generic viagra reviews forum amiloride hydrochlorothiazide brand lorinol 10mg percocet what is stronger than viagra vicodin strengths 5/325 whats the cost of a100mg viagra nexium strech mark free next day delivery viagra tamoxifen breast cancer preventative presnidone online without rx web md safe online sites to buy viagra flexeril and breastfeeding side effects cytoxan chemotherapy for multiple sclerosis eltroxin side effects tablets with keyboards zentel treatment for kids asacol hd 800 mg who is the manufacturer how much does levitra cost at walmart alfuzosin hydrochloride bph amoxicillin for sale no prescription buy fluoxetine online boots chemist viagra cost laxifen medicina metazole medications glipizide er 2.5 mg tablet viagra chops allopurinol 300 mg buy teva viagra 254 reichlox antibiotics viamax golds gym inhouse pharmacy biz elomet cream mometasone furoate uses zacpac tablets primatene taken off the market canadian global pharmacy extenze com capsules seen on tv male enhancement maxalt migraine dosage buy flagyl online legal doxycycline for dogs price cheap brand name cialis epogen procrit injection starcef capsulesstarlix seroquel withdrawal symptoms treatment anti inflammatoire et viagra buy ronaxan without prescription singulair side effects online pharmacy usa viagra pastillas para ereccion name of female viagra pharmacy bill cialis elocon lotion bottle size suprax antibiotic coupon neurontin dosages for pain management safest no prescription online pharmacy amoxicillin 500mg capsules para que sirve el metformin fast act viagra zetia generic release date zantac free offer compromisezebetazenegra cipro 500mg canada nizoral shampoo 2 ketoconazole doxycycline 100mg capsules dosage reviews on new healthy man complaints eltroxin side effects doctor tadalafil dosage 40mg strattera medication information baytril antibiotic enrofloxacin dose canadian cialis no prescription viagra market in seoul viagra combo commande seroplex 20 neurontin for anxiety forum can i buy viagra in hk diflucan killing candida side effects where can i get penicillin in melbourne canadian cialis 5 mg accessrx prescription drugs secure drugshop clopidogrel bisulfate 75mg medication viprogra professional development cialis no prescription online doctor euthyrox 100 side effects pyridium dosage maximum dose and duration dicyclomine hydrochloride medication liquidex bodybuilding diet gabapentin online vipps propecia from india online terbutaline dose for priapism cheapest abortion pill online where to buy motilium online walmart pharmacy cialis price where to buy pfyzer viagra online tofranil online moduretic dosage of tylenol lagatrim forte indications for hysterectomy walgreens stores warfarin and vitamin k buy amatriptyline cheap cardizem dosage ephedraxin informatica buy abortion pill lamisil tablets treatment drugs ciprodex ear drops dexamethasone viagra dp diroton bgmaps clenbuterol side effects dosage magnesium sulfate heptahydrate formula publix pharmacy diovan acquistare levitra senza ricetta lowest price viagra 100 mg roaccutane acne treatment uk eldepryl medication dictionary vitamix costco roadshow schedule 2015 fertility pills for women lasuna food poisoning morphine band posters clomid stockist uk lortab 7.5 mg generic metronidazole 1g tablets cialis 2 5 canada ranbaxy pharmaceuticals products buy online tadalafil pharmacy russia pheromones in humans danazol side effects endometriosis cialis 5mg coupon buy advair without prescription viagra for men online shopping buy levaquin made in usa xanax dosage for anxiety periostat drug interaction tadalafil dose choices celecoxib side effects hypertension exelon stock price drop cipla viagra online salazopyrin medication identification cheap birth control no prescription dutasteride side effects depression toradol pain medication and stomach issues cialis p force robaxin no prescription canada viagra 5omg advantage auto sales peoria ilalbendazole glevo 500 antibiotic and alcohol rezeptfrei viagra over the counter viagra antibiotics fast without prescription adderall medication dosages minocycline acne treatment effective price check on prescription drugs cozaar medication information zyvox package insert xalatan eye drops coupons cialis 100 mgs of diphenhydramine alli diet pills sale silagra 100 kaufen fluconazole 100mg yeast infection thyroxine side effects l thyroxine tenormin atenolol side effects insulin syringes sizes where to find zenerx in stores shop 365 pills 20 mg cialis reviews nuvigil medication program to buy cialis in kolkata ampicillin overnight delivery viamedic coupon code viagra commercial actress buy zepose online motrin 800 ibuprofen fever aldara treatment pictures cipro from canada i want to buy misoprostol tablets ketazol venezuela news super kamagra cheap viagra by mastercard rxdrugstore medicines for diabetes samonas therapeutic listening training buy drugs vytorin side effects ezetimibe how much is azithromycin in nigeria cephalexin side effects ritalin and alcohol side effects imigran tablets baristanet montclair nj police officers meaning of duphaston medicine mardel tetracycline tablets diazepam 5mg side effects effexor and weight gain effexor and weight loss how much is bactrim without insurance canadian pharmacy no script buy womens viagra pay mastercard cefixime gonorrhea treatment erysipel ciprofloxacin cleocin hcl dosage losartan potassium 50 mg side effects ampicillin for dogs that is out of date tamoxifen alternatives post menopausal bentyl 20 mg fucidin 2 crema potassium levels in food xenical ireland cabgolin medicine cabinet ampicillin overnight shipping generic combivent price viagra dosage 200 mg viagara from india generic tadalafil from india licodexon obat batuk contrave side effects order atarax online cataflam dispersible sore throat contrave diet pill is it available lamictal bipolar depression silagra 100 uk lasix with no rx fast shipping arava side effects leflunomide 10mg viagra tablets for men lisinopril hctz 10 12.5 walgreens pharmacy drugs order xenical online elocon 0.1 lotion vaigra vpps approved letrozole ovulation calculator is betnovate good for acne viagra purchase in ireland wilhelmshavener zeitung cataflam 50 mg tablets buspirone vs buspar risnia medicine cabinet thalidomide history warned phexin az mobic side effects mobic tablets aviane birth control pill toradol shot injection cyclo progynova 2mg side effects ibuprofen for dogs safe dose motrin vs. advil for pain relief colcrys 0.6mg tablets image pharmacy uk silagra diamox medication for altitude sickness letrozole ovulation success irbesartan hydrochlorothiazide coaprovel aleve side effects naproxen sodium cefadroxil 500mg capsules tablets buy viagra from canadian pharmacies zenegra 100 cheap saroten nebenwirkungen pille benazepril side effects cough benazepril hctz 10 12.5mg cheap vardenafil online buy metformin without prescription how much do viagra cost duetact medication for depression ranitidine 300 mg tablets atarax medication for dogs aayrwedik pipls black markets generic viagra 25mg internet pharmacy trazodone overdose dose how much is cialis at walgreens budesonide inhalation suspension 0.5 mg/2 ml healthyman viagra cialis 800mg nimesulide dosage tantalum long beach restaurant trazodone sleep aid dosage canadian pharmacy online viagra staxyn free trial voucher terbinafine hydrochloride cream 1 purchase alli online today tadacip from britain pham drugs rizatriptan benzoate 10mg side effects buy celexa with no prescription cnadian drug mall phentermine 37.5 mg tablets cialis per nachnahme bactrim ds side effects insomnia zolpidem 10mg ambien nizagara on line extenze male enhancement reviews metallica one lyrics youtube onljne pharmacies dilantin levels when to draw lilly cialis without prescription stromectol bestellen duodart for sale peritol dermatitis treatment generic cialis soft gel leukeran for dogs drospirenone ethinyl estradiol and weight gain verapamil er starcef 100mg clomid vytorin medication update medoflucon fluconazole 150mg canadian ed pills virectin reviews side effects clindamycin phosphate gel usp 1 valium and alcohol use torsemide medication class ibuprofen dosage chart by weight lisinopril 10mg tablets prices omnicef for uti in pregnancy roaccutane acne treatment elimite lotion doctor drugs without prescriptions uk research chemicals clomid cialis for sale glendale ca westhroid for thyroid nosipren medication side anastrozole bodybuilding side effects canadian drugfor viagra nolvadex cycle pct bevispas 135mg to ml prescription for cymbalta needed obat voltaren order priligy online what is lexapro side effects medication remedio clomid seroquel 25mg dosage kamagrafast reviews brand levitra discount onlain tamashebi mario dormidina opiniones de herbalife does levitra expire buy viagra pills mexican drug stores online viagra cialis levitra combo packs metoprolol tartrate 25mg price topiramate 100mg weight loss canadian drug shop for generic cilias paracetamol side effects in pregnancy sumycin medication celexa withdrawal symptoms depression adipex diet pills without a script pulmicort nebulizer for children where can i buy viagra with paypal cabaser dosage pct supplements voltaren cream anxiety medication list for adults metformina efectos adversos viagra 110 mg clomid from india voltaren gel anti inflammatory side effects optimum wait for cialis to work silagra 100 india propecia tablets clozaril registry adipex 37.5 buy online maxifort 50mg side effectsmaxolon propecia international shipping sotalex medicine cabinets reductil side effects reductil information phentermine side effects phentermine information cipro canadian customer orderpharma coupon bugorlistateornidazole buy cheap cialis site rocket lawyer com login cephalexin side effects cephalexin for dogs side effects express canadian drugs achat viagra en ligne du canada raloxifene drug propecia pl 1mg czy 5 mg augmentin 457 doxazosin cardura dose potassium chloride side effects doctor magnesium deficiency treatment latisse md beauty mojo can you buy genuine viagra online 47 hot wire liquid water content how much is viagra 100mg erexin maximum male strength black baytril dogs antibiotic infectionsbeconase pilexil spray and forget soft viagra 100mg tablets permethrin cream 5 side effects from clozaril medication viagra meds online in australia nexium over the counter vs prescription nexium arthrotec medication side effects cefaclor dispersible tablets definition pharmacy online atarax eliferx cialis viagra tijuana synthroid medication canada pharmacy without script letrozole side effects fertility buy cialis vancouver prednisolone for dogs 5mg subutex doctors in indiana flucomed 150mg doxycap antibiotics and alcohol viagra us made sales where to buy viagra for women thalidomide birth defects crisis buy generic tadifil with mastercare prednisone from canada depakote side effects weight gain dilantin levels in blood clindamycin phosphate gel usp 1 side effects canadian medstore buy ampiciline on line trimix gel buy spiriva information drug buy viagra tablets no script suhaagraat ka maja lincocin for dogs insurance marketplace best rx life diazepam 5mg street value azithromycin 1 gram how long till enalapril side effects taking buy generic lexapro overnight glipizide medication half life amphetamine salts 20mg pink buy albendazole generic ed pack contact 500mg hydroxyzine hcl 10mg tablet side effects no 1 online pharmacy actos warning patients pioglitazone advantage chevrolet bolingbrook coupons nexium 18 00 a month advice on viagra levoxyl and weight loss prometrium 200 mg capsule imovane 7 5mg zopiclone drug nolvadex dosage in body building zofran in pregnancy category order clonidine online overnight nizoral shampoo 2 viagra in powder form acnelyse cream information now where to buy avanafil ray rx online drugstore chlamydia symptoms buy zyvox with mastercard ibuprofen 800mg pain medication orlistat order online canada pharmacy rx world canada cialis with dapoxetine 80mg elavil 75 mg metformin hcl aricept generic side effects rxshop products cialis buy viagra without a script desogestrel ethinyl estradiol tiotropium spiriva handihaler cheap xalacom malaseb dog shampoo antibacterial lesofat pills in the philippines where to buy amoxicillin vancouver meloxicam 1 5mg uk xenical 120mg accutane reviews isotretinoin finasteride dosage for hair loss buy meloxicam uk midamor drug rhine inc products cheap online pills order viagra cialis miglior prezzo nexium 40 mg coupon cara mengugurkan kandungan warfarin diet foods coumadin viagara 40 pills for 99$ dianabol stack with deca buy cialis uk cheap generic plavix 2012 careprost eyelash growth solution isoniazid side effects diarrhea levaquin antibiotic side effects with p450 system desogen reviews flagyl over the counter in stores cialis prescription price rimadyl rewards program buy pain pills without prescription verapamil 240 mg sr capsules famvir 500mg treatment famciclovir dosage nitrazepam prospect medical group flomaxtra xl 400 printer terbutaline sulfate for pregnancy buy zovirax ointment medicationzyban domperidone 10 mg new zealand viagra tablet in chennai liposafe reviews meprate to start period stop verapamil er side effects albuterol sulfate side effects in adults estrofem 2mg mtf singulair medication side effects celebrex 200mg online drug extra erectile dysfunction cialis sources in canada acnelyse retinol manfaat obat metronidazole 500mg viagra sold online westhroid medications sildenafil citrate on sale silagra 100 no perscription tetracycline order from canada global pharmacy canada gabapentin high

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 106/84 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Wszechnica arrow 12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku."


12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku." Drukuj Email

grudzień 2011, nr 64/42 online



    W ulotkach informacyjnych leków często znajdujemy wartości jego parametrów farmakokinetycznych, takie jak wartość biologicznego okresu półtrwania, biodostępność, szybkość eliminacji czy stopień wiązania z białkami krwi. Dane te obrazują rozmiar i czas działania leku w organizmie, a także pozwalają ustalić indywidualnie dawkę dla pacjenta. Farmakokinetyka zajmuje się matematycznym opisem losów leku w organizmie i jest ściśle związana z formą leku oraz drogą jego podania. Lek po dostaniu się do organizmu ulega procesom takim jak uwalnianie, wchłanianie,  dystrybucja,  metabolizm i wydalanie, które determinują moment wystąpienia efektu farmakologicznego. Substancja lecznicza po uwolnieniu z postaci leku ulega wchłonięciu do krwi, przenikając poprzez błony lipidowe na zasadzie transportu biernego, aktywnego, konwekcyjnego, ułatwionego, przez pary jonowe lub pinocytozę.

   Leki podane doustnie i w niektórych przypadkach podane doodbytniczo, przechodzą przez wątrobę, gdzie w obecności enzymów mogą ulec metabolizmowi w procesie pierwszego przejścia. Leki podlegające w dużym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia mogą być w dużym procencie inaktywowane po podaniu doustnym, np. triazotan glicerolu, lidokaina, co oznacza, że mogą nie uzyskać stężeń terapeutycznych we krwi. 

   Lek dostawszy się do krwi wiąże się w sposób odwracalny z białkami, lecz właściwe działanie farmakologiczne może wywierać tylko wolna, niezwiązana część leku. Z krwi lek przechodzi przez kolejne błony biologiczne do innych płynów ustrojowych (limfa, woda pozakomórkowa) i tkanek, czyli następuje jego rozmieszczenie w organizmie (dystrybucja). Dystrybucja jest procesem odwracalnym, to znaczy, że lek obecny w krwi jest stale w równowadze z innymi płynami ustrojowymi, stąd zmiany stężenia leku we krwi mogą być wskaźnikiem zmian stężenia leku w innych tkankach. Z tkanek lek przechodzi z powrotem do krwi i jest wydalany albo w postaci niezmienionej przez nerki, ślinę lub mleko, albo ulega metabolizmowi w wątrobie. Metabolity są usuwane wraz z niezmienionym lekiem i innymi produktami przemiany materii. 

   Wymienione procesy można opisać przy pomocy parametrów farmakokinetycznych na podstawie oznaczonych doświadczalnie stężeń leku we krwi i moczu, co wymaga przyjęcia odpowiedniego modelu. W farmakokinetyce model taki stanowi układ kompartmentów oddzielonych od siebie błonami, przez które lek i/lub jego metabolity mogą przechodzić z mierzalną szybkością. Poszczególne kompartmenty tworzy zespół tkanek bądź narządów w którym występuje jednorodne stężenie substancji czynnej. W organizmie można wyróżnić kompartment centralny (krew i dobrze unaczynione narządy) i tkankowy. Wyróżnia się modele jedno-, dwu-  lub wielokompartmentowe oraz farmakokinetykę bezmodelową. 

   W farmakokinetyce rozróżnia się dwie drogi podania: dożylną i pozanaczyniową. Lek podany dożylnie przedostaje się do krwi i szybko rozmieszcza w tkankach. Przez pobieranie kolejnych próbek krwi można oznaczyć szybkość eliminacji leku w czasie. W farmakokinetyce liniowej zmiany takie zachodzą według krzywej wykładniczej, co oznacza, że w danym czasie określona ilość leku jest eliminowana w jednostce czasu. Proces, który zależy od zmian stężenia w czasie, nazywa się reakcją pierwszego rzędu i jest typowy dla  większości leków. Jeżeli natomiast układy enzymatyczne odpowiedzialne za metabolizm ulegną nasyceniu, to kinetyka eliminacji zmienia się do zerowego rzędu, tj. eliminacja zachodzi przy stałej szybkości i nie podlega wpływowi zwiększonego stężenia leku (np. etanol, fenytoina). Mając linearyzację wykresu można obliczyć podstawowe parametry farmakokinetyczne jak: stała szybkości eliminacji, biologiczny okres półtrwania, objętość dystrybucji, pole pod krzywą zależności stężenia od czasu, dostępność biologiczną w podaniu pozanaczyniowym, maksymalne stężenie leku, stałą szybkości absorpcji. 

   Objętość dystrybucji to hipotetyczna objętość płynów ustrojowych, w której po równomiernym rozmieszczeniu lek miałby stężenie takie jak w osoczu krwi. Jeżeli objętość dystrybucji dorosłego człowieka wynosi do 5 litrów, to zakłada się, że dystrybucja leku jest ograniczona wyłącznie do układu krążenia, do 15 L wskazuje na rozmieszczenie leku w płynie zewnątrzkomórkowym, a powyżej 15 L wskazują na rozmieszczenie leku w całej przestrzeni wodnej organizmu i pewnych tkankach. Objętość dystrybucji ulega zmianom w stanach patologicznych wywołanych schorzeniem nerek, wątroby, układu krążenia.

   Biologiczny okres półtrwania leku to czas, w którym stężenie leku we krwi zmniejszy się do połowy po uprzednim równomiernym rozmieszczeniu leku w ustroju. Biologiczny okres półtrwania można określić jako bardzo krótki (do 1 h) ma lidokaina, krótki (od 1 do 4 h) ma kwas acetylosalicylowy, a średni (4-10 h) efedryna. Długi (10-24 h) biologiczny okres półtrwania ma chlordiazepoksyd, zaś bardzo długi - powyżej 24 h - digoksyna. Biologiczny okres półtrwania jest wielkością niezależną od dawki.

   Stała szybkości eliminacji jest ilością leku, która jest eliminowana w jednostce czasu. Na wartość stałej eliminacji i biologicznego okresu półtrwania wpływają: płeć, rasa, wiek, stany chorobowe, równoczesne podanie innych leków. 

   Klirens leku jest to objętość krwi lub osocza oczyszczonego z leku w jednostce czasu. Klirens jest sumą poszczególnych wartości klirensu metabolicznego i nerkowego. Klirens może służyć jako wskaźnik eliminacji leku przez wątrobę lub nerki oraz do określenia schematu dawkowania. W leczeniu dąży się do utrzymania stałego stężenia terapeutycznego leku w osoczu w określonym czasie. Stałe stężenie uzyskuje się, gdy szybkość przedostawania się leku do krążenia równoważy szybkość eliminacji. 

   Dostępność biologiczna określa proporcję między ilością podanego leku, a ilością leku przedostającego się do układu krążenia. Biodostępność wynosząca 100% występuje po podaniu dożylnym.

   Kluczowym czynnikiem wpływającym na biodostępność leku, ze względu na wielkość resorpcji jest droga podania. Najczęściej stosowanym sposobem podania leków jest droga doustna. Jednak jest nie jest ona odpowiednia dla leków, które są rozkładane przez kwas lub enzymy obecne w przewodzie pokarmowym (np. insulina, benzylopenicylina). Błona śluzowa jamy ustnej dzięki dobremu ukrwieniu jest dobrym miejscem resorpcji, jednak ograniczonym ze względu na małą powierzchnię. Drogą tą można podawać substancje czynne w małych dawkach w postaci tabletek dopoliczkowych lub podjęzykowych. W żołądku na czczo występuje środowisko kwasowe o pH 1-3, co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych kwasów, które wówczas występują w formie niezdysocjowanej. Obecność pokarmu zmienia pH treści żołądka do ponad 6, a czas przebywania poszczególnych form leków w żołądku może być bardzo różny. Formy płynne zwykle przebywają w żołądku od 10 do 50 minut, a tabletki niepodlegające rozpadowi od 30 minut do 7 godzin. Jelito cienkie ze względu na dużą powierzchnię zaopatrzoną w kosmki ma bardzo dobre właściwości resorpcyjne, a naczynia krwionośne włosowate i limfatyczne zapewniają szybkie odtransportowanie wchłoniętych substancji do krwi. Wartości pH są różne w zależności od odcinka jelita: w górnym wynosi ono 5,5 i kolejnych segmentach wzrasta do 7,5 co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych zasad. Okrężnica ma mniejszą powierzchnię i zawiera bakterie, których działanie wykorzystuje się do uwolnienia substancji czynnych z powłoczki długo uwalniających się postaci leku. Odbytnica ma niewielką powierzchnię, ale jest bogato unaczyniona i stanowi dobre miejsce resorpcji. Podawanie doodbytnicze stosuje się w celu uniknięcia efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Żyły odbytnicy stanowią odpływ górny prowadzący strumień krwi przez żyłę wrotną do wątroby i odpływ poprzeczny uchodzący z obejściem wątroby do dużego krążenia. Z tego powodu w zależności od umieszczenia czopka w odbytnicy  można uniknąć efektu  pierwszego przejścia. Wchłanianie w odbytnicy zależy od rozpuszczalności substancji leczniczej w wodzie i lipidach oraz od rodzaju podłoża czopkowego. Wchłanianie substancji leczniczych z masła kakaowego zachodzi przez wszystkie żyły odbytnicze, ponieważ masło kakaowe rozprzestrzenia się po całej odbytnicy, w związku z czym efekt pierwszego przejścia częściowo zachodzi. Podłoża triglicerydowe pozostają w dolnej części odbytnicy, więc substancje w nich zawarte wchłaniają się bezpośrednio do krążenia ogólnego, z pominięciem wątroby. Dopochwowo podaje się leki działające miejscowo, ale błona śluzowa pochwy jest mocno ukrwiona, więc może nastąpić niezamierzone wchłanianie. 

    Płuca posiadają dużą powierzchnię charakteryzującą się silnym rozgałęzieniem z wytwarzaniem pęcherzyków płucnych dla wymiany gazów i resorpcji pęcherzykowej. Po podaniu leku tą drogą nie występuje efekt pierwszego przejścia, ale miejscowy metabolizm. Korzystna jest inhalacyjna terapia miejscowa stosowana w chorobach dróg oddechowych przy podaniu 1/10 – 1/50 części dawki doustnej. Substancje lecznicze wykazujące wysokie wiązanie receptorowe lub słabo rozpuszczalne dłużej przebywają w płucu. W terapii inhalacyjnej może wystąpić niekorzystny bodziec kaszlowy, reakcje bronchospastyczne lub trudności z precyzyjnym dawkowaniem. Oprócz leczenia miejscowego coraz większą rolę odgrywa systemowe stosowanie tą drogą substancji czynnych (np. insulina wziewna Exubera stosowana do kontroli  glikemii poposiłkowej). 

   Donosowo są podawane w większości leki działające miejscowo. Błona śluzowa nosa powleczona jest gęstą siecią naczyń krwionośnych, co stwarza korzystne warunki do resorpcji substancji o działaniu ogólnym i niepodlegających efektowi pierwszego przejścia, np. hormony peptydowe. Jednak występujące różnice w farmakokinetyce i farmakodynamice leku podanego donosowo mogą być spowodowane małą powierzchnią resorpcji, krótkim okresem przebywania płynnych form, obecnością śluzu nosowego, stanami zapalnymi błony śluzowej nosa, wywołaniem bodźca kichania, uszkodzeniem funkcji rzęskowej, przejściem preparatów płynnych do przewodu żołądkowo-jelitowego lub do płuc, konsekwencją czego może być nieprecyzyjne dawkowanie.

   Leki do oka stosowane są zwykle do worka spojówkowego, gdzie podaje się krople i maści do oczu zwłaszcza o działaniu miejscowym, w infekcjach spojówki i rogówki bądź stanach zapalnych przedniej części oka. Zdolność przyjęcia przez worek spojówkowy postaci leku jest ograniczona, poza tym oko odczuwa podrażnienie mechaniczne, konsekwencją czego jest zwiększone łzawienie i intensywne mruganie powieki, co powoduje częściowe wypłukanie substancji czynnej. Do ucha podawane są leki o działaniu miejscowym w postaci kropli. W przypadku przedziurawienia błony bębenkowej substancja może przedostać się do ucha środkowego, co jest działaniem niepożądanym. 

   Skóra składająca się  z naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej jest trudną do pokonania barierą dla większości substancji czynnych, ponieważ muszą przejść przez warstwy hydrofilowe, liofilowe i znów hydrofilowe. Na skórę stosuje się substancje lecznicze najczęściej w postaci maści o działaniu powierzchniowym (maści epidermalne), w głębszych warstwach skóry (maści endodermalne), na tkankę mięśniową (diadermalne) i o działaniu ogólnym (transdermalne).

    Podania dożylne (i.v.), domięśniowe (i.m.) i podskórne (s.c.) należą do pozajelitowych dróg podania. Dożylnie można podawać tylko roztwory wodne oraz emulsje tłuszczowe do żywienia pozajelitowego. Po podaniu lek przedostaje się bezpośrednio do krążenia i omija bariery wchłaniania, dlatego jest stosowane gdy wymagane jest szybkie działanie (np. furosemid w obrzękach płuc), do podawania ciągłego we wlewie, do podawania dużych objętości, do podawania leków powodujących miejscowe uszkodzenie tkanek (np. leki cytotoksyczne).

   Domięśniowo można podawać roztwory wodne, olejowe, zawiesiny lub emulsje. Podskórnie podaje się roztwory wodne lub zawiesiny. Zazwyczaj dla tych dwóch podań planuje się utworzenie formy depot, aby uzyskać przedłużone działanie ze zmniejszoną częstotliwością podawania, co jest bardziej akceptowalne przez pacjenta. W formach depot występują hormony (octan leuprolidu, triptorelina, azotan ekonazolu, walerianian estradiolu), leki stosowane w schizofrenii (flupentiksol, zuklopentiksol, haloperidol, perfenazyna, flufenazyna), leki stosowane do  odczulania (standaryzowany wyciąg różnych alergenów) oraz leki  w leczeniu cukrzycy (insuliny semilente, lente, izofanowa, dwufazowe mieszanki insulin, insulina ultralente, analogi długo działające – detemir i glargine). Opóźnienie działania w formach depot uzyskuje się przez podanie nieaktywnego proleku w formie estru, eteru lub amidu, który w organizmie zmienia się w formę aktywną (np. estry hormonów steroidowych), podanie estrów w zawiesinie olejowej (np. dekanian flufenazyny), adsorpcję na wodorotlenku glinu (np. wyciąg alergenów), natomiast w preparatach insulinowych przez łączenie insuliny z cynkiem lub protaminą lub zwiększenie wymiarów cząsteczek (zmiana formy amorficznej na krystaliczną). Działanie insulin średnio i długo działających utrzymuje się od 16 do 35 h, przy czym insulina semilente jest zawiesiną amorficznej insuliny cynkowej, a insulina lente jest mieszaniną cynkowej mieszaniny amorficznej (30%) i krystalicznej (70%). Insulina izofanowa jest kompleksem insuliny i protaminy o działaniu do 20 h. Mieszanki insulin zawierają różne proporcje od 10/90 do 50/50 insuliny rozpuszczalnej (ludzkiej) i izofanowej, w których komponenta insuliny rozpuszczalnej zapewnia szybkie rozpoczęcie działania (początek po 30 min, szczytowe po 2-4 h, czas działania do 8 h), a izofanowa przedłuża działanie do 24 h. Produkowane są także mieszanki szybko i krótko działających analogów insuliny ludzkiej (lispro lub aspart) z ich formami zaadsorbowanymi na protaminie, które przewyższają skutecznością mieszanki zawierające klasyczne insuliny ludzkie, gdyż ich faza wczesna bardzo dobrze zagospodarowuje glikemię po posiłku, a faza późna w mniejszym stopniu stwarza zagrożenie hipoglikemią, czyli jest bezpieczniejsza. Insulina ultralente jest zawiesiną słabo rozpuszczalnej zawiesiny cynkowej, która działa do 35 h. Analog długo działający detemir  wykazuje początek działania po 2 h, szczyt po 8 h, czas trwania działania to 16-20 h. Analog bezszczytowy glargine ma początek po 1 h, bez szczytu, a czas działania - 24 h. 

   Opóźnienie działania leku można więc uzyskać przez spowolnienie uwalniania, za czym idzie spowolnienie wchłaniania, zahamowanie biotransformacji, ograniczenie eliminacji, podanie inhibitorów enzymów, rozmieszczenie w głębokich kompartmentach, zwiększenie wiązanie białka, podanie związków obkurczających naczynia lub substancji hamujących wydzielanie w nerkach (np. probenecyd), albo zmianę pH moczu, co wzmaga resorpcję zwrotną słabych kwasów i zasad, jeśli będą występować w moczu pierwotnym w stanie niezdysocjowanym.

   Tkanka mięśniowa jest najlepszym miejscem aplikacji dla form typu depot leków pozajelitowych. Po przejściu w roztwór substancja czynna dyfunduje przez tkankę mięśniową do naczyń włosowatych, które mają większą przenikalność niż np. błona śluzowa żołądka, co umożliwia przyjęcie większych rozpuszczalnych w wodzie molekuł, takich jak np. heparyna.

   Wytwarzane są też formy do stosowania doustnego ze zmodyfikowanym uwalnianiem substancji czynnej w celu osiągnięcia zmiany szybkości  lub miejsca uwalniania. Uwalnianie opóźnione zachodzi w preparatach odpornych na działanie soków żołądkowych, uwalnianie stopniowe jest wtedy, gdy określone części substancji są uwalniane w odstępach czasowych, uwalnianie przedłużone następuje stale przez dłuższy okres, przy czym szybkość uwalniania zmniejsza się wraz z upływem czasu, równomiernie przedłużone uwalnianie przebiega w sposób stały i rozciąga się ze stałą szybkością przez odpowiedni okres, czyli kiedy faza eliminacji nakłada się na proces spowolnionego uwalniania i dochodzi do pozornego przedłużenia okresu trwania eliminacji. W takich preparatach część substancji czynnej pełni funkcję dawki inicjującej zapewniającej skuteczne stężenie terapeutyczne, a druga część dawki podtrzymującej utrzymującej działanie przez dłuższy czas.

   W formach leków typu depot może wahać się farmakokinetyka substancji czynnej w związku z niekompletną resorpcją lub uderzeniowym uwolnieniem całej ilości substancji leczniczej np. w wyniku nieprawidłowego obchodzenia się pacjenta z lekiem lub wytworzeniem się tolerancji. Do zalet form depot można zaliczyć zmniejszenie częstości podania i zmniejszenie łącznie podanej dawki przy uzyskaniu porównywalnego skutku. Jednak nie każda substancja czynna jest odpowiednia do przetworzenia w postać leku o opóźnionym działaniu, np. substancje o wąskim zakresie terapeutycznym (glikozydy nasercowe), zbyt krótkim biologicznym okresie półtrwania 1-2 h (antybiotyki z grupy penicylin) nie występują w formach o opóźnionym uwalnianiu. Dobrymi substancjami leczniczymi dla form depot są takie, które mają średni okres półtrwania 2-10 h i powolną eliminację. 

   Znajomość podstawowych parametrów farmakokinetycznych substancji leczniczych pozwala wytworzyć odpowiednią formę leku dostosowaną do drogi podania. Modyfikacja postaci leku powinna zapewniać pożądany efekt farmakologiczny przy jednoczesnym akceptowalnym przez pacjenta zmniejszeniu częstości przyjmowania leku, zwłaszcza drogą pozajelitową.

dr n. farm. Regina Kasperek

Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej

Uniwersytet Medyczny w Lublinie



1. Brandys J. Zarys biofarmacji. PZWL Warszawa 1984.

2. Danek A. Farmakokinetyczne metody badania leków. Wydawnictwa Akcydensowe Warszawa 1979.

3. Hermann T.W. Farmakokinetyka. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2002.

4. Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M. (red.) Farmacja stosowana. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2003.

5. Janicki S., Sznitowska M., Zieliński W. Dostępność farmaceutyczna i dostępność biologiczna. Ośrodek Informacji Naukowej „Polfa” Sp. z o.o. Warszawa 2001.

6. Krawczyński M. (red.) Farmakoterapia dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2009. 

7. Bauer K.H., Frömming K.H., Führer C. [Pluta J. (red. wyd. polskiego)]. Technologia postaci leku z elementami biofarmacji. MedPharm Polska 2012.

8. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji produktów leczniczych, wyrobów medycznych i produktów biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. 

w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

9. Pharmindex UBM Medica Polska Sp. Z o.o. 2011.

« poprzedni artykuł   następny artykuł »