canadian viagra jelly canada meds online net cilostazol pletal 100 mg pletal over the couter avodart fda approved to buy without prescription cheap renagel pills online pharmacy uk speman premarin perth australia cheap royal blue pillar candles buy asics running shoes online australia buy accutane mexican pharmacies generic medicine retail store in delhi best over the counter antibiotic ointment yasmin pills for acne diflucan online legally buy brand cialis inhaler canada vips pharmacy sites order keftab pill hoodia gordonii prices plavix online store metformin without hyaluronic acid rx order cytotec online no prescription with a echeck motilium lowest price online danazol ships from india generic tadapox buy canada prevacid 24hr reviews diflucan 40 mg propranolol cost comparison prescription generic how to use combivent nebulizer tadalafil online canadian pharmacy zyvox without prescription medication himcocid spain buy vermox paypal accepted levitra generico prezzi speman medication comprar trandate pela internet metformin prescription only medrol 10 mg cost priligy uk boots what is the tamil name for shatavari non persciption compazine what are the side effects of pulmicort respules buy adalat oros angina pectoris amantadine india amantrel cipla buy testosterone cream for women online medicine actos 30 generic order zithromax in buy olanzapine pills cheapest place to buy vermox prilosec without a perscription canadian vipps certified pharmacies can pharmacy still dispense buy colchicine pet medications canada pharmacy acheter cialis en ligne esomeprazole 20 mg capsule pyridium 100mg cheep levitra medication online betapace online australia ampicillin generic name where can i buy asacol in canada best us pharmacy prices aleve sale side effects of relafen nabumetone discount canadian pharmacy altace malegra dxt mail order can you legally order drugs from canada fda canada wiki where to buy acai berry pills toprol xl tablets 150 mg micardis to buy in australia actonel in the uk now is periactin a prescription drug generic for augmentin 875 mg can you only get celadrin on prescription use finpecia coupon online generic eldepryl safe can you take lopid daily zofran mg price tadacip generic cheap costs promethazine hydrochloride street value what does zocor cost topamax coupons card buying erexin-v from canada no prescription buy synthroid, no prescription what is a low dose of amitriptyline effects how to give metoprolol iv clonidine online coupon code citrato de sildenafila medley e' bom cost of meclizine minocycline er 90 mg tablet buy purim online pharmacy is generic brand cialis available in usa indian pharmacy januvia non generic prescription order abana torsemide without prescription allegra 24; boat for sale best pills to snort to get high cialis piu; economico suhagra over the counter usa why is there a shortage of colchicine nogales mexico pharmacy hours cialis super active prices cvs sertraline 50 mg overdose fucidin price india reviews on zaditor lasix without a prescription from india floxin capsules cheapest price advair diskus lipothin 100mg buy duphalac buy online ireland shuddha guggulu to buy in england phexin prices keppra tablets price cardizem medicine online voveran medicine side effects prescription mobic meloxicam provera direct pharmacy buy terramycin powder where can i purchase carbozyne rhinocort rx diclofenac ratiopharm gel 100 g order brand viagra without prescription normal protonix dosage rx without buy xenical online brand cialis on line in the mexico antibiotics in pregnancy emedicine buy elocon cream uk online directions on how to use cialis actos 15 mg tabletas how much is buspar without insurance pill rx health ceftin products vytorin side effects memory loss cialis super active barato sales coreg cr generic augmentin 875 evista dosage breast cancer prevention what is actos medication used for clonidine medline india side effects of saw palmetto supplements indocin now valtrex dosage instructions elocon coupons discount pharmacy photo jamaica ephedraxin uk buy why has viagra professional been discontinued what is tofranil buy generic anacin online medrol dose pack over the counter medications to avoid when taking coumadin buy uroxatral mg mentat daily use reviews buy propanolol online with mastercard brand viagra 50 mg for sale discount micardis mg symptoms of chlamydia in my mouth where can i buy fucidin 2% cream furosemide generic wikipedia drugs no perscription abilify online cordarone brands india lozol where to purchase methotrexate dose for psoriatic arthritis quiero comprar voveran what is the difference between 5-htp and l-tryptophan best place to order dramamine in us tinidazole drugs used parasitic drug market order protonix buy cardura online india cheap actos 45 45mg zovirax buy canada allegra generic target buy canada no prescription for bupropion cialis samples canada buying vantin in manchester american express india customer login ivermectin over the counter australia eulexin express canada cipro online name reservation side effects of long term use of singulair malegra fxt refill pack benadryl tablets for kids clindamycin dose iv doxazosin tablets 2mg malaseb dog shampoo reviews what is the active ingredient in sominex pletal order on web order wellbutrin cheap to buy retino-a cream 0,05 what is tretinoin 0,05 drugs buy capoten mg online xenical lawsuit settlements zestoretic reviews for men is it illegal to order generic propecia where is kamagra fast buy prazosin uk buy tofranil 100 order bystolic online what is cheaper viagra cialis levitra how to get imitrex in australia can you buy over the counter inhalers artane non perscription countries bio-baclofen tablets buy nizagara in uk what does a medrol pack do price of clomid in the uk buy robaxin 50 what is doxycycline hyclate generic for descargar libro culturismo sin tonterias gratis cystone tablets india american rosuvastatin purchase nitrofurantoin cheap v-gel mail order best online pharmacy generic depakote differin gel 1 side effects where to buy tinidazole online usa onde comprar feldene sl generic ortho tri cyclen uk to buy guaranteed deltasone without online forum prescription alavert without danazol purchase in canada no prescription no prescription cheap bactrim free shipping is asacol better than sulfasalazine buy genuine zetia uk betapace refill pack order of the allied masonic degrees grand council can i buy fertility drugs over the counter astelin cost brand levitra sale prescription generic viagra online reviews buy abilify online pharmacies triamterene online sales online bystolic overnight delivery indinavir delivery generic lexapro online buy cheap where to get medrol name brand cialis best site get sumycin acai australia viagra generica barata buy prinivil tablets online zocor shortage buy cyproheptadine online levitra vs cialis can you buy shatavari over the counter in germany where to buy inderal ointment acai tablets uk to buy unisom how to get zovirax on line keftab cheap cancun mexico alligators over the counter sex drive pills for women rogaine results pictures ultra low dose estrace zyrtec dosage too high celexa lexapro lawsuit where buy viagra in sydney cheap bactrim free delivery comprar geriforte syrup portugal colchicine daily use reviews etodolac street price how to import venlor brand tadapox buy cheap biaxin us american express canada login account where can i order medication online cost lantus insulin canada cialis piu economico chloroquine delivery uk online pharmacy no prescription needed levitra professional buy zyprexa in mexico buy brand advair diskus fast shipping acheter du viagra pfizer en france synthroid australia moduretic ordering no prescription comprar proscar original en madrid robaxin women buy pharmacy times new drugs 2009 buy allegra over counter american fucidin celebrex generic mexico cipro discount card ( canadian rx drugs ) l-tryptophan online bestellen order ciplox online in usa levitra plus with american express viagra via internet bestellen buy phentermine 37.5 mg capsules himcolin costco renagel lowest price propecia tablets for purchase cialis coupon cvs buy nootropil boots pharmacy comprar phexin en argentina how to use provera for abortion low price pletal uk stats football ncaa zofran odt price strattera legal in england cheap benicar hct renagel me'xico do you need rx pravachol pharmacy express waldport oregon buy diclofenac gel paypal accepted aygestin canadian pharmacy the morning after pill bleeding lamisil spain over counter amantadine pharmacies prescription nifedipine no script generic for lipitor medication nitroglycerin mail order india can i make rocaltrol pharmacie propecia pas cher paris ambien side effects stories buy elavil pills in the mexico epivir-hbv over counter dramamine to buy from europe order januvia without rx to buy l-tryptophan in uk evecare over the couter discount canadian pharmacy keflex canada drugs asacol with prescription buy lexapro 10 md how to use prometrium to get pregnant acivir pills 10 mg inderal tabletas 40 mg acheter pas cher actoplus met tesco to sell half-price viagra over the counter health canada kamagra myambutol prices at costco sildenafil citrate womenra can you cut cialis tablet half protonix purchase acheter cialis super active pas cher generic avalide no prescription diflucan 10 mg/ml polvere per sospensione orale hoodia tablet sale buy cialis online uk no prescription carafate 10 mg health canada dramamine effects of reglan medicine purchase atarax 10mg propecia reviews forum cheapest acquisto medrol sicuro online danazol en costa rica what drug category is trandate cheapest wellbutrin sr tablets uk purchase allopurinol pills canadian pharmacy no prescription diazepam allopurinol 40 mg dose does celexa interact with birth control pills acheter pas cher tenormin brand amoxil best online non prescription pharmacy buy emsam online from usa order geriforte syrup cheap para que serve o remedio diclofenaco de sodico where can i buy roxithromycin prescription drugs no prescription needed mexico low price brahmi uk where can i buy ginseng coffee xbox live pas cher 1 mois is erythromycin stearate safe in pregnancy ampicillin cheapest rate coumadin for sale online where to get vermox pct prescription drug amitriptyline buy forzest online amazon suprax 100 mg suspension celexa 20 mg street value forzest tadalafil tablets florida cleocin gel alli dosage per day protonix for sale uk buy meds using paypal often can you take 36 hour cialis us online pharmacy no prescription levlen phenergan cost comparison prescription drugs low priced what is the correct dosage of coumadin aslene diet pill cheapest cialis sublingual to buy canada cipro drugs used to treat cheapest bystolic in the uk cost of brand name glucophage chloramphenicol tablets 40mg prednisone dose pack refill brand cialis in the uk now what is elimite cream used for atorlip-5 shopping cheap strattera usa sinequan pill canadian penegra canadian pharmacy glucophage pcos reviews warfarin dosing protocol skelaxin over counter vermox over the counter generic vasotec in usa best drugstore foundation 2012 for mature skin where to abilify rumalaya over counter is it illegal to order generic florinef aciclovir comprimate prospect buy protonix with paypal generic levlen safe skelaxin mail order india strattera discount canadian pharmacy tadacip tabletten order propranolol cheap best place buy lady era alli slimming tablets uk phenergan tablets 25mg pregnancy can you buy benicar prescription online pharmacy online augmentin 875 mg how does clomid work ovaries purchase generic micronase tetracycline spain over counter brand name crestor online can coreg make you gain weight clomid buy without buy aciphex with no rx fml forte online in usa best generic colospa sites elavil medication for pain tenormin 100 efectos secundarios amoxil dosage forms kamagra for discount generic pills for exelon brand levitra sale cialis pharmacy levitra plus uk next day delivery where to get cleocin gel clarithromycin uses treatment us pharmacy online brand viagra side effects of risperdal in adults purchase betnovate lowest price what neurotransmitters does remeron affect top 10 online cephalexin sites farmaciascanadienses buspar free shipping chloramphenicol pharmacy medicine what is nitrofurantoin macro for over counter casodex femara buy online mexico Purchase levitra 10mg naprosyn results forum periactin online in us what is keflex tablets generic name for prednisolone what is finasteride prescribed for how long does erythromycin tablets take to work for acne buy acivir pills overseas flagyl 400mg side effects can you get antabuse over the counter overnight cialis kopen cialis pill shortage how does clomid work in men generic for doxazosin mesylate zovirax canadian online overnight pharmacy actos for sale uk buy anacin next day buy pyridium mexican pharmacies clomid 50mg tablets men how to buy female cialis in london vermox discount no prescription buy generic venlor with bonus prilosec with no rx cash is there a drug comparative to yagara where can i purchase glucotrol xl reviews on ashwagandha prescription estrace without online advair diskus tablets on line to buy low dose seroquel for depression cialis 20 mg walgreens viagra generic wikipedia can you get levothroid over the counter mebendazole side effects alcohol haldol decanoas 100mg accutane with american express order valtrex 120 mg levitra plus no prescription canada generic viagra professional usa pharmacy different types of drugs stimulants suhagra wanted online review cheap viagra professional sale uk what over the counter drugs contain aspirin maxalt comprar nexium pills buy online generic hoodia is rhinocort aqua nasal spray safe for pregnancy depo provera precio mexico neurontin for sale australia what is the importance of alliteration in poetry kebaikan pil perancang mercilon furosemide on line in the india no prescription required drugstore nitroglycerin generic cost xalatan online order no script phenergan mg sale viagra costco pharmacy online ordering generic extendaquin safe where can i get tadacip pills online sale of nizagara side effects of warfarin sodium reputable online pharmacy uk prednisolone dogs sale viagra professional brand positioning ablifiy lowest price online evista overnight delivery what is baclofen comparable to mentat tablets benefits ventolin inhaler sale uk prescription are online drug stores legal no prescription kamagra chewable sale buy prinivil lowest price naltrexone price walmart where to find cytotec in dubai bupropion generic problems when should cymbalta dose be increased lexapro vs generic escitalopram how to get femara accutane helps seborrheic dermatitis viagra plus 40mg anacin medicine zovirax zithromax online pay paypal what is vytorin tablets wellbutrin shop net no rx ginseng online metformin manufacturers usa otc drugs for depression and anxiety zyvox capsules prescription solutions mail order pharmacy locations dramamine 100mg kamagra 100mg tablets safe where to get cefixime buy lotensin without rx viagra super active buy usa canadian family law matrimonial home finasteride buy accutane online pharmacy prescription side effects of panax ginseng root do one direction have chlamydia purchase xbox live membership code online buy american viagra ayurslim online in usa zofran on line no script what is purim used for atarax tablet 10 mg levitra professional by gmail guaranteed dilantin safe dose range how to get high off buspar metformin dosage plavix cause weight gain pariet 10 mg tablets thyroxine tablets uk purchase arjuna pills orlistat precio mexico 2013 acheter livres en anglais paris toprol xl 100mg generic mexico celexa cardura cost could you buy diflucan otc where to buy colospa drugs online alli side effects heartburn buy diakof prescription drugs online australia amantadine no prescription look closely generic uk paypal zerit can you benicar buy cheap olmesartan tegretol mg price unisom tablets for sale why has reminyl been discontinued where do i viagra super active in india rocaltrol legal us unisom prescription only buy ditropan in usa cheap styplon motrin discontinued lafesse telephone viagra tetracycline mg india accutane visa canadian pharmacy online propranolol european pharmacy sign xenical order online no prescription search quotes moving on buy retin-a 0,025 inhaler canada mirtazapine 30mg reviews letrozole dosage for gyno cipro xl 1000mg use ditropan on line in the usa actoplus met online mexico hcg nolvadex clomid pct benfotiamine refills cialis vs viagra 2011 online generic form of bupropion reminyl uses medication eurax shortage purchase effexor in us cialis montreal isoniazid without prescription prednisolone discounts codes low dose aspirin for migraine order atarax tablets imitrex migraine uk pramipexole dose parkinson;s levothroid medication dosing cheap levlen usa augmentin tablets 625mg side effects revia dosage too high can you get a prescription for prilosec wellbutrin prices paroxetine medication health cipralex reviews 2011 diovan tablets uk chloroquine lloyds pharmacy canadian drug stores reviews shuddha guggulu price buy bupron sr overseas anti anxiety medications over the counter buy augmentin 15mg online safe buy proscar online tetracycline mechanism of action on bacteria donde comprar metformina en venezuela bentyl western australia cheap estrace free delivery premarin sold over counter where to get alliance city tabards betnovate chemist prescription only side effects doxycycline 100 mg. in dogs side effects how to get lipothin drug what is the difference between clonidine and clonidine hydrochloride viagra newsletter where purchase antabuse what is prednisone for poison ivy exelon employee reviews is mail order wellbutrin sr safe ic citalopram hbr 40 mg tablettor what is fertomid-50 lanoxin shopping generic priligy dapoxetine digoxin online bestellen cialis soft online with out prescription allegra d rx amitriptyline medicine used parlodel and early pregnancy to buy serpina in uk online hyzaar purchase nexium costco price tri-cyclen lo 28 tablet lozol mail order india bromocriptine buy ketoconazole nizoral tablets for dogs safe duetact no precription buying seroflo in manchester reglan australia clotrimazole hydrocortisone cream thrush getting pregnant after accutane treatment how to buy gyne-lotrimin in london free or low cost rumalaya forte sales online kamagra toprol xl patient reviews buy motilium next day amoxil online in us propranolol beta blocker alcohol exelon energy delivery company

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 98/76 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start. arrow Wszechnica arrow 12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku."


12.2011 - "Podstawowe parametry farmakologiczne, a drogi podania leku." Drukuj Email

grudzień 2011, nr 64/42 online



    W ulotkach informacyjnych leków często znajdujemy wartości jego parametrów farmakokinetycznych, takie jak wartość biologicznego okresu półtrwania, biodostępność, szybkość eliminacji czy stopień wiązania z białkami krwi. Dane te obrazują rozmiar i czas działania leku w organizmie, a także pozwalają ustalić indywidualnie dawkę dla pacjenta. Farmakokinetyka zajmuje się matematycznym opisem losów leku w organizmie i jest ściśle związana z formą leku oraz drogą jego podania. Lek po dostaniu się do organizmu ulega procesom takim jak uwalnianie, wchłanianie,  dystrybucja,  metabolizm i wydalanie, które determinują moment wystąpienia efektu farmakologicznego. Substancja lecznicza po uwolnieniu z postaci leku ulega wchłonięciu do krwi, przenikając poprzez błony lipidowe na zasadzie transportu biernego, aktywnego, konwekcyjnego, ułatwionego, przez pary jonowe lub pinocytozę.

   Leki podane doustnie i w niektórych przypadkach podane doodbytniczo, przechodzą przez wątrobę, gdzie w obecności enzymów mogą ulec metabolizmowi w procesie pierwszego przejścia. Leki podlegające w dużym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia mogą być w dużym procencie inaktywowane po podaniu doustnym, np. triazotan glicerolu, lidokaina, co oznacza, że mogą nie uzyskać stężeń terapeutycznych we krwi. 

   Lek dostawszy się do krwi wiąże się w sposób odwracalny z białkami, lecz właściwe działanie farmakologiczne może wywierać tylko wolna, niezwiązana część leku. Z krwi lek przechodzi przez kolejne błony biologiczne do innych płynów ustrojowych (limfa, woda pozakomórkowa) i tkanek, czyli następuje jego rozmieszczenie w organizmie (dystrybucja). Dystrybucja jest procesem odwracalnym, to znaczy, że lek obecny w krwi jest stale w równowadze z innymi płynami ustrojowymi, stąd zmiany stężenia leku we krwi mogą być wskaźnikiem zmian stężenia leku w innych tkankach. Z tkanek lek przechodzi z powrotem do krwi i jest wydalany albo w postaci niezmienionej przez nerki, ślinę lub mleko, albo ulega metabolizmowi w wątrobie. Metabolity są usuwane wraz z niezmienionym lekiem i innymi produktami przemiany materii. 

   Wymienione procesy można opisać przy pomocy parametrów farmakokinetycznych na podstawie oznaczonych doświadczalnie stężeń leku we krwi i moczu, co wymaga przyjęcia odpowiedniego modelu. W farmakokinetyce model taki stanowi układ kompartmentów oddzielonych od siebie błonami, przez które lek i/lub jego metabolity mogą przechodzić z mierzalną szybkością. Poszczególne kompartmenty tworzy zespół tkanek bądź narządów w którym występuje jednorodne stężenie substancji czynnej. W organizmie można wyróżnić kompartment centralny (krew i dobrze unaczynione narządy) i tkankowy. Wyróżnia się modele jedno-, dwu-  lub wielokompartmentowe oraz farmakokinetykę bezmodelową. 

   W farmakokinetyce rozróżnia się dwie drogi podania: dożylną i pozanaczyniową. Lek podany dożylnie przedostaje się do krwi i szybko rozmieszcza w tkankach. Przez pobieranie kolejnych próbek krwi można oznaczyć szybkość eliminacji leku w czasie. W farmakokinetyce liniowej zmiany takie zachodzą według krzywej wykładniczej, co oznacza, że w danym czasie określona ilość leku jest eliminowana w jednostce czasu. Proces, który zależy od zmian stężenia w czasie, nazywa się reakcją pierwszego rzędu i jest typowy dla  większości leków. Jeżeli natomiast układy enzymatyczne odpowiedzialne za metabolizm ulegną nasyceniu, to kinetyka eliminacji zmienia się do zerowego rzędu, tj. eliminacja zachodzi przy stałej szybkości i nie podlega wpływowi zwiększonego stężenia leku (np. etanol, fenytoina). Mając linearyzację wykresu można obliczyć podstawowe parametry farmakokinetyczne jak: stała szybkości eliminacji, biologiczny okres półtrwania, objętość dystrybucji, pole pod krzywą zależności stężenia od czasu, dostępność biologiczną w podaniu pozanaczyniowym, maksymalne stężenie leku, stałą szybkości absorpcji. 

   Objętość dystrybucji to hipotetyczna objętość płynów ustrojowych, w której po równomiernym rozmieszczeniu lek miałby stężenie takie jak w osoczu krwi. Jeżeli objętość dystrybucji dorosłego człowieka wynosi do 5 litrów, to zakłada się, że dystrybucja leku jest ograniczona wyłącznie do układu krążenia, do 15 L wskazuje na rozmieszczenie leku w płynie zewnątrzkomórkowym, a powyżej 15 L wskazują na rozmieszczenie leku w całej przestrzeni wodnej organizmu i pewnych tkankach. Objętość dystrybucji ulega zmianom w stanach patologicznych wywołanych schorzeniem nerek, wątroby, układu krążenia.

   Biologiczny okres półtrwania leku to czas, w którym stężenie leku we krwi zmniejszy się do połowy po uprzednim równomiernym rozmieszczeniu leku w ustroju. Biologiczny okres półtrwania można określić jako bardzo krótki (do 1 h) ma lidokaina, krótki (od 1 do 4 h) ma kwas acetylosalicylowy, a średni (4-10 h) efedryna. Długi (10-24 h) biologiczny okres półtrwania ma chlordiazepoksyd, zaś bardzo długi - powyżej 24 h - digoksyna. Biologiczny okres półtrwania jest wielkością niezależną od dawki.

   Stała szybkości eliminacji jest ilością leku, która jest eliminowana w jednostce czasu. Na wartość stałej eliminacji i biologicznego okresu półtrwania wpływają: płeć, rasa, wiek, stany chorobowe, równoczesne podanie innych leków. 

   Klirens leku jest to objętość krwi lub osocza oczyszczonego z leku w jednostce czasu. Klirens jest sumą poszczególnych wartości klirensu metabolicznego i nerkowego. Klirens może służyć jako wskaźnik eliminacji leku przez wątrobę lub nerki oraz do określenia schematu dawkowania. W leczeniu dąży się do utrzymania stałego stężenia terapeutycznego leku w osoczu w określonym czasie. Stałe stężenie uzyskuje się, gdy szybkość przedostawania się leku do krążenia równoważy szybkość eliminacji. 

   Dostępność biologiczna określa proporcję między ilością podanego leku, a ilością leku przedostającego się do układu krążenia. Biodostępność wynosząca 100% występuje po podaniu dożylnym.

   Kluczowym czynnikiem wpływającym na biodostępność leku, ze względu na wielkość resorpcji jest droga podania. Najczęściej stosowanym sposobem podania leków jest droga doustna. Jednak jest nie jest ona odpowiednia dla leków, które są rozkładane przez kwas lub enzymy obecne w przewodzie pokarmowym (np. insulina, benzylopenicylina). Błona śluzowa jamy ustnej dzięki dobremu ukrwieniu jest dobrym miejscem resorpcji, jednak ograniczonym ze względu na małą powierzchnię. Drogą tą można podawać substancje czynne w małych dawkach w postaci tabletek dopoliczkowych lub podjęzykowych. W żołądku na czczo występuje środowisko kwasowe o pH 1-3, co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych kwasów, które wówczas występują w formie niezdysocjowanej. Obecność pokarmu zmienia pH treści żołądka do ponad 6, a czas przebywania poszczególnych form leków w żołądku może być bardzo różny. Formy płynne zwykle przebywają w żołądku od 10 do 50 minut, a tabletki niepodlegające rozpadowi od 30 minut do 7 godzin. Jelito cienkie ze względu na dużą powierzchnię zaopatrzoną w kosmki ma bardzo dobre właściwości resorpcyjne, a naczynia krwionośne włosowate i limfatyczne zapewniają szybkie odtransportowanie wchłoniętych substancji do krwi. Wartości pH są różne w zależności od odcinka jelita: w górnym wynosi ono 5,5 i kolejnych segmentach wzrasta do 7,5 co sprzyja absorpcji leków o charakterze słabych zasad. Okrężnica ma mniejszą powierzchnię i zawiera bakterie, których działanie wykorzystuje się do uwolnienia substancji czynnych z powłoczki długo uwalniających się postaci leku. Odbytnica ma niewielką powierzchnię, ale jest bogato unaczyniona i stanowi dobre miejsce resorpcji. Podawanie doodbytnicze stosuje się w celu uniknięcia efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Żyły odbytnicy stanowią odpływ górny prowadzący strumień krwi przez żyłę wrotną do wątroby i odpływ poprzeczny uchodzący z obejściem wątroby do dużego krążenia. Z tego powodu w zależności od umieszczenia czopka w odbytnicy  można uniknąć efektu  pierwszego przejścia. Wchłanianie w odbytnicy zależy od rozpuszczalności substancji leczniczej w wodzie i lipidach oraz od rodzaju podłoża czopkowego. Wchłanianie substancji leczniczych z masła kakaowego zachodzi przez wszystkie żyły odbytnicze, ponieważ masło kakaowe rozprzestrzenia się po całej odbytnicy, w związku z czym efekt pierwszego przejścia częściowo zachodzi. Podłoża triglicerydowe pozostają w dolnej części odbytnicy, więc substancje w nich zawarte wchłaniają się bezpośrednio do krążenia ogólnego, z pominięciem wątroby. Dopochwowo podaje się leki działające miejscowo, ale błona śluzowa pochwy jest mocno ukrwiona, więc może nastąpić niezamierzone wchłanianie. 

    Płuca posiadają dużą powierzchnię charakteryzującą się silnym rozgałęzieniem z wytwarzaniem pęcherzyków płucnych dla wymiany gazów i resorpcji pęcherzykowej. Po podaniu leku tą drogą nie występuje efekt pierwszego przejścia, ale miejscowy metabolizm. Korzystna jest inhalacyjna terapia miejscowa stosowana w chorobach dróg oddechowych przy podaniu 1/10 – 1/50 części dawki doustnej. Substancje lecznicze wykazujące wysokie wiązanie receptorowe lub słabo rozpuszczalne dłużej przebywają w płucu. W terapii inhalacyjnej może wystąpić niekorzystny bodziec kaszlowy, reakcje bronchospastyczne lub trudności z precyzyjnym dawkowaniem. Oprócz leczenia miejscowego coraz większą rolę odgrywa systemowe stosowanie tą drogą substancji czynnych (np. insulina wziewna Exubera stosowana do kontroli  glikemii poposiłkowej). 

   Donosowo są podawane w większości leki działające miejscowo. Błona śluzowa nosa powleczona jest gęstą siecią naczyń krwionośnych, co stwarza korzystne warunki do resorpcji substancji o działaniu ogólnym i niepodlegających efektowi pierwszego przejścia, np. hormony peptydowe. Jednak występujące różnice w farmakokinetyce i farmakodynamice leku podanego donosowo mogą być spowodowane małą powierzchnią resorpcji, krótkim okresem przebywania płynnych form, obecnością śluzu nosowego, stanami zapalnymi błony śluzowej nosa, wywołaniem bodźca kichania, uszkodzeniem funkcji rzęskowej, przejściem preparatów płynnych do przewodu żołądkowo-jelitowego lub do płuc, konsekwencją czego może być nieprecyzyjne dawkowanie.

   Leki do oka stosowane są zwykle do worka spojówkowego, gdzie podaje się krople i maści do oczu zwłaszcza o działaniu miejscowym, w infekcjach spojówki i rogówki bądź stanach zapalnych przedniej części oka. Zdolność przyjęcia przez worek spojówkowy postaci leku jest ograniczona, poza tym oko odczuwa podrażnienie mechaniczne, konsekwencją czego jest zwiększone łzawienie i intensywne mruganie powieki, co powoduje częściowe wypłukanie substancji czynnej. Do ucha podawane są leki o działaniu miejscowym w postaci kropli. W przypadku przedziurawienia błony bębenkowej substancja może przedostać się do ucha środkowego, co jest działaniem niepożądanym. 

   Skóra składająca się  z naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej jest trudną do pokonania barierą dla większości substancji czynnych, ponieważ muszą przejść przez warstwy hydrofilowe, liofilowe i znów hydrofilowe. Na skórę stosuje się substancje lecznicze najczęściej w postaci maści o działaniu powierzchniowym (maści epidermalne), w głębszych warstwach skóry (maści endodermalne), na tkankę mięśniową (diadermalne) i o działaniu ogólnym (transdermalne).

    Podania dożylne (i.v.), domięśniowe (i.m.) i podskórne (s.c.) należą do pozajelitowych dróg podania. Dożylnie można podawać tylko roztwory wodne oraz emulsje tłuszczowe do żywienia pozajelitowego. Po podaniu lek przedostaje się bezpośrednio do krążenia i omija bariery wchłaniania, dlatego jest stosowane gdy wymagane jest szybkie działanie (np. furosemid w obrzękach płuc), do podawania ciągłego we wlewie, do podawania dużych objętości, do podawania leków powodujących miejscowe uszkodzenie tkanek (np. leki cytotoksyczne).

   Domięśniowo można podawać roztwory wodne, olejowe, zawiesiny lub emulsje. Podskórnie podaje się roztwory wodne lub zawiesiny. Zazwyczaj dla tych dwóch podań planuje się utworzenie formy depot, aby uzyskać przedłużone działanie ze zmniejszoną częstotliwością podawania, co jest bardziej akceptowalne przez pacjenta. W formach depot występują hormony (octan leuprolidu, triptorelina, azotan ekonazolu, walerianian estradiolu), leki stosowane w schizofrenii (flupentiksol, zuklopentiksol, haloperidol, perfenazyna, flufenazyna), leki stosowane do  odczulania (standaryzowany wyciąg różnych alergenów) oraz leki  w leczeniu cukrzycy (insuliny semilente, lente, izofanowa, dwufazowe mieszanki insulin, insulina ultralente, analogi długo działające – detemir i glargine). Opóźnienie działania w formach depot uzyskuje się przez podanie nieaktywnego proleku w formie estru, eteru lub amidu, który w organizmie zmienia się w formę aktywną (np. estry hormonów steroidowych), podanie estrów w zawiesinie olejowej (np. dekanian flufenazyny), adsorpcję na wodorotlenku glinu (np. wyciąg alergenów), natomiast w preparatach insulinowych przez łączenie insuliny z cynkiem lub protaminą lub zwiększenie wymiarów cząsteczek (zmiana formy amorficznej na krystaliczną). Działanie insulin średnio i długo działających utrzymuje się od 16 do 35 h, przy czym insulina semilente jest zawiesiną amorficznej insuliny cynkowej, a insulina lente jest mieszaniną cynkowej mieszaniny amorficznej (30%) i krystalicznej (70%). Insulina izofanowa jest kompleksem insuliny i protaminy o działaniu do 20 h. Mieszanki insulin zawierają różne proporcje od 10/90 do 50/50 insuliny rozpuszczalnej (ludzkiej) i izofanowej, w których komponenta insuliny rozpuszczalnej zapewnia szybkie rozpoczęcie działania (początek po 30 min, szczytowe po 2-4 h, czas działania do 8 h), a izofanowa przedłuża działanie do 24 h. Produkowane są także mieszanki szybko i krótko działających analogów insuliny ludzkiej (lispro lub aspart) z ich formami zaadsorbowanymi na protaminie, które przewyższają skutecznością mieszanki zawierające klasyczne insuliny ludzkie, gdyż ich faza wczesna bardzo dobrze zagospodarowuje glikemię po posiłku, a faza późna w mniejszym stopniu stwarza zagrożenie hipoglikemią, czyli jest bezpieczniejsza. Insulina ultralente jest zawiesiną słabo rozpuszczalnej zawiesiny cynkowej, która działa do 35 h. Analog długo działający detemir  wykazuje początek działania po 2 h, szczyt po 8 h, czas trwania działania to 16-20 h. Analog bezszczytowy glargine ma początek po 1 h, bez szczytu, a czas działania - 24 h. 

   Opóźnienie działania leku można więc uzyskać przez spowolnienie uwalniania, za czym idzie spowolnienie wchłaniania, zahamowanie biotransformacji, ograniczenie eliminacji, podanie inhibitorów enzymów, rozmieszczenie w głębokich kompartmentach, zwiększenie wiązanie białka, podanie związków obkurczających naczynia lub substancji hamujących wydzielanie w nerkach (np. probenecyd), albo zmianę pH moczu, co wzmaga resorpcję zwrotną słabych kwasów i zasad, jeśli będą występować w moczu pierwotnym w stanie niezdysocjowanym.

   Tkanka mięśniowa jest najlepszym miejscem aplikacji dla form typu depot leków pozajelitowych. Po przejściu w roztwór substancja czynna dyfunduje przez tkankę mięśniową do naczyń włosowatych, które mają większą przenikalność niż np. błona śluzowa żołądka, co umożliwia przyjęcie większych rozpuszczalnych w wodzie molekuł, takich jak np. heparyna.

   Wytwarzane są też formy do stosowania doustnego ze zmodyfikowanym uwalnianiem substancji czynnej w celu osiągnięcia zmiany szybkości  lub miejsca uwalniania. Uwalnianie opóźnione zachodzi w preparatach odpornych na działanie soków żołądkowych, uwalnianie stopniowe jest wtedy, gdy określone części substancji są uwalniane w odstępach czasowych, uwalnianie przedłużone następuje stale przez dłuższy okres, przy czym szybkość uwalniania zmniejsza się wraz z upływem czasu, równomiernie przedłużone uwalnianie przebiega w sposób stały i rozciąga się ze stałą szybkością przez odpowiedni okres, czyli kiedy faza eliminacji nakłada się na proces spowolnionego uwalniania i dochodzi do pozornego przedłużenia okresu trwania eliminacji. W takich preparatach część substancji czynnej pełni funkcję dawki inicjującej zapewniającej skuteczne stężenie terapeutyczne, a druga część dawki podtrzymującej utrzymującej działanie przez dłuższy czas.

   W formach leków typu depot może wahać się farmakokinetyka substancji czynnej w związku z niekompletną resorpcją lub uderzeniowym uwolnieniem całej ilości substancji leczniczej np. w wyniku nieprawidłowego obchodzenia się pacjenta z lekiem lub wytworzeniem się tolerancji. Do zalet form depot można zaliczyć zmniejszenie częstości podania i zmniejszenie łącznie podanej dawki przy uzyskaniu porównywalnego skutku. Jednak nie każda substancja czynna jest odpowiednia do przetworzenia w postać leku o opóźnionym działaniu, np. substancje o wąskim zakresie terapeutycznym (glikozydy nasercowe), zbyt krótkim biologicznym okresie półtrwania 1-2 h (antybiotyki z grupy penicylin) nie występują w formach o opóźnionym uwalnianiu. Dobrymi substancjami leczniczymi dla form depot są takie, które mają średni okres półtrwania 2-10 h i powolną eliminację. 

   Znajomość podstawowych parametrów farmakokinetycznych substancji leczniczych pozwala wytworzyć odpowiednią formę leku dostosowaną do drogi podania. Modyfikacja postaci leku powinna zapewniać pożądany efekt farmakologiczny przy jednoczesnym akceptowalnym przez pacjenta zmniejszeniu częstości przyjmowania leku, zwłaszcza drogą pozajelitową.

dr n. farm. Regina Kasperek

Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej

Uniwersytet Medyczny w Lublinie



1. Brandys J. Zarys biofarmacji. PZWL Warszawa 1984.

2. Danek A. Farmakokinetyczne metody badania leków. Wydawnictwa Akcydensowe Warszawa 1979.

3. Hermann T.W. Farmakokinetyka. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2002.

4. Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M. (red.) Farmacja stosowana. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2003.

5. Janicki S., Sznitowska M., Zieliński W. Dostępność farmaceutyczna i dostępność biologiczna. Ośrodek Informacji Naukowej „Polfa” Sp. z o.o. Warszawa 2001.

6. Krawczyński M. (red.) Farmakoterapia dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2009. 

7. Bauer K.H., Frömming K.H., Führer C. [Pluta J. (red. wyd. polskiego)]. Technologia postaci leku z elementami biofarmacji. MedPharm Polska 2012.

8. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji produktów leczniczych, wyrobów medycznych i produktów biobójczych z dnia 31 marca 2011 r. 

w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

9. Pharmindex UBM Medica Polska Sp. Z o.o. 2011.

« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Dzień Aptekarza