription buy ampicillin online where to buy priligy online mexico buy retino a cream 0 025 australia pletal for sale philippines increasing libido in men over 50 aloprim order online is it legal to buy rx online glaxo alli shortage pharmacie de garde paris 7 how to buy dyazide purchase finasteride uk phone in order for vermox zantac 75 coupons printable voltaren gel sales what are prednisolone 5mg tablets used for florida tadalis forces of war canadian allies side effects of lisinopril 10 mg in women get flomax las vegas how to buy vasotec valtrex cost at walmart evista on line buy chloroquine 10 buy eulexin 100 metrogel pills online in the uk purchase generic rumalaya gel prevacid reviews infants eldepryl prix en pharmacie en france generic viagra online in canada best place to buy triamterene in india combivent drug in fr pharmacy synthroid women buy buy ampicillin pills in the australia is ayurslim available over the counter paxil online overnight pariet cost per month oxybutyninum prescription coupon lotrisone ointment dosage where do i zoloft in mexico best place to buy raciper in uk how long does diltiazem stay in your system purchase zestoretic on line in the uk buy tretinoin 0,025 tablets australia purchase trazodone on line in australia there generic carafate clavamox generic india can you get zantac for babies over the counter buy flomax 5 where do i amoxycillin in uk where to buy aprovel mg tetracycline uk brand name is it illegal to sell viagra in the uk lopid 10 mg cost order salbumol from australia without prescription how to purchase almetec duprost order in the us low cost arjuna tadapox over the counter canada use seroflo coupon online metformin hydrochloride 850 mg side effects what is colchicina made of xeloda pills sweat where to purchase estrofem buy trimox online at canada pharmacy max mendez barends buy demadex bulk buy advair diskus discount fluticasone salmeterol brand viagra canada prescription key pred mg canada tofranil pills buy online fast bentyl delivery can you buy metronidazol over the counter zovirax lowest price trileptal uk sale ciprofloxacino normon vademecum skelaxin 800 price serophene online no prescription etabus from india how to take medrol 16mg fasigyn next day delivery medication from mexico xenical meds from mexico cheap how much does lexapro cost at walmart buy aciphex medication order dipyridamole without prescription buy paxil online from mexico tenormin discount trazodone dosage for insomnia curacne lowest price online best place to buy quetiapinum without a prescription levothroid for discount bupropion ordering no prescription sepibest online from canada clomid no prescription twins finasteride 5mg buy online where do you get albendazole how long does celexa stay in your system buy leukeran online overnight delivery what is colchicine tablets used for acheter du zyban can i buy viagra without a rx yeast infection medication diflucan prozac from usa mevacor medication on line chloramphenicol pharmacy prices list medicamento lipiblock orlistate does prednisone for dogs cause diarrhea zyvox online canada cod buy femara online cheap buy tetracycline tablets uk buying risperdal in manchester generic flucazole cost orlistat comprar mexico buy cheap cialis from india buy florinef generic cheap celapram no prescription reglan fast uk to buy trileptal buy motrin mg online ashwagandha for sale usa difference kamagra levitra over the counter allegra substitute viagra pills from india non prescription orlistatum propranolol india price best place to buy robaxin online inderal for daily use canada lotrisone buy canada what drug category is levothyroid anacin buy canada betamethasone tablets mouthwash why has singulair been discontinued levitra super active refill pack buy frusemide in india online brand tamoxifen buy how to purchase pilex online does actos cause weight gain how to order tricor price chopper pharmacy amsterdam ny order lexapro from canada beconase aq worldwide what are the side effects of pulmicort hoodia medication overnight delivery phone in order for toprol buy chloramphenicol in singapore tenormin online australia buy fucidin singapore buy aciphex online overnight tamsulosin dose children what is proscar hair loss aleve without a script ayurslim us companies only order dutasteride online tretinoin 0,05 online coupon code purchase dutasterid on line in india buy keftab no prescription international legal rx medications pharmacy corporation where to buy cheap generic terramycin buy levoxyl mg online for cost of omnicef without insurance if my synthroid dose too high is fucidin available over the counter uk prescription pills that get you high cheap acticin mg bactrim usage tegretol looking for aceon prescription fedex overnight free purchase actos generic pharmacy kamagra gold 100 info metronidazole to buy in england ordering zertalin the online drugstore synthroid baclofen billig kaufen crestor legal us diclofenac over the counter usa buy genuine female viagra uk diprolene generic wikipedia drugs prescriptions while fasting cipro xl 1000 mg side effects what are the side effects of diltiazem buying blopress for dogs generic pills for tizanidina elavil discontinued propranolol 60 mg price water pills reviews brand eurax buy alli weight loss coupon code what is dipyridamole tablets aleve pas cher purchase ivenox in canada content validity questionnaire where to get unprescribed clomid fast topamax delivery where can i purchase obelit benadryl lawsuit buy anafranil with e check zyprexa tablets for purchase mentat drug in usa pharmacy retino a cream online ordering bupropion how to buy can i order lamisil online best generic viagra sites where can i buy acai berry pills antabuse mg india glycomet for sale australia my acticin coupons ceftin noprescrition needed usa online pharmacy overseas foreign pharmacy online i want to pay some salbumol acheter proventil pas cher drugstore princess concealer buy brand lukol sildenafila with paypal payment azithromycin 250 mg dose pack side effects order retin a online uk can we trust isoniazid online cost of evista 60 mg drugs similar to buspar where to buy acai berry products in south africa purchase tretinoin in uk finast shortage 2012 como comprar acivir pills doxycycl hyc 100mg antibiotic doxycycline hyaluronic acid injections price london naprosyn without a script order no prescription generic lasix ordering dutasterid mexico buy clozaril online india differin order online order luvox online no presctiption order lamisilate uk pharmacy order zyrtec online canada strattera canada pharmacy buy diarex greece where to get vardenafilum pct aripiprazola cheap uk pharmacy generic metoclopramide canada skelaxin without a prescription from us india pharmacies online that sell duetact how to purchase oxybutyninum synthroid reviews fibromyalgia amoxil online usa no prescription dilantin toxicity signs and symptoms salep elocon untuk eksim generic betapace paypal inderal 100 mg buy nootropil tablets antabuse online with out prescription tretinoin 0,025 without a prescription over the counter drugs similar to finpecia how much is mentat ds syrup tablets order decadron without prescription decadron cheap india pharmacy hydrodiuril from china wellbutrin india pharmacy half price coumadin finasteride results pictures best price proscar lasix generic names can you get high meloxicam 15 mg buy noroxin in singapore tenormin lawsuit can i buy viagra in thailand augmentin pills children levitra overnight without prescription singulair 5 mg tablets safe skelaxin no precription where can i get some fasigyn brand zoloft buy tofranil drugs online purchases albendazole tablets spc benzac overnight long time side effects diprolene western drug acai tricor free shipping anastrozolo express canada buy online abana is a cardiac cvs viagra price estrace in usa buy eltroxin australia best place to buy methotrexate without a prescription etabus prices cvs pfizer zyvox coupon medicine buy nordette mg ambien drug interactions generic dutas for sale on line generic lynoral no prescription no prescription antibiotic buy bactroban safe coumadin buy generico do lotensin lanoxin canada companies only clomiphene citrate price in the philippines trandate online from usa overnight erection packs 12 azulfidine side effects long term use buy tadacip online cheap order ayurvedic medicines online buy aciclovir uk online pharmacy femara purchase obestat tablets on line to buy bactrim forte ulotka buy antibiotic prescription erythromycin online where can u buy the abortion pill cardura drug in germany pharmacy order colchicine on line india india pharmacies online that sell motrin safe place order rosuvastatin brand name zovirax online 100 mg viagra professional why is it important to take levothyroxine on an empty stomach what is in allegra d ingredients quetiapinum online pharmacies with out prescription buying doxi 1 using paypal broad spectrum antibiotics list buy online terramycin generic buy bupron sr pills in the uk uk version of acivir pills cheap vytorin mg elocon uses medication best price for ampicillin artane to buy in australia chlamydia test kit antibiotics for flu 2013 canadian allied forces next tamoxifen refill pack zenegra online australia buy actonel online canada novolog insulin onset best over the counter antibiotic eye drops what is the usual dose for levaquin where to buy anafranil without a prescription colospa paypal where can i buy diazepam 2mg can i get antivert to buy brahmi propranolol and other drugs buy thyroxine online amazon como comprar benadryl non prescription viagra substitutes amaryl dosage form picrolax from europe promethazine with codeine syrup red buy propecia ireland where to buy fincar online india what is the best drugstore foundation for dry skin safe to buy generic levaquin from uk asacol over counter uk betapace sotalol cost order diclofenac us serevent cheap uk purchase pyridium on line in mexico can you buy prinivil in ireland midamor no rx phenergan pills for nausea tinidazole 20mg tab can you buy thyroxin online omeprazole and warfarin drug interactions pariet mg india mestinon pharmacy prices list vente de buspar au quebec what is viagra soft drugs atacand hct 32 12.5 side effects buy purim online in usa how to by keppra desyrel 50 mg price aciclovir tablets in pregnancy cephalexin 500 mg price acomplia riomont 20 mg nexium from omeprazole where purchase meclizine microzide pills where can you buy generic lasix online generic fluoxetine india necesito receta para comprar lamisil can keppra get you high us based no prescription meds biaxin fast mexico suprax dosage for strep medrol 100 mg comprime chloramphenicol over the couter zovirax pills and birth control purchase metoclopramide online malegra dxt suppositories buy india pharmacies online that sell allopurinol how to open generic medicine store in delhi