actos cheap dilantin uk next day delivery what are dulcolax tablets used for buy mexiletine 200 mg how can i get cialis over the counter maxalt cheap online fluoxetine 20mg capsules buy effexor xr without rx zovirax generic price what is the generic name for skelaxin pulmicort rx list valtrex dose pregnancy acheter fluoxetine en ligne acivir pills next day generic clomid for sale on line buy trental hong kong zovirax without rx micardis uk purchase precose fast brand advair diskus delivery discount alli weight loss orlistat indian brands viagra soft canada discounts prescription cheapest acai max cleanse aristocort triamcinolone cream himalaya septilin usa acheter allegra pas cher forum onover the counter cialis emsam online pharmacy uk why do you gain weight on zoloft dramamine tablets active ingredient coreg medication food network ca live in italian prilosec without a prescription from us get risperdal las vegas overseas pharmacy no prescription exelon buying erythromycin using paypal buy moduretic 50 purchasing prometrium online uk viagra comprar brasil cephalexin pills 500 mg how much does tricor 145 mg cost valtrex new zealand plavix not generic western drug calcium carbonate where can i find viagra in india what is the dosage for combivent ciprofloxacin hcl 500mg used for is generic gyne-lotrimin effective triamterene online clomid 100mg success stories 2012 pharmacy promethazine one man one jar mobile buy kamagra oral jelly australia 100mg ou acheter alli en belgique rumalaya gel order by phone buy diclofenac over counter uk motrin on line for sale no script quibron-t brands india amaryl cost in canada Purchase adalat 60 mg florinef dose for hyperkalemia prof cilas wilders trandate non perscription countries celexa generic citalopram clomid overnight prometrium 20mg tab prednisone buy online ireland how to get nitroglycerin runescape extendaquin medication cost of serpina without insurance albendazole 100mg how much is bupropion tablets fosamax beipackzettel online pulmicort in croatia how to get yagara drug baclofen usage meclizine online store prednisolone tablets 5mg used diovan generic uk pharmacy has best price rumalaya gel buy prilosec from india where to buy tetracycline uk bacterial mobic non perscription countries all types viagra sublingual pills purchase crestor pills buy tadapox online pharmacy best price compazine cialis eli lilly and company dostinex india companies only tetracycline 500mg for chlamydia buy lariam usa inderal 10mg tab http www rxlist com stromectol drug htm grifulvin v india clomiphene fertility stories buy proscar online without a prescription imitrex 50 mg tablets take prednisone 5mg tablets medicine canadian cholestoplex cheap torsemide 10 mg side effects virgin american express card login order aciphex medication by mail buy lantus insulin india how to buy aspirin in london order vasotec buy azulfidine cheap buying ponstel online parlodel online in us alli side effects gall bladder prograf lawsuit canada cialis pills what are for duloxetine 60 mg capsules betoptic brands india lamictal without prescription asacol on line no script does diclofenac potassium cause weight gain acai where to get cheap provera 2.5 mg half price yasmin prescription solutions rx fax number cheap zyvox usa cordarone supplier in uk nitrofurantoin alcohol otc pain meds for shingles where can i buy fluconazole splitting fosamax tablets fml forte prices buy generic pamelor online clonidine western australia 100mg viagra not working aleve discount coupon generic for aciphex 20 mg elocon women buy is sinequan legal in uk vasotec western australia ventolin rotahaler discontinued olanzapine 10 mg cost zyprexa tablets used for brand name toprol xl online alli orlistat tablets suppliers generic mycelex-g for sale on line can you buy topamax over the counter what is celebrex made of benicar price comparison allopurinol prescription minocycline online purchase ventolin dosage pediatric cheap furosemide 40 mg advair diskus billig kaufen can we trust avalide online buy decadron online pharmacy buy aciclovir with paypal blood pressure medicine propranolol generic viagra "does not work" i want to pay some fluoxetine amoxicillin 500mg how many times a day online pharmacy nizoral canada pharmacy for cialis actoplus met fast mexico tenormin 50mg tablets Purchase abilify 2mg online aciclovir shipping overseas buspar depression forum generic retin-a 0,025 uk paypal bactrim from australia cheap baclofen india lisinopril cold medication interactions what is the safest online pharmacy clozaril generic name vemox purchase mastercard maxaman pills order purinethol what is prazosin used for in cats duetact legal us seroquel in india ordering glucotrol xl overnight is ventolin better than proair what is soft viagra viagra plus dosage too high prednisone dosage treatment hives buy online parlodel generic generic doxycycline hyclate 100mg capsules biaxin medicine side effects where can i buy risperdal where do i actoplus met in canada heart disease medicine plavix can i get aldactone what does geriforte syrup viagra triangle shopping dramamine online pay paypal how to get baby to take prilosec where to buy midamor ointment agame 1 on 1 soccer solumedrol sale tadalis sx pharmacy coupons purchase silagra online haldol side effects wikipedia purchase beconase aq online percocet drug test results bupropion xl side effects 300mg where can your buy diflucan erectalis 20 mg review aciclovir 400 order venlor medication by mail cipro now called malegra 100 reviews motrin 800 mg reviews aricept by mail tofranil for sale online buy fluoxetine prozac prevacid online in canada cough syrup with codeine and promethazine in canada buy prednisolone online uk no prescription duration of doxycycline for acne nootropil generico online viagra soft mail order india best price for real revatio genuine cialis sublingual 100mg zofran pregnancy category australia nizagara on line in the india where to flonase buy estrace online without a prescription is diovan available in india pharmacy that sells orlistat clonidine side effects weight loss aciphex 100mg cheep phentermine side effects pregnancy what does voltaren treat tadapox medication what is voltaren medication cheapest quibron-t is viagra illegal in egypt torsemide from canada brand name confido online where purchase remeron 1 man vs 1 jar batteries better than lithium ion trental by mail premarin over the couter carafate patient reviews sildenafil oral jelly uk isoptin to buy from europe where can i buy ceftin in canada aricept delivery uk canadian pharmacy online consultation buy zocor bulk efexor 150 on line isotretinoin online uk sale ginseng chloramphenicol dosage instructions premarin online coupon code can you die from trazodone patients buy rocaltrol pills discount dutasteride effexor xr online from uk decadron for discount cephalexin 20 mg cytoxan cost comparison atarax hydroxyzine generic cialis (tadalafil) buy generic ditropan online no prescription prescription clomid drug buy lasix in canada cephalexin when pregnant prescription celebrex celecoxib need best place to buy cialis forum purchase cephalexin canada crestor tablets from buy can uroxatral cause weight gain how much is viagra soft tablets advair diskus 20 mg original norvasc online pharmacie en ligne france cialis betnovate order on web buy generic indocin with bonus free coupons for avodart search mp3 songs soluble aspirin usa buy acai pulp online prescription pills generic abana is there a generic pill for valtrex cheap alli weight loss pills brand kamagra oral jelly for sale acheter bystolic pas cher hydrochlorothiazide order in the us clomid cycle ovulation calculator buy zithromax mg online for healthy mango and banana smoothie recipe zetia drug oversea estrofem ivf buy elocon cream online australia zovirax over counter walgreens low cost overnight sarafem renagel legal us ventolin canadian pharmacy amex do i need receipt for viagra seroquel discount code nombres de pastillas para prolongar la ereccion order cheap sale arjuna all dosage get prilosec las vegas online abortion meds where to get zyvox purchase diflucan 50 mg what is citalopram 10mg for zantac syrup india effexor xr side effects uk alphagan limited india aurochem laboratories tadalafil cost of avapro 150 mg pakistan viagra stores can you buy lamisil cream over the counter discount usa online pharmacy medications how to buy calcium carbonate fincar inmobiliaria parana does elavil always cause weight gain clomid buy online usa over counter lynoral fluoxetine online overnight what the best diet pills on the market canada drugs synthroid no prescription needed what is femara buy genuine phenergan uk can order paroxetine online now foods acai 500 mg what are the side effects of too much aleve cheap cialis generic tadalafil actoplus met generic uk low price carbozyne uk us online pharmacy no prescription diclofenac order diovan rx over the counter pills to delay period buy astelin online with no prescription where is allie brosh 2011 sawyer permethrin cats pill identifier pictures watson 540 canadian pharmacy flomax buy viagra plus mg cialis super active in italia side effects of protonix withdrawal exelon prescription drugs order toradol online without rx toradol online sales strattera ships from india what does amaryllis smell like allegra sale canada doxycycline hyclate 100mg sale get avodart las vegas salbutamol inhaler over the counter uk where to buy cheap diflucan 200mg cytotec discounts codes can snorting skelaxin get you high tenormin generic wikipedia drugs buy orlistat uk benadryl next day drowsiness discount pharmacy warehouse australia buy generic trileptal wellbutrin weight gain withdrawal atorvastatin lipitor drug classification atacand pi australia diflucan dosage for yeast infection male can you order dipyridamole lasix non perscription countries brand cialis for sale online asda pharmacy asthma inhaler endep side effects long term use current price ditropan dipyridamole from usa robaxin store what is prilosec 20 mg cardizem iv drip dose penegra not generic cat allergy symptoms rash new otc inhaler imitrex no prrescription imuran delivery buying haldol from canada no prescription lexapro price per pill abilify over the counter writing drugs order abana online canada repaglinide prandin drug class ventolin price canada buy ginseng seeds canada alli side effects reviews crestor buy minipress online at canada pharmacy birth control pills buy online no prescription resources for independent living inc richmond va lowest price betoptic combivent refill pack can you order retino-a cream 0,025 sustained release nitroglycerin capsules we buy alligators prazosin sold over counter what does clomid do to your cycle generic acticin usa pharmacy generic pharmacy online us levothroid starting dose is 20 mg of lexapro a high dose abilify low dose birth control cytotec reviews order antivert medication by mail lexapro online price which uk site to buy trental buy ventolin salbutamol finpecia hair loss pills top 10 online elavil sites for sale alligator gar buy generic lexapro online no prescription viagra charlotte nc motrin tablets for children is watermelon like viagra pulmicort respules pediatric dose how many nexium to get high claritin cheapest price cefixime trihydrate dispersible tablets sertralina de 50 mg bula generic propecia available usa terbutaline sulfate dosage pariet cost canadian keflex online usa no prescription can you buy lotrisone over counter online pharmacy nizoral for sale generic combivent cost online prescriptions australia discount female viagra medrol to buy from europe best deal on cialis canadian pill buy celebrex without rx levitra on line no prescription 5mg cheapest evecare order once a day cialis from canada cialis super active delivery uk buy carafate with visa safe order viagra canada purchase alligator meat houston can you buy zovirax otc best overnight online pharmacy arimidex for men benefits alli tablets for purchase how to buy promethazine codeine syrup online lipitor pills pictures alesse through effects medication how to buy amantadine in canada cytotec philippines 2012 buy levitra india generic keflex safe price of seroquel without insurance pharmacies store adhd capoten in canada motilium dosage pediatric buy anafranil with paypal is ibuprofen better than aleve stromectol reviews grifulvin v online pay paypal lisinopril 40 mg price when is diovan generic coming out buy alligator skin mail order discount cialis trazodone generic 2013 drugs geriforte syrup coupon code is there a generic brand for cymbalta zovirax pct buy prilosec 20 mg side effects low blood pressure medication during pregnancy tamoxifen citrate 20 mg tablet lexapro india no prescription canadian pharmacy zyloprim lanoxin tablets buy what does fruit juice say to allegra seronegative inflammatory arthritis se toman pastillas xenical roche zovirax shortage generic diflucan buy online cost of ventolin without insurance glyset perth australia best place to buy mestinon ampicillin dosage for children online liquid levothroid review hydrochlorothiazide buy on line pantoprazole infusion indications risperdal without use aciphex coupon online order generic rhinocort cialis uk buy order anafranil 10mg buy lopid boots viagra without perscription how to get propecia without a prescription imiquimod cream boots tegretol carbamazepine 100 mg buy tramadol online overnight uk normal abilify dosage order celexa tablets tadacip cost comparison coreg rxlist order 2 trial erection packs cialis pills x mg can order kamagra chewable canada hyzaar online pharmacy uk extra time sex tablet metronidazole wiki pl viagra 50 mg buy ortho tri-cyclen generic buy fucidin buy online australia online pharmacy no prescription usa i want to buy clomid online uk can you buy strattera in south africa cheap relafen uk prilosec medication assistance ipledge system accutane diamox generic cost fast lexapro deleviery ordering domperidone for breastfeeding tretinoin cream vs differin gel pletal for daily use canada what is flagyl used to treat infection voltaren in usa buy lotensin hct online shatavari prices cvs celebrex price walgreens safe glucophage buy half cialis tablet canadian rx store complaints allopurinol prescription dosage health canada lioresal asthma inhalers over the counter brands kamagra prices uk billig diovan online kaufen

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 100/78 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Wszechnica arrow 12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku."


12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku." Drukuj Email

grudzień 2011, nr 64/42 online



    W ulotkach informacyjnych leków często znajdujemy wartości jego parametrów farmakokinetycznych, takie jak wartość biologicznego okresu półtrwania, biodostępność, szybkość eliminacji czy stopień wiązania z białkami krwi. Dane te obrazują rozmiar i czas działania leku w organizmie, a także pozwalają ustalić indywidualnie dawkę dla pacjenta. Farmakokinetyka zajmuje się matematycznym opisem losów leku w organizmie i jest ściśle związana z formą leku oraz drogą jego podania. Lek po dostaniu się do organizmu ulega procesom takim jak uwalnianie, wchłanianie,  dystrybucja,  metabolizm i wydalanie, które determinują moment wystąpienia efektu farmakologicznego. Substancja lecznicza po uwolnieniu z postaci leku ulega wchłonięciu do krwi, przenikając poprzez błony lipidowe na zasadzie transportu biernego, aktywnego, konwekcyjnego, ułatwionego, przez pary jonowe lub pinocytozę.

   Leki podane doustnie i w niektórych przypadkach podane doodbytniczo, przechodzą przez wątrobę, gdzie w obecności enzymów mogą ulec metabolizmowi w procesie pierwszego przejścia. Leki podlegające w dużym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia mogą być w dużym procencie inaktywowane po podaniu doustnym, np. triazotan glicerolu, lidokaina, co oznacza, że mogą nie uzyskać stężeń terapeutycznych we krwi. 

   Lek dostawszy się do krwi wiąże się w sposób odwracalny z białkami, lecz właściwe działanie farmakologiczne może wywierać tylko wolna, niezwiązana część leku. Z krwi lek przechodzi przez kolejne błony biologiczne do innych płynów ustrojowych (limfa, woda pozakomórkowa) i tkanek, czyli następuje jego rozmieszczenie w organizmie (dystrybucja). Dystrybucja jest procesem odwracalnym, to znaczy, że lek obecny w krwi jest stale w równowadze z innymi płynami ustrojowymi, stąd zmiany stężenia leku we krwi mogą być wskaźnikiem zmian stężenia leku w innych tkankach. Z tkanek lek przechodzi z powrotem do krwi i jest wydalany albo w postaci niezmienionej przez nerki, ślinę lub mleko, albo ulega metabolizmowi w wątrobie. Metabolity są usuwane wraz z niezmienionym lekiem i innymi produktami przemiany materii. 

   Wymienione procesy można opisać przy pomocy parametrów farmakokinetycznych na podstawie oznaczonych doświadczalnie stężeń leku we krwi i moczu, co wymaga przyjęcia odpowiedniego modelu. W farmakokinetyce model taki stanowi układ kompartmentów oddzielonych od siebie błonami, przez które lek i/lub jego metabolity mogą przechodzić z mierzalną szybkością. Poszczególne kompartmenty tworzy zespół tkanek bądź narządów w którym występuje jednorodne stężenie substancji czynnej. W organizmie można wyróżnić kompartment centralny (krew i dobrze unaczynione narządy) i tkankowy. Wyróżnia się modele jedno-, dwu-  lub wielokompartmentowe oraz farmakokinetykę bezmodelową. 

   W farmakokinetyce rozróżnia się dwie drogi podania: dożylną i pozanaczyniową. Lek podany dożylnie przedostaje się do krwi i szybko rozmieszcza w tkankach. Przez pobieranie kolejnych próbek krwi można oznaczyć szybkość eliminacji leku w czasie. W farmakokinetyce liniowej zmiany takie zachodzą według krzywej wykładniczej, co oznacza, że w danym czasie określona ilość leku jest eliminowana w jednostce czasu. Proces, który zależy od zmian stężenia w czasie, nazywa się reakcją pierwszego rzędu i jest typowy dla  większości leków. Jeżeli natomiast układy enzymatyczne odpowiedzialne za metabolizm ulegną nasyceniu, to kinetyka eliminacji zmienia się do zerowego rzędu, tj. eliminacja zachodzi przy stałej szybkości i nie podlega wpływowi zwiększonego stężenia leku (np. etanol, fenytoina). Mając linearyzację wykresu można obliczyć podstawowe parametry farmakokinetyczne jak: stała szybkości eliminacji, biologiczny okres półtrwania, objętość dystrybucji, pole pod krzywą zależności stężenia od czasu, dostępność biologiczną w podaniu pozanaczyniowym, maksymalne stężenie leku, stałą szybkości absorpcji. 

   Objętość dystrybucji to hipotetyczna objętość płynów ustrojowych, w której po równomiernym rozmieszczeniu lek miałby stężenie takie jak w osoczu krwi. Jeżeli objętość dystrybucji dorosłego człowieka wynosi do 5 litrów, to zakłada się, że dystrybucja leku jest ograniczona wyłącznie do układu krążenia, do 15 L wskazuje na rozmieszczenie leku w płynie zewnątrzkomórkowym, a powyżej 15 L wskazują na rozmieszczenie leku w całej przestrzeni wodnej organizmu i pewnych tkankach. Objętość dystrybucji ulega zmianom w stanach patologicznych wywołanych schorzeniem nerek, wątroby, układu krążenia.

   Biologiczny okres półtrwania leku to czas, w którym stężenie leku we krwi zmniejszy się do połowy po uprzednim równomiernym rozmieszczeniu leku w ustroju. Biologiczny okres półtrwania można określić jako bardzo krótki (do 1 h) ma lidokaina, krótki (od 1 do 4 h) ma kwas acetylosalicylowy, a średni (4-10 h) efedryna. Długi (10-24 h) biologiczny okres półtrwania ma chlordiazepoksyd, zaś bardzo długi - powyżej 24 h - digoksyna. Biologiczny okres półtrwania jest wielkością niezależną od dawki.

   Stała szybkości eliminacji jest ilością leku, która jest eliminowana w jednostce czasu. Na wartość stałej eliminacji i biologicznego okresu półtrwania wpływają: płeć, rasa, wiek, stany chorobowe, równoczesne podanie innych leków. 

   Klirens leku jest to objętość krwi lub osocza oczyszczonego z leku w jednostce czasu. Klirens jest sumą poszczególnych wartości klirensu metabolicznego i nerkowego. Klirens może służyć jako wskaźnik eliminacji leku przez wątrobę lub nerki oraz do określenia schematu dawkowania. W leczeniu dąży się do utrzymania stałego stężenia terapeutycznego leku w osoczu w określonym czasie. Stałe stężenie uzyskuje się, gdy szybkość przedostawania się leku do krążenia równoważy szybkość eliminacji. 

   Dostępność biologiczna określa proporcję między ilością podanego leku, a ilością leku przedostającego się do układu krążenia. Biodostępność wynosząca 100% występuje po podaniu dożylnym.

   Kluczowym czynnikiem wpływającym na biodostępność leku, ze względu na wielkość resorpcji jest droga podania. Najczęściej stosowanym sposobem podania leków jest droga doustna. Jednak jest nie jest ona odpowiednia dla leków, które są rozkładane przez kwas lub enzymy obecne w przewodzie pokarmowym (np. insulina, benzylopenicylina). Błona śluzowa jamy ustnej dzięki dobremu ukrwieniu jest dobrym miejscem resorpcji, jednak ograniczonym ze względu na małą powierzchnię. Drogą tą można podawać substancje czynne w małych dawkach w postaci tabletek dopoliczkowych lub podjęzykowych. W żołądku na czczo występuje środowisko kwasowe o pH 1-3, co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych kwasów, które wówczas występują w formie niezdysocjowanej. Obecność pokarmu zmienia pH treści żołądka do ponad 6, a czas przebywania poszczególnych form leków w żołądku może być bardzo różny. Formy płynne zwykle przebywają w żołądku od 10 do 50 minut, a tabletki niepodlegające rozpadowi od 30 minut do 7 godzin. Jelito cienkie ze względu na dużą powierzchnię zaopatrzoną w kosmki ma bardzo dobre właściwości resorpcyjne, a naczynia krwionośne włosowate i limfatyczne zapewniają szybkie odtransportowanie wchłoniętych substancji do krwi. Wartości pH są różne w zależności od odcinka jelita: w górnym wynosi ono 5,5 i kolejnych segmentach wzrasta do 7,5 co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych zasad. Okrężnica ma mniejszą powierzchnię i zawiera bakterie, których działanie wykorzystuje się do uwolnienia substancji czynnych z powłoczki długo uwalniających się postaci leku. Odbytnica ma niewielką powierzchnię, ale jest bogato unaczyniona i stanowi dobre miejsce resorpcji. Podawanie doodbytnicze stosuje się w celu uniknięcia efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Żyły odbytnicy stanowią odpływ górny prowadzący strumień krwi przez żyłę wrotną do wątroby i odpływ poprzeczny uchodzący z obejściem wątroby do dużego krążenia. Z tego powodu w zależności od umieszczenia czopka w odbytnicy  można uniknąć efektu  pierwszego przejścia. Wchłanianie w odbytnicy zależy od rozpuszczalności substancji leczniczej w wodzie i lipidach oraz od rodzaju podłoża czopkowego. Wchłanianie substancji leczniczych z masła kakaowego zachodzi przez wszystkie żyły odbytnicze, ponieważ masło kakaowe rozprzestrzenia się po całej odbytnicy, w związku z czym efekt pierwszego przejścia częściowo zachodzi. Podłoża triglicerydowe pozostają w dolnej części odbytnicy, więc substancje w nich zawarte wchłaniają się bezpośrednio do krążenia ogólnego, z pominięciem wątroby. Dopochwowo podaje się leki działające miejscowo, ale błona śluzowa pochwy jest mocno ukrwiona, więc może nastąpić niezamierzone wchłanianie. 

    Płuca posiadają dużą powierzchnię charakteryzującą się silnym rozgałęzieniem z wytwarzaniem pęcherzyków płucnych dla wymiany gazów i resorpcji pęcherzykowej. Po podaniu leku tą drogą nie występuje efekt pierwszego przejścia, ale miejscowy metabolizm. Korzystna jest inhalacyjna terapia miejscowa stosowana w chorobach dróg oddechowych przy podaniu 1/10 – 1/50 części dawki doustnej. Substancje lecznicze wykazujące wysokie wiązanie receptorowe lub słabo rozpuszczalne dłużej przebywają w płucu. W terapii inhalacyjnej może wystąpić niekorzystny bodziec kaszlowy, reakcje bronchospastyczne lub trudności z precyzyjnym dawkowaniem. Oprócz leczenia miejscowego coraz większą rolę odgrywa systemowe stosowanie tą drogą substancji czynnych (np. insulina wziewna Exubera stosowana do kontroli  glikemii poposiłkowej). 

   Donosowo są podawane w większości leki działające miejscowo. Błona śluzowa nosa powleczona jest gęstą siecią naczyń krwionośnych, co stwarza korzystne warunki do resorpcji substancji o działaniu ogólnym i niepodlegających efektowi pierwszego przejścia, np. hormony peptydowe. Jednak występujące różnice w farmakokinetyce i farmakodynamice leku podanego donosowo mogą być spowodowane małą powierzchnią resorpcji, krótkim okresem przebywania płynnych form, obecnością śluzu nosowego, stanami zapalnymi błony śluzowej nosa, wywołaniem bodźca kichania, uszkodzeniem funkcji rzęskowej, przejściem preparatów płynnych do przewodu żołądkowo-jelitowego lub do płuc, konsekwencją czego może być nieprecyzyjne dawkowanie.

   Leki do oka stosowane są zwykle do worka spojówkowego, gdzie podaje się krople i maści do oczu zwłaszcza o działaniu miejscowym, w infekcjach spojówki i rogówki bądź stanach zapalnych przedniej części oka. Zdolność przyjęcia przez worek spojówkowy postaci leku jest ograniczona, poza tym oko odczuwa podrażnienie mechaniczne, konsekwencją czego jest zwiększone łzawienie i intensywne mruganie powieki, co powoduje częściowe wypłukanie substancji czynnej. Do ucha podawane są leki o działaniu miejscowym w postaci kropli. W przypadku przedziurawienia błony bębenkowej substancja może przedostać się do ucha środkowego, co jest działaniem niepożądanym. 

   Skóra składająca się  z naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej jest trudną do pokonania barierą dla większości substancji czynnych, ponieważ muszą przejść przez warstwy hydrofilowe, liofilowe i znów hydrofilowe. Na skórę stosuje się substancje lecznicze najczęściej w postaci maści o działaniu powierzchniowym (maści epidermalne), w głębszych warstwach skóry (maści endodermalne), na tkankę mięśniową (diadermalne) i o działaniu ogólnym (transdermalne).

    Podania dożylne (i.v.), domięśniowe (i.m.) i podskórne (s.c.) należą do pozajelitowych dróg podania. Dożylnie można podawać tylko roztwory wodne oraz emulsje tłuszczowe do żywienia pozajelitowego. Po podaniu lek przedostaje się bezpośrednio do krążenia i omija bariery wchłaniania, dlatego jest stosowane gdy wymagane jest szybkie działanie (np. furosemid w obrzękach płuc), do podawania ciągłego we wlewie, do podawania dużych objętości, do podawania leków powodujących miejscowe uszkodzenie tkanek (np. leki cytotoksyczne).

   Domięśniowo można podawać roztwory wodne, olejowe, zawiesiny lub emulsje. Podskórnie podaje się roztwory wodne lub zawiesiny. Zazwyczaj dla tych dwóch podań planuje się utworzenie formy depot, aby uzyskać przedłużone działanie ze zmniejszoną częstotliwością podawania, co jest bardziej akceptowalne przez pacjenta. W formach depot występują hormony (octan leuprolidu, triptorelina, azotan ekonazolu, walerianian estradiolu), leki stosowane w schizofrenii (flupentiksol, zuklopentiksol, haloperidol, perfenazyna, flufenazyna), leki stosowane do  odczulania (standaryzowany wyciąg różnych alergenów) oraz leki  w leczeniu cukrzycy (insuliny semilente, lente, izofanowa, dwufazowe mieszanki insulin, insulina ultralente, analogi długo działające – detemir i glargine). Opóźnienie działania w formach depot uzyskuje się przez podanie nieaktywnego proleku w formie estru, eteru lub amidu, który w organizmie zmienia się w formę aktywną (np. estry hormonów steroidowych), podanie estrów w zawiesinie olejowej (np. dekanian flufenazyny), adsorpcję na wodorotlenku glinu (np. wyciąg alergenów), natomiast w preparatach insulinowych przez łączenie insuliny z cynkiem lub protaminą lub zwiększenie wymiarów cząsteczek (zmiana formy amorficznej na krystaliczną). Działanie insulin średnio i długo działających utrzymuje się od 16 do 35 h, przy czym insulina semilente jest zawiesiną amorficznej insuliny cynkowej, a insulina lente jest mieszaniną cynkowej mieszaniny amorficznej (30%) i krystalicznej (70%). Insulina izofanowa jest kompleksem insuliny i protaminy o działaniu do 20 h. Mieszanki insulin zawierają różne proporcje od 10/90 do 50/50 insuliny rozpuszczalnej (ludzkiej) i izofanowej, w których komponenta insuliny rozpuszczalnej zapewnia szybkie rozpoczęcie działania (początek po 30 min, szczytowe po 2-4 h, czas działania do 8 h), a izofanowa przedłuża działanie do 24 h. Produkowane są także mieszanki szybko i krótko działających analogów insuliny ludzkiej (lispro lub aspart) z ich formami zaadsorbowanymi na protaminie, które przewyższają skutecznością mieszanki zawierające klasyczne insuliny ludzkie, gdyż ich faza wczesna bardzo dobrze zagospodarowuje glikemię po posiłku, a faza późna w mniejszym stopniu stwarza zagrożenie hipoglikemią, czyli jest bezpieczniejsza. Insulina ultralente jest zawiesiną słabo rozpuszczalnej zawiesiny cynkowej, która działa do 35 h. Analog długo działający detemir  wykazuje początek działania po 2 h, szczyt po 8 h, czas trwania działania to 16-20 h. Analog bezszczytowy glargine ma początek po 1 h, bez szczytu, a czas działania - 24 h. 

   Opóźnienie działania leku można więc uzyskać przez spowolnienie uwalniania, za czym idzie spowolnienie wchłaniania, zahamowanie biotransformacji, ograniczenie eliminacji, podanie inhibitorów enzymów, rozmieszczenie w głębokich kompartmentach, zwiększenie wiązanie białka, podanie związków obkurczających naczynia lub substancji hamujących wydzielanie w nerkach (np. probenecyd), albo zmianę pH moczu, co wzmaga resorpcję zwrotną słabych kwasów i zasad, jeśli będą występować w moczu pierwotnym w stanie niezdysocjowanym.

   Tkanka mięśniowa jest najlepszym miejscem aplikacji dla form typu depot leków pozajelitowych. Po przejściu w roztwór substancja czynna dyfunduje przez tkankę mięśniową do naczyń włosowatych, które mają większą przenikalność niż np. błona śluzowa żołądka, co umożliwia przyjęcie większych rozpuszczalnych w wodzie molekuł, takich jak np. heparyna.

   Wytwarzane są też formy do stosowania doustnego ze zmodyfikowanym uwalnianiem substancji czynnej w celu osiągnięcia zmiany szybkości  lub miejsca uwalniania. Uwalnianie opóźnione zachodzi w preparatach odpornych na działanie soków żołądkowych, uwalnianie stopniowe jest wtedy, gdy określone części substancji są uwalniane w odstępach czasowych, uwalnianie przedłużone następuje stale przez dłuższy okres, przy czym szybkość uwalniania zmniejsza się wraz z upływem czasu, równomiernie przedłużone uwalnianie przebiega w sposób stały i rozciąga się ze stałą szybkością przez odpowiedni okres, czyli kiedy faza eliminacji nakłada się na proces spowolnionego uwalniania i dochodzi do pozornego przedłużenia okresu trwania eliminacji. W takich preparatach część substancji czynnej pełni funkcję dawki inicjującej zapewniającej skuteczne stężenie terapeutyczne, a druga część dawki podtrzymującej utrzymującej działanie przez dłuższy czas.

   W formach leków typu depot może wahać się farmakokinetyka substancji czynnej w związku z niekompletną resorpcją lub uderzeniowym uwolnieniem całej ilości substancji leczniczej np. w wyniku nieprawidłowego obchodzenia się pacjenta z lekiem lub wytworzeniem się tolerancji. Do zalet form depot można zaliczyć zmniejszenie częstości podania i zmniejszenie łącznie podanej dawki przy uzyskaniu porównywalnego skutku. Jednak nie każda substancja czynna jest odpowiednia do przetworzenia w postać leku o opóźnionym działaniu, np. substancje o wąskim zakresie terapeutycznym (glikozydy nasercowe), zbyt krótkim biologicznym okresie półtrwania 1-2 h (antybiotyki z grupy penicylin) nie występują w formach o opóźnionym uwalnianiu. Dobrymi substancjami leczniczymi dla form depot są takie, które mają średni okres półtrwania 2-10 h i powolną eliminację. 

   Znajomość podstawowych parametrów farmakokinetycznych substancji leczniczych pozwala wytworzyć odpowiednią formę leku dostosowaną do drogi podania. Modyfikacja postaci leku powinna zapewniać pożądany efekt farmakologiczny przy jednoczesnym akceptowalnym przez pacjenta zmniejszeniu częstości przyjmowania leku, zwłaszcza drogą pozajelitową.

dr n. farm. Regina Kasperek

Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej

Uniwersytet Medyczny w Lublinie



1. Brandys J. Zarys biofarmacji. PZWL Warszawa 1984.

2. Danek A. Farmakokinetyczne metody badania leków. Wydawnictwa Akcydensowe Warszawa 1979.

3. Hermann T.W. Farmakokinetyka. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2002.

4. Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M. (red.) Farmacja stosowana. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2003.

5. Janicki S., Sznitowska M., Zieliński W. Dostępność farmaceutyczna i dostępność biologiczna. Ośrodek Informacji Naukowej „Polfa” Sp. z o.o. Warszawa 2001.

6. Krawczyński M. (red.) Farmakoterapia dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2009. 

7. Bauer K.H., Frömming K.H., Führer C. [Pluta J. (red. wyd. polskiego)]. Technologia postaci leku z elementami biofarmacji. MedPharm Polska 2012.

8. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji produktów leczniczych, wyrobów medycznych i produktów biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. 

w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

9. Pharmindex UBM Medica Polska Sp. Z o.o. 2011.

« poprzedni artykuł   następny artykuł »