extenze male enhancement liquid shot thyroxine hormone function toprol xl 25 mg metoprolol succinate diet pills online mirapex withdrawal symptoms daws what is proscar called in mexico yasmin deliz twitter puretone stethoscope company profile what is the topamax dosage for weight loss prozac nation elizabeth wurtzel places that sell lotrel no prescription required drugstore reductil diet pills drugs can you drink on zithromax lloyds pharmacy discounts codes androfin reviews 50 prescription testosterone cream for men tretinoin cream .05 aleve pm for sleep naproxen side effects aleve sildenafil citrate 50mg tab starter pack canadian pharmacy cialis 5mg viagra price per pill walgreens 6 human pheromones to attract men eutirox 75 mcg of synthroid how much do gabapentin sell for side effects of l metronidazole in dogs buy flomaxtra viagra fast delieverly mobic meloxicam 7.5mg side effects jean coutu viagra lamotrigine overdose death tadalafil kaufen deutschland arthritis in the knee surgery phentermine adipex 37.5 costco photo center log para que serve sertralina 50mg sofilex wikileaks medazole 200mg progesterone medoflucon 500 best online pharmacy forum finasteride cheap pravachol side effects dizziness cialis c50 overnight prescription chinese viagra alternative zyban smoking aid probenecid mechanism of action how to buy flagyl 500 mg online pharmacies india prednisone side effects in children obat ketoconazole fluzol 200mg to ml combivent respimat price costco photo center canada glucovance generic name diclofenac 75mg dr tab pac hydrodiuril contraindications definition can i take viagra with effient septrin tablets and pregnancy septra ds 800 160 tablets canadian mail pharmacies glucophage and infertility treatment novo sildenafil doxycycline hyclate acne reviews discover card customer service sildenafil pulmonary hypertension dosage zyrtec d side effects dose risperdal consta dosage buy levitra safely from canada where can i buy nizagra online florida cialis alli at australian pharmacies viagra casero para hombres instantaneo donormyl 15mg z pack antibiotic prices sertralina y sus efectos secundarios buy cialis without a prescription ventolin 100 mg polarmeds reviews pilex tablete zenerx reviews sibutramine for sale with saturday delivery for 15mg ambien withdrawal symptoms nightmares zentel albendazole 0.2g can you buy mebendazole over the counter dentopain fortegames haldol with no prescription amaryl lawsuit best erectile dysfunction pills flonase otc erectalis cipla limited mebendazole vermox treatment pheromones for men to attract women zoloft rx citrate of magnesia laxative dose precose medication finasteride tblets for sale elavil by mail amantadine poisoning on houseamerimedrx actos pioglitazone 15mg ranbaxy pharmaceuticals products myambutol adverse reactions to novocaine viagra preiswert online kaufen nitrazepam vs diazepam for dogs esquina tango austin digoxin side effects eltroxin for weight lossentocort mavi umut depakote withdrawal time celexa canada no prescription buy lasixs water pill propecia reviews forum cheap priligy triamcinolone acetonide cream no scrip cialis canadian pharmacy using paypal strattera and weight loss reviews pyridium over the counter azo cialis mexico tryptizol 10mg uses for coconut canadian pharmacy vipps approved content marketing manager generic alli weight loss clozapine monitoring teva buy tadalafil cheap ovral l side effects buy viagra in poland albendazole dosage for adults clavaseptin 500mg tylenol lotemax ointment coupons polarmeds pharmacy school testosterone and proviron cycle prozac online no prescription buy aciphex from canada no script discount cialis online elavil 75 mg viagra cialis levitra buy viagra in sa online cialis generico come comprare percocet 10 mg picture propecia 5mg kaufen cialis over the counter in the us allegra coupons printable non prescription viagra for sale generika drugstore branches in manila viagra kaufen deutschland cialis over the counter at walmart norfloxacin prospect medical group rhinathiol prospect medical group buspirone medication for cats fanegada conversion chart viagra originale online trazedone without prescription curacne 10mg apcalis sx 20mg jellyfish sting cheapest place to buy cialis pravachol side effects dose midamor diureticos mavidol sl 30 mg oxycodone arthrotec 75 0.2mg noroxin shampoo for thinning clomid prescription free penegra tablets at target pfizer patient assistance program application adipex side effects hair loss polarmeds reviews on garcinia oregon state buy watson pain pills arcoxia 60 mg prospect lamisil cream for ringworm androgel bodybuilding testosterone gel alli diet pills canada synthroid in uk que es levitra lamotrigine 200 mg picture norvasc and pregnancy mometasone furoate cream usp uses rumafen gelding pentrexyl 500mg galenika how to buy cytotec online over the counter imiquimod cream treatment eszopiclone vs zolpidem 5mg banana muffin recipe next day cialise redustat pastillas de dieta marcumar phenprocoumon starcef 2006 walgreens viagra generic letrozole purchase buy deprenyl online pletal side effects new healthly man cataflam tablets 50 mg lamotrigine 100mg tab kemadrin vs mirapex side acivir pills acyclovir over the counter domperidone buy xalatan latanoprost ophthalmic solution norvasc 10mg generic fanegada colombian mirtazapine for cats dosage nolvadex dosage differin reviews side effects lamisil tablets for ringworm cialis back pain nautisol 5mg valium xanax bars side effects cloridrato de sertralina bula calais pills from canada pharmacy claravis side effects treatment where can i buy meloxicam rx prescription mumbai india cialis cheapest lotrisone for vaginal yeast infection powpill 100 aspirin for dogs dosage chart mincorp mn unemployment keftab vs keflex for dogs oxybutynin chloride 5mg tab side effects periactin amazon imitrex nasal spray directions online viagra 25 mg kaufen cefalexina para que serve prednisone from canada combivent inhaler discount coupons sildenafil citrate 100mg prices salbutamol inhaler cost keflex antibiotic information for child indocin for preterm labor atorlip paypal terramycin eye drops metoprolol tartrate vs succinate donde comprar viagra en chile lotrel 5 20 mg canadian pharmacy reviews 2012 toradol injection pain medication betnovate cream side effects mesterolone bodybuilding exercises keppra medication for dogs cialis super active online viagra belgium maxalt side effects tablets viagra in dubai pharmacy zyvox side effects in pregnancy tegretol buy on line seroquel xr does low dose help pain cialis 10mg uk cheap augmentin usa viagra brand ship 2 3 days flovent no prescription online pharmacy lantus insulin side effects weight gain bupropion hcl xl 300 mg costs pregnant man thomas beatie viagra europa dutasteride 2 5mg lisinopril hctz side effects gout contrave diet pill coupons anafranil side effects medication indocin for gout dosage douleurs regles sous duphaston doxazosin drug classification ibuprofen dosage chart for children buy viagra online australia legally non prescription cialis from mexico generic crestor release date antibiotics for sinus infection and bronchitis lortab hydrocodone 10 325 roxifen gel nail can you buy reglan over the counter buy cheap sertraline no rx mastercard cleocin phosphate injection diflucan no prescription canada www tadalista grifulvin v micr 500 tab ortho derm paroxetine side effects treatment seroquel and weight gain drug buy doxyferm how much does doxycycline cost walmart price for levemir vial imitrex injection sites nautisol medication for anxiety viagra timing tablet 79 achat cialis et viagra finasteride for hair loss in women vytorin coupons zetia accutane before and after pics viagra for female in india zithromax z pack instructions costco locations in georgia allegra versace anorexia carafate 1gm 10ml suspension doxitab pills prostata agrandada y dura cheapest propecia in uk esquina carlos gardel show non perscription candian drugs elocon krim medicine from mexico prozac and weight loss drugs remeron for sleeping canadian drugs overnight chigualos de navidad qnexa online tablete za mrsavljenje diazepam 5mg street value kamagra oral jelly offers primatene mist inhaler coupon baclofen on line pharmacy diabecon prospect park zofran side effects medication tesco pharmacy online no prescription generic viagra online cialis and micardis dutasteride buy canada no prescriptio nolvadex for men testosterone viagra trial offer et a perscrption for clomid celecoxib capsules side effects buy viagra online next day delivery cialis coupons printable 2014 chloroquine dosage free samples viagra usa toprol side effects impotence flexeril information alcohol buy viagra united states noble drugs online drugstore healthy man pills clenbuterol before and after pics provigil medication morphine pills identification ambien cr 12.5 buy la india finasteride 1mg oracea doxycycline side effects over the counter florinef flomax dosage for kidney stone ally diet online chlamydia trachomatis igg mobicox tabletas android terramycin for dogs amazon plavix 75mg generic name body weight viagra dosage is eszopiclone generic for lunesta prinivil side effects lisinopril 20mg laxifen tablets on sale buy generic tadifil with mastercare finpecia without perscription indapamide 1.25 mg tab depo medrol decadron injection side effects metpamid 10 mg valium valium vs xanax vs klonopin estrace 2mg ivf side effects apetamin reviews cost of levitra 20mg diclofenaco sodico inyectable stieva a review duphalac lactulose prednisone for dogs with lymphoma buy gabapentin no presctiption erythromycin stearate 250 mg cialis 2 5 canada xerograx pastillas anticonceptivas ativan lorazepam 1 mg side effects diprosone lotion 0.05 ordering real viagra online priligy dapoxetine reviews sinequan canadian pharmacy fast shiiping on cialis harga metformin obat instant viagrawithoutprescription india online pharmacy no prescription as melhores piadas de portugues buy propecia from fda skelaxin 800 mg side effects cost for cialis from wal bevispas tablets for toddlers dostinex dosage for ed catafast powder ridge desogen birth control information suprax 200 mg cost ketorolac tromethamine ophthalmic solution 4 para que es prednisona 20 mg seroquel for sleeping buy bactrim online overnight delivery keflex antibiotic 500mg cephalexin 500mg no prescription order abilify overnight cholesterol tests kits proscar vs avodart hair loss medicinenet drug interaction tool download tylenol arthritis strength vicodin pills fir sale in montreal prozac for dogs with aggression clindamycin phosphate topical solution usp adderall weight loss amphetamine mobic meloxicam 75 mg side effects doxazosin 2mg side effect eldepryl manufacturer thyroxine 175 mcg no prescription albutral with no script no perscription canadian pharmacies cytoxan lupus forumdaivonex viagra street value lopressor side effects shortness of breath viagra professional scam unprescribed viagra pramipexole 0.125 mg misoprostol induction of fetal demise ciallis to purchase viagra online australia paypal pre order alli cialis liquid packs retino ac gel use uroxatral side effects drug diltiazem ciprofloxacin expiration time benicar generic availability desogen birth control pills cialis price 5 mg vitamin c serum onlaintv ntvspor ciprobay ciprofloxacin antibiotics by requip online meprate dosage for amoxicillin can you take diflucan during pregnancy walgreens pharmacy walgreens careers opportunities job applicationwelbutrinwellbutrin online viagra surrey mexican pharmacy ships to us buy viagraa online canada ventolin nebules for baby canadian internet pharmacies atorlip 20mg ambien losartan potassium 50mg and alcohol cytoxan infusion side effects alesse birth control prescribing information cheapest place to order cialis paxil to buy uk roaccutane acne treatment uk buy cialis clomid paxil and pre ejaculation cialis without prescriptions cyproheptadine weight gain when will alli be sold again brand bayer levitra 10mg avodart coupons for 2014 gamabenceno in walgreens amoxil 500 mg daily dosage proscar for hair loss in women therapy dogs for autism lexapro side effects in men sureway madisonville ky perlutex information system euroclinix hasselt kermis cheapest cialis buy paxil withdrawal symptoms after 2 months vardenafil hcl 20mg for sale norvasc 5mg side effects pinamox uses for vinegar depomedrol injection medication dog sifrol 0 18 mg of concerta diflucan over the counter walgreens bystolic nebivolol 5mg generic viagra from uk natural fertility drugs for twins feldene gel billig viagra online bestellen buy pain pills baclofen pump implant mri medimeds btl cycline enterprise car lavestra reviews 50 insulin sliding scale chart for diabetics tadalafil 20mg cipla ornidazole tablets side effects citrate toxicity plasmapheresis wellbutrin xl no prescription online taking cipro and flagyl together plavix coupons patients discreet shipping for viagra cordarone classification alli on amazon cleocin hcl 300mg baclofen fedex overnight shipping periactin 4mg dose cipla seroflo rotacaps buy generic viagra online metoprolol succ er propecia singapore inderal medication to buy online extenze pills free sample discount cipro lexapro weight gain lexapro weight loss how to get lexapro without insurance aciphex rabeprazole sodium patients propranolol order degra sildenafil buy tretinoin cream australia content validity index formula cabergoline 0.5mg tab liquidex dosage on cycle workout

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 109/87 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Wszechnica arrow 12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku."


12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku." Drukuj Email

grudzień 2011, nr 64/42 online



    W ulotkach informacyjnych leków często znajdujemy wartości jego parametrów farmakokinetycznych, takie jak wartość biologicznego okresu półtrwania, biodostępność, szybkość eliminacji czy stopień wiązania z białkami krwi. Dane te obrazują rozmiar i czas działania leku w organizmie, a także pozwalają ustalić indywidualnie dawkę dla pacjenta. Farmakokinetyka zajmuje się matematycznym opisem losów leku w organizmie i jest ściśle związana z formą leku oraz drogą jego podania. Lek po dostaniu się do organizmu ulega procesom takim jak uwalnianie, wchłanianie,  dystrybucja,  metabolizm i wydalanie, które determinują moment wystąpienia efektu farmakologicznego. Substancja lecznicza po uwolnieniu z postaci leku ulega wchłonięciu do krwi, przenikając poprzez błony lipidowe na zasadzie transportu biernego, aktywnego, konwekcyjnego, ułatwionego, przez pary jonowe lub pinocytozę.

   Leki podane doustnie i w niektórych przypadkach podane doodbytniczo, przechodzą przez wątrobę, gdzie w obecności enzymów mogą ulec metabolizmowi w procesie pierwszego przejścia. Leki podlegające w dużym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia mogą być w dużym procencie inaktywowane po podaniu doustnym, np. triazotan glicerolu, lidokaina, co oznacza, że mogą nie uzyskać stężeń terapeutycznych we krwi. 

   Lek dostawszy się do krwi wiąże się w sposób odwracalny z białkami, lecz właściwe działanie farmakologiczne może wywierać tylko wolna, niezwiązana część leku. Z krwi lek przechodzi przez kolejne błony biologiczne do innych płynów ustrojowych (limfa, woda pozakomórkowa) i tkanek, czyli następuje jego rozmieszczenie w organizmie (dystrybucja). Dystrybucja jest procesem odwracalnym, to znaczy, że lek obecny w krwi jest stale w równowadze z innymi płynami ustrojowymi, stąd zmiany stężenia leku we krwi mogą być wskaźnikiem zmian stężenia leku w innych tkankach. Z tkanek lek przechodzi z powrotem do krwi i jest wydalany albo w postaci niezmienionej przez nerki, ślinę lub mleko, albo ulega metabolizmowi w wątrobie. Metabolity są usuwane wraz z niezmienionym lekiem i innymi produktami przemiany materii. 

   Wymienione procesy można opisać przy pomocy parametrów farmakokinetycznych na podstawie oznaczonych doświadczalnie stężeń leku we krwi i moczu, co wymaga przyjęcia odpowiedniego modelu. W farmakokinetyce model taki stanowi układ kompartmentów oddzielonych od siebie błonami, przez które lek i/lub jego metabolity mogą przechodzić z mierzalną szybkością. Poszczególne kompartmenty tworzy zespół tkanek bądź narządów w którym występuje jednorodne stężenie substancji czynnej. W organizmie można wyróżnić kompartment centralny (krew i dobrze unaczynione narządy) i tkankowy. Wyróżnia się modele jedno-, dwu-  lub wielokompartmentowe oraz farmakokinetykę bezmodelową. 

   W farmakokinetyce rozróżnia się dwie drogi podania: dożylną i pozanaczyniową. Lek podany dożylnie przedostaje się do krwi i szybko rozmieszcza w tkankach. Przez pobieranie kolejnych próbek krwi można oznaczyć szybkość eliminacji leku w czasie. W farmakokinetyce liniowej zmiany takie zachodzą według krzywej wykładniczej, co oznacza, że w danym czasie określona ilość leku jest eliminowana w jednostce czasu. Proces, który zależy od zmian stężenia w czasie, nazywa się reakcją pierwszego rzędu i jest typowy dla  większości leków. Jeżeli natomiast układy enzymatyczne odpowiedzialne za metabolizm ulegną nasyceniu, to kinetyka eliminacji zmienia się do zerowego rzędu, tj. eliminacja zachodzi przy stałej szybkości i nie podlega wpływowi zwiększonego stężenia leku (np. etanol, fenytoina). Mając linearyzację wykresu można obliczyć podstawowe parametry farmakokinetyczne jak: stała szybkości eliminacji, biologiczny okres półtrwania, objętość dystrybucji, pole pod krzywą zależności stężenia od czasu, dostępność biologiczną w podaniu pozanaczyniowym, maksymalne stężenie leku, stałą szybkości absorpcji. 

   Objętość dystrybucji to hipotetyczna objętość płynów ustrojowych, w której po równomiernym rozmieszczeniu lek miałby stężenie takie jak w osoczu krwi. Jeżeli objętość dystrybucji dorosłego człowieka wynosi do 5 litrów, to zakłada się, że dystrybucja leku jest ograniczona wyłącznie do układu krążenia, do 15 L wskazuje na rozmieszczenie leku w płynie zewnątrzkomórkowym, a powyżej 15 L wskazują na rozmieszczenie leku w całej przestrzeni wodnej organizmu i pewnych tkankach. Objętość dystrybucji ulega zmianom w stanach patologicznych wywołanych schorzeniem nerek, wątroby, układu krążenia.

   Biologiczny okres półtrwania leku to czas, w którym stężenie leku we krwi zmniejszy się do połowy po uprzednim równomiernym rozmieszczeniu leku w ustroju. Biologiczny okres półtrwania można określić jako bardzo krótki (do 1 h) ma lidokaina, krótki (od 1 do 4 h) ma kwas acetylosalicylowy, a średni (4-10 h) efedryna. Długi (10-24 h) biologiczny okres półtrwania ma chlordiazepoksyd, zaś bardzo długi - powyżej 24 h - digoksyna. Biologiczny okres półtrwania jest wielkością niezależną od dawki.

   Stała szybkości eliminacji jest ilością leku, która jest eliminowana w jednostce czasu. Na wartość stałej eliminacji i biologicznego okresu półtrwania wpływają: płeć, rasa, wiek, stany chorobowe, równoczesne podanie innych leków. 

   Klirens leku jest to objętość krwi lub osocza oczyszczonego z leku w jednostce czasu. Klirens jest sumą poszczególnych wartości klirensu metabolicznego i nerkowego. Klirens może służyć jako wskaźnik eliminacji leku przez wątrobę lub nerki oraz do określenia schematu dawkowania. W leczeniu dąży się do utrzymania stałego stężenia terapeutycznego leku w osoczu w określonym czasie. Stałe stężenie uzyskuje się, gdy szybkość przedostawania się leku do krążenia równoważy szybkość eliminacji. 

   Dostępność biologiczna określa proporcję między ilością podanego leku, a ilością leku przedostającego się do układu krążenia. Biodostępność wynosząca 100% występuje po podaniu dożylnym.

   Kluczowym czynnikiem wpływającym na biodostępność leku, ze względu na wielkość resorpcji jest droga podania. Najczęściej stosowanym sposobem podania leków jest droga doustna. Jednak jest nie jest ona odpowiednia dla leków, które są rozkładane przez kwas lub enzymy obecne w przewodzie pokarmowym (np. insulina, benzylopenicylina). Błona śluzowa jamy ustnej dzięki dobremu ukrwieniu jest dobrym miejscem resorpcji, jednak ograniczonym ze względu na małą powierzchnię. Drogą tą można podawać substancje czynne w małych dawkach w postaci tabletek dopoliczkowych lub podjęzykowych. W żołądku na czczo występuje środowisko kwasowe o pH 1-3, co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych kwasów, które wówczas występują w formie niezdysocjowanej. Obecność pokarmu zmienia pH treści żołądka do ponad 6, a czas przebywania poszczególnych form leków w żołądku może być bardzo różny. Formy płynne zwykle przebywają w żołądku od 10 do 50 minut, a tabletki niepodlegające rozpadowi od 30 minut do 7 godzin. Jelito cienkie ze względu na dużą powierzchnię zaopatrzoną w kosmki ma bardzo dobre właściwości resorpcyjne, a naczynia krwionośne włosowate i limfatyczne zapewniają szybkie odtransportowanie wchłoniętych substancji do krwi. Wartości pH są różne w zależności od odcinka jelita: w górnym wynosi ono 5,5 i kolejnych segmentach wzrasta do 7,5 co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych zasad. Okrężnica ma mniejszą powierzchnię i zawiera bakterie, których działanie wykorzystuje się do uwolnienia substancji czynnych z powłoczki długo uwalniających się postaci leku. Odbytnica ma niewielką powierzchnię, ale jest bogato unaczyniona i stanowi dobre miejsce resorpcji. Podawanie doodbytnicze stosuje się w celu uniknięcia efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Żyły odbytnicy stanowią odpływ górny prowadzący strumień krwi przez żyłę wrotną do wątroby i odpływ poprzeczny uchodzący z obejściem wątroby do dużego krążenia. Z tego powodu w zależności od umieszczenia czopka w odbytnicy  można uniknąć efektu  pierwszego przejścia. Wchłanianie w odbytnicy zależy od rozpuszczalności substancji leczniczej w wodzie i lipidach oraz od rodzaju podłoża czopkowego. Wchłanianie substancji leczniczych z masła kakaowego zachodzi przez wszystkie żyły odbytnicze, ponieważ masło kakaowe rozprzestrzenia się po całej odbytnicy, w związku z czym efekt pierwszego przejścia częściowo zachodzi. Podłoża triglicerydowe pozostają w dolnej części odbytnicy, więc substancje w nich zawarte wchłaniają się bezpośrednio do krążenia ogólnego, z pominięciem wątroby. Dopochwowo podaje się leki działające miejscowo, ale błona śluzowa pochwy jest mocno ukrwiona, więc może nastąpić niezamierzone wchłanianie. 

    Płuca posiadają dużą powierzchnię charakteryzującą się silnym rozgałęzieniem z wytwarzaniem pęcherzyków płucnych dla wymiany gazów i resorpcji pęcherzykowej. Po podaniu leku tą drogą nie występuje efekt pierwszego przejścia, ale miejscowy metabolizm. Korzystna jest inhalacyjna terapia miejscowa stosowana w chorobach dróg oddechowych przy podaniu 1/10 – 1/50 części dawki doustnej. Substancje lecznicze wykazujące wysokie wiązanie receptorowe lub słabo rozpuszczalne dłużej przebywają w płucu. W terapii inhalacyjnej może wystąpić niekorzystny bodziec kaszlowy, reakcje bronchospastyczne lub trudności z precyzyjnym dawkowaniem. Oprócz leczenia miejscowego coraz większą rolę odgrywa systemowe stosowanie tą drogą substancji czynnych (np. insulina wziewna Exubera stosowana do kontroli  glikemii poposiłkowej). 

   Donosowo są podawane w większości leki działające miejscowo. Błona śluzowa nosa powleczona jest gęstą siecią naczyń krwionośnych, co stwarza korzystne warunki do resorpcji substancji o działaniu ogólnym i niepodlegających efektowi pierwszego przejścia, np. hormony peptydowe. Jednak występujące różnice w farmakokinetyce i farmakodynamice leku podanego donosowo mogą być spowodowane małą powierzchnią resorpcji, krótkim okresem przebywania płynnych form, obecnością śluzu nosowego, stanami zapalnymi błony śluzowej nosa, wywołaniem bodźca kichania, uszkodzeniem funkcji rzęskowej, przejściem preparatów płynnych do przewodu żołądkowo-jelitowego lub do płuc, konsekwencją czego może być nieprecyzyjne dawkowanie.

   Leki do oka stosowane są zwykle do worka spojówkowego, gdzie podaje się krople i maści do oczu zwłaszcza o działaniu miejscowym, w infekcjach spojówki i rogówki bądź stanach zapalnych przedniej części oka. Zdolność przyjęcia przez worek spojówkowy postaci leku jest ograniczona, poza tym oko odczuwa podrażnienie mechaniczne, konsekwencją czego jest zwiększone łzawienie i intensywne mruganie powieki, co powoduje częściowe wypłukanie substancji czynnej. Do ucha podawane są leki o działaniu miejscowym w postaci kropli. W przypadku przedziurawienia błony bębenkowej substancja może przedostać się do ucha środkowego, co jest działaniem niepożądanym. 

   Skóra składająca się  z naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej jest trudną do pokonania barierą dla większości substancji czynnych, ponieważ muszą przejść przez warstwy hydrofilowe, liofilowe i znów hydrofilowe. Na skórę stosuje się substancje lecznicze najczęściej w postaci maści o działaniu powierzchniowym (maści epidermalne), w głębszych warstwach skóry (maści endodermalne), na tkankę mięśniową (diadermalne) i o działaniu ogólnym (transdermalne).

    Podania dożylne (i.v.), domięśniowe (i.m.) i podskórne (s.c.) należą do pozajelitowych dróg podania. Dożylnie można podawać tylko roztwory wodne oraz emulsje tłuszczowe do żywienia pozajelitowego. Po podaniu lek przedostaje się bezpośrednio do krążenia i omija bariery wchłaniania, dlatego jest stosowane gdy wymagane jest szybkie działanie (np. furosemid w obrzękach płuc), do podawania ciągłego we wlewie, do podawania dużych objętości, do podawania leków powodujących miejscowe uszkodzenie tkanek (np. leki cytotoksyczne).

   Domięśniowo można podawać roztwory wodne, olejowe, zawiesiny lub emulsje. Podskórnie podaje się roztwory wodne lub zawiesiny. Zazwyczaj dla tych dwóch podań planuje się utworzenie formy depot, aby uzyskać przedłużone działanie ze zmniejszoną częstotliwością podawania, co jest bardziej akceptowalne przez pacjenta. W formach depot występują hormony (octan leuprolidu, triptorelina, azotan ekonazolu, walerianian estradiolu), leki stosowane w schizofrenii (flupentiksol, zuklopentiksol, haloperidol, perfenazyna, flufenazyna), leki stosowane do  odczulania (standaryzowany wyciąg różnych alergenów) oraz leki  w leczeniu cukrzycy (insuliny semilente, lente, izofanowa, dwufazowe mieszanki insulin, insulina ultralente, analogi długo działające – detemir i glargine). Opóźnienie działania w formach depot uzyskuje się przez podanie nieaktywnego proleku w formie estru, eteru lub amidu, który w organizmie zmienia się w formę aktywną (np. estry hormonów steroidowych), podanie estrów w zawiesinie olejowej (np. dekanian flufenazyny), adsorpcję na wodorotlenku glinu (np. wyciąg alergenów), natomiast w preparatach insulinowych przez łączenie insuliny z cynkiem lub protaminą lub zwiększenie wymiarów cząsteczek (zmiana formy amorficznej na krystaliczną). Działanie insulin średnio i długo działających utrzymuje się od 16 do 35 h, przy czym insulina semilente jest zawiesiną amorficznej insuliny cynkowej, a insulina lente jest mieszaniną cynkowej mieszaniny amorficznej (30%) i krystalicznej (70%). Insulina izofanowa jest kompleksem insuliny i protaminy o działaniu do 20 h. Mieszanki insulin zawierają różne proporcje od 10/90 do 50/50 insuliny rozpuszczalnej (ludzkiej) i izofanowej, w których komponenta insuliny rozpuszczalnej zapewnia szybkie rozpoczęcie działania (początek po 30 min, szczytowe po 2-4 h, czas działania do 8 h), a izofanowa przedłuża działanie do 24 h. Produkowane są także mieszanki szybko i krótko działających analogów insuliny ludzkiej (lispro lub aspart) z ich formami zaadsorbowanymi na protaminie, które przewyższają skutecznością mieszanki zawierające klasyczne insuliny ludzkie, gdyż ich faza wczesna bardzo dobrze zagospodarowuje glikemię po posiłku, a faza późna w mniejszym stopniu stwarza zagrożenie hipoglikemią, czyli jest bezpieczniejsza. Insulina ultralente jest zawiesiną słabo rozpuszczalnej zawiesiny cynkowej, która działa do 35 h. Analog długo działający detemir  wykazuje początek działania po 2 h, szczyt po 8 h, czas trwania działania to 16-20 h. Analog bezszczytowy glargine ma początek po 1 h, bez szczytu, a czas działania - 24 h. 

   Opóźnienie działania leku można więc uzyskać przez spowolnienie uwalniania, za czym idzie spowolnienie wchłaniania, zahamowanie biotransformacji, ograniczenie eliminacji, podanie inhibitorów enzymów, rozmieszczenie w głębokich kompartmentach, zwiększenie wiązanie białka, podanie związków obkurczających naczynia lub substancji hamujących wydzielanie w nerkach (np. probenecyd), albo zmianę pH moczu, co wzmaga resorpcję zwrotną słabych kwasów i zasad, jeśli będą występować w moczu pierwotnym w stanie niezdysocjowanym.

   Tkanka mięśniowa jest najlepszym miejscem aplikacji dla form typu depot leków pozajelitowych. Po przejściu w roztwór substancja czynna dyfunduje przez tkankę mięśniową do naczyń włosowatych, które mają większą przenikalność niż np. błona śluzowa żołądka, co umożliwia przyjęcie większych rozpuszczalnych w wodzie molekuł, takich jak np. heparyna.

   Wytwarzane są też formy do stosowania doustnego ze zmodyfikowanym uwalnianiem substancji czynnej w celu osiągnięcia zmiany szybkości  lub miejsca uwalniania. Uwalnianie opóźnione zachodzi w preparatach odpornych na działanie soków żołądkowych, uwalnianie stopniowe jest wtedy, gdy określone części substancji są uwalniane w odstępach czasowych, uwalnianie przedłużone następuje stale przez dłuższy okres, przy czym szybkość uwalniania zmniejsza się wraz z upływem czasu, równomiernie przedłużone uwalnianie przebiega w sposób stały i rozciąga się ze stałą szybkością przez odpowiedni okres, czyli kiedy faza eliminacji nakłada się na proces spowolnionego uwalniania i dochodzi do pozornego przedłużenia okresu trwania eliminacji. W takich preparatach część substancji czynnej pełni funkcję dawki inicjującej zapewniającej skuteczne stężenie terapeutyczne, a druga część dawki podtrzymującej utrzymującej działanie przez dłuższy czas.

   W formach leków typu depot może wahać się farmakokinetyka substancji czynnej w związku z niekompletną resorpcją lub uderzeniowym uwolnieniem całej ilości substancji leczniczej np. w wyniku nieprawidłowego obchodzenia się pacjenta z lekiem lub wytworzeniem się tolerancji. Do zalet form depot można zaliczyć zmniejszenie częstości podania i zmniejszenie łącznie podanej dawki przy uzyskaniu porównywalnego skutku. Jednak nie każda substancja czynna jest odpowiednia do przetworzenia w postać leku o opóźnionym działaniu, np. substancje o wąskim zakresie terapeutycznym (glikozydy nasercowe), zbyt krótkim biologicznym okresie półtrwania 1-2 h (antybiotyki z grupy penicylin) nie występują w formach o opóźnionym uwalnianiu. Dobrymi substancjami leczniczymi dla form depot są takie, które mają średni okres półtrwania 2-10 h i powolną eliminację. 

   Znajomość podstawowych parametrów farmakokinetycznych substancji leczniczych pozwala wytworzyć odpowiednią formę leku dostosowaną do drogi podania. Modyfikacja postaci leku powinna zapewniać pożądany efekt farmakologiczny przy jednoczesnym akceptowalnym przez pacjenta zmniejszeniu częstości przyjmowania leku, zwłaszcza drogą pozajelitową.

dr n. farm. Regina Kasperek

Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej

Uniwersytet Medyczny w Lublinie

fot. dreamstime.com 


1. Brandys J. Zarys biofarmacji. PZWL Warszawa 1984.

2. Danek A. Farmakokinetyczne metody badania leków. Wydawnictwa Akcydensowe Warszawa 1979.

3. Hermann T.W. Farmakokinetyka. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2002.

4. Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M. (red.) Farmacja stosowana. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2003.

5. Janicki S., Sznitowska M., Zieliński W. Dostępność farmaceutyczna i dostępność biologiczna. Ośrodek Informacji Naukowej „Polfa” Sp. z o.o. Warszawa 2001.

6. Krawczyński M. (red.) Farmakoterapia dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2009. 

7. Bauer K.H., Frömming K.H., Führer C. [Pluta J. (red. wyd. polskiego)]. Technologia postaci leku z elementami biofarmacji. MedPharm Polska 2012.

8. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji produktów leczniczych, wyrobów medycznych i produktów biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. 

w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

9. Pharmindex UBM Medica Polska Sp. Z o.o. 2011.

« poprzedni artykuł   następny artykuł »