synthroid 175 mcg buy no prescription lexipro overseas phenergan and pregnancy dosage 1050 mg viagra pills can i take 50 mg of cialis avelox side effects moxifloxacin zenegra 100 cheap zocor generic zanaflex medication dose norapred para que es lanoredirnorflogennorlevo epzicom sustiva side effects clomid 50mg tablets hydrazide no rx buy tretinoin without rx douleurs regles sous duphaston buy meds online atenolol medication doctor atepros medicine ball aturan minum viagra doxycycline price increase furolin tableti online sunsuria setia alam iron dragon tadalafil duloxetine hydrochloride cost canadian pharm meds increasing lung capacity exercises citalopram 10mg picture haldol medication dosage propranolol overdose suicide order antibiotics overnight finax tablets for sale depakote er 500mg medication drug rxlist com generic name easiest way to get viagra prescription valacyclovir hcl for sale sominex maximum strength mg purchase doxycycline online kamagra oral jelly australia tegretol generic brand uk kamagra paypal skypharmacy online adipex side effects adipex success stories clopidogrel mechanism of actions suhagra 50 mg zoloft vytorin coupons zetia cafergot discontinued metrogel 0.75 used for differin cream 0.1 reviews lincocin 500mg curacne wikipedia francais buy viagra online thailand pfizer vgr 100 pills vytorin coupons rebates generic supplier reductil slimming pill philippines purchasing viagra and cialis supradol sublingual 30mg cyrux medicine sildenafil online for sale generic cialis 60mg metallica through the never trailer purchase medrol dose packs best legal online site to buy viagra cialis cheapest price uk medameds viagra vs cialis topamax annpharmacy evista generic equivalent wellbutrin for anxiety and depression brand levitra for sale online imiquimod 5 side effects androgel coupon 1.62 flomax medication tamsulosin hydrochloride dynamogen syrup should you take 5mg or 1mg propecia doxycycline 100mg india turkish pharmacies for viagra secnidazole tablet is for what treatment purchase tretinoin cream 0 025 norvasc 0 dollars 28 cent gas detrol la reviews viagra online hecha en india lowest price on nizagra permethrin cream 5 w w synthroid for sale gnc vigra soft cheap ivermectin for horses mobicox 15 mg indicaciones de sertralina free suhagrat movies polarmeds drug prices vasotec 20 mg side effects alendronate 70 mg coupons motilium 10mg domperidone janssen cilag cheapest cialis permethrin spray insecticide ticks viagra online orders torsemide 20 mg tablets generic viagra greece cefaclor 500mg side effects rhinocort aqua nasal spray albendazole over counter finasteride uk generic phenergan no rx aciphex coupon offer wav054583608 viagra a base de hierbas generic viagra 50 mg cheap for sale seroquel for anxiety and insomnia cloridrato de sertralina buy 5mg cialis online cardinal community credit union routing number magnesium sulfate pregnancy diclobru instructional design online medicine store free prescription drug low dose cialis cialis generique expedie deurope primatene tablets walgreens amoxicillin 500 mg from china ketazol shampoo bowls reductil diet pills erectalis cipla viagra mantadix vente en ligne januvia without prescription low cost buy diazide zolpidem tartrate 10 mg side effects atarax hydroxyzine 25mg dose of ranitidine for infants cialis japan doxycycline hyclate 50 mg side effects genuine viagra online canada carprofen for dogs side effects western drug viagra chloroquine phosphate tablets ip normal dick diltiazem hydrochloride 60 colchicine treatment for pericarditis online medication no prescription bentyl 20 mg tablets cialis user reviews toradol injection for migraine xlpharmacy complaints generic zovirax tablets thyroxine side effects dose prednisone for dogs side effects side effects of prednisone paracetamol mechanism of action drug treatment for pain of uti generic mesalamine drugs dyazide medication pictures viagra moins cher axon drugs tadalafil quality rx no prescriptions software store scam fentanyl patch super p force master card where to bur flagyl er in mexico berifen 50 eltroxin medication synthroid viagra per donne crushed azithromycin taste best india pharmacy online medrol 4mg dosepak cefaclor capsules drug viagra 4 sale norapred prednisone side effects is viagra from india safe azithromycin cost at walmart thuoc renapril 5mg hydrocodone were can i buy promethazine codeine zolpidem 10mg ambien betafusin cream of broccoli kemadrin procyclidine purchase power indomethacin 25mg cap mylan amphetamine salts 10mg crossfit lakas cuckold creek professionals po box 787 hollywood md uk generic propecia 5 mg atarax hydroxyzine potassium foods low potassium digoxina presentacion de 3 tantalum long beach ca lesofat review philippines altace 10 mg cap order femara in canada 50 or 100 mg viagra celebrex medication for headaches online medical abortion pill canadian medicines online lanoxin 0.125 mg viagra billig online lipitor generics at walmart price phentermine diet pills reviews professional medicines rhine inc palghar india buy xanax bars online zinoxime 75052 cialis online under the tongue order cvs generic pharmacy review proviron cycles swww healthy man viagra dietmar cieslik wellbutrin side effects weight gain how much trazodone to get high cialis 100 mgs of viagracialis5mgcicloferon lose weight warfarin diet retirides otc markets baclofen side effects medication canadian pharmacy proventil buy online viagra usa aldactone for acne review over the counter flomax generic the blue pill for sale wellbutrin weight loss prozac tapiales prefabricados en el salvador buy topamax online without doctor buspar discontinued anastrozole side effects food grapefruit alphagan eye drops price no prescription estrofem viagra soft for sale on the internet sky pharmacy review antabuse medication wikipedia viagra eu xeloda effectiveness furolin dosage of benadryl us viagra coumadin vitamin k foods vigora 100 mg side effects in hindi fucidin h cream ointment dikloron ampulove actos side effects actos warning finpecia best price salbutamol guaifenesin side effects suhagraat video benicar side effects medication septra ds 800 160 how long can it last tylenol arthritis celexa reviews for depression buy prednisone without prescription cardura medication side effects trusted generic viagra sites trimetabol dosage of benadryl atosil tabletten rosacea cabergoline 0.5mg for sale budesonide ec 3 mg cost strattera no script canada altace ramipril coupon metacam de best price fastest shipping cialis how to buy safe viagra online berifen 100mg to g primamedics reviews buy amoxicillin next day delivery digoxina in english version warfarin and alcohol myambutol toxicity tabs purchase tretinoin cream online us pharmacy no prescription lotrel 10 20mg ordercialis by check canada ranitidine tablets 150 mg lamisil code betnesol n nose drops supradol ketorolaco 10mg duvadilan retard medicine in pregnancy nebivolol generic name can you take levaquin for sinus infection viagra online paypal brand pills irish viagra drink diazepam valium dosages no rx usa where to buy methotrexate online clotrimazole and betamethasone cream glyprin 100 mg trazodone yasmine akram actress requip generic name finasteride generico proventil inhaler medication dose ordering xenical mercury drugstore 435 online pharmacy without script lipvas cipla field cialis buy online from india buy 1mg finesteride olanzapine 10 mg picture buy exelon online no prescription morphine side effects elderly confusion elocon ointment 0.1 mometasone furoate how to take cytotec 200 mcg duphalac lactulose solution for constipation cialis 20 mg price flomaxtra xl tablets definition buy tamoxifen for men adipex reviews doctor adipex p diabecon prospective definition abilify by mail clozapine monitoring chart cialis viagra tramadol hcl 50 mg side effects best drugstore foundation for dry skin buy meds online with no script extenze reviews no prescription pharamcy dog meds evista medication dosage viagra at walmart phentermine diet pills pharmacy betacin medication administration vicodin addiction symptoms addicted neurontin 300mg order fluexotine online viagra fast delieverly viagra canadian co medrol side effects anxiety aricept generic form buy sertraline cytotec misoprostol ranitidine 150 mg en espanol dikloron jelqing fluconazole single dose tablets sale accutane 5 mg nizoral shampoo 2 with ketoconazole risperdal medication information no persciption needed canada online comments about our meds rocket stove plans designs mambo 36 pills wo kann ich viagra kaufen ohne rezept mexican pharmacy testosterone cymbalta mexico robaxin side effects and dosage arthritis gloves thermoskin cialis to order in canada where can i buy symbol of kings 150mg generic viagra viagra in qatar flovent coupon 2013 valtrex side effects medication herpes zoster retin a shortage in canada wintomylon bula hats software engineer salary california vasotec medication for dogs les hommes etait quoi avant wholesale cialis canadian generic avapro side effects irbesartan generic salazopyrin en tabs 500mg to g wintomylon bulan noroxin side effects where to buy periactin vermox side effects in children order cefixime online kosovarja numri i fundit healthpoint little blue pill review substitute for micardis apcalis complaints definition kemadrin medication for depression software programs for accounting rhinathiol promethazine dosage betnovate 1 2 cream india pharmacy generic cialis buy name brand viagra cialis online suhagraat scenes videos bactroban mupirocin ointment for acne vardenafil online pharmacy software update for iphone extenze review information liquid estrofem 2mg ivf viagra bournemouth worldwidepharmacystore review anti biotic french supplier side effects of prinivil medication diarex pro series silicone soap viagra professional online buy bactrim without prescription generic androgel india marthas table does ropinirole medications that cause erectile dysfunction toprol xl 25 mg and alcohol florinef acetate 0.1 mg elocon over the counter rocket launch cape canaveral strattera 40 mg street price sinequanone definition of love naltrexone online obestat reductil reviews clobex shampoo reviews digoxina indicaciones ranitidine tablets 150 mg side effects shelf life of prednison tablets amoxicillin side effects yeast infection levetiracetam keppra coupons baristanet montclair assessments bupropion side effects memory loss where to buy alli diet pills cheap antibiotics without prescriptions where can i buy qsymia in canada dutasteride vs finasteride for bph redustat orlistat 120 mg oracea doxycycline reviews viagra for womens mumbai order florinef medication and alcohol levitra billig kaufen xanax withdrawal symptoms duration piroxicam 10mg cap nos cialis no prescription needed generic raymeds reviews on fifty software store promo code sildenafil tablete risperdal 0 dollars 42 cents best price for generic lipitor cardizem cd caps 240 mg side effects avana cypress estates levofloxacin and alcohol ok nizoral cream uses ketoconazole cream cytotec paing with mastercard generic soft cialas online viagra reviews chap viagra ciproxin side effects pacific care pharmacy port vila vanuatu propecia generic cost levitra coupon code eutirox 100 for weight loss free sample viagra or cialis cleocin antibiotic for sinus infection synthroid 112 mcg price comprar pastillascytotec atarax hydroxyzine hydrochloride dentopain fortegames orthotrycycline buy online probenecid colchicine side effects captopril drug medication rogaine for eyebrows patients cytotec online purchase in singapore pilocarpine hydrochloride ophthalmic solution for dogs phenergan and pregnancy category levitra 20 mg best price depakote medication assistance bactroban cream sales canada keflex antibiotic information infections synthroid shopping piroxicam 10mg capsule desogen generic skelaxin side effects metaxalone tavor rezeptfrei doxycycline 100mg tablets names of viagra available in india buspar side effects buspar weight gain no prescription 3 mg estradiol pills obetrol medication side generic valtrex no prescription fanegada wikia comprar clozapine viagra forum discussion cost of mirapex without insurance astromenda uninstall windows 8 dicyclomine hydrochloride 10 mg buy drugs online no prescription lamisil generic drug entocort budesonide for ulcerative colitis flomax medication tamsulosin prices lipospray sildenafil mercado livre testosterone anadoil weight gain synthroid 75mcg online euthyrox 25 mg amermycin capsulectomy maxifort side effects kamagra 100mg oral jelly viagra over the counter lynoral ethinyl estradiol tablets viagra casero para hombres instantaneo ketorolac eye drops dosage generic cialis australia buy generic prozac amantidine online herbal viagra kaufen naproxen sodium side effects depression which better cialis 5 mg or 20mg benemid prescribing information rumafen medicine dictionary buying prednisolone uk buy proscar 5mg finasteride crestor coupons printable lasixs water pill dogs letrozole side effects fertility losartan potassium hydrochlorothiazide generic name lotrel medication side effects buy tadacip online doxycycline paypal rocket power no prescriptionamitryptiline paxil generic cost paracetamol mechanism of action and effects par 701 clomid for sale clopidogrel bisulfate plavix coupons prednisona dosis medicamentos can you take 40mg of cialis nifedipine er side effects medication insurance company ratings california motrin no prescription apcalis jelly reviews diovan coupons

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 104/82 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Wszechnica arrow 12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku."


12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku." Drukuj Email

grudzień 2011, nr 64/42 online



    W ulotkach informacyjnych leków często znajdujemy wartości jego parametrów farmakokinetycznych, takie jak wartość biologicznego okresu półtrwania, biodostępność, szybkość eliminacji czy stopień wiązania z białkami krwi. Dane te obrazują rozmiar i czas działania leku w organizmie, a także pozwalają ustalić indywidualnie dawkę dla pacjenta. Farmakokinetyka zajmuje się matematycznym opisem losów leku w organizmie i jest ściśle związana z formą leku oraz drogą jego podania. Lek po dostaniu się do organizmu ulega procesom takim jak uwalnianie, wchłanianie,  dystrybucja,  metabolizm i wydalanie, które determinują moment wystąpienia efektu farmakologicznego. Substancja lecznicza po uwolnieniu z postaci leku ulega wchłonięciu do krwi, przenikając poprzez błony lipidowe na zasadzie transportu biernego, aktywnego, konwekcyjnego, ułatwionego, przez pary jonowe lub pinocytozę.

   Leki podane doustnie i w niektórych przypadkach podane doodbytniczo, przechodzą przez wątrobę, gdzie w obecności enzymów mogą ulec metabolizmowi w procesie pierwszego przejścia. Leki podlegające w dużym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia mogą być w dużym procencie inaktywowane po podaniu doustnym, np. triazotan glicerolu, lidokaina, co oznacza, że mogą nie uzyskać stężeń terapeutycznych we krwi. 

   Lek dostawszy się do krwi wiąże się w sposób odwracalny z białkami, lecz właściwe działanie farmakologiczne może wywierać tylko wolna, niezwiązana część leku. Z krwi lek przechodzi przez kolejne błony biologiczne do innych płynów ustrojowych (limfa, woda pozakomórkowa) i tkanek, czyli następuje jego rozmieszczenie w organizmie (dystrybucja). Dystrybucja jest procesem odwracalnym, to znaczy, że lek obecny w krwi jest stale w równowadze z innymi płynami ustrojowymi, stąd zmiany stężenia leku we krwi mogą być wskaźnikiem zmian stężenia leku w innych tkankach. Z tkanek lek przechodzi z powrotem do krwi i jest wydalany albo w postaci niezmienionej przez nerki, ślinę lub mleko, albo ulega metabolizmowi w wątrobie. Metabolity są usuwane wraz z niezmienionym lekiem i innymi produktami przemiany materii. 

   Wymienione procesy można opisać przy pomocy parametrów farmakokinetycznych na podstawie oznaczonych doświadczalnie stężeń leku we krwi i moczu, co wymaga przyjęcia odpowiedniego modelu. W farmakokinetyce model taki stanowi układ kompartmentów oddzielonych od siebie błonami, przez które lek i/lub jego metabolity mogą przechodzić z mierzalną szybkością. Poszczególne kompartmenty tworzy zespół tkanek bądź narządów w którym występuje jednorodne stężenie substancji czynnej. W organizmie można wyróżnić kompartment centralny (krew i dobrze unaczynione narządy) i tkankowy. Wyróżnia się modele jedno-, dwu-  lub wielokompartmentowe oraz farmakokinetykę bezmodelową. 

   W farmakokinetyce rozróżnia się dwie drogi podania: dożylną i pozanaczyniową. Lek podany dożylnie przedostaje się do krwi i szybko rozmieszcza w tkankach. Przez pobieranie kolejnych próbek krwi można oznaczyć szybkość eliminacji leku w czasie. W farmakokinetyce liniowej zmiany takie zachodzą według krzywej wykładniczej, co oznacza, że w danym czasie określona ilość leku jest eliminowana w jednostce czasu. Proces, który zależy od zmian stężenia w czasie, nazywa się reakcją pierwszego rzędu i jest typowy dla  większości leków. Jeżeli natomiast układy enzymatyczne odpowiedzialne za metabolizm ulegną nasyceniu, to kinetyka eliminacji zmienia się do zerowego rzędu, tj. eliminacja zachodzi przy stałej szybkości i nie podlega wpływowi zwiększonego stężenia leku (np. etanol, fenytoina). Mając linearyzację wykresu można obliczyć podstawowe parametry farmakokinetyczne jak: stała szybkości eliminacji, biologiczny okres półtrwania, objętość dystrybucji, pole pod krzywą zależności stężenia od czasu, dostępność biologiczną w podaniu pozanaczyniowym, maksymalne stężenie leku, stałą szybkości absorpcji. 

   Objętość dystrybucji to hipotetyczna objętość płynów ustrojowych, w której po równomiernym rozmieszczeniu lek miałby stężenie takie jak w osoczu krwi. Jeżeli objętość dystrybucji dorosłego człowieka wynosi do 5 litrów, to zakłada się, że dystrybucja leku jest ograniczona wyłącznie do układu krążenia, do 15 L wskazuje na rozmieszczenie leku w płynie zewnątrzkomórkowym, a powyżej 15 L wskazują na rozmieszczenie leku w całej przestrzeni wodnej organizmu i pewnych tkankach. Objętość dystrybucji ulega zmianom w stanach patologicznych wywołanych schorzeniem nerek, wątroby, układu krążenia.

   Biologiczny okres półtrwania leku to czas, w którym stężenie leku we krwi zmniejszy się do połowy po uprzednim równomiernym rozmieszczeniu leku w ustroju. Biologiczny okres półtrwania można określić jako bardzo krótki (do 1 h) ma lidokaina, krótki (od 1 do 4 h) ma kwas acetylosalicylowy, a średni (4-10 h) efedryna. Długi (10-24 h) biologiczny okres półtrwania ma chlordiazepoksyd, zaś bardzo długi - powyżej 24 h - digoksyna. Biologiczny okres półtrwania jest wielkością niezależną od dawki.

   Stała szybkości eliminacji jest ilością leku, która jest eliminowana w jednostce czasu. Na wartość stałej eliminacji i biologicznego okresu półtrwania wpływają: płeć, rasa, wiek, stany chorobowe, równoczesne podanie innych leków. 

   Klirens leku jest to objętość krwi lub osocza oczyszczonego z leku w jednostce czasu. Klirens jest sumą poszczególnych wartości klirensu metabolicznego i nerkowego. Klirens może służyć jako wskaźnik eliminacji leku przez wątrobę lub nerki oraz do określenia schematu dawkowania. W leczeniu dąży się do utrzymania stałego stężenia terapeutycznego leku w osoczu w określonym czasie. Stałe stężenie uzyskuje się, gdy szybkość przedostawania się leku do krążenia równoważy szybkość eliminacji. 

   Dostępność biologiczna określa proporcję między ilością podanego leku, a ilością leku przedostającego się do układu krążenia. Biodostępność wynosząca 100% występuje po podaniu dożylnym.

   Kluczowym czynnikiem wpływającym na biodostępność leku, ze względu na wielkość resorpcji jest droga podania. Najczęściej stosowanym sposobem podania leków jest droga doustna. Jednak jest nie jest ona odpowiednia dla leków, które są rozkładane przez kwas lub enzymy obecne w przewodzie pokarmowym (np. insulina, benzylopenicylina). Błona śluzowa jamy ustnej dzięki dobremu ukrwieniu jest dobrym miejscem resorpcji, jednak ograniczonym ze względu na małą powierzchnię. Drogą tą można podawać substancje czynne w małych dawkach w postaci tabletek dopoliczkowych lub podjęzykowych. W żołądku na czczo występuje środowisko kwasowe o pH 1-3, co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych kwasów, które wówczas występują w formie niezdysocjowanej. Obecność pokarmu zmienia pH treści żołądka do ponad 6, a czas przebywania poszczególnych form leków w żołądku może być bardzo różny. Formy płynne zwykle przebywają w żołądku od 10 do 50 minut, a tabletki niepodlegające rozpadowi od 30 minut do 7 godzin. Jelito cienkie ze względu na dużą powierzchnię zaopatrzoną w kosmki ma bardzo dobre właściwości resorpcyjne, a naczynia krwionośne włosowate i limfatyczne zapewniają szybkie odtransportowanie wchłoniętych substancji do krwi. Wartości pH są różne w zależności od odcinka jelita: w górnym wynosi ono 5,5 i kolejnych segmentach wzrasta do 7,5 co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych zasad. Okrężnica ma mniejszą powierzchnię i zawiera bakterie, których działanie wykorzystuje się do uwolnienia substancji czynnych z powłoczki długo uwalniających się postaci leku. Odbytnica ma niewielką powierzchnię, ale jest bogato unaczyniona i stanowi dobre miejsce resorpcji. Podawanie doodbytnicze stosuje się w celu uniknięcia efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Żyły odbytnicy stanowią odpływ górny prowadzący strumień krwi przez żyłę wrotną do wątroby i odpływ poprzeczny uchodzący z obejściem wątroby do dużego krążenia. Z tego powodu w zależności od umieszczenia czopka w odbytnicy  można uniknąć efektu  pierwszego przejścia. Wchłanianie w odbytnicy zależy od rozpuszczalności substancji leczniczej w wodzie i lipidach oraz od rodzaju podłoża czopkowego. Wchłanianie substancji leczniczych z masła kakaowego zachodzi przez wszystkie żyły odbytnicze, ponieważ masło kakaowe rozprzestrzenia się po całej odbytnicy, w związku z czym efekt pierwszego przejścia częściowo zachodzi. Podłoża triglicerydowe pozostają w dolnej części odbytnicy, więc substancje w nich zawarte wchłaniają się bezpośrednio do krążenia ogólnego, z pominięciem wątroby. Dopochwowo podaje się leki działające miejscowo, ale błona śluzowa pochwy jest mocno ukrwiona, więc może nastąpić niezamierzone wchłanianie. 

    Płuca posiadają dużą powierzchnię charakteryzującą się silnym rozgałęzieniem z wytwarzaniem pęcherzyków płucnych dla wymiany gazów i resorpcji pęcherzykowej. Po podaniu leku tą drogą nie występuje efekt pierwszego przejścia, ale miejscowy metabolizm. Korzystna jest inhalacyjna terapia miejscowa stosowana w chorobach dróg oddechowych przy podaniu 1/10 – 1/50 części dawki doustnej. Substancje lecznicze wykazujące wysokie wiązanie receptorowe lub słabo rozpuszczalne dłużej przebywają w płucu. W terapii inhalacyjnej może wystąpić niekorzystny bodziec kaszlowy, reakcje bronchospastyczne lub trudności z precyzyjnym dawkowaniem. Oprócz leczenia miejscowego coraz większą rolę odgrywa systemowe stosowanie tą drogą substancji czynnych (np. insulina wziewna Exubera stosowana do kontroli  glikemii poposiłkowej). 

   Donosowo są podawane w większości leki działające miejscowo. Błona śluzowa nosa powleczona jest gęstą siecią naczyń krwionośnych, co stwarza korzystne warunki do resorpcji substancji o działaniu ogólnym i niepodlegających efektowi pierwszego przejścia, np. hormony peptydowe. Jednak występujące różnice w farmakokinetyce i farmakodynamice leku podanego donosowo mogą być spowodowane małą powierzchnią resorpcji, krótkim okresem przebywania płynnych form, obecnością śluzu nosowego, stanami zapalnymi błony śluzowej nosa, wywołaniem bodźca kichania, uszkodzeniem funkcji rzęskowej, przejściem preparatów płynnych do przewodu żołądkowo-jelitowego lub do płuc, konsekwencją czego może być nieprecyzyjne dawkowanie.

   Leki do oka stosowane są zwykle do worka spojówkowego, gdzie podaje się krople i maści do oczu zwłaszcza o działaniu miejscowym, w infekcjach spojówki i rogówki bądź stanach zapalnych przedniej części oka. Zdolność przyjęcia przez worek spojówkowy postaci leku jest ograniczona, poza tym oko odczuwa podrażnienie mechaniczne, konsekwencją czego jest zwiększone łzawienie i intensywne mruganie powieki, co powoduje częściowe wypłukanie substancji czynnej. Do ucha podawane są leki o działaniu miejscowym w postaci kropli. W przypadku przedziurawienia błony bębenkowej substancja może przedostać się do ucha środkowego, co jest działaniem niepożądanym. 

   Skóra składająca się  z naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej jest trudną do pokonania barierą dla większości substancji czynnych, ponieważ muszą przejść przez warstwy hydrofilowe, liofilowe i znów hydrofilowe. Na skórę stosuje się substancje lecznicze najczęściej w postaci maści o działaniu powierzchniowym (maści epidermalne), w głębszych warstwach skóry (maści endodermalne), na tkankę mięśniową (diadermalne) i o działaniu ogólnym (transdermalne).

    Podania dożylne (i.v.), domięśniowe (i.m.) i podskórne (s.c.) należą do pozajelitowych dróg podania. Dożylnie można podawać tylko roztwory wodne oraz emulsje tłuszczowe do żywienia pozajelitowego. Po podaniu lek przedostaje się bezpośrednio do krążenia i omija bariery wchłaniania, dlatego jest stosowane gdy wymagane jest szybkie działanie (np. furosemid w obrzękach płuc), do podawania ciągłego we wlewie, do podawania dużych objętości, do podawania leków powodujących miejscowe uszkodzenie tkanek (np. leki cytotoksyczne).

   Domięśniowo można podawać roztwory wodne, olejowe, zawiesiny lub emulsje. Podskórnie podaje się roztwory wodne lub zawiesiny. Zazwyczaj dla tych dwóch podań planuje się utworzenie formy depot, aby uzyskać przedłużone działanie ze zmniejszoną częstotliwością podawania, co jest bardziej akceptowalne przez pacjenta. W formach depot występują hormony (octan leuprolidu, triptorelina, azotan ekonazolu, walerianian estradiolu), leki stosowane w schizofrenii (flupentiksol, zuklopentiksol, haloperidol, perfenazyna, flufenazyna), leki stosowane do  odczulania (standaryzowany wyciąg różnych alergenów) oraz leki  w leczeniu cukrzycy (insuliny semilente, lente, izofanowa, dwufazowe mieszanki insulin, insulina ultralente, analogi długo działające – detemir i glargine). Opóźnienie działania w formach depot uzyskuje się przez podanie nieaktywnego proleku w formie estru, eteru lub amidu, który w organizmie zmienia się w formę aktywną (np. estry hormonów steroidowych), podanie estrów w zawiesinie olejowej (np. dekanian flufenazyny), adsorpcję na wodorotlenku glinu (np. wyciąg alergenów), natomiast w preparatach insulinowych przez łączenie insuliny z cynkiem lub protaminą lub zwiększenie wymiarów cząsteczek (zmiana formy amorficznej na krystaliczną). Działanie insulin średnio i długo działających utrzymuje się od 16 do 35 h, przy czym insulina semilente jest zawiesiną amorficznej insuliny cynkowej, a insulina lente jest mieszaniną cynkowej mieszaniny amorficznej (30%) i krystalicznej (70%). Insulina izofanowa jest kompleksem insuliny i protaminy o działaniu do 20 h. Mieszanki insulin zawierają różne proporcje od 10/90 do 50/50 insuliny rozpuszczalnej (ludzkiej) i izofanowej, w których komponenta insuliny rozpuszczalnej zapewnia szybkie rozpoczęcie działania (początek po 30 min, szczytowe po 2-4 h, czas działania do 8 h), a izofanowa przedłuża działanie do 24 h. Produkowane są także mieszanki szybko i krótko działających analogów insuliny ludzkiej (lispro lub aspart) z ich formami zaadsorbowanymi na protaminie, które przewyższają skutecznością mieszanki zawierające klasyczne insuliny ludzkie, gdyż ich faza wczesna bardzo dobrze zagospodarowuje glikemię po posiłku, a faza późna w mniejszym stopniu stwarza zagrożenie hipoglikemią, czyli jest bezpieczniejsza. Insulina ultralente jest zawiesiną słabo rozpuszczalnej zawiesiny cynkowej, która działa do 35 h. Analog długo działający detemir  wykazuje początek działania po 2 h, szczyt po 8 h, czas trwania działania to 16-20 h. Analog bezszczytowy glargine ma początek po 1 h, bez szczytu, a czas działania - 24 h. 

   Opóźnienie działania leku można więc uzyskać przez spowolnienie uwalniania, za czym idzie spowolnienie wchłaniania, zahamowanie biotransformacji, ograniczenie eliminacji, podanie inhibitorów enzymów, rozmieszczenie w głębokich kompartmentach, zwiększenie wiązanie białka, podanie związków obkurczających naczynia lub substancji hamujących wydzielanie w nerkach (np. probenecyd), albo zmianę pH moczu, co wzmaga resorpcję zwrotną słabych kwasów i zasad, jeśli będą występować w moczu pierwotnym w stanie niezdysocjowanym.

   Tkanka mięśniowa jest najlepszym miejscem aplikacji dla form typu depot leków pozajelitowych. Po przejściu w roztwór substancja czynna dyfunduje przez tkankę mięśniową do naczyń włosowatych, które mają większą przenikalność niż np. błona śluzowa żołądka, co umożliwia przyjęcie większych rozpuszczalnych w wodzie molekuł, takich jak np. heparyna.

   Wytwarzane są też formy do stosowania doustnego ze zmodyfikowanym uwalnianiem substancji czynnej w celu osiągnięcia zmiany szybkości  lub miejsca uwalniania. Uwalnianie opóźnione zachodzi w preparatach odpornych na działanie soków żołądkowych, uwalnianie stopniowe jest wtedy, gdy określone części substancji są uwalniane w odstępach czasowych, uwalnianie przedłużone następuje stale przez dłuższy okres, przy czym szybkość uwalniania zmniejsza się wraz z upływem czasu, równomiernie przedłużone uwalnianie przebiega w sposób stały i rozciąga się ze stałą szybkością przez odpowiedni okres, czyli kiedy faza eliminacji nakłada się na proces spowolnionego uwalniania i dochodzi do pozornego przedłużenia okresu trwania eliminacji. W takich preparatach część substancji czynnej pełni funkcję dawki inicjującej zapewniającej skuteczne stężenie terapeutyczne, a druga część dawki podtrzymującej utrzymującej działanie przez dłuższy czas.

   W formach leków typu depot może wahać się farmakokinetyka substancji czynnej w związku z niekompletną resorpcją lub uderzeniowym uwolnieniem całej ilości substancji leczniczej np. w wyniku nieprawidłowego obchodzenia się pacjenta z lekiem lub wytworzeniem się tolerancji. Do zalet form depot można zaliczyć zmniejszenie częstości podania i zmniejszenie łącznie podanej dawki przy uzyskaniu porównywalnego skutku. Jednak nie każda substancja czynna jest odpowiednia do przetworzenia w postać leku o opóźnionym działaniu, np. substancje o wąskim zakresie terapeutycznym (glikozydy nasercowe), zbyt krótkim biologicznym okresie półtrwania 1-2 h (antybiotyki z grupy penicylin) nie występują w formach o opóźnionym uwalnianiu. Dobrymi substancjami leczniczymi dla form depot są takie, które mają średni okres półtrwania 2-10 h i powolną eliminację. 

   Znajomość podstawowych parametrów farmakokinetycznych substancji leczniczych pozwala wytworzyć odpowiednią formę leku dostosowaną do drogi podania. Modyfikacja postaci leku powinna zapewniać pożądany efekt farmakologiczny przy jednoczesnym akceptowalnym przez pacjenta zmniejszeniu częstości przyjmowania leku, zwłaszcza drogą pozajelitową.

dr n. farm. Regina Kasperek

Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej

Uniwersytet Medyczny w Lublinie



1. Brandys J. Zarys biofarmacji. PZWL Warszawa 1984.

2. Danek A. Farmakokinetyczne metody badania leków. Wydawnictwa Akcydensowe Warszawa 1979.

3. Hermann T.W. Farmakokinetyka. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2002.

4. Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M. (red.) Farmacja stosowana. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2003.

5. Janicki S., Sznitowska M., Zieliński W. Dostępność farmaceutyczna i dostępność biologiczna. Ośrodek Informacji Naukowej „Polfa” Sp. z o.o. Warszawa 2001.

6. Krawczyński M. (red.) Farmakoterapia dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2009. 

7. Bauer K.H., Frömming K.H., Führer C. [Pluta J. (red. wyd. polskiego)]. Technologia postaci leku z elementami biofarmacji. MedPharm Polska 2012.

8. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji produktów leczniczych, wyrobów medycznych i produktów biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. 

w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

9. Pharmindex UBM Medica Polska Sp. Z o.o. 2011.

« poprzedni artykuł   następny artykuł »