is plavix generic rx legitimate online pharmacy cheap pharmacy forclomid ezetimibe simvastatin generic name binozyt 500mg nebivolol 5mg reviews canadian medshop reviews metformin hydrochloride 500 mg price baytril side effects in rabbits percocet 10/325 walgreens coupons walgreens weekly ad buy paroxetine online uk hydroxyzine pamoate for dogs kamagras online australia cialis precio en farmacia zestoretic side effects lisinopril recall online esomeprazole online pharmacy medications canadian pharmacy levitra cardinal health jobs radcliff ky viagra best price indocin dosage for preterm labor maxalt dosages nexium ingredients kegunaan infatrim can you take cold medicine while taking letrozole for fertility male pheromones to attract women zyloprim contraindications to breastfeeding propecia hair loss treatment side effects clotrimazole cream side effects buy estradiol no rx usa garlic mashed potatoes with skins ciprofloxacin 500mg to buy cialis kaufen in holland kamagra gold 100 abana haberleri discount toradol medication diabecon himalaya products in india worldmed direct review hyzaar blood pressure hydrochlorothiazide brand vip rx sales adderall from mexico pharmacy online metallica black album songs generic soft cialas trileptal dosage child remeron medication assistance detrol la 4mg medication airol cream rx elife lumigan 0.01 side effects moduretic drug testing insurance commissioner washington best generic viagra site purchase suhagra cheap buy furosemide online uk valtrex dosage for herpes suppression benoquin pills pramipexole dosage for bodybuilders order pills propecia hair loss for women can metformin cause rectal bleeding ampicillin without prescrition buy orlistat 120mg online priligy kopen thyroxine binding globulin test lasuna food network starcef 2004 propecia 5mg online canada effexor and weight gain side effects hoodia teas nexium mups strattera coupons from eli lilly amoxicillin side effects in children medomycin antibiotics for strep ivermectin dosage for dogs with heartworms aleve side effects medicine buy bupron sr150 without script order abortion pill canada zocor warning 20mg how to use cialis 20mg pfeiffer viagra on line kenacomb cream for sale ketazol venezuela foodketorolac trazodone desyrel side effects accutane order low price cefalexina english antibioticos celexa side effects and weight gain proviron cycles albendazole treatment for giardia adderall xr coupon flagyl forte metronidazole irbesartan generic for avapro arthritis foundation jingle bell run bisoprolol hydrochlorothiazide ampicillin trihydrate injection cialis and viagra packages dilantin toxicity side effects legal promethazine adalat buy viagra on sale chile aprovel 150 mg tablets prazosin 1mg capsules denver barbarians rugby club albendazole without a presciption ranitidine 150mg drugs dosage cialis online mastercard comprare cialis generico in farmacia canada welbutrin no prescription levitra original kaufen cialis south africa price viagra professional vs viagra cialis replacement amerimedrx scamper brand viagra for sale cenveo publisher services richmond va dicyclomine 20 mg side effects does pregnenolone cause weight gain buy amatriptyline himcolin review 360 sublingual glands under the tongue no online pharmacy prescription vicodin allegra nursing shoes cheap generic uk promethazine with codeine syrup for sale proscar side effects medication synthroid mexico coversyl 4mg sale maxalt 10mg order online mobicox 15 mg indicaciones y lesofat orlistat side effects potassium levels in the body cheap viagra us companies only cheap propecia from india 400 aciclovir cheap 25 mg metoprolol no prescription cialis eu clindamycin hcl how much does proventil inhaler cost levitra generic avis combitic global caplet buy avanafil levitra sublingual tadalafil generic on line allegra d coupons novaldex pay by paypal temovate 0.05 good generic viagra benadryl dosage for adults can i get generic viagra online styplon himalaya herbalssubutex detrol generic name donepezil hcl 5mg what is it for femail creations catalog harga elocon cuvarlix review journal levothroid medications is viagra over the counter in canada where to buy generic viagra in denver promethazine codeine pills walmart pharmacy hours betafusin cream of mushroom praziquantel for dogs over the counter dapoxetine hydrochloride tablets yasmin aga khan net worth synthroid 112 mcg price no rx cozaar medication dosage eszopiclone tab 2 mg azitromicina for sale how to buy antibiotics online doxycycline from india pharmacy zolpidem tartrate 12.5mg side effects myambutol toxicity of mercury best prices for pink viagra for women cialis in pakistan price promethazine 25 mg uk cialis mexican pharmacy no imatation how to buy clondine reliable site to buy viagra online by kamagra oral jelly in mumbai india over the counter mebendazole or albendazolemeclizine omnicef side effects in toddlers aspirin for dogs phexin bd tablets for sale pilocarpine hcl side effects claravis before and after photos provera medicine anti anxiety drugs canada bactrim and alcohol side effects buy viagra in japan cheap pills bank of america executives supradol mexico bleeding clotrimazole solution for ear infections phentermine reviews and testimonials cheap levitra pills is kwikmed legitimate flomax dosage dose comprar viagra online canada trazodone for insomnia reviews amerimedrx model ert 100 blue pill roaccutane isotretinoin buy cialis compra prometrium progesterone suppositories viagra best price canada cialis brand name sale losartan side effects losartan potassium can i buy provera over counter uk pramipexole 0.5mg tab 200 mg cialis fast shipping prednisone maxifort zimax pills lyrics diarex pro series silicone bracelets biaxin 500mg for ear infections cenveo stock quote gupisone tablets cheap viagra in uk propecia dosage chart cytotec misoprostol for abortion leponex 25mg zoloft buy ritalin uk no prescription pfizer brand viagra discount cialis canada side effects of clozaril medication piroxicam for dogs dosage levitra side effects medications perscriptions online dubai lunesta without prescription accutane before and after mild acne power bull 100 viagra micardis generic drug what happens when you take viagra olanzapine tablets bactrim ds side effects hives avelox antibiotic dosage duphaston tablet dydrogesterone altace ramipril costco superstore costco wholesale toradol online no rx walmart pharmacy login lisinopril medication for high blood pressure geriforte tablets himalaya levofloxacin hydrochloride capsules viagra shipped overnight fosamax osteonecrosis bisphosphonates augmentin 875 mg for ear infection amoxil 875 mg wellpharmacy in mexico venlafaxine hcl 37.5mg non prescription cialis canada vasotec classification free viagra in denver himcolin gel price advantage sales and marketing reviews canadian hydrochlorotianzide dynamogen drug abuse only here what is levitra comprar levitra contra reembolso tryptizol tablets dose where can i get chloroquine phentermine 37.5mg adipex p side effects viagra 100 mg online nifedipine er 30mg tab cialis comprare in svizzera vytorin medication info actos warning risk generika drugstore website cialis em portugal sale of viagra in singapore levitra 100mg guaranteed lowest price cialis patent expiration lisinopril by mail can to much visgra have opposite fffect zyvoxid spc college otibact ear drops 15ml is how many teaspoons lopid 600 mg triglycerides normal range colchicine 0.6mg generic fertomid 50 after endometriosis surgery misoprostol price in south africa trileptal side effects chest pain spiriva handihaler capsules ed pills online augmentin online no prescription advair discus without a perscription viagra tablet en france cheapest celais made in us zyvox antibiotic treatment alphagan p 0.1 sol turkey pharmacy online metformin glucophage and pregnancy therapy management corporation homosassa colcrys coupon 2013 entocort for microscopic colitis tadalafil dosage instructions xenical philippines 50 mg trazodone and alcohol best viagra300 mg lisinopril on line no perscription pet meds without prescription premarin generic equivalent confidex silverline exhaust linezolid and pediatric dosinglioresallipitor unicure remedies westhroid medication reviews metformin 500mg side effects on liver dermizol gelatin doxycap capsule is viagra covered by insurance over the counter drugs similar to lasix diamox sequels flexeril 10 mg cyclobenzaprine abuse potential crestor generic availability erectile dysfunction home remedies octreotide treatment patients seroquel xr reviews buy viagara in nuremberg soviclor tablets cialis 10 mg kaufen beprogel lotions suprax coupons amlodipine side effects buy kefelx online generic cialis professional 20mg blue zeus pill review cockapoo rescue groups in california requip generic equivalent torsemide 20 mg diureticos provera medications catafast medicine ball how to get pain pills online womens viagra for sale tetracycline 500 mg pharmacy technician certification cialis prescription how much is dilantin without insurance delicate rx amantadina clorhidrato de nafazolina cymbalta withdrawal symptoms duration supradol ketorolac english bulldog fiberglass ladder perth ketazol venezuela protests terbutaline preterm labor diazepam side effects in dogs benazepril hctz 20 12.5 ivermectin no prescription clindamycin hcl 150 mg side effects generic viagra on sale seroxat antidepressant cheap viagra sams clb misoprostol for miscarriage how long does it take order effexor without perscription nuvigil treatment for weight loss ropinirole hcl buy emsam patch ropinirole hydrochloride generic viasek 50 mg viagra flexeril medication side effects buy citalaprom online no prescription colchicine dosage for gout fafipa vestibular mirtazapine dosage for cats prozac side effects prozac withdrawal costco price for cialis 5mg amoxil 250 mg dosage for children cheap viagra 100mg canada carprofen 100 mg for dogs adderall withdrawal side effects trimetabol uso tours comprar viagra femenina barata celexa weight gain sildenafil paypal diazepam 2mg dosage clenbuterol for sale philippines canadian pharmacy viagra paypal lopid gemfibrozil sotalol medication dosages flagyl without prescription free staxyn coupons online parmact no prescription zentel medicine side effects disgrasil tabletas anticonceptivas buy clomid fast shipping viagra from dubai to usa vitamin d supplements side effects where to buy frozen acai london buy zaditor online usa pilex ointment for piles zocor medications acyclovir 800mg medication safe for heart examples of a cialis prescription depakote side effects medication buspirone 5mg side reviews effexor xr with no rx blackmarket cealis prednisolone acetate eye drops brand name arimidex for men on testosterone replacement flomist 50 mcg levofloxacin hydrochloride side effects ciprofloxacin pricing cod efferalgan isoptin sr 180mg viagra online aus deutschland atepros finasteride 5mg treatment alesse birth control and weight gain radio advertisments for healthy man cephalexin monohydrate 250mg for dogscheapviagracheapvirgarchlamydia cheapest online propecia 0 17 proviron side effects mesterolone 25mg whare can i get cialis no prescription ed trial packs from us pharmacy ventolin pills lergigan fassa mirapex restless leg syndrome viagra plus for sale periactin for migraines in children norlevo pill 1.5mg levamisole dewormer sheep provigil vs nuvigil price decadron shot for allergies order robaxin online comprar sildenafil soft 100mg requip medication side effects for restless leg syndrome synthroid and weight gaining lialda medication side effects naproxen sodium 550 mg dosage usa drugstore lisinopril hydrochlorothiazide ciprodex otic suspension for eyes prostata agrandada buy seroquil legally kamagrafast crooks and castles viagra from india clonidine patch side effects valtrex presciption houston viagra muy muy barata venta casodex withdrawal response cgv online pharmarcy amoxicillin no script metrogel for rosacea treatment meri adalat south indian movie cast buy synthroid without prescription tretinoin cream 0.1 side effects decadron dose pack directions estrace without prescriptions levoxyl generic brandlexapro stem cells wholesale exelon corp jobs minocycline 100 mg for acne kamagra forums ibuprofen dosage for infants cymbalta without prescription viagra for sale without prescription buy viagra canada free shipping trileptal dosage for bipolar on line med store rogaine foam for women only cheap place to buy doxycycline detrol la 4mg coupon finasteride 5mg reviews kamagra oral jelly missoula mt methotrexate online noprescription pramil 50mg proventil coupon 2012 ativan for anxiety attacks flexeril information pinched nerve benazepril hcl 20 mg tablet pravastatin side effects joint pain walgreens coupons 2015 elavil 10 mg effets secondaires canada pharmacy online propecia paroxetine 10mg for hot flashes cheap dapoxetine provigil side effects doctor can you buy cialis over the counter avalide 300 12.5 coupons irbesartan drug info midamor diuretic foods cheap pharmaceutical stocks coumadin antidote software applications list ketazol cream aspen daily news dalacin t gel pfizer acheter du viagras buy clindamycin without prescription allegra printing harlingen tx ropinirole side effects ropinirole donepezil classification generic finasteride septrin tablets 480 mg anxiety disorders cialis generic tadalafil mesterolone steroid use cenveo stock price history buy roacutan orderpharma reviews on 50 most trusted online pharmacy diflucan ebay amazon cialis pravastatin medication generic name ic finasteride 5mg side effects

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 107/85 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Manuał aptekarski arrow 11.2008 - "Choroba refluksowa przełyku i objawy towarzyszące."


11.2008 - "Choroba refluksowa przełyku i objawy towarzyszące." Drukuj Email
11.2008, nr 27/5 online

   Choroba refluksowa przełyku (gastroesophageal reflux disease, GERD) to schorzenie, którego podstawowym objawem jest wsteczne zarzucanie treści żołądkowej do przełyku.  
  Powodem wystąpienia refluksu żołądkowo-przełykowego jest dysfunkcja dolnego zwieracza przełyku polegająca na licznych, przedłużonych, samoistnych i przemijających relaksacjach. Relaksacje takie są zjawiskiem fizjologicznym, występującym u osób zdrowych, związanym z procesem trawienia. Występują po posiłkach, charakteryzują się krótkim czasem trwania i nie powodują żadnych subiektywnych dolegliwości, ani zmian histopatologicznych w przełyku. Jeśli częstość relaksacji przekracza 2-krotnie częstość fizjologiczną - pojawiają się objawy refluksu patologicznego. Refluks patologiczny może występować zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy, niezależnie od posiłków i cechuje się wzrostem częstości i długości trwania jego epizodów, co powoduje wydłużenie czasu narażenia błony śluzowej przełyku na zarzucaną treść żołądkową. Zarzucanie treści żołądkowej do przełyku powoduje zmianę odczynu pH w dolnej części przełyku z alkalicznego na kwaśny (pH poniżej 4), co w następstwie prowadzi do powstania odczynu zapalnego śluzówki przełyku sprzyjającego rozwojowi nadżerek. U około 50% chorych z chorobą refluksową przełyku występuje refluks mieszany – dwunastniczo-żołądkowo-przełykowy. U tych pacjentów składnikami refluksu są kwasy żółciowe, które również mogą powodować znaczne uszkodzenia błony śluzowej przełyku (80% epizodów refluksu mieszanego ma odczyn kwaśny). Głównym objawem choroby jest zgaga występująca u ponad 70% pacjentów. Opisywana jest przez pacjentów jako  palenie za mostkiem, z jednoczesnym uczuciem kwaśnego smaku w jamie ustnej, nasilające się przy zginaniu się do przodu, w pozycji leżącej i po spożyciu niektórych pokarmów (czekolada, soki cytrusowe, tłuszcze, alkohol, papierosy). Choroba refluksowa przełyku występuje równie często u kobiet, jak i u mężczyzn, natomiast nadżerkowe zapalenie przełyku związane z refluksem obserwowane jest 2-3 razy częściej u mężczyzn. Zaznaczyć należy, że u ponad połowy wszystkich pacjentów z chorobą refluksową nie obserwuje się zmian zapalnych przełyku, ani powikłań  (non erosive reflux disease – NERD). W tej postaci choroby nie występuje progresja w kierunku zapalenia przełyku, a odpowiedź na leczenie jest bardzo dobra.
   Objawy choroby refluksowej przełyku podzielono na dwa zespoły: przełykowe i pozaprzełykowe. Objawy przełykowe dzieli się na: typowe zespoły objawów (typowe objawy refluksowe i refluksowy ból w klatce piersiowej) oraz zespoły objawów związane z uszkodzeniem przełyku (np. refluksowe zapalenie przełyku, refluksowe zwężenie przełyku). Objawy pozaprzełykowe podzielono na objawy o udowodnionej zależności przyczynowo-skutkowej (kaszel refluksowy, refluksowe zapalenie krtani, astma refluksowa, uszkodzenie szkliwa zębów) oraz objawy dla których związek zależności przyczynowo-skutkowej jest prawdopodobny (zapalenie zatok obocznych nosa, choroba włóknieniowa płuc, zapalenie gardła, nawracające zapalenie ucha środkowego). Czasami objawy pozaprzełykowe dominują w obrazie klinicznym, najczęściej jednak występują zarówno objawy przełykowe, jak i pozaprzełykowe.
   Jednymi z częściej występujących objawów pozaprzełykowych są objawy płucne, z których najbardziej uciążliwym dla pacjentów jest kaszel. Przyczyną kaszlu refluksowego jest mikroaspiracja cofającej się do gardła treści żołądkowej do dróg oddechowych oraz odruch przełykowo-tchawiczo-oskrzelowy regulowany przez nerw błędny. Najczęściej kaszel pojawia się wieczorem po położeniu się do łóżka, ale przed zaśnięciem oraz po wstaniu z pozycji leżącej (np. rano po wstaniu z łóżka). W ciągu dnia kaszel refluksowy pojawia się najczęściej w związku z posiłkami (obniżenie napięcia dolnego zwieracza przełyku w wyniku rozciągnięcia żołądka pokarmem). Najczęściej jest to kaszel suchy, czasami z niewielką ilością wydzieliny. Liczba napadów zależy zarówno od ogólnej liczby epizodów refluksu, jak i od czasu w jakim pH przełyku jest poniżej 4,0.
   Leczenie choroby refluksowej ma na celu doprowadzenie do ustąpienia objawów, wygojenie ewentualnych nadżerek błony śluzowej przełyku, utrzymanie remisji oraz zapobieganie powikłaniom choroby oraz jej nawrotom. W początkowym etapie leczenie ogranicza się do zaleceń dotyczących zmiany stylu życia. U pacjentów u których nie występują zmiany endoskopowe zmiana stylu życia i nawyków żywieniowych są często wystarczające. Zalecana jest odpowiednia dieta prowadząca do zmniejszenia masy ciała, zaprzestanie palenia tytoniu, picia kawy i alkoholu, nie spożywanie obfitych posiłków bezpośrednio przed snem oraz unikanie pozycji leżącej po jedzeniu. Doraźnie stosuje się leki neutralizujące kwas solny. W przypadkach braku efektów postępowania niefarmakologicznego (objawy utrzymujące się przez 2 – 4 tygodnie) wprowadza się farmakoterapię. W leczeniu farmakologicznym stosuje się leki antysekrecyjne – antagonistów receptora H2 oraz inhibitory pompy protonowej (IPP). Stosowanie IPP jest postępowaniem z wyboru w leczeniu choroby refluksowej przełyku. Podstawowym czynnikiem decydującym o wyborze tych leków jest ich zdolność do utrzymywania pH w przełyku powyżej 4 przez niemal całą dobę, co ma szczególne znaczenie w przypadku leczenia kaszlu refluksowego, gdzie stosowanie tych leków jest postępowaniem z wyboru. IPP zmniejszają produkcję kwasu solnego o około 90% oraz o połowę szybciej prowadzą do wygojenia nadżerek niż antagoniści receptora H2. IPP są lekami pierwszego rzutu, nie tylko u pacjentów ze zmianami endoskopowymi, ale również u osób bez zapalenia przełyku. W większości przypadków leki te, stosowane w standardowych dawkach, podawanych dwa razy dziennie, powodują szybkie ustąpienie objawów klinicznych niezależnie od stopnia zapalenia przełyku. Leczenie trwa od 4 do 8 tygodni (leczenie fazy ostrej) i w większości przypadków powoduje ustąpienie objawów. W przypadku nieskuteczności początkowej dawki IPP zaleca się podwojenie dawki porannej, a utrzymujący się nadal brak poprawy jest wskazaniem do wprowadzenia podwójnej dawki standardowej IPP wieczorem przed posiłkiem. Pacjenci z zespołami pozaprzełykowymi choroby refluksowej powinni być leczeni przewlekle od początku podwójną dawką standardową IPP stosowaną dwukrotnie w ciągu dnia.
   W związku z tym, że choroba refluksowa przełyku charakteryzuje się wysokim procentem nawrotów (około 80% w przeciągu 6-12 miesięcy od zakończenia leczenia wstępnego), po ustąpieniu objawów istnieje konieczność kontynuowania leczenia. Leczenie podtrzymujące polega na indywidualnym doborze najmniejszej skutecznej dawki IPP. Jeżeli stosowana dawka IPP powoduje wystarczającą kontrolę objawów choroby, to w ciągu kolejnych 2 – 4 tygodni dawkę tę zmniejsza się o połowę, a w razie braku nawrotu objawów choroby po kolejnych 4 – 8 tygodniach próbuje się zaprzestać leczenia. W długotrwałym leczeniu (powyżej 3 miesięcy) IPP wykazują największy odsetek chorych pozostających w remisji w porównaniu do antagonistów receptora H2 i leków prokinetycznych.
   Istotną zaletą IPP jest to, że leki te są bezpieczne nawet stosowane w dawkach wyższych niż dawki standardowe i są dobrze tolerowane. Objawy niepożądane występują rzadko i obejmują bóle głowy, wzdęcia, biegunkę, bóle brzucha, nudności, rumień skóry. Długotrwałe stosowanie IPP może powodować umiarkowaną hipergastrynemię, jednak nie wykazano wzrostu ryzyka rozwoju rakowiaków i raków gruczołowych żołądka wynikającego z nadmiernego wydzielania gastryny. Groźne objawy uboczne, obejmujące ostre zapalenie wątroby i ostre śródmiąższowe zapalenie nerek, występują niezwykle rzadko. Leki te najsilniej działają w środowisku kwaśnym, ponieważ do ich uaktywnienia potrzebna jest jonizacja. Zaleca się więc podawanie ich 20 – 30 min. przed posiłkiem, tak aby największe stężenie leku w osoczu wystąpiło w chwili aktywacji większości pomp protonowych (aktywne wydzielania kwasu solnego).  W przypadku rzadziej występujących objawów lub łagodnego przebiegu choroby zazwyczaj wystarcza leczenie antagonistami receptorów H2 (ranitydyna, famotydyna). Leki tej grupy powodują ustąpienie objawów u około 50% chorych, natomiast nie przynoszą spodziewanych rezultatów jeśli chodzi o wygojenie zmian w błonie śluzowej i utrzymanie osiągniętej remisji. Na ogół dawki antagonisty receptora H2, łagodzące objawy choroby refluksowej przełyku i prowadzące do zagojenia, muszą być 2-3 krotnie wyższe od dawek wystarczających w leczeniu choroby wrzodowej. Ponadto szybki rozwoju tolerancji na te leki poważnie ogranicza ich przewlekłe stosowanie. W niektórych przypadkach stosuje się leki prokinetyczne, uważając zaburzenia motoryki za jeden z ważniejszych czynników patogenetycznych. Leki te zwiększają spoczynkowe napięcie dolnego zwieracza przełyku oraz poprawiają oczyszczanie przełyku z treści refluksowej. Wykazują skuteczność jedynie w łagodnych postaciach choroby refluksowej przełyku, natomiast w innych przypadkach stosowane są w połączeniu z lekami antysekrecyjnymi.
   Choroba refluksowa przełyku jest bardzo częstym schorzeniem, a jej leczenie jest przewlekłe i długotrwałe, jednak skuteczność stosowanych leków jest na tyle wysoka, aby zapewnić pacjentom całkowite wyleczenie i zdecydowanie poprawić jakość życia chorego.
   Trwają prace nad wprowadzeniem na rynek nowych preparatów mogących mieć zastosowanie w leczeniu choroby refluksowej przełyku, w tym antagonistów receptora cholecystokininy typu 2 oraz leków antysekrecyjnych obniżających wydzielanie kwasu żołądkowego na drodze hamowania kanału potasowego przez wiązanie kompetycyjne ATP-azy.
dr n. farm. Ewa Poleszak
Zakład Farmakodynamiki
Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

1.    Andersson K., Carlsson E.: Potassium-competitive acid blockade: A new therapeutic strategy in acid-related diseases. Pharmacol. Ther., 2005, 27, 365-370.
2.    Małecka-Panas E.: Nietypowe objawy choroby refluksowej - rozpoznanie i leczenie. Medical Adviser. 2002, 4, 1-6.
3.    Marlicz K.: Leczenie choroby refluksowej przełyku. Gastroenterologia w codziennej praktyce lekarskiej 2002, 6, 2-5.
4.    Muszyński J.: Postępowanie w chorobie refluksowej przełyku. Terapia, 2003, 6, 25-30.
5.    Nowak A., Marek T.: Choroba refluksowa przełyku. Medical Science Review. Gastrologia 2002, 1, 24-32.
6.    Reguła J., Kulich K.R., Stasiewicz J. i wsp.: Poczucie choroby u chorych z chorobą refluksową w Polsce. Przegl. Epidemiol. 2005, 59, 75-85.
7.    Starzyńska T., Wasilewicz M.P.:  Choroba refluksowa przełyku – terapia na żądanie. Terapia, 2008, 6, 17-20.
8.    Wocial T.: Patofizjologia, rozpoznawanie i leczenie choroby refluksowej przełyku. Terapia, 2007, 6, 13-18.

« poprzedni artykuł   następny artykuł »