buy lamisil tablets online no prescription pharmacy kamagra dose pack no prescription what are the lasting effects of accutane what drug category is bupron microzide drug in canada pharmacy pharmacy placements abroad where to buy arzomicin online uk domperidone 10mg dosage risperdal prices usa prescription drug elimite serevent cheap mexico pharmacy canada buy viagra without prescription rosuvastatin brand order what is the correct dosage of procardia lasix canada online no prescription buy antivert in australia where to buy valaciclovir with echeck eulexin for sale philippines skelaxin 30 day free trial cialis online forum generic tofranil cost generic nimotop ultra low dose accutane side effects diovan comparison indocin now what is valtrex for shingles boots adalat london pharmacy where to buy cheap generic aciphex is lipitor available on line in canada buy viagra super active low cheap price hydrochlorothiazide no prescription overnight delivery health canada minocycline low price atacand uk how long does it take for fluoxetine side effects to go away cheap viagra no prescription canada search craigslist usa wide how to order rhinocort online triamterene online coupon code cheap genuine oestrogel online what is feldene piroxicam grifulvin v without a prescription from canada tretinoin drug in usa pharmacy canada drugs diovan with prescription donde puedo comprar remeron prometrium 200 mg cost kelnor buy canada estro uk next day delivery donde venden viagra sin receta en chile how to buy kamagra online buy acai tablets uk disulphiram tablets uses lowest price ayurslim generic tenormin in usa compazine visa lamisil cream new zealand tretinoin not generic over counter medicine equivalent nexium fincar generic australia ordering zenegra here in canada orlistatum for sale buy generic diflucan buy etabus in india online where is calcium carbonate found in oceanic organisms online pharmacy levaquin aap ki adalat 2013 why do you gain weight after stopping yasmin dulcolax with paypal payment clomid tablet sale prednisolone discount ondansetrona without a prescription from canada buy viramune online amazon cardizem pills drugstore hen is viagra going generic combien coute le levitra en pharmacie over the counter drug for nexium exelon corp historical prices best site get betnovate differin 100 para que se usa el augmentin ondansetrona brands india cialis soft uk brand name levitra plus without a prescription from uk v gel online from canada buy cheap tenormin online isoniazid cost in canada where to buy cheap amaryllis bulbs save i pill exelon website anastrozolo cheap mexico pharmacy elavil shoppers drug mart where can i get some rosuvastatin acnetane from canada ditropan without a prescription from india flonase india companies only over the counter voltaren tablets naprosyn woldwide shipping what is bystolic pills used for canadian isotretin sepibest mg buy seroquel over counter uk i want to pay some florinef buy aricept perth australia generic forzest us us pharmacies online that sell atarax can buy oestrogel online what is amlodipine taken for what does seasonique risperdal uk buy vistaril uk companies only buy ponstel online from usa zyvox without iv elavil online usa no prescription canada buy ciprodex accuran cheap uk is generic bupropion available in usa requip on the internet safe female viagra no precription us online pharmacy cod cheap finpecia 40 mg ralista tablets online nitroglycerin pills online in the usa lexapro drug class canada and phenergan do i need a prescription for duprost van you buy diflucan over the counter in the uk simvastatina canada sale can youtube buy levitra professional in ireland pharmacy cozaar uk no prescription oristal india how to use estrace cream applicator medazole mexico pharmacy voveran sr legal in england lanoxin 100mg tablet generic progesterone vs prometrium inderal for sale uk where to buy bisoprololi fumaras in canada safely purchase lotrisone in mexico buy liposafe xr without prescription legal herbal pills that get you high ginette 35 lawsuit levothroid from india retin a 0,025 generico italiano skelaxin dosage info wellbutrin xl 150 mg prices order roaccutan without rx mexico pharmacies online that sell phenamax erection packs 2 with no perscription buy abilify online cheap pills lisinopril 5 mg order florida alesse where can i buy neurontin tablets depo medrol 80 mg injection ponstel without a prescription from australia para que se usa corega buspar noprescrition needed canada online pharmacy moduretic order in the us depression and anxiety medication side effects blopress shortage duphalac syrup for kids buy glucotrol in india online chlamydia screening data vantin sale from canadian company can you buy aripiprazola online clomifene billig kaufen fosamax no prescription compare prices buy tadacip online without prescription generic elavil uk diet medicine allie metronidazol fast usa genuine entocort best price where do i acticin in mexico antivert daily use reviews clonidine suppression test buy generic xeloda with bonus purchase lasix on line in canada buy rocaltrol online in usa buy confido tablets uk generic acnetane buy canada best value america pharmaceuticals naprosyn 500mg tablets depakine chrono with paypal payment naltrexone buy south africa buy kamagra online with no prescription where do i differin in india i want to pay some actos buy trial erection packs 3 in ireland buy cabana with pharmacy purchase pariet in usa online viagra pharmacy uk negative side effects of prograf low price roxithromycin uk can you buy tamsulozin buy online medications from vanuatu actos 100 mg astelin canada companies only abilify medication interactions bipolar pravix by mail doxycycline where can i buy it lotensin drugstore free world pharmacy review buy revatio next day proair hfa albuterol sulfate side effects vermox oral suspension dosage female cialis generic australia purchase digoxin in australia buy stromectol online safely lopressor next day delivery clomid in sa bactrim comprar stilnox cr 6.25mg flomax free shipping azulfidine discount voucher over the counter amitriptyline online cheapest buy valaciclovir online from uk olanzapine woldwide shipping fertility drugs for women over 45 cheap canadian diamox no prescription valacyclovir hcl 1 cost best site for diclofenac purchase plendil pills buying zebeta using paypal how do u take liquid cialis buy microzide online reviews retin a 0,025 uk buy buyers of quibron t canada pariet suppositories buy cefixime 40 mg dose alli slimming aid non persciption lopressor ordering apo clopidogrel on line trial erection packs 1 canada drug store buy levlen low cheap price protonix coupons discount predalone online usa kelnor without a script buy depo medrol injection best site for proscar himalaya speman price canada midamor tablets online delivery cod cheap coversyl purchase florinef on line in india is there a generic seroquel brand cialis over the counter india silagra on line in the usa wellbutrin 150 sr canada no rx ondansetrona max dose rhinocort buy emoquette online overnight delivery diclofenaco sodico dosis perros clavamox without a prescription what class of drugs is accutane where to buy cheap generic quetiapinum celebrex buy india abilify usa buyers of anafranil canada canadian pharmacy no prescription diclofenac buy abana online usa furosemide bodybuilding to buy fluticanose over the counter canada buy prilosec mg toradol mail order xenical pharmacies generic clozaril trusted online drug stores in canada feldene tablets for dogs eldepryl drug in usa pharmacy motrin delivery uk order cheap viagra online uk canada pharmacy order asacol cheap doxi 1 cheap us pharmacy best price stediril indocin shoppers drug mart diflucan yeast medicine betnovate over the counter canada can you buy propecia over counter where purchase brand amoxil will mobic cause weight gain can you get femara tadalis tablet dutasterid on line no script what is the cost of wellbutrin xl sildenafil citrate shop net risperdal with american express buy feldene tablets online vicodin and xanax erowid serophene without a prescription from australia non generic famvir is doksazosin lek a prescription drug buy glucophage online without a prescription buy capoten online no prescription uk finpecia 40 mg pharmacy sildenafil citrate sublingual tablets 100 mg best price for norvasc order doxycycline online no prescription levitra plus pills online in the australia buy premarin online reviews order non generic geriforte buy elocon without rx key pred birth control online canada where to buy dilantin online usa flagyl composition clomiphene citrate success stories i cant make you love me lyrics allison pletal 50 mg price buy rohm pct caps uk effexor xr overnight shipping cheap order doksazosin lek online no prescription with a echeck yasmin medicine wiki can i make sarafem lozol online order lotrel prices usa buy requip mg online actos without prescription pills to buy mentat generic urispas buy canada bactrim mg tablet sildenafil citrate cheap australia pharmacy is generic metformin available in usa health canada serpina prescription drug periactin eurax on line in the india florida remeron albuterol salbutamol hfa inhaler oral thyrox india companies only tadalis sx 10 mg tretinoin 0,025 max dose where to buy actoplus with mastercard where do i cephalexin in australia mexico pharmacies online that sell compazine meri adalat south indian movie metformin without tamoxifen side effects fertility purchase generic entocort buy raciper without rx can you buy lamisil over the counter amitriptyline medication where to buy buy kelnor uk pharmacy has best price fasigyne where can i buy tretinoin 0,025 online without a prescription estrogen pills for menopausal women side effects of brand cialis doxycycline from sigma aleve best price casodex pills sweat order entocort online uk buy tretinoin 0,05 mg online generic lansoprazol uk buy zyloprim online without prescription us pharmacy schools ranking is it illegal to order generic orlistat levitra super active pharmacy mail order how to use calcium carbonate in wine can protonix get you high best place to buy allegra mg fastest deltasone uk delivery sinequan medication on line ophthacare cost benemid pas cher can you only get singulair on prescription buy quetiapinum online no prescription kips publishing world cheap generic overnight purchase venlor buy misoprost online thru paypals colchicine over the counter mentat ds syrup dosage instructions combivent generic for eldepryl shortage buy levitra plus with visa aristocort ointment uses fucidin online without prescription mexican pharmacy no prescription kamagra gold low dosage levitra where sinequan doryx side effects anxiety buy bisoprololi fumaras singapore propecia australia is nordette available on line in canada buy cipro online from canada how much mg of viagra should i take where to buy plendil online mexico buy nitroglycerin canada generic propecia order mentax uk buy stromectol 3 mg for scabies why has stieva a been discontinued cheap meclizine usa reviews on trimox liv 52 online india keppra over the counter drugs mail order generic cardizem buy brand amoxil ventolin without subscription where to get medrol pct levitra different than viagra buy cheap doxycycline in usa estrace mg mexico dostinex w no prescription erythromycin antibiotics to buy trazodone for dogs buy dutas lawsuit canada plaquenil drug oversea micronase canada head office order tinidazole 120 mg bupron sr uk sale citalopram starting dose for anxiety cost of haridra where can i purchase glucotrol levitra plus buy online ireland prazosin tablets from buy risperdal dose carafate suspension prices billig caverta online kaufen price increase effexor xr can you order diakoff pharmacy betnovate in italia voveran cheap price vytorin lawsuit settlements where to buy premarin online india 20mg cialis price where to buy viagra forum malegra dxt where to buy in canada low cost overnight actoplus met generic uk paypal levoxyl oral jelly for sale cheapest kamagra mail order generic sominex what does baclofen make you feel like fincar 100mg cheap raciper uk next day delivery order yagara online without rx how much will phenergan cost generic cholestoplex buy canada canadian pharmacy estro cheap costume contact lenses canada danazol lawsuit tenormin pharmacy accutane instructions azurette lowest price bristol myers squibb uk head office cheapest zithromax in the uk can i get aldactone buy canada no prescription for accutaine ciprotab zyprexa dosages schizophrenia coreg low price buy ortho cyclen without a subscription buy emsam online canada safe to buy generic levitra plus from uk can you buy thyroxin over the counter in germany liquid janumet review hoodia buy mexico s and m rihanna discount shatavari mg buy bentyl online from mexico ordering avodart usa best place buy indinavir buy inderal pills in the australia where to buy phenamax with amex trazodone weight loss reviews order alli pills online indocin over counter buy generic aricept online no prescription dostinex low dose birth control calan forcat apartment our cheap nitrofurantoin online bestellen cymbalta consumer medicine information health shop doxycycline janumet canada prescription buy duetact online no prescription buy confido tablets canada order cialis professional from uk without prescription tamoxifen prescription only how to order key pred uses for reglan medication confido without a perscription buy venlor online amazon buspar online in usa how to get periactin drug best place buy imitrex pct american express online login us calan drugstore com pricing does seroquel have a generic brand tetracycline side effects teeth cheap genuine levitra super active online floxin buy online uk ordering valtrex here in canada remeron with paypal payment barr claravis coupon otomax on line in the india cheapest flagyl er tizanidina lowest price online comprar valtrex en argentina best place buy misoprost pct renalka online pay paypal noroxin australia pharmacy raloxifeno online legally buy mobic 100mg online ampicillin concentration lb do i need a prescription for keflex buy gyne lotrimin usa atomoxetin on line in the canada prevacid works better than zantac what is the correct dosage of fucidin buy femcare perth australia us pharmacies online that sell flagyl clomifene pills online in the uk buy rumalaya gel inhaler canada amitriptyline generic to buy buy depakote online pharmacy buy astelin new zealand online alesse composition most reliable place to buy lasuna online nolvadex 5mg tablets usa buy ranitidine without prescription how much does luvox cr cost danazol without a prescription from us what is olanzapine prescribed for bisoprololi fumaras birth control online india diclofenac potassium drug prices goodyear allegra price canada toprol xl tablets 150 mg health canada unisom purchase pariet on line in usa betnovate scalp lotion india hytrin spain over counter buy hydrochlorothiazide boots pharmacy hydrochlorothiazide medicine children xanax erowid dose best site get geriforte thyroid medication for cats uk buy accutane online in usa finpecia cipla review canadian drug company inderal over the counter medicine elocon beconase aq shelf life canadian pharmacy zoloft lowest price viagra sublingual actos online shipping generic otomax usa pharmacy order arjuna online canada vasodilan online coupon code buy zyvox online us no prescription order keftab canada periactin dose for appetite stimulant when will a generic for actos be available pioglitazone donde comprar mevacor en colombia dostinex generic cabergoline oxybutyninum best online non prescription pharmacy artane canada sale do boots pharmacy sell the morning after pill pilex generic wikipedia drugs coumadin pill shortage what color is levitra pill pariet without food long time side effects leukeran lozol cheap us pharmacy over the counter retino a cream 0,05 generic emoquette uk indian pharmacy trandate retino a cream online order ponstel how to buy lopid no prrescription when does lipitor go generic in usa medicine aciphex 20mg levitra malaysia dutas side effects long term use lotrel canada online no prescription z pack antibiotics uti purchase benicar mg procardia dose preterm labor when will viagra go genericwhat is average cost of viagra 100mg estradiol valerate without a script retin a ge tablets side effects disulfiramum next day buy sarafem online pharmacy buspar and diet pills purchase elocon on line in india isoniazid tab 100mg finasteride 5 mg tablets aleve without insurance tricor global bvi buy stieva a online buy vantin usa indian generics online septilin kamagra 10 mg cost medrol no prescription needed canadian online pharmacy buy mebendazole no prescription having sex on 7 day pill break propranolol shelf life duprost for purchase without a prescription how to use metronidazol long term side effects of clomid can you take brand cialis daily costco pharmacy trileptal price buy tinidazolum online from mexico mentat online uk buy tamoxifen in ireland reglan medication metoclopramide what does the drug lisinopril do how much will zertalin cost purchase vardenafilum in us what is sildenafil citrate tablets 100mg generic duphalac uk paypal how to get allison harvard eyes buyers of yagara canada where do i avapro in mexico how much aleve can i take to get high yagara uk buy sarafem shipping overseas ordering vermox buy zetia usa prinivil drug classification reviews on prinivil ralista generico italiano order zentel online no prescription with a visa contraception buy alesse online flovent mg canadian rx lady era shoppers drug mart albendazole boots lasilix italiano nootropil no prescription finpecia online kaufen purchase zitromax online pill identifier with pictures flexeril lerk jet sildenafil masticable buy amoxil mg lithium no rx us pharmacies online that sell tadalis sx fucidin uk companies only purchase requip amaryl with prescription where to buy fucidin ointment where to buy serevent mg buy misoprost online usa walmart alliston clinic hours what is glucophage side effects buy levaquin tablets ephedraxin mg order over the counter trial erection packs 2 licensed pharmacy albendazole will redness go away after accutane synthroid online australia buy elocon online from usa cheap frumil no prescription alesse with no subscription vasotec uk sale how to purchase emsam tretinoin 0,05 where to buy in canada wellbutrin prescription only can we trust relafen online how to import dipyridamole

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 98/76 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Historia farmacji arrow 12.2008 - "Proszek na ból zębów. Przepis z aptekarskiego manuału Samuela Elsnera."


12.2008 - "Proszek na ból zębów. Przepis z aptekarskiego manuału Samuela Elsnera." Drukuj Email
12.2008, nr 28/6 online


Przepis z aptekarskiego manuału

Samuela Bogumiła Elsnera


   Niniejszy artykuł to początek cyklu poświęconego przepisom z dawnych aptekarskich manuałów. Wcześniej, tytułem wstępu do tego cyklu, opublikowany został na łamach „Aptekarza Polskiego” materiał pt. Dawne aptekarskie manuały. Gatunek i tradycja. [1]

   Samuel Benjamin Elsner (1785–1870) był warszawskim aptekarzem „klasy 1”. [2] Zawód ten wykonywał w latach 1815–1848. [3] Urodził się w Lesznie w 1785 roku. Gimnazjum ukończył w mieście rodzinnym, praktykę aptekarską odbywał w aptece swojego stryja w Gnieźnie. [4] W latach 1811–1813 odbywał dwuletni kurs farmaceutyczny na Wydziale Akademicko-Lekarskim w Warszawie, zakończony uzyskaniem dyplomu. Był to jeden z siedmiu dyplomów, jakie po raz pierwszy od chwili utworzenia Wydziału wręczono absolwentom tego kursu. [5] W tym samy roku (1813) Elsner uzyskał stopień podaptekarza i na stałe wyjechał do Warszawy. [6] Tam pracował najpierw w aptece Wolfa, później Skalskiego. W 1815 roku złożył egzamin na aptekarza [7] i „nabył na własność aptekę od doktora Wasilewskiego w Warszawie”. [8] Samuel Elsner zmarł w 1870 roku, został pochowany na cmentarzu ewangelickim w Warszawie.
   W historii polskiej farmacji Samuel Beniamin Elsner zaznaczył się w ten sposób, że jako pierwszy w Polsce, bo już w 1818 roku, rozpoczął w swojej aptece produkcję sztucznych wód mineralnych („selcerskiej” i „karlsbadzkiej”) [9]  i że w 1824 roku, razem z czterema innymi warszawskimi aptekarzami, założył na terenie przylegającym do ogrodu Pałacu Krasińskich Instytut Wód Mineralnych Sztucznych [10],  z której wyrosły późniejsze Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne „Motor” – które z kolei, po upaństwowieniu w 1951 roku, otrzymały nazwę Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa.
   Pochodzący z apteki Samuela Beniamina Elsnera rękopiśmienny manuał aptekarski jest przechowywany w bibliotece Muzeum Farmacji UJ. Oprócz przepisów na leki zawiera jeszcze takie na przykład przepisy jak Eau de Cologne, Candele fumales (świeczki pachnące), Wódka dla Hr. G., Pomada kaukaska na włosy, Farba perłowa kleiowa, Mięszanina służąca do zmywania olejnych obrazów, Smarowidło do kół, Bejca do orzechowego drzewa, Pokost połyskujący, Ogień błękitny, Lakier do butów czy Ostra maść czerwona dla krów – słowem przepisy na inne tzw. sekrety (obok przepisów na nieoficjalne recepty na leki), czyli preparaty, które były w orbicie zainteresowania dawnych aptekarzy.

Ilustracja 1.
Przepisy o numerach 34, 35 i 36 aptekarskim manuale Samuela Elsnera.  Biblioteka Muzeum Farmacji UJ. Sygnatura: IKs (Inwentarz Księgozbioru) nr 4176.

   Manuał z apteki Elsnera ma format 10 x 17 cm, liczy w sumie 232 strony, z tego stron zapisanych jest 193, stron nie zapisanych 39. Wszystkich przepisów w manuale jest 281, z tego numerowanych czerwonym atramentem jest 42, pozostałe (239) nie są numerowane.
   Wspomniany w tytule niniejszego artykułu przepis z tego manuału, zatytułowany Proszek na ból zębów, nosi numer 39. Jego skan przedstawia Ilustracja 2.

Ilustracja 2. Przepis numer 39 w manuale Samuela Elsnera, zatytułowany Proszek na ból zębów.

Przepis zaczyna się od znaku  . Jest to odpowiednik dzisiejszego Rp, czyli skrót od łacińskiego od słowa recipe (dosł. ‘weź’; stąd rzeczownik recepta – ‘to, co należy wziąć, aby zrealizować przepis’).
Pierwszy wymieniony w tym przepisie składnik to:

Ilustracja 4

…czyli „lapides cancrorum praeparatum 1 drachma”
   Tu komentarza wymagają trzy sprawy: składnik („lapides cancrorum”), jego postać („lapides cancrorum praeparatum”) i jednostka wagi (drachma).
   „Lapides cancrorum” to w dosłownym tłumaczeniu „kamienie raków”, „kamienie racze” – zwane też w dawnym aptekarstwie „oczami raków” (łac. oculi cancrorum). Chodzi o płaskie, okrągłe twory wapienne (tzw. gastrolity) – skądinąd rzeczywiście przypominające oczy – tworzące się okresowo w ścianie żołądka żującego (po obu jego stronach) u dziesięcionogów. Są to zapasy soli wapiennych, odkładane w okresie międzywylinkowym i przeznaczone do utwardzania nowego pancerza po linieniu. Chemicznie „oczy racze” to węglan wapnia (CaCO3), czyli po prostu kreda.


Ilustracja 5; Ilustracja 6
Tzw. kamienie racze i naczynie apteczne z napisem Lapides cancrorum (po lewej). Puszka drewniana z napisem Lapides cancrorum (po prawej). Zbiory Muzeum Farmacji UJ.

Ilustracja 7. Tzw. oczy racze. Średnica od 0,5 do 1,5 cm. Muzeum Farmacji UJ.

   Informację, czym są „oczy raków”, można też znaleźć w osiemnasto- i dziewiętnasto- wiecznych farmakopeach – w Farmakopei Austriackiej z 1855 roku, gdzie na stronie 123 czytamy:

Ilustracja 8. Strona tytułowa Farmakopei Austriackiej z 1855 roku. Poniżej fragment strony tej farmakopei, poświęcony „oczom raczym”.

   „Kamienie raków. Oczy raków. Konkrementy (złogi) kostno-kamienne, wklęsło-wypukłe, wielkości ziarna grochu, złożone z płytek, białe, tworzące się u raków Astaci fluviatilis Fabric. (Cancri Astaci Linn.) do (rzędu) dziesięcionogów należących; tworzą się po obu stronach żołądka w miesiącu sierpniu, kiedy rak zmienia pancerz; oprócz błony komórkowej w całości z węglanu wapnia i fosforu złożone.”      
   Oprócz „oczu raków” do tych samych aptekarskich celów używano konkrementów lub depozytów wapniowych znajdowanych w innych organizmach żywych – na przykład w muszlach ostryg, szczypcach raka i czerwonych koralach.


[1] Z. Bela, Manuały aptekarskie. Gatunek i tradycja. „Aptekarz Polski”. Pismo Naczelnej Rady Aptekarskiej. 2008: część 1 – nr 25(3e); część 2 – nr 26(4e); część 3 – nr 27(5e).
[2] Lista lekarzy i aptekarzy w Królestwie Polskim na rok 1847, s. 44: „Samuel Beniamin Elsner Apt. kl. 1”  
[3] Taka informacja została umieszczona na grobowcu Samuela Elsnera.
[4] Tym stryjem był, również pochodzący z Leszna, Daniel Gotfryd Elsner, założyciel apteki „na Chwaliszewie” (obecnie dzielnica Poznania), po sprzedaniu której (w 1796) przeniósł się do Gniezna, gdzie otworzył nową aptekę. (L. Kostrzeński, Materiały do historii aptek wielkopolskich. Reprint wydania Biblioteki „ Wiadomości Farmaceutycznych z 1929 roku. Poznań, 1996, s. 99).
[5] „Pierwsze dyplomy ukończenia Wydziału wręczono w 1813 roku. Otrzymało je 18 osób, z tego aż 7 dyplomów przypadło farmaceutom.” (T. Ostrowska, Powstanie i rozwój Wydziału Akademicko-Lekarskiego Warszawskiego (1809-1817). W: Dzieje nauczania medycyny i farmacji w Warszawie (1789-1950). Dzieło zbiorowe pod redakcją Marcina Łyskanowskiego, Andrzeja Stapińskiego i Andrzeja Śródki. Warszawa, PZWL, 1990, s. 14)
[6] Ukończenie dwuletniego uniwersyteckiego kursu farmaceutycznego w tych czasach nie wiązało się jeszcze z awansem w aptekarskiej hierarchii; zatrudniony w aptece absolwent takiego kursu długo jeszcze miał status zaledwie pomocnika aptekarskiego.
[7] Tytuł aptekarza w czasach Elsnera można było uzyskać dopiero po dodatkowym egzaminie przed Radą Ogólna Lekarską, który to egzamin był dużo bardziej szczegółowy i obejmował więcej zagadnień niż ten, jaki obowiązywał na zakończenie dwuletniego uniwersyteckiego kursu farmacji. Rada Ogólna Lekarska była jedną z dwóch instytucji ówczesnej służby zdrowia, podlegających Ministerium Spraw Wewnętrznych; drugą był Wydział Lekarski. Rada Ogólna Lekarska pełniła funkcję „naczelnej komisji egzaminacyjnej” kwalifikującej do wykonywania praktyki lekarskiej i do uzyskiwania stopni naukowych lekarskich i farmaceutycznych.
[8] M. Stopa, Elsner Samuel Beniamin. (W:) Polski Słownik Biograficzny. Kraków, 1949, t. IV, s. 237. Mieszkał natomiast Elsner w Warszawie przy ul. Podwal 533 (T. Kikta, Przemysł Farmaceutyczny w Polsce [1823-1939], Warszawa 1972, s. 96).
[9] M. Stopa, op. cit.
[10] Na temat powstania tego instytutu „Tygodnik Ilustrowany” z 1 sierpnia 1868 pisał w ten sposób: „Zaraz po otwarciu instytutu wód mineralnych w Dreźnie, udali się do doktora Struve’go w r. 1823 tutejsi trzej aptekarze, a mianowicie Henryk Spiess, Samuel Elsner i Jan Żelazowski i nabywszy od niego sposób robienia wód sztucznych mineralnych, wyrobili sobie w kraju patent swobody na ważny ten wynalazek. (…) Przybrawszy do spółki Ignacego Lesińskiego i Ferdynanda Ulbrichta, otworzyli w r. 1824 zakład, na którego pomieszczenie własnym kosztem wznieśli budowy stosowne w zadzierżawionym na dłuższe lata ogrodzie przy tak zwanym pałacu Dickerta Nr. 556, który przytykając do ogrodu Krasińskich, najdogodniejszym był wtedy dla pijących wody, gdyż teatr i plac Krasińskich w owych czasach ześrodkowywały w sobie całą prawie powszechność warszawską. (…) Po nieodżałowanym skonie ś. p. Teofila Lesińskiego (którego portret i życiorys w swoim czasie Tygodnik nasz umieścił), nie długi czasu przeciąg był jego zastępcą w 1861 r. chemik Michał Trzebiecki. Roku 1865 śmierć zabrała i ś. p. Żelazowskiego, tak iż z pięciu założycieli, pozostał tylko przy życiu jeden Elsner, nie należący już do liczby właścicieli zakładu.
[11] “Carbonate of Lime is also obtained from various animal substances; as from Oyster shells, Crab’s claws, Crab’s stones, and Red Coral.” (J. Pereira, The Elements of Materia Medica and Therapeutics, London 1842, Vol. 1, p. 597)

dr hab.Zbigniew Bela
Dyrektor Muzeum Farmacji UJ
fot. nadesłane przez autora
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Dzień Aptekarza