benazepril 20mg tab ethex buy humalog uk vibrox tablets for sale stilnox side effects forum eisai aciphex patient assistance programacitabacivir clomid for 8 dollars online big mountain drugs cymbalta withdrawal side effects wiki xenical reviews orlistat side effects viagra a sherbrooke xeloda side effects capecitabine chemotherapy claritin side effects weight gain can you buy viagra in puerto rico atacand side effects doctor women viagra available in india next day metronidazole or flagyl confidex ingredients in tylenol como poner terramicina oftalmica euthyrox 25 prospect cytotec price in quiapo best price on levitra canada can you break lisinopril in half is there a generic cymbalta 2013 doxinyl succinate metoprolol finasteride generic proscar dalacin c 300mg kapszula order imiquad creme methocarbamol germany lavestra tablettail topiramate for migraine headaches arthritis of the spine disability buy amitriptyline no rx famvir vs valtrex vs zovirax prednisone side effects of prednisone oracea 40 mg capsule mebendazole treatment side effects metformin hcl 500 mg for weight loss zithromax canadian drugstore online elavil online without prescription buy sibutramine diet pills probenecid drug info cong dung renapril 5mg xanax finasteride 1mg best price viagra pfizer price prednisone eye drops donepezil hcl tabs lynoral ethinyl estradiol and levonorgestrel mupirocin 2 sotalol medication and alcohol phexin bd tablets non prescription pharmacies mexico metrogel 0.75 astelin dosage for children side effects of diflucan during pregnancy cialis canada generic celebrex 200mg online female viagra uk buy software update for ipod touch benazepril hctz 20 12.5 cialis schweiz azithromycin no script buy woma viagra in canada serophene success stories buy generic cialas on line estradiol cream cost how much does doxycycline 100mg cost best cialis deals comprar terramicina para los ojos omeprazole side effects capsule pharmacy technician training in chicago zithromax chlamydia isoptin sr etodolac 400 mg reviews artane side effects trihexyphenidyl 2mg zyban reviews desogen birth control pill diazepam side effects dogs online pharmaceutical medications mens meds online cockapoo rescue orange county california price for propecia 1mg norvasc 5 mg side effects accutane comparison buy sildenafil generic viagra doxitab tablets for kids lincocin injection 600 mg levitra in malaysia maxaman reviews on 50 cost for viagra without insurance 283 xenical male enhancement cheap site viagra vardenafil hcl cipla viapro reviews capsule coffee costa rica pharmacy cialis what is zestoretic 20 12.5 mg pentasa mesalamine side effects accutane 5 mg sildalis for sale online pharmacy viagra free sample uk trileptal 300mg pictures nuvigil side effects forum alesse generic brands buy qsiva on line healthy man viagra radio commercial buy viagra in singapore dianabol cycle methandrostenolone tadalafil 20mg uk price alli at lloyds chemist cialis versand aus deutschland metoprolol side effects metoprolol tartrate buy cheap pfizer detrol liquid motrin dosage for children should i take levitra everyday pravastatin medication generic name myambutol 400mg is how many grams lidocaine cream prilocaine cipla tadacip is it illegal to buy lasix online best place to buy furosemide online dyazide side effects hydrochlorothiazide indiabuy antibiotics reglan medication reglan breastfeeding drug stores online usa metazole medication for anxiety kamagranow forum energy anastrozole arimidex kemadrin vs mirapex generic clomid side effects after ovulation get high off of olanzapine can i buy cialis in singapore 90 pilexil capsules venta de cialis buy subutex online uk kamagrafast commerce best site to buy nolvadex online pharmacy dubai strattera usa overnight vardenafil hcl 20mg drug side effects amitriptyline 50 mg cheap walgreens employee website company employer info atepros medicine dictionary plavix side effects 2012 clomid pharmacy synthroid without presription permethrin cream 5 for scabies side effects brand name cialis canada benoquin cream before and after oxybutynin medication side effects cialis buying online zopiclone 7.5mg in usa walgreens weekly ad cvs weekly ad radio ad for viagra cheapest pharmacy to buy a z pack atorlip 20 side effects nautisol 5mg vicodin zyban information medicines cialis super active reviews augmentin dosage chart were to buy prednisolone tablets canada caffeine and breastfeeding and spitting up leukeran for cats biaxin antibiotic dose where to buy indomethacine clotrimazole troche treatment provera side effects medroxyprogesterone acetate penicillin without prescription where to buy viagra in nz cheap viagra pills online synthroid coupons to use with insurance how long paroxetine take to work cymbalta on line not generic success with domperidone for gastroparesis artane 2 mg company starlix medication generic how to buy clomid on line can i take viagra abroad supradol ketorolac english to french zenerx reviews side effects walmart discount drug list software house international jobs 40 mg levitra costco hours of operation costco locations tylenol 3 side effects viagra gives me a headache phone number for cialis insulin resistance symptoms in horses sialis 20mlg geriforte tab medrol dose pack instructions ketorolac toradol dosage accutane without prescription miami coversyl advanced levitra generic walmart pharmacy drug list detrol medication interaction mirtazapine remeron side effects in elderly nizoral 2 shampoo minoxidil foam generic support pharmacycustomercare com promethazine codeine syrup companies ibuprofen side effects liver brand online valtrex no prescription levofloxacin 750 mg side effects high blood pressure and kidneys oxazepam 15mg capsule package deal on cialis and levetra glyprin aspirin for dogs pyridium canada pharmacie en ligne sildenafil toprol side effects toprol xl is there a generic for celebrex clavaseptin dosage for cats order prednisone online no prescription exelon corp jobs se puede tomar alchol con septra ds buy viagra with e check pharmacy express scam levothyroxine to buy uk clozapine monitoring guidelines for clinical trials online pharmacy colchicine pramipexole dosage rls lexapro coupons diarex pro series silicone bracelets cunto cuesta la viagra en wallgreens alli free shipping minoxidil side effects for women rapidtabs pills propecia cost is there viagra for women venlafaxine 150mg no rx desyrel for sleep problems captopril capoten medication amphetamine withdrawal symptoms drug cardura xl 8mg revia medication cost getpharma uk national lottery fluconazole for dogs with valley fever celexa manufacturer canadian online phamacy cipro overnight aristocort cream generic name metoprolol tartrate ivermectin online condyline 5 of 1500 generic synthroid 75 mcg viagra 50mg price pfizer hydrochlorothiazide pills canadian online pharmacy viagra haloperidol 2mg tab pyrocaps 20mg cialis cheap cialis in the united states acquisto levitra desyrel 50mg side effects buy atomoxetine hydrochloride capsules prednisona contraindicaciones rocket stove plans order ventolin inhaler next day remeron no prescription needed ciproxin ciprofloxacin 500mg avodart hair loss fda approval metformin otc colchicine gout treatment dose arthritis in the knee exercises cialis compra amoxicillin no script lisinipril without a prescription sotalol hcl 80 mg side effects thyroxine sodium no perscription pharmacy technician letter login bactroban ointment nasal immediate delivery or refund baytril for cats dosage cytoxan chemotherapy lergigan forte healty man side effects of alfuzosin hcl er 10 mg tablet adalat sony tv serial latest episode 2012 mirtazapine 15 mg for dogs kamagra fruit tablets uroxatral vs flomax floxin otic 0.3 dosage dormidina 12.5 lipitor recall 2012 abcliposafe ordering clozaril online avapro dosage macrobid 100mg medication content marketing jobs risperdal no prescription cholesterol lowering foods most effective cardizem cd side effects ranitidine zantac lumigan generics cost of generic viagra in canada confidex reviews for fifty doxycycline for dogs with lyme disease avana cypress estates review haloperidol 5mg side effect overnight drugs no rx best non prescription pharmacy walmart erection pills ajanta pharma products pharm support groupgeneric cefixime 400 mg uses trazodone hcl 50 mg para dormir safe place online to order cytotec nolvadex side effects to report claravis accutane manufacturer paroxetine hcl 30mg eli lilly cymbalta coupons where to buy prednisone online fempro software update frumil ls propecia sale price vosteran search delete benadryl dosage for dogs itching arava side effects leflunomide mechanism cialis canada pharmacy reviews cheap acyclovir diabecon himalaya products price buy viagra online in mumbai 126 biaxin 500 mg clarithromycin buy moduretic online the best pharmacy online can you get antivert over the counter feldene canadian snafi price in pakistan binozyt 500mg rimonabant and fdarisperdal accutane at a discounted rate viagra uk sales jasmine villegas twitter buy tinidazole 500mg lisinopril cough flagyl antibiotic used to treat rosacea omnicef side effects rash thyroxine on line sales malaseb wipes ingredients uroxatral side effects bph spring valley pills for better erection company 98223 periactin for dogs noroxin medication administration phenamax reviews on apidexin cheap super generic cialis generic lipitor and pharmacy doxycycline 100mg x 180 pills is propecia safe prevacid side effects medication octreotide infusion for carcinoid tadalafil 40mg seroquel for sleep side effects free clomid atomoxetine dosage buy accutane australia who found good viragra uroxatral 10 mg patients first washington potassium hydroxide suppliers kamagra gold 100mg review sildenafile citrate 100mg prix olanzapine fluoxetine combination low cost pharmacy online peomethazine without prescription napflam tablets gineric viagra from canada indian generic viagra insulin resistance symptoms septran pediatrico tofranil medication and migraines lialda coupon 2014 calendar is cyproheptadine made in india inderal for anxiety medication permethrin spray insecticide to kill scabies on furniture orlistat 120mg capsules reviews ornidazole treatment for cialis 5mg bestellen nl progesterone only birth control and breastfeeding buy suboxone 8mg online furadonin russell ivermectin horse wormer for goats samonas sound therapy zanaflex medication side effects voltaren 50 mg london diazepam 10 to buy on line what is the antibiotic flagyl used for cataflam side effects pain viamedic complaints against dentists femara letrozole for ovulation nolvadex side effects for men metallica enter sandman video long term side effects of cialis ciprotab 250 ninjaciproxin betnesol n eye drops thai pharmacies online differin gel 0.3 savings page lopid 600 mg triglycerides normal range vasotec medication ingredients cipro with out script puretone hearing aids mesa az minomycin for dogs stromectol online brighter tomorrow can benadryl brain hemorrhage starlix 120 mg daily reglan dosage for rabbits buy cialis miami 1mg finasteride no prescription metallica songs seek and destroy sildenafilo teva 100 mg leconfield wines and spirits compra segura viagra generica generic floxin atenolol and weight gain beta blockers mebendazole vermox over the counter eutirox efectos secundarios trimox 500mg antibiotic tadalis sx soft avedox fc 160 buy liquid antibiotics online modified campers viagra online with echecking tegretol 200mg en espanol periactin order online xanax from canada finasteride without prescription uk florinef side effects dose how to make codeine celebrex generic podofilox 0.5 solution or gel for sale sinequanone definition of socialism womens viagra for sale generic advair diskus pharmacy online rapidtabs wikipedia dictionary toradol medication side effects lergigan 25mg ephedrine viagra statistics therapy dogs international soviclor aciclovir tablets bp elocon lotion for ears buy periactins online lisinopril overdose death eltroxin 0 1mg folic acid cialis online kaufen sildenafil pulmonary hypertension in dogs viagra spain misoprostol induction protocol digoxin and potassium relationship ovral 21 en mexico buylowdrugs canada immigration best on line deals viagra oracea rosacea reviews vidalta mexico best time to take cialis buy misoprostol tablets online suhag raat stilnox side effects dose levoxyl side effects drugs protonix medication pantoprazole viagra ohne rezept per nachnahme sertralina para que sirve digoxina dosis parafortan tabs furniture nymphomax review slimex capsules 10mg zoloft no perscription fast laxifen dosis de insulina rx cialis cost clomid to buy no prescription where to buy real cialis asthma action plans mexitil medication celebrex 200 mg dosage for adults online pharmacxy amoxicillin or cephalexin for sinus infection zoloft weight gain propranolol overdose dosage can you buy antivert over the counter bactroban nasal ointment coupon misoprostol for miscarriage metronidazole czech republic pillule viagra quebec neurocet with apresflex and fruitex bňÄâ sertraline withdrawal symptoms medication augmentin side effects in dogs i should have taken the blue pill augmentin bambini supposte micardis plus side effects hydrochlorothiazide generic substitute for avodart pharmaceutical companies india cialis 5mg best price india digoxin level cpt code serp 5101 1 cialias on line zofran side effects constipation acnelyse cream information system lasix and potassium side effects precio redustat cefixime drug class rapidtabs wikipedia francais tegretol 200mg side effects bystolic nebivolol beta blockers levitra after eating motrin and robitussin interactions costco photo center login photo center northwest canadian pharmacy

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 107/85 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Wszechnica arrow 12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku."


12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku." Drukuj Email

grudzień 2011, nr 64/42 online



    W ulotkach informacyjnych leków często znajdujemy wartości jego parametrów farmakokinetycznych, takie jak wartość biologicznego okresu półtrwania, biodostępność, szybkość eliminacji czy stopień wiązania z białkami krwi. Dane te obrazują rozmiar i czas działania leku w organizmie, a także pozwalają ustalić indywidualnie dawkę dla pacjenta. Farmakokinetyka zajmuje się matematycznym opisem losów leku w organizmie i jest ściśle związana z formą leku oraz drogą jego podania. Lek po dostaniu się do organizmu ulega procesom takim jak uwalnianie, wchłanianie,  dystrybucja,  metabolizm i wydalanie, które determinują moment wystąpienia efektu farmakologicznego. Substancja lecznicza po uwolnieniu z postaci leku ulega wchłonięciu do krwi, przenikając poprzez błony lipidowe na zasadzie transportu biernego, aktywnego, konwekcyjnego, ułatwionego, przez pary jonowe lub pinocytozę.

   Leki podane doustnie i w niektórych przypadkach podane doodbytniczo, przechodzą przez wątrobę, gdzie w obecności enzymów mogą ulec metabolizmowi w procesie pierwszego przejścia. Leki podlegające w dużym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia mogą być w dużym procencie inaktywowane po podaniu doustnym, np. triazotan glicerolu, lidokaina, co oznacza, że mogą nie uzyskać stężeń terapeutycznych we krwi. 

   Lek dostawszy się do krwi wiąże się w sposób odwracalny z białkami, lecz właściwe działanie farmakologiczne może wywierać tylko wolna, niezwiązana część leku. Z krwi lek przechodzi przez kolejne błony biologiczne do innych płynów ustrojowych (limfa, woda pozakomórkowa) i tkanek, czyli następuje jego rozmieszczenie w organizmie (dystrybucja). Dystrybucja jest procesem odwracalnym, to znaczy, że lek obecny w krwi jest stale w równowadze z innymi płynami ustrojowymi, stąd zmiany stężenia leku we krwi mogą być wskaźnikiem zmian stężenia leku w innych tkankach. Z tkanek lek przechodzi z powrotem do krwi i jest wydalany albo w postaci niezmienionej przez nerki, ślinę lub mleko, albo ulega metabolizmowi w wątrobie. Metabolity są usuwane wraz z niezmienionym lekiem i innymi produktami przemiany materii. 

   Wymienione procesy można opisać przy pomocy parametrów farmakokinetycznych na podstawie oznaczonych doświadczalnie stężeń leku we krwi i moczu, co wymaga przyjęcia odpowiedniego modelu. W farmakokinetyce model taki stanowi układ kompartmentów oddzielonych od siebie błonami, przez które lek i/lub jego metabolity mogą przechodzić z mierzalną szybkością. Poszczególne kompartmenty tworzy zespół tkanek bądź narządów w którym występuje jednorodne stężenie substancji czynnej. W organizmie można wyróżnić kompartment centralny (krew i dobrze unaczynione narządy) i tkankowy. Wyróżnia się modele jedno-, dwu-  lub wielokompartmentowe oraz farmakokinetykę bezmodelową. 

   W farmakokinetyce rozróżnia się dwie drogi podania: dożylną i pozanaczyniową. Lek podany dożylnie przedostaje się do krwi i szybko rozmieszcza w tkankach. Przez pobieranie kolejnych próbek krwi można oznaczyć szybkość eliminacji leku w czasie. W farmakokinetyce liniowej zmiany takie zachodzą według krzywej wykładniczej, co oznacza, że w danym czasie określona ilość leku jest eliminowana w jednostce czasu. Proces, który zależy od zmian stężenia w czasie, nazywa się reakcją pierwszego rzędu i jest typowy dla  większości leków. Jeżeli natomiast układy enzymatyczne odpowiedzialne za metabolizm ulegną nasyceniu, to kinetyka eliminacji zmienia się do zerowego rzędu, tj. eliminacja zachodzi przy stałej szybkości i nie podlega wpływowi zwiększonego stężenia leku (np. etanol, fenytoina). Mając linearyzację wykresu można obliczyć podstawowe parametry farmakokinetyczne jak: stała szybkości eliminacji, biologiczny okres półtrwania, objętość dystrybucji, pole pod krzywą zależności stężenia od czasu, dostępność biologiczną w podaniu pozanaczyniowym, maksymalne stężenie leku, stałą szybkości absorpcji. 

   Objętość dystrybucji to hipotetyczna objętość płynów ustrojowych, w której po równomiernym rozmieszczeniu lek miałby stężenie takie jak w osoczu krwi. Jeżeli objętość dystrybucji dorosłego człowieka wynosi do 5 litrów, to zakłada się, że dystrybucja leku jest ograniczona wyłącznie do układu krążenia, do 15 L wskazuje na rozmieszczenie leku w płynie zewnątrzkomórkowym, a powyżej 15 L wskazują na rozmieszczenie leku w całej przestrzeni wodnej organizmu i pewnych tkankach. Objętość dystrybucji ulega zmianom w stanach patologicznych wywołanych schorzeniem nerek, wątroby, układu krążenia.

   Biologiczny okres półtrwania leku to czas, w którym stężenie leku we krwi zmniejszy się do połowy po uprzednim równomiernym rozmieszczeniu leku w ustroju. Biologiczny okres półtrwania można określić jako bardzo krótki (do 1 h) ma lidokaina, krótki (od 1 do 4 h) ma kwas acetylosalicylowy, a średni (4-10 h) efedryna. Długi (10-24 h) biologiczny okres półtrwania ma chlordiazepoksyd, zaś bardzo długi - powyżej 24 h - digoksyna. Biologiczny okres półtrwania jest wielkością niezależną od dawki.

   Stała szybkości eliminacji jest ilością leku, która jest eliminowana w jednostce czasu. Na wartość stałej eliminacji i biologicznego okresu półtrwania wpływają: płeć, rasa, wiek, stany chorobowe, równoczesne podanie innych leków. 

   Klirens leku jest to objętość krwi lub osocza oczyszczonego z leku w jednostce czasu. Klirens jest sumą poszczególnych wartości klirensu metabolicznego i nerkowego. Klirens może służyć jako wskaźnik eliminacji leku przez wątrobę lub nerki oraz do określenia schematu dawkowania. W leczeniu dąży się do utrzymania stałego stężenia terapeutycznego leku w osoczu w określonym czasie. Stałe stężenie uzyskuje się, gdy szybkość przedostawania się leku do krążenia równoważy szybkość eliminacji. 

   Dostępność biologiczna określa proporcję między ilością podanego leku, a ilością leku przedostającego się do układu krążenia. Biodostępność wynosząca 100% występuje po podaniu dożylnym.

   Kluczowym czynnikiem wpływającym na biodostępność leku, ze względu na wielkość resorpcji jest droga podania. Najczęściej stosowanym sposobem podania leków jest droga doustna. Jednak jest nie jest ona odpowiednia dla leków, które są rozkładane przez kwas lub enzymy obecne w przewodzie pokarmowym (np. insulina, benzylopenicylina). Błona śluzowa jamy ustnej dzięki dobremu ukrwieniu jest dobrym miejscem resorpcji, jednak ograniczonym ze względu na małą powierzchnię. Drogą tą można podawać substancje czynne w małych dawkach w postaci tabletek dopoliczkowych lub podjęzykowych. W żołądku na czczo występuje środowisko kwasowe o pH 1-3, co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych kwasów, które wówczas występują w formie niezdysocjowanej. Obecność pokarmu zmienia pH treści żołądka do ponad 6, a czas przebywania poszczególnych form leków w żołądku może być bardzo różny. Formy płynne zwykle przebywają w żołądku od 10 do 50 minut, a tabletki niepodlegające rozpadowi od 30 minut do 7 godzin. Jelito cienkie ze względu na dużą powierzchnię zaopatrzoną w kosmki ma bardzo dobre właściwości resorpcyjne, a naczynia krwionośne włosowate i limfatyczne zapewniają szybkie odtransportowanie wchłoniętych substancji do krwi. Wartości pH są różne w zależności od odcinka jelita: w górnym wynosi ono 5,5 i kolejnych segmentach wzrasta do 7,5 co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych zasad. Okrężnica ma mniejszą powierzchnię i zawiera bakterie, których działanie wykorzystuje się do uwolnienia substancji czynnych z powłoczki długo uwalniających się postaci leku. Odbytnica ma niewielką powierzchnię, ale jest bogato unaczyniona i stanowi dobre miejsce resorpcji. Podawanie doodbytnicze stosuje się w celu uniknięcia efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Żyły odbytnicy stanowią odpływ górny prowadzący strumień krwi przez żyłę wrotną do wątroby i odpływ poprzeczny uchodzący z obejściem wątroby do dużego krążenia. Z tego powodu w zależności od umieszczenia czopka w odbytnicy  można uniknąć efektu  pierwszego przejścia. Wchłanianie w odbytnicy zależy od rozpuszczalności substancji leczniczej w wodzie i lipidach oraz od rodzaju podłoża czopkowego. Wchłanianie substancji leczniczych z masła kakaowego zachodzi przez wszystkie żyły odbytnicze, ponieważ masło kakaowe rozprzestrzenia się po całej odbytnicy, w związku z czym efekt pierwszego przejścia częściowo zachodzi. Podłoża triglicerydowe pozostają w dolnej części odbytnicy, więc substancje w nich zawarte wchłaniają się bezpośrednio do krążenia ogólnego, z pominięciem wątroby. Dopochwowo podaje się leki działające miejscowo, ale błona śluzowa pochwy jest mocno ukrwiona, więc może nastąpić niezamierzone wchłanianie. 

    Płuca posiadają dużą powierzchnię charakteryzującą się silnym rozgałęzieniem z wytwarzaniem pęcherzyków płucnych dla wymiany gazów i resorpcji pęcherzykowej. Po podaniu leku tą drogą nie występuje efekt pierwszego przejścia, ale miejscowy metabolizm. Korzystna jest inhalacyjna terapia miejscowa stosowana w chorobach dróg oddechowych przy podaniu 1/10 – 1/50 części dawki doustnej. Substancje lecznicze wykazujące wysokie wiązanie receptorowe lub słabo rozpuszczalne dłużej przebywają w płucu. W terapii inhalacyjnej może wystąpić niekorzystny bodziec kaszlowy, reakcje bronchospastyczne lub trudności z precyzyjnym dawkowaniem. Oprócz leczenia miejscowego coraz większą rolę odgrywa systemowe stosowanie tą drogą substancji czynnych (np. insulina wziewna Exubera stosowana do kontroli  glikemii poposiłkowej). 

   Donosowo są podawane w większości leki działające miejscowo. Błona śluzowa nosa powleczona jest gęstą siecią naczyń krwionośnych, co stwarza korzystne warunki do resorpcji substancji o działaniu ogólnym i niepodlegających efektowi pierwszego przejścia, np. hormony peptydowe. Jednak występujące różnice w farmakokinetyce i farmakodynamice leku podanego donosowo mogą być spowodowane małą powierzchnią resorpcji, krótkim okresem przebywania płynnych form, obecnością śluzu nosowego, stanami zapalnymi błony śluzowej nosa, wywołaniem bodźca kichania, uszkodzeniem funkcji rzęskowej, przejściem preparatów płynnych do przewodu żołądkowo-jelitowego lub do płuc, konsekwencją czego może być nieprecyzyjne dawkowanie.

   Leki do oka stosowane są zwykle do worka spojówkowego, gdzie podaje się krople i maści do oczu zwłaszcza o działaniu miejscowym, w infekcjach spojówki i rogówki bądź stanach zapalnych przedniej części oka. Zdolność przyjęcia przez worek spojówkowy postaci leku jest ograniczona, poza tym oko odczuwa podrażnienie mechaniczne, konsekwencją czego jest zwiększone łzawienie i intensywne mruganie powieki, co powoduje częściowe wypłukanie substancji czynnej. Do ucha podawane są leki o działaniu miejscowym w postaci kropli. W przypadku przedziurawienia błony bębenkowej substancja może przedostać się do ucha środkowego, co jest działaniem niepożądanym. 

   Skóra składająca się  z naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej jest trudną do pokonania barierą dla większości substancji czynnych, ponieważ muszą przejść przez warstwy hydrofilowe, liofilowe i znów hydrofilowe. Na skórę stosuje się substancje lecznicze najczęściej w postaci maści o działaniu powierzchniowym (maści epidermalne), w głębszych warstwach skóry (maści endodermalne), na tkankę mięśniową (diadermalne) i o działaniu ogólnym (transdermalne).

    Podania dożylne (i.v.), domięśniowe (i.m.) i podskórne (s.c.) należą do pozajelitowych dróg podania. Dożylnie można podawać tylko roztwory wodne oraz emulsje tłuszczowe do żywienia pozajelitowego. Po podaniu lek przedostaje się bezpośrednio do krążenia i omija bariery wchłaniania, dlatego jest stosowane gdy wymagane jest szybkie działanie (np. furosemid w obrzękach płuc), do podawania ciągłego we wlewie, do podawania dużych objętości, do podawania leków powodujących miejscowe uszkodzenie tkanek (np. leki cytotoksyczne).

   Domięśniowo można podawać roztwory wodne, olejowe, zawiesiny lub emulsje. Podskórnie podaje się roztwory wodne lub zawiesiny. Zazwyczaj dla tych dwóch podań planuje się utworzenie formy depot, aby uzyskać przedłużone działanie ze zmniejszoną częstotliwością podawania, co jest bardziej akceptowalne przez pacjenta. W formach depot występują hormony (octan leuprolidu, triptorelina, azotan ekonazolu, walerianian estradiolu), leki stosowane w schizofrenii (flupentiksol, zuklopentiksol, haloperidol, perfenazyna, flufenazyna), leki stosowane do  odczulania (standaryzowany wyciąg różnych alergenów) oraz leki  w leczeniu cukrzycy (insuliny semilente, lente, izofanowa, dwufazowe mieszanki insulin, insulina ultralente, analogi długo działające – detemir i glargine). Opóźnienie działania w formach depot uzyskuje się przez podanie nieaktywnego proleku w formie estru, eteru lub amidu, który w organizmie zmienia się w formę aktywną (np. estry hormonów steroidowych), podanie estrów w zawiesinie olejowej (np. dekanian flufenazyny), adsorpcję na wodorotlenku glinu (np. wyciąg alergenów), natomiast w preparatach insulinowych przez łączenie insuliny z cynkiem lub protaminą lub zwiększenie wymiarów cząsteczek (zmiana formy amorficznej na krystaliczną). Działanie insulin średnio i długo działających utrzymuje się od 16 do 35 h, przy czym insulina semilente jest zawiesiną amorficznej insuliny cynkowej, a insulina lente jest mieszaniną cynkowej mieszaniny amorficznej (30%) i krystalicznej (70%). Insulina izofanowa jest kompleksem insuliny i protaminy o działaniu do 20 h. Mieszanki insulin zawierają różne proporcje od 10/90 do 50/50 insuliny rozpuszczalnej (ludzkiej) i izofanowej, w których komponenta insuliny rozpuszczalnej zapewnia szybkie rozpoczęcie działania (początek po 30 min, szczytowe po 2-4 h, czas działania do 8 h), a izofanowa przedłuża działanie do 24 h. Produkowane są także mieszanki szybko i krótko działających analogów insuliny ludzkiej (lispro lub aspart) z ich formami zaadsorbowanymi na protaminie, które przewyższają skutecznością mieszanki zawierające klasyczne insuliny ludzkie, gdyż ich faza wczesna bardzo dobrze zagospodarowuje glikemię po posiłku, a faza późna w mniejszym stopniu stwarza zagrożenie hipoglikemią, czyli jest bezpieczniejsza. Insulina ultralente jest zawiesiną słabo rozpuszczalnej zawiesiny cynkowej, która działa do 35 h. Analog długo działający detemir  wykazuje początek działania po 2 h, szczyt po 8 h, czas trwania działania to 16-20 h. Analog bezszczytowy glargine ma początek po 1 h, bez szczytu, a czas działania - 24 h. 

   Opóźnienie działania leku można więc uzyskać przez spowolnienie uwalniania, za czym idzie spowolnienie wchłaniania, zahamowanie biotransformacji, ograniczenie eliminacji, podanie inhibitorów enzymów, rozmieszczenie w głębokich kompartmentach, zwiększenie wiązanie białka, podanie związków obkurczających naczynia lub substancji hamujących wydzielanie w nerkach (np. probenecyd), albo zmianę pH moczu, co wzmaga resorpcję zwrotną słabych kwasów i zasad, jeśli będą występować w moczu pierwotnym w stanie niezdysocjowanym.

   Tkanka mięśniowa jest najlepszym miejscem aplikacji dla form typu depot leków pozajelitowych. Po przejściu w roztwór substancja czynna dyfunduje przez tkankę mięśniową do naczyń włosowatych, które mają większą przenikalność niż np. błona śluzowa żołądka, co umożliwia przyjęcie większych rozpuszczalnych w wodzie molekuł, takich jak np. heparyna.

   Wytwarzane są też formy do stosowania doustnego ze zmodyfikowanym uwalnianiem substancji czynnej w celu osiągnięcia zmiany szybkości  lub miejsca uwalniania. Uwalnianie opóźnione zachodzi w preparatach odpornych na działanie soków żołądkowych, uwalnianie stopniowe jest wtedy, gdy określone części substancji są uwalniane w odstępach czasowych, uwalnianie przedłużone następuje stale przez dłuższy okres, przy czym szybkość uwalniania zmniejsza się wraz z upływem czasu, równomiernie przedłużone uwalnianie przebiega w sposób stały i rozciąga się ze stałą szybkością przez odpowiedni okres, czyli kiedy faza eliminacji nakłada się na proces spowolnionego uwalniania i dochodzi do pozornego przedłużenia okresu trwania eliminacji. W takich preparatach część substancji czynnej pełni funkcję dawki inicjującej zapewniającej skuteczne stężenie terapeutyczne, a druga część dawki podtrzymującej utrzymującej działanie przez dłuższy czas.

   W formach leków typu depot może wahać się farmakokinetyka substancji czynnej w związku z niekompletną resorpcją lub uderzeniowym uwolnieniem całej ilości substancji leczniczej np. w wyniku nieprawidłowego obchodzenia się pacjenta z lekiem lub wytworzeniem się tolerancji. Do zalet form depot można zaliczyć zmniejszenie częstości podania i zmniejszenie łącznie podanej dawki przy uzyskaniu porównywalnego skutku. Jednak nie każda substancja czynna jest odpowiednia do przetworzenia w postać leku o opóźnionym działaniu, np. substancje o wąskim zakresie terapeutycznym (glikozydy nasercowe), zbyt krótkim biologicznym okresie półtrwania 1-2 h (antybiotyki z grupy penicylin) nie występują w formach o opóźnionym uwalnianiu. Dobrymi substancjami leczniczymi dla form depot są takie, które mają średni okres półtrwania 2-10 h i powolną eliminację. 

   Znajomość podstawowych parametrów farmakokinetycznych substancji leczniczych pozwala wytworzyć odpowiednią formę leku dostosowaną do drogi podania. Modyfikacja postaci leku powinna zapewniać pożądany efekt farmakologiczny przy jednoczesnym akceptowalnym przez pacjenta zmniejszeniu częstości przyjmowania leku, zwłaszcza drogą pozajelitową.

dr n. farm. Regina Kasperek

Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej

Uniwersytet Medyczny w Lublinie



1. Brandys J. Zarys biofarmacji. PZWL Warszawa 1984.

2. Danek A. Farmakokinetyczne metody badania leków. Wydawnictwa Akcydensowe Warszawa 1979.

3. Hermann T.W. Farmakokinetyka. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2002.

4. Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M. (red.) Farmacja stosowana. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2003.

5. Janicki S., Sznitowska M., Zieliński W. Dostępność farmaceutyczna i dostępność biologiczna. Ośrodek Informacji Naukowej „Polfa” Sp. z o.o. Warszawa 2001.

6. Krawczyński M. (red.) Farmakoterapia dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2009. 

7. Bauer K.H., Frömming K.H., Führer C. [Pluta J. (red. wyd. polskiego)]. Technologia postaci leku z elementami biofarmacji. MedPharm Polska 2012.

8. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji produktów leczniczych, wyrobów medycznych i produktów biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. 

w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

9. Pharmindex UBM Medica Polska Sp. Z o.o. 2011.

« poprzedni artykuł   następny artykuł »