buy erexin v online in the united states without a prescription where to get propecia cheap zantac recommended dosage how to order arava professional viagra vs viagra super active side effects of chloroquine in children how long does it take for apo minocycline to work dipyridamole brands india antivert australia companies only diarex online order cheap site viagra buy cafergot online india no prescription buy vardenafilum online india no prescription is it illegal to order generic cystone super active baby at 39 weeks pravachol without rx actonel prix en pharmacie en france is it illegal to order generic albenda how to purchase venlor online order propecia online no presctiption ciplox medication on line tricor prescription coupon tadalafil brands india comprar betnovate online is coreg available over the counter mircette overseas how to order voveran sr nimotop daily use reviews ordering nexium online para que sirve la sertralina 50 mg where to buy klipal codeine albendazole in canada clonidine 0.1 mg dosage carnival tropicale interior keflex uk no prescription where to buy antidepressants buy decadron 15mg online diclofenac mg usa azithromycin tablets 250mg dosage doxazosin pill shortage viagra super active online cheap very cheap probalan aygestin from australia venlafaxina mail order orlistar shortage best generic lukol sites generic from atorlip 10 is there any difference between propecia and proscar depakine chrono mexico companies only prednisolona over the counter side effects of abilify in men cheapest place to buy aviane 28 female cialis without actoplus met canada sale discount singulair mg i want to pay some fluoxetina fluss 40 order by phone best form natural viagra generic vs brand name keppra etodolac 10 mg buy yagara tablets usa cilest over the counter drugs sale diprolene can you buy thyroxine over the counter in germany how much minocycline to take for acne cefixime generic atacand side effects cough can you buy obelit over the counter in germany what is celadrin for buy prednisolona tablets uk clomid symptoms after ovulation drugs similar to advair diskus morning after pill bleeding pregnant medicine without prescriptions canada buy alli diet pill amoxil pink medicine warafin discount voucher how to buy alavert in london where could i buy ampicilina without prescription innopran xl dosage instructions online pharmacy uk himcocid sertralina costco canadian online pharmacy for capoten mentat prescription only is calcium carbonate a prescription drug ciplox italiano what does viagra do to you buy cialis jelly capsules viagra where to buy philippines azithromycin tablets 250mg and alcohol where to buy alli weight loss pill billig renagel online kaufen cost of erection packs 1 without insurance best site for apo clopidogrel purchase oxybutyninum on line in india levitra 10 mg kaufen rezeptfrei are there pills for social anxiety purchase venlafaxina on line in mexico sarafem precio mexico buy colchicina boots pharmacy cheapest aricept coreg discounts codes topamax from mexico over the counter drugs similar to serevent ditropan direct pharmacy buy sumycin uk prescription buy lipitor mg online baby aspirin and ivf when to take atarax buy online canada cheap levitra no prescription customer support can you take valtrex daily disulfiramo to buy from europe viagra plus no prescription effexor online pharmacy shipped to canada ordering acivir canada valtrex dosage for cold sores where can i purchase lipothin cheap cipro no prescription lidocaine injection for neck pain ordering caffeine ergotamine usa purchase clavamox pills movalis buy mexico metoclopramide buy on line rosuvastatin drug schedule fincar refills cheap rogaine 5 no prescription zestoretic drug in usa pharmacy flagyl online from usa buy cephalexin online us no prescription lasix modo de usar low price lincocin uk cheap hyzaar 40 mg best place to buy cialic zebeta in croatia canadian drug company carafate how to take rocaltrol mg alli orlistat precio mexico nexium coupons 2010 ginette 35 drug in fr pharmacy generic pilex switzerland rumalaya gel online meds didronel dose grifulvin v legal us discount rocaltrol mg buy c ratioph online without prescription nitroglycerin buy online uk buy keppra in ireland strattera over the counter drugs is sildenafil citrate available over the counter discount minomycin of canada comprar capoten nitroglycerin from glycerol non prescription amoxycillin pharmacy generic name omnicef nizagara 100 reviews how does xenical tablets work using cialis and levitra together janumet for sale buy coreg online amazon elavil dosage for pain lexapro 5mg 100 mg brand cialis erexor no prescription compare prices nizoral coupons canada lowest price mircette buy acticin lowest price over the counter medicine lasilix eldepryl 50mg tablets safe to buy generic estradiol valerate from usa aprovel uk pharmacy purchase cardura in australia amlodipin discount no prescription revatio for purchase without a prescription can you get high from snorting seroquel maxalt on line in the canada diarex mg order ciprofloxacin alcohol use finasteride cost australia healthy manchester takeaway orlistato tablets from buy amantadine for sale australia generic diarex no prescription order doxazosin online with visa ultra low dose ephedraxin get a prescription from an online doctor buy viagra super active online with no prescription chloroquine phosphate aralen and generic uk pharmacies online that sell duphalac terramycin tablets online where do i lisinopril in usa dipyridamole mg uk chloramphenicol tablets us online colchicine toxicity signs prevacid online india where can i buy betnovate cream in usa best price for real predalone mupirocin nasal spray buy brand actoplus met flonase buy usa emsam shopping pariet online mexico diovan coupons cards what types of tretinoin 0 025 are there hyzaar generic form proventil buy india what is diltiazem er 240 mg for pharmacy usaa online buy real buy kamagra jellyfish uk discount canadian pharmacy singulair comprar eulexin en argentina floxin prices cvs best indian online pharmacies fastest prednisona uk delivery ordering prandin canada atorlip 10 paypal fast revia delivery where to get antivert pct order amoxicilina from australia without prescription saw palmetto tablets price himplasia online order alfa flucon online bestellen health canada kytril v gel drug in uk pharmacy viagra for sale online ireland lexapro reviews cleocin gel drug in mexico pharmacy levitra professional with paypal payment buy aristocort pills in the uk is depakote a schedule 2 drug buy venlor online pharmacy trental without prescription canada where do i fucidin in usa buy arava australia going off citalopram weight loss can order nizagara canada generic of protonix price liv 52 india pharmacy leukeran express canada what is pariet ec tablets generic from extendaquin duetact drug in mexico pharmacy wigraine tablets can you buy crestor over the counter in germany bactroban birth control online us where to buy synthetic drugs online prophylactic antibiotic treatment of bronchiectasis with azithromycin order prednisone 50 mg carafate birth control online australia side effects of adalat medication lexapro with no perscription propranolol hydrochloride levaquin limited india fastest dipyridamole uk delivery research grade altace florinef lowest price canada pharmacies online that sell zestril finpecia pharmacy coupons ditropan cheap uk pharmacy suhagra uses medication esperal in croatia buy cabaser tablets australia can i make yagara is vermox prescription only erexin v online mexico can you get glucotrol buy pink viagra for women generic uk paypal calan buy chloroquine without a prescription from canadian pharmacy can i buy cialis in china zolpidem 10mg overdose where do i renagel in australia can you get ondansetrona best compare prandin prices pharmacy can you buy ventolin over the counter fasigyn supplier in uk genuine cordarone 100mg generic kamagra soft usa pharmacy floxin pill canadian decadron in the uk now buying prescription meds in tijuana zetia to buy in england antivert mg order kamagra gold 40 mg dose order generic extendaquin malaria doxycycline price cheap no prescription generic aciphex glucophage without a prescription from mexico cafergot cheap canada pharmacy dyazide buy online canada chlamydia is toradol available over the counter buy norvasc online india what is estrace made of geriforte syrup for sale uk buy online cheap actos where can i buy valtrex online without a prescription nolvadex in usa pill rx health order evista products walmart pharmacy lexapro price is bystolic generic orlistatum on line in the uk valtrex no prrescription symptoms of asthma in adults where to get ortho tri cyclen pct reviews on styplon forum generic nexium reviews how to buy seroflo in london purchase dutas online no prescription where do i apo furosemida in canada sarafem drug in uk pharmacy where to get altace pct buy feldene online canada no prescription stieva a without prescription pills neurontin drug in canada pharmacy acquisto aspirin sicuro online fluconazol mg canada where do i procardia in usa order lariam cheap looking for nolvadex cheap riperdal free delivery can you buy tamsulozin over the counter in germany order mometasona online without rx purchasing nordette online uk ordering propecia uk comprar prednisona original ordering amoxil india buy coumadin mg flagyl no prescription needed canadian online pharmacy depakote mg no prescription buy robaxin with a mastercard cardura online forum cialis daily vs as needed natural ways of increasing fertility buy obelit with no script cheap actonel india atarax tabs 25mg vantin pills sweat what is kelnor used for plavix australia pharmacy where do i dutasterid in canada tramadol nights green mile nizagara lowest price acivir pills cheap us pharmacy purchase eldepryl in canada will you buy atacand canadian buy flovent singapore speman online without prescription over counter erection pills reviews hyzaar medication dosage coumadin online in us disulfiramo canada no prescription viagra super active shopping chineses viagra tablets mexican pharmacies anabolic steroids fluoxetine on line in the uk canada buy zenegra without prescription plavix comprar zyban results forum crestor com side effects prozac fluoxetine 20 mg side effects venlafaxina to purchase without a prescription tegretol prolonged release tablets where to buy esperal with visa best place buy alli pct generic cholestoplex for sale on line cialis jelly 40 mg dose zofran generic canada buy prednisolone pills acnetane costco buy yaz singapore order minomycin online without rx benadryl with no subscription keftab trusted online drug stores in canada bupropionum medication overnight delivery purchase zocor on line in canada dostinex dosage libido buying acnetane bystolic generic for viagra free sample coupon tinidazole drug in canada pharmacy alli diet pills before and after pictures zovirax cream dosage tinidazole online usa get azithromycin dose chlamydia aap ki adalat watch online trileptal uk brand name purchase trimox in us allopurinol online tretinoin 0 05 dose dyazide online from canada mentat perth australia what types of aprovel are there frumil next day delivery brahmi gadi katha telugu movie free online cafergot refill pack buying neurontin for dogs can i get claritin over the counter ordering salbumol mexico buy rosuvastatin online canada buy alli diet pills order etodolac on line canada what is ethionamide pills used for haldol medication card klipal codeine women buy c ratioph over the counter uk stanley hunt dupree rhine inc nolvadex uk boots red kooga korean ginseng and ginkgo biloba reviews safety tinidazole pregnancy order flomax online no prescription with a visa trandate online pharmacy uk does aspirin have a shelf life buy nootropil online buy metformin lowest price female cialis over the counter drug cost of minocin without insurance buy motilium next day where to buy cheap generic mometasona rocaltrol supplier in uk side effects of provera 5mg billig levlen online kaufen amoxil pregnancy australia bystolic pills online in the india buy pfizer viagra australia levitra super active pill canadian ampicillin discount sildenafil citrate powder buy side effects of actonel combi d cheap nexium united states purchase levothyroxin lowest price safe to buy generic seroflo from uk aygestin canada overnight delivery asacol results forum benicar generico italiano buy sepibest new zealand online side effects of generic plavix what is fluss 40 made of where do i serevent in canada canadian pharmacy no rx needed lipothin barato elimite over the counter uk buy tretinoin 0,025 online canada canadian pharmacy that sells cialis online no prescription uk for parlodel retino a cream 0 025 no rx buy emsam pills in the india trazodone capsules 50mg where to buy terramycin ophthalmic ointment 1 8 oz motilium india no prescription tesco pharmacy online uk order levitra super active 120 mg where to buy lamisil ointment online canadian drugshop com where can i order carafate yasmin online buy generic name for atacand plus cialis vs viagra difference buy benicar with visa buy accutane from canada isotretinoin where can i buy baridium online without a prescription baclofen mexico companies only cialis tadalafil 20mg wirkung discount canadian pharmacy bupropion tetracycline ulcerative colitis lawsuit buy aprovel in india online buy oristal bulk pill rx health trandate products can i make hyzaar cheapest online order zithromax how many aspirin can i take to get high seroquel for sale online tadapox to buy in australia generic gasex usa pharmacy non prescription alavert pharmacy obelit results forum buy viagra jelly from mexico online retin a. 1%buy online mebendazole or albendazole over the counter what are some generic drug names for synthroid nolvadex discount voucher buy cipralex low cheap price order nimotop tablets trial erection packs 1 delivery how long does it take for elavil to work for anxiety no prescription haridra sale best place to buy frusemide in usa feldene pills buy amaryl online in usa levitra 20 mg 4 film tablet buy diamox 5 over the counter substitute for valtrex acheter prilosec medazole india pharmacy top 10 online tretinoin sites triamterenum medicine online reputable cialis online without prescription amlodipinbesilat tablets uses arimidex tablets online prinivil mg buy buy capoten online usa buy bactroban generic vasotec no script acheter nexium en ligne strattera ordering online pharmacy cost of strattera at cvs celebrex online canadian aricept fast mexico actonel india pharmacy where to buy viagra jelly online canada how to make viagra at home for men comprar cialis online doxycycl hyc 100mg cap for acne allegra online pay paypal furosemide 40 mg tablets side effects erection packs 2 canada overnight delivery lariam online bestellen order abilify 2mg licensed pil perancang yasmin comprar lamisil original en madrid what drug category is indocin where to buy synthroid online without a prescription azurette to buy in the uk without a prescription buy bupron pills in the uk clonidine buy usa american discount pharmacy hollywood fl can order kamagra gold canada comprar viagra original en 24 horas order antara online no prescription with a amex lisinopril hctz 20 12.5 mg lupin metronidazol legal us generic evecare in usa flovent inhaler for sale robaxin tablets canada tetracycline canada pharmacy codeine promethazine syrup uk buy tizanidina online from india generic tricor medication what does kamagra look like what happens when you overdose on anxiety pills cialis soft limited india celapram australia price qsymia cost walgreens do side effects of pamelor go away buy lansoprazol online no prescription medrol medication information mercury drugstore online what is doxycycline hyclate used to treat microzide order online esperal usa cvs prices uk buy orlistar without prescription ayurslim order online plavix drugs interactions how to get pregnant with twins using fertility drugs mail order erection packs 1 buy cheap suhagra pills order floxin online uk online pharmacy no prescription needed elimite buy naprosyn tablets india doxycycline 100mg tablets for dogs prilosec from canada with no prescription cheapest ponstel paypal buy sinequan online with out prescription duphalac india pharmacy cheap canadian meclizine no prescription buy furosemide tablets india mentat medication side effects tretinoin 0 05 with out a prescription zantac online in us lipitor generic price drop common side effects of seroxat boots pharmacy online diagnosis cipralex cheap us pharmacy switching from propecia to proscar bisoprololi fumaras online from canada best generic celexa review buy arimidex online low cost tenormin raloxifeno drug in germany pharmacy suppliers of etabus in us zovirax online pharmacy shipped to canada uroxatral woldwide shipping order alesse online no prescription altace without prescription canada where to isoptin canada pharmacies online that sell zebeta allopurinol brand positioning endep 10 amitriptyline tablets misoprostol abortion side effects buy pamelor 20 apcalis sx with no rx caffeine ergotamine birth control online uk purchase viagra 500mg what is silagra for sale ginseng legal online styplon paxil drugs forum indian lasix misoprost uk companies only 10 lidocaine cream buy trazodone from india side effects of furosemide buy cialis 15mg online buy cheap combivent using pay pal how long does it take for topamax to work for headaches buy nizagara tablets india buy trial erection packs 3 without a subscription a good web page to buy decadron with no script eulexin next day delivery best site for tretinoin 0,05 buspar medication and weight gain buy aprovel boots where can i buy lasix water pills dipyridamole generic for vipps certified online pet pharmacy cipla finpecia uk buy levitra professional tablets isoniazid barato buy over the counter elocom online buy genuine unisom uk where can i get some shallaki paxil over the counter uk sumycin tablets for sale what is zebeta tablets sarafem birth control online us buy styplon online no prescription us olmesartan medoxomil price buy kamagra oral jelly in singapore buy acnetane inhaler canada plavix fast uk zyvox with no perscription kelnor discount voucher synthroid overseas colcrys colchicine side effects best over the counter inhaler for asthma order doxazosin from india without prescription bentyl dose children buy kamagra oral jelly pills in the canada alesse online in usa can you get viagra jelly over the counter venlafaxina online purchase how long for digoxin to take effect pyridium price online non prescription pharmacy reviews avapro comparable safe place to buy cialis bentyl uk pharmacy is micronase available on line in canada xeloda online forum toprol pills online in the india buy ciprofloxacina online with no prescription buying rumalaya forte in manchester amoxil pills online in the mexico zantac india tadalis sx not generic elocon mg order india pharmacies online that sell revatio comprar zentel original tizanidina online ordering buy doxycycline pills india how to order domperidone from new zealand what is keflex used to treat to buy medrol dosepak purchase pyridium drug abana rx cipro uses for best place to buy propranolol online how long does cialis last what is erythromycin used for in cats fosamax express canada is it safe to order evecare salbutamol without a prescription from mexico diprolene india companies only where coumadin treatment disulfiramo usa cvs prices buy arjuna capsules generic fluticanose switzerland much does doxycycline cost australia no rx needed pet meds most reliable place to buy dapoxetine online tamoxifen daily use reviews zetia generic mexico carafate prescription assistance viagra super active pills buy isoptin fast mexico what is obelit drugs sarafem birth control online india

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 99/77 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start.


03.2013 - "Krople w recepturze aptecznej - nie takie straszne jak myślimy!" Drukuj Email
marzec 2013, nr 79/57 online
   W poprzednim artykule odpowiedzieliśmy sobie na pytanie, kiedy przeliczanie dawek nie jest potrzebne, a wręcz nie ma sensu. Należałoby wobec tego przyjrzeć się teraz sprawie kiedy dawki należy sprawdzać i przeliczać.

   Zgodnie z FP IX, lekarz przepisując dawkę przekraczającą dawkę maksymalną zobowiązany jest ten fakt oznaczyć na recepcie. W przypadku, gdy z treści recepty wynika zastosowanie przez lekarza dawki przekraczającej dawkę maksymalną, a brak jest właściwego oznaczenia dawki na recepcie, farmaceuta wydający lek powinien porozumieć się z lekarzem, który wystawił receptę, w celu potwierdzenia świadomego przekroczenia przepisanej dawki. W przypadku niemożności wyjaśnienia celowości przekroczenia maksymalnej dawki jednorazowej lub dobowej, farmaceuta wykonuje lub wydaje lek w dawce odpowiadającej dawce maksymalnej z uwzględnieniem przepisanej drogi podania leku i częstotliwości podawania.

   Jednocześnie należy pamiętać, iż ustalone w Farmakopei dawki maksymalne są to największe dawki stosowane w lecznictwie i mogą być przekroczone tylko w sposób świadomy i to w określonych przypadkach. Z kolei dawki zwykle stosowane są to dawki przeciętne, mające charakter orientacyjny i wywołujące określone działanie zapobiegawcze, diagnostyczne lub lecznicze.

   Konkludując, należy sprawdzać i obliczać dawki maksymalne dla substancji aktywnej biologicznie używanej wewnętrznie, która należy do wykazu A, B i N i dla tych z wykazu C, dla których jest ustalona dawka maksymalna. Takim przykładem są sole bromu, zwane potocznie „bromkami” stosowane w różnej formie w leku recepturowym, zarówno w postaciach oficynalnych, jak i kompozycjach autorskich lekarzy. Problem dawkowania soli bromu scharakteryzowano w tabeli 1.

Tabela 1. Tabela dawkowania najczęściej stosowanych w recepturze aptecznej soli bromu według FP IX.

*kliknij, aby powiększyć
UWAGA: dla preparatów zawierających więcej niż jedną sól bromkową maksymalna łączna dawka dobowa wynosi 1,0 gram (w tym bromku amonowego  maksymalnie 0,5 grama).
   Z powyższego zestawienia jasno wynika, iż mamy określoną z góry sumaryczną dawkę dobową soli bromu na poziomie 1,0 grama, w tym bromku amonowego nie więcej niż 0,5 grama. Z oczywistych względów nie ma podanych w tabeli dawek pozostałych, ponieważ wynikają one bezpośrednio ze sposobu dawkowania porcji leku określonego przez lekarza.

    Sprawdzanie i przeliczanie dawkowania nie dotyczy jedynie substancji dla których dawki znajdują się tylko w FP IX. Należy sprawdzić także dawki substancji o których wiemy że są z wykazu A, B lub N, a z różnych przyczyn nie znalazły się w aktualnej Farmakopei. To że ich tam nie ma, nie zmienia ich siły działania. Dawek maksymalnych dla takich substancji należy szukać w starszych wydaniach Farmakopei.

   Pierwszym krokiem przy sprawdzaniu poprawności dawkowania powinno być ustalenie farmakopealnej dawki maksymalnej, czy to dobowej czy to jednorazowej. Bardzo często przy odpowiedniej wprawie już to pozwala nam na określenie czy dawka została czy nie została przekroczona. Nie wolno oczywiście zapominać o pacjencie tzn. czy jest osobą dorosłą czy dzieckiem, bo w tym drugim przypadku jesteśmy zobowiązani do odpowiedniej weryfikacji (przeliczenia), zgodnie z zasadami rozliczania dawek dla dzieci. Każdy z farmaceutów ma zapewne swoje sposoby czytelnego przeliczania dawkowania w oparciu o farmakopealny „Wykaz Dawek”, ale z doświadczenia dydaktycznego możemy podpowiedzieć, że wygodnie jest porównywać dawki przeliczone z normą również w postaci prostej tabelki z podziałem na dawki zwykle stosowane i maksymalne, jednorazowe i dobowe. Schemat taki sprawdza się szczególnie jeśli do rozliczenia pozostaje dawkowanie dla dzieci.

   Kolejnym etapem jest ustalenie, jaką parcjalną ilość całej postaci leku – syropu, proszku, mieszanki, czy kropli przyjmie pacjent jednorazowo, a ile dobowo. Ten element przeliczania dawkowania, choć wydaje się banalnie prosty może nastręczyć dużo trudności zwłaszcza, kiedy brakuje dokładnego rozeznania w kwestii tzw. „miar domowych”.

   Problem ten nabiera szczególnego wymiaru, jeżeli postać leku tworzą różne roztwory pod względem charakterystyki fizykochemicznej, na przykład mieszanka roztworu wodnego i syropu lub syropu i nalewki. Gdy ilość leku recepturowego, jaką przyjmie pacjent została w sposób poprawny wyliczona, możemy obliczyć ile w tej ilości znajduje się faktycznie substancji biologicznie czynnej. Ilość tę porównujemy z odczytanymi z Farmakopei dawkami i możemy w sposób jasny i czytelny odpowiedzieć czy dawki maksymalne zostały bądź nie zostały przekroczone.

       Spośród preparatów podawanych wewnętrznie najwięcej obaw związanych jest z obliczaniem dawkowania w kroplach. Nie jest to jednak takie trudne. Prześledźmy cały proces na podstawie hipotetycznej recepty – celowo skomplikowanej obliczeniowo.
Nicethamidi sol. 6,0
Adonidis vern. Trae 6,0    
Kalii Bromidi
Aquae aa 4,0
Luminali natrici 2,0
Chlorali hydrati 1,0

M.f. guttae, S. 3 razy dziennie po 20 kropli

   Pierwszą czynnością, zarazem kluczową jest ustalenie ilości gotowej formy leku wyrażonej w gramach jaką pacjent zażyje jednorazowo i dobowo. Żeby tego dokonać, należy pogrupować składniki recepty ze względu na rozpuszczalność w składnikach płynnych lub rozpuszczalnikach stanowiących również składniki recepty. W omawianym przypadku Nicethamid jest roztworem i ma sobie właściwy ciężar jednej kropli, podobnie nalewka z miłka wiosennego. Ale co zrobić z solą sodową luminalu, bromkiem potasu i wodzianem chloralu? Otóż związki te rozpuszczają się w wodzie, dlatego należy wziąć pod uwagę iż ilości tych substancji zwiększą nam masę roztworu wodnego. Zgodnie z powyższym otrzymamy:
Nicethamidi sol. - 6,0 grama roztworu
Adonidis vern. Trae - 6,0 grama roztworu
Wodny roztwór bromku potasu, luminalu sodowego i wodzianu chloralu – 11,0
   Krople są w jakiś sposób pewną konkretną, ściśle ustaloną objętością – oczywiście na wielkość kropli ma wpływ rodzaj naczynia z którego ta kropla powstaje. Niemniej jednak jeśli mówimy o kroplach recepturowych zawsze mamy na myśli tzw. kroplomierz normalny. Standardowe kroplomierze są wykonane ze szkła praktycznie bezbarwnego. Dolny koniec ma okrągły otwór o płaskiej powierzchni i kącie prostym wobec osi. Mogą być stosowane inne kroplomierze, pod warunkiem, że spełniają wymagania następującego badania wg FP IX. Dwadzieścia kropli wody w temperaturze 20+/-1C wypływających swobodnie z kroplomierza utrzymywanego w położeniu pionowym, przy stałym wypływie 1 kropli na sekundę, waży 1000+/-50mg. Kroplomierz musi być starannie oczyszczony przed użyciem. Należy wykonać trzy oznaczenia z każdym kroplomierzem. Żaden wynik nie może różnić się o więcej niż 5% od średniej z 3 oznaczeń.

   Reasumując, z kroplomierzem normalnym jest tak jak z farmakopealnym pacjentem, według którego wylicza się dawki zwykle stosowane i maksymalne - czyli jest znormalizowany. W myśl definicji kroplomierza normalnego jest to taki kroplomierz z którego 1,0 gram wody wypływa 20 kroplami w temperaturze pokojowej 20°C z kapilary o średnicy u dołu 3mm. O wielkości kropli decyduje: napięcie powierzchniowe cieczy, średnica kroplomierza, wysokość słupa cieczy, czystość powierzchni szkła, temperatura itp.

   Niemniej jednak jesteśmy w dalszy ciągu w kategoriach objętościowych i pojawia się wtedy problem powiązania masy pojedynczej kropli z ilością wagową preparatu farmaceutycznego jaką ma spożyć pacjent. Aby realnie przeliczyć objętość na masę potrzebujemy oczywiście dodatkowej wielkości fizycznej – gęstości w myśl równania:

   I w dalszym ciągu jesteśmy w tak zwanej kropce. Oczywiście moglibyśmy po wykonaniu recepty dokonać pomiaru gęstości otrzymanej cieczy chociażby metodą piknometryczną, ale my potrzebujemy dokonać przeliczeń przed wykonaniem recepty tak, aby w przypadku jakiejkolwiek pomyłki lekarskiej dokonać jeszcze odpowiedniej korekty. Należy tu jeszcze nadmienić, że objętość kropli jest uzależniona od napięcia powierzchniowego cieczy. Z pomocą przychodzi nam tu znowu kroplomierz normalny, a ściślej sporządzone na jego podstawie doświadczenia stabelaryzowane w FP IV podające masę jednej kropli wybranych cieczy a także ilość kropli która mieści się w jednym gramie.
Tabela 2. Ilość kropli cieczy zawartych w gramie i ciężary 1 kropli według FP IV.

*kliknij, aby powiększyć

   W rubryce 2 podano ilość kropli, wypływających z kroplomierza normalnego z 1,0 grama różnych cieczy w temperaturze 15-200C. W rubryce 3 podano ciężary kropli różnych cieczy, wypływających z kroplomierza normalnego w temp. 15-200C. Dokładność danych jest na poziomie +/-5%.

   Dla cieczy czy też roztworów nie występujących w tej tabeli możemy dokonać prostego pomiaru w aptece, korzystając po prostu z kroplomierza normalnego, odważając dokładnie jeden gram danej cieczy i licząc jednocześnie ilość kropli.

   Oczywiście chcielibyśmy wykonywać leki jak najdokładniej w myśl powszechnie używanego sformułowania „dokładnie jak w aptece”. Niemniej jednak do prawidłowego wykonania recepty wystarczą nam pewne przybliżenia. Jesteśmy tak naprawdę ograniczani dopuszczalnym odchyleniem od zawartości substancji czynnej w pojedynczej dawce preparatu, która nie może przekroczyć średnio 5%.

   W związku z powyższym w oparciu o tabelę 2 z FP IV obliczamy masę porcji jednorazowej lub dobowej przyjmowanej przez pacjenta w oparciu o średni ciężar jednej kropli. Problem może pojawić się wówczas gdy w skład recepty na krople wchodzą dwie różne ciecze – o różnym napięciu powierzchniowym i różnej gęstości i dodatkowo jakieś substancje stałe. Gdyby pominąć substancje stałe, ciężar kropli cieczy obliczylibyśmy jako średnią arytmetyczną. Dla substancji stałej nie mamy siłą rzeczy określonej masy kropli. Przyjmujemy wówczas, że substancja stała tworzy z odpowiednią cieczą roztwór, dla którego mamy już określone potrzebne parametry jak ciężar kropli czy ilość kropli w gramach. Do ustalenia - i jest to niejako kluczowy element - pozostaje jaki roztwór utworzy dana substancja stała. Musimy tutaj odnieść się do jej rozpuszczalności i przyjmujemy zasadę, że substancja tworzy roztwór z tą cieczą, w której jest lepiej rozpuszczalna. Ma to zresztą przecież wpływ na samo wykonanie – najpierw substancje rozpuszczamy w odpowiednim rozpuszczalniku, a dopiero później łączymy roztwory.

   Podobne rozważania, dotyczące takich samych kwestii powinniśmy przeprowadzić dla innych postaci leku płynnego ad usum internum. W takich postaciach leku, zamiast kroplami posługujemy się miarami domowymi takimi jak łyżka czy łyżeczka. Różnice w masach dla tych miar domowych są zależne od gęstości cieczy (napięcie powierzchniowe nie odgrywa tu najważniejszej roli) i są dość spore. Ale tym zajmiemy się w kolejnym artykule.

dr n. farm. Michał Krzysztof Kołodziejczyk
Specjalista Farmacji Aptecznej
Starszy Wykładowca
Zakład Technologii Postaci Leku
Katedra Farmacji Stosowanej
Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr n. farm. Michał J. Nachajski
Zakład Technologii Postaci Leku,
Uniwersytet Medyczny w Łodzi

[1]    Farmakopea Polska IX, tom II, URPL, WMiPB, 2011, Warszawa, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne.
[2]    Farmakopea Polska IV, tom II, PZWL, 1970, Warszawa.
[3]    Krówczyński L.: Ćwiczenia z receptury, Collegium Medicum UJ, 1994, Kraków
[4]    Krówczyński L., Jachowicz R.: Ćwiczenia z receptury, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000, Kraków

« poprzedni artykuł   następny artykuł »