what does viagra cost at walmart tadalafil ic 351 dosage can get doxycycline over counter skelaxin medication interactions generic malegra fxt in usa how to order zanaflex online vibrox capsules 100mg doxycycline lopid woldwide shipping mirapex canadian medications without prescription is zetia a prescription drug canada buy anteovin without prescription viagra professional buy online india where do i prevacid in canada generic tadalis safe do i need a prescription for bentyl alli pills printable coupons where to buy actoplus met with amex actos for sale purchase haldol in mexico accutane alcohol after geriforte syrup to buy in england zetia drug in mexico pharmacy liquid januvia review lioresal 10 mg efectos secundarios antabuse generic australia beta val usa no prescription avana looking for where to buy glucophage drugs online doxycycline side effects in cats where can i purchase primatene mist online generico da pomada betnovate hair loss after accutane retin a 0 025 no prescription compare prices wellbutrin doses range acheter livres online suisse pharmacy has best price avandamet metformin australian prescriber can you order amantadine asacol tablets dosage viagra medicine for women in india discount nootropil otc discount albendazole mg blue pain pills m361 legal online glycomet beconase aq legal in england buy prozac online overnight delivery can you take midamor daily no rx celebrex online best price for real v gel artane weight gain where can i buy goodyear allegra tires calcium carbonate australia price atorlip 10 to buy in england generic cabaser canada diprolene no prescription needed canadian online pharmacy atacand from uk success rate using clomiphene american ortho cyclen lamictal ships from india hoodia no prescription compare prices prednisolone price cheapest clincin paypal order antara pills zovirax cheap synthroid non perscription countries pharmacy buy drugs tretinoin 0,025 generic uk paypal seasonique allegra 20 mg over the counter drugs similar to zovirax renagel next day is there a generic form of cymbalta buy cialis super active online cheap digoxin immune fab cost flomax drug propecia side effects postmenopausal women purchase antabuse generic discounts buy prilosec online no prescription us januvia diabetes wiki buy avalide with a mastercard canada and diprolene acai from usa pharmacy buy generic fucidin with bonus where can i buy himcolin tablets where purchase zocor capoten pills buy cytotec medicine for abortion ventolin dosage instructions cardura buy online canada buspar without insurance tetracycline mg india low cost extendaquin purchase emsam on line in uk most common side effects of yasmin cabgolin to buy in england plavix 75 mg manufacturer prednisolona canada online no prescription torsemide in the uk where to buy unisom mg is there a difference between cephalexin for dogs and humans avalide noprescrition needed usa online pharmacy mirapex now co uk sinemet max daily dose canada bisoprololi fumaras tablets online can you buy toprol over the counter in germany lioresal intrathecal cost seroquel for men in usa renagel prices non persciption methotrexate ginette 35 canada sale can you buy ciplox 500 in south africa online nitrofurantoin overnight delivery keflex cheap canada pharmacy can you crush zithromax pills seroquel cheap canada pharmacy united support solutions compazine for anti nausea alli trippy twitter half price cytotec where can i get some oestrogel viagrawonline erythromycin topical gel cost xenical medicine online buy viagra sublingual online cheap zyban online from usa buy flomax online australia best minocycline prices no rx olanzapine online exelon.com levothroid side effects in men to buy bupropionum generic zofran switzerland best site to buy elavil rhinathiol drug side effects low cost nitrofurantoin buy duetact online with no prescription no prescription minocycline cabgolin online without prescription coreg to buy in australia amoxicilina generic usa ophthacare delivery does acne get worse on accutane brand cialis buy online us sinemet 100 can you only get thyrox on prescription how long does it take for citalopram to take full effect trusted online pharmacy xanax cheap tetracycline no prescription januvia is developing in india antara pills cicloferon suspension aciclovir dosis order sumycin medication by mail requip xl price valtrex over counter drug brand cialis weight gain safe effexor xr no prescription flomax in italia retin a drug in usa pharmacy best place to buy finax order mestinon robaxin tablets 150 mg naprosyn dose for gout anteovin pills online in the india buy zyban tablets mexico overseas pharmacy no prescription oestrogel cozaar 50mg tablets buy apo furosemida online no prescription where can i buy cymbalta mg betnovate cream for eczema what drug category is femara buy xeloda mg generic celexa withdrawal zenegra prescription only suppliers of apo clopidogrel in us bupropion canadian online overnight pharmacy purchase cialis professional on line in the uk buy accutane pills viagra tesco price serpina pills online in the australia walmart pharmacy voltaren gel generic from ginseng ampicillin sulbactam drug study estro online purchase where can i buy percocet online without a prescription how to purchase feldene online canadian home healthcare jobs on line pharmacy best price for ventolin inhaler buy viagra jelly patch how much is mentax tablets buy feldene in singapore zestril delivery depakote in croatia cilest without a prescription from us feldene drugs online purchases buy flagyl 500 mg online motrin results forum buy cheap celebrex online tadacip 20 vs cialis skelaxin buy uk buy premarin online from usa nitroglycerin where to get liponexol generico online best place to buy retin a in uk is generic doxi 1 available in usa long term side effects of retin a 0 05 where can i get ivenox prazosin overnight delivery zenegra side effects long term use east indian online pharmacy amantadine without a prescription from us tricor buy online uk better than ovral l medrol dosepak without prescription medication mexico pharmacies online that sell tretinoin 0,025 buy clomid for daily use tamoxifen online from usa get super active reload mutator purchase cheap order generic zithromax costco pharmacy elimite price chloramphenicol tablets for sale non generic cialis sale erection packs 2 costco duloxetine dosage india buy caprysin pills in the mexico online sale of decadron online japanese pharmacy order serophene online what kind of pill is yasmin retin a 0,05 to buy from europe purchase hytrin in australia salbutamol usa is it safe to buy viagra? atrovent drug class how to get aleve drug better than atorlip 20 differin where to buy in canada can you buy apcalis sx in ireland prescription what does aleve look like diclofenac gel no prescription needed canadian online pharmacy levitra and cialis packs suhagra birth control online uk what are the side effects of avodart is arimidex better than femara buy endep low cheap price cheap strattera buy online bupron sr medicine online depakine chrono canadian medications without prescription free viagra online canadian zanaflex from canada without rx l tryptophan shortage buy oracea online safely snovitra super power fast canada cheap aleve 40 mg ranitidine generic dosage for cialis one a day cheapest cialis 20 mg western drug zedd capoten india medicine blood is thyroxin a prescription drug antara delivered to your home order plavix 75mg online kamagra oral jelly 100mg suppliers econonuestra best price for aldactone toradol dose iv pediatric trazodone shortage in uk albuterol online pay paypal keppra no rx clonidine and cough medicine quetiapinum online bestellen voltaren gel price in pakistan buy aygestin online in the united states without a prescription nexium drugstore.com coreg online meds order bisoprololi fumaras without rx want to buy cialis cialis jelly for sale uk american express platinum login australia methylprednisolone for ms dose buy eulexin without a script comparison between viagra cialis levitra floxin price isoptin with no rx can buy ivenox online mexican pharmacy no prescription what drug category is tamoxifen is diclofenac better than aleve where can i buy advair tablets order vasotec online canada online snovitra super power india where can i buy shuddha guggulu mg buy propecia pills in the uk is prandin legal in uk buy skelaxin without rx elocon cream 0.1 dosage revatio drug in mexico pharmacy silagra order what is erythromycin stearate used for buy levitra super active online no prescription us what is diflucan used for generic hytrin in usa over counter nootropil elavil online cheap buy predalone online cheap where is game of thrones filmed kings landing buy pilex fast shipping dipyridamole drugs online purchases where can i buy retin a online without a prescription buy premarin perth australia cheap oxybutyninum sale uk purchase exelon in usa indian pharmacy emsam buy generic serophene online with prescription fast zydis deleviery side effects of tofranil in children online pharmacy no prescription needed pain pills what two medications are in vytorin buy cardizem pills zoloft drug class pregnancy calan mail order ordering synthroid on line rimadyl for dogs prescription drugs mexico online cost of yagara bupropionum online mexico tizanidina drug class ventolin hfa discount coupons generic drug for estrace alesse low dose birth control alavert over the counter australia could you order beconase aq canadian best online pharmacy generic chloroquine depakote pharmacy online liposafe on line in the mexico zyban reviews can you buy brand cialis online tenormin generic cheap costs elocon drug in mexico pharmacy coumadin online overnight aceon with no subscription brafix over the counter australia best amoxicilina prices best drugstore brand makeup brushes bupron sr medication side effects colospa order by phone zofran shortage order differin cream online cheap cheap hyzaar aleve generic quando si usa il lasix ciprofloksacin drug in fr pharmacy side effects doxycycline hyclate 100mg capsules buy torsemide online overnight delivery actos comerciales ejemplos parlodel canada drugs how to use ashwagandha root powder fluconazole 50mg dosage purchase voveran sr on line in mexico hoodia online forum side effects of stopping neurontin abruptly dutasterid tablets buy glucotrol fda approved to buy without prescription cheap finax buy online buy albendazole bulk order evista on line india clomid vs nolvadex for pct generic actos india pharmacy what does zyrtec tablet look like minipress pill canadian wellbutrin shopping zyprexa generic vs brand adalat barato to buy female viagra in uk indian pharmacy estrace novo digoxin pills buy online fluoxetine prices quetiapinum canada sale ondansetron 8mg tablets price clopidogrelum canada prescription medrol dosepak pharmacy prices list aciclovir 400 mg para que sirve to buy zyprexa estradiol valerate generico italiano aciclovir online in usa what is neurontin used for and side effects what does clozaril treat rosuvastatin canada head office walmart pharmacy online pharmacy login tegretol uk pharmacy is mail order prandin safe purchase obelit on line in canada flunil pills online in the uk is metronidazol available over the counter how to buy medrol online where to buy ayurslim with mastercard buy tofranil greece fucidin h cream acne reglan dosage too high generic name ciplox levoxyl pills remeron soltab bula clomid usa no prescription bactroban uk sale purchase tizanidina on line in australia reviews on relafen best drugstore mascara uk vasotec online ordering how to buy esperal online olistat shopping online mentax overnight delivery air max men 2011 retin a micro gel vs retin a cream does hyzaar cause weight gain lukol over counter uk sex and the city extra blanket buy cheaptadapox estradiol patches generic po metoprolol half life purchase 20 mg abilify online order methotrexate no rx canadian pharmacy ordering coversyl india brahmi tablets for sale benadryl online pharmacies with out prescription side effects of lamictal 200 mg buy neurontin gabin gabapin uk dichlorhydrate de hydroxyzine where can i buy salbumol avalide mist canada is zertalin legal in uk prograf dose adjustment remeron soltab price elocom without insurance current price torsemide post cycle therapy isoptin strattera medication side effects brand levitra medication side effects geriforte without prescription medication best prices buy prandin prescription flovent best online non prescription pharmacy finast brands india fluconazol buy usa caprysin canada cialis 40 mg safe ciprofloxacino 500 mg dosis infeccion urinaria sale 10mg cheap brand levitra cost comparison generic plendil 5mg how to buy key pred online phone in order for glucofage non narcotic pain meds for kidney stones is paroxetine legal in uk cleocin gel online usa no prescription purchase lotrisone cheap when will hyzaar become a generic drug how to get mometasona in australia what is the medication depakote used for how long does it take for augmentin duo forte to work where torsemide purchase bupron on line in usa legal medicine from canada novo digoxin shortage best online pharmacy with no prescription needed tenormin 100 mg para sirve where do i zovirax in india chloromycetin sold over counter mevacor drug in mexico pharmacy exelon lowest price can you buy zerit in ireland buying ginseng from canada no prescription abilify online pharmacy where do i zithromax in canada altace for sale online buy nizagara tablets online adalat delivered to your home is norflex better than zanaflex buy used cds online australia accutane lawsuit statute of limitations oristal canada pharmacy confido without a prescription from canada buy diltiazem boots buy tinidazole mexican pharmacies entocort where to purchase no prescription aclivor non prescription ampicillin pharmacy yasmin medicine weight pilex online usa no prescription long term side effects of azulfidine can you buy yagara adalat sent to spain diltiazem hcl manufacturers in india buy abilify usa digoxin overnight delivery buy altace mexican pharmacies tamoxifen results forum haldol online australia rogaine 2 generic india cheap olistat sale uk cheap prednisone uk cheapest hotels in goa near calangute beach celapram legal in england trial erection packs 3 india pharmacy cephalexin uk next day delivery safe to buy generic acai from usa el viagra para la mujer where do i ciprofloksacin in usa how long does it take for tegretol to work for trigeminal neuralgia where could i buy gabapentine without prescription levaquin lawsuit minnesota avodart coupons cleocin to purchase without a prescription buy cheap nexium canada ciprofloksacin suppositories buy cheap cialis soft usa what are the side effects of meclizine mexican methotrexate pfizer viagra side effects patients buy micronase new zealand online buy unisom with paypal ultra low dose prednisolone buyers of avalide canada buy orlistat online with mastercard nordette mg tablet isoniazid canadian online overnight pharmacy lexapro sales 2009 amlodipine mechanism of action animation purchase estro on line in australia buy clopidogrelum tablets uk astelin online canada my prednisone coupons what does prednisone 20 mg pill look like sibustat en mexico buying zyban online legal florinef tablets 40mg glucophage india no prescription buy erythromycin without a script zolpidem pharmacy canadian minipress phone orders best place to buy apo furosemida in canada best site get zestril naltrexone bupropion weight loss purchasing motilium online where to buy cilest in canada safely buy online trazodone generic purchase fluoxetine in us retin a ge generic reviews can you get high off lexapro alli 84 price comparison zoloft generic name trial erection packs 1 lawsuit canada anacin delivery is cleocin t over the counter generic clincin safe quibron t drug in uk pharmacy levothroid side effects elderly where can i get propecia in canada is nootropil available on line in canada pharmacy tech salary canada what does wellbutrin pills look like valtrex cheap canada pharmacy kegunaan obat pariet 10 mg arimidex fast mexico viagra plus tablets us online carbozyne from canada fast minomycin deleviery oxybutyninum for sale uk tegretol reviews losartan hydrochlorothiazide buying trandate buy trimix gel online lopressor generic and brand name rosuvastatin by mail side effects cymbalta withdrawal aygestin uk companies only robaxin cost per pill valtrex pharmacy prices list how to take pulmicort inhaler diflucan noprescrition needed canada online pharmacy erection packs 3 spain brand levitra without a prescription from uk how to get actonel on line commander du cialis pas cher best place to buy actoplus in uk sumycin pharmacy order buying norvasc using paypal ordering florinef cialis brand only nolvadex pills no prescription keppra legal in england is famvir available over the counter what class of drug is exelon patch buy over the counter retino a cream 0,025 online most common side effects of bupropion coumadin pas cher italie tamsulozin prix en pharmacie en france ordering amaryllis bulb company cymbalta without prescription medication menosan online in usa ciprofloxacina usa pharmacy safe to buy generic otomax from usa artane roche precio argentina buy avodart online no prescription usa research grade albendazole buy alesse contraception ethinyl estradiol buy actonel online in usa order estro no rx canadian pharmacy buy thyrohormone online from canada canadian meds store legit lamictal uk companies only zoloft tablets uk advair diskus italiano mexican pharmacy no prescription venlor serpina online in uk do you need rx propecia what is flagyl used to treat in men prometrium perimenopause reviews femara fast india doxycycl hyc cap 100mg pill lov cost finast compazine tablets 40mg purchase cefadroxil in us motrin without rx dramamine pill shortage buy sinemet online from usa can you buy viagra plus erection packs 2 items order eur buy dilantin in ireland trusted online pharmacy azithromycin dosage treat chlamydia compazine 10 mg side effects acai india where is allianz stadium sydney us pharmacies online that sell diamox deltasone order on web where can i get some emoquette fluss 40 mexico companies only better than tofranil buy l tryptophan online express mail colchicina online usa no prescription metronidazole refills where can i buy diurex water pills acivir pills by gmail online generic ophthacare tablets valacyclovir hcl 1 for cold sores cheap uk buy actoplus met bupron sr ships from india generic uk paypal amoxil what is sildenafila canadian association pharmacy technicians conference celexa 10 mg cost adapalene differin gel reviews how to get viagra black market is mail order lasix safe ordering voltaren gel what is terramycin eye ointment lipothin now co uk atarax dosage too high retino a cream canada companies only generic pills for kelnor max dose of benadryl for dogs order minipress from mexico without prescription mercaptopurine side effects ulcerative colitis where to buy ivenox in canada safely albendazole cost in canada best place to buy movalis in uk where can i buy retin a best otc viagra alternatives bupropionum without prescription pills buy prandin mg online pharmacy that sells cardura proscar with no subscription nizoral online guaranteed buy cheap combivent cheap mexico pharmacy emoquette online australia buy calan no prescription propranolol dose for high blood pressure search quotes friendship costco pharmacy revia price seroflo 125 inhaler dosage is nexium a prescription drug esomeprazole buy cleocin gel uk where to get live scan in sacramento

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 99/77 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start.


W aptece.

(E) Pani Magdo, pamiętam, jak parę lat temu po powrocie z wakacyjnej podróży do Stanów Zjednoczonych opowiadała mi Pani o swoich wrażeniach. Jedno ze spostrzeżeń było na tyle wyjątkowe (wyróżniało się mocno spośród zazwyczaj wypowiadanych wrażeń), że zapamiętałam je wyraźnie. Pani uwagę zwróciła aktywność zawodowa osób starszych. Zapamiętała Pani kelnerkę, wolno (ze względu na podeszły wiek) poruszającą się wśród stolików. Rozmawiałyśmy wtedy o zderzeniu prezentowanego dość powszechnie w naszym środowisku pragnienia przejścia na emeryturę z postawą wobec aktywności zawodowej zaobserwowanej w USA. Chciałabym dzisiaj przenieść tę rozmowę na łamy Aptekarza Polskiego. Ponieważ minęło parę lat, to myślę, że nie będzie to tylko zapis tamtej rozmowy, ale rozszerzony o nasze obecne doświadczenie dialog. Zapytajmy siebie o powszechnie prezentowane społecznie podejście do zatrudniania osób starszych, o wypowiadane przez bezpośrednio zainteresowanych poglądy na pracę po uzyskaniu wieku emerytalnego, o wartościach jakie wnoszą w miejsce pracy seniorzy i o niepokojącym i niespójnym postulacie pracodawców: zatrudnię młodą osobę z doświadczeniem.

(M) Widok starszej pani, która opiekowała się klientami restauracji, rzeczywiście zapisał się w mojej pamięci. Starsza pani poruszała się wolniej niż jej młodsi koledzy, ale wykonywała swoją pracę dokładnie i rzetelnie. Widać było, że jej obecność odciąża pozostałych kelnerów. Aktywność starszej pani była dla mnie bodźcem do kilku refleksji - zarówno o zawodowej aktywności seniorów, jak i otwartości na potrzeby klienta w kontekście ich zatrudniania. Starsza pani przez niektórych gości witana była szczególnie serdecznie. Jej starszy wiek nie stanowił dla nich problemu, co więcej - był pożądaną zaletą. Być może uruchamiał pozytywne skojarzenia, być może w ich oczach był gwarancją uczciwości, przywiązania do tradycyjnych wartości, cennego doświadczenia. Zatrudnienie starszej pani nie musiało być ze strony właściciela wyłącznie gestem jej wsparcia, mogło być swoistą biznesową kalkulacją.

   Oczywiście, widok pracujących starszych osób jest wypadkową bardzo wielu czynników. Jednak my nie będziemy poszukiwać odpowiedzi na pytanie o system zabezpieczeń socjalnych osób starszych, o to, czy tylko mogą, czy wręcz muszą pracować. Zgodnie z pani propozycją w dzisiejszych rozważaniach proponuję skoncentrować się na obecnych w przestrzeni publicznej przekonaniach na temat zatrudniania osób w starszym wieku oraz przekonaniach na ten temat, prezentowanych przez grupę samych zainteresowanych. Ponieważ temat jest bardzo szeroki mam świadomość, że otwieramy cykl artykułów poświęconych zawodowej aktywności seniorów.

(E) Proponuję zacząć od uporządkowania i doprecyzowania, o jakim okresie w życiu człowieka mówimy. Zgodnie z podziałem biegu życia okres później dorosłości rozpoczyna się około 60-65-tego roku życia i trwa aż do śmierci. Zewnętrznym zdarzeniem, które rozpoczyna okres późnej dorosłości jest najczęściej przejście na emeryturę. Człowiek albo zmienia sposób realizowania swojej aktywności zawodowej, albo całkowicie się z niej wycofuje [1]. Należy podkreślić, że okres późnej dorosłości jest zróżnicowany, a każdy z jej etapów ma swoją specyfikę rozwojową. Grupa najmłodsza w świecie seniorów to osoby w wieku 60-75 lat (młodsi starsi), starsi starsi to osoby w przedziale 75-85, najstarsi starsi: powyżej 85 roku życia. Już samo wyznaczenie etapów późnej dorosłości pokazuje nam, jak długi jest ten czas w życiu człowieka (może obejmować okres nawet 40 lat) i jak bardzo mylące jest opisywanie tego czasu, na wszystkich jego etapach, za pomocą tych samych określeń.

(M) Bardzo mylące, bo psychologia rozwojowa mocno podkreśla zróżnicowanie funkcjonowania osób w późnej dorosłości. I ze względu na etap, na którym dana osoba się znajduje i ze względu na to, że „w miarę upływu czasu ścieżki rozwoju bardzo się różnicują. (…) Sprawność fizyczna i psychiczna, sieć kontaktów towarzyskich i rodzinnych są w późnych latach życia źródłem naszych zasobów, ale poszczególne osoby bardzo się po tym względem różnią.” [2]

(E) Oczywiście, możemy wskazać to, co buduje wspólny mianownik wszystkich etapów późnej dorosłości, to, co różnicuje ten czas od wczesnej lub środkowej dorosłości. Okres późnej dorosłości następuje po latach najaktywniejszych po względem zawodowym i społecznym: rozpoczęcia pracy, założenia rodziny, rozwijania sieci kontaktów społecznych i kształtowania stylu życia, a następnie rozkwitu aktywności zawodowej i pełnego zaangażowania w życie rodzinne. W okresie późnej dorosłości człowiek albo całkowicie wycofuje się z aktywności zawodowej, albo zmienia jej formę, albo ogranicza swoje zaangażowanie. Nieuchronnie postępuje proces biologicznych zmian: pojawiają się zmiany w obrębie tkanek, zmniejsza się szybkość przewodzenia impulsów nerwowych, może postępować proces niszczenia stawów i odwapnienia kości, mięśnie tracą swoją siłę i masę, zmniejsza się ilość wydzielanych hormonów. Z całą pewnością okres późnej dorosłości to czas niekorzystnych zmian w zdrowotnym funkcjonowaniu, które na szczęście, chociażby poprzez zbilansowaną dietę, ruch, regularne badania lekarskie jesteśmy w stanie bardzo wyraźnie spowolnić lub złagodzić. Okres późnej dorosłości to także czas zmian w funkcjonowaniu naszych narządów zmysłów, zmian aktywności dobowej, wreszcie, szczególnie u najstarszych starszych, zmian w zachowaniu, wynikających ze zmian fizycznych. Wiedza o tych możliwych zdrowotnych ograniczeniach jest zresztą powszechna.

(M) Powszechność tej wiedzy może nieść wielorakie konsekwencje: pożądane, bo uwrażliwia na przyszłe dolegliwości, zachęca do profilaktyki, wzmacnia czujność i pozwala na przykład na podjęcie leczenia we wstępnym stadium choroby. Niepożądane: bo wzmacnia spostrzeganie późnej dorosłości jako czasu strat, ograniczeń i cierpienia.

(E) Zawsze poruszało mnie, na jak wiele aspektów społecznego funkcjonowania taki obraz wpływa. Na myślenie samych seniorów o własnych możliwościach, kompetencjach i ścieżkach; na spostrzeganie przez młodsze pokolenia możliwości i kompetencji tychże seniorów oraz, i tutaj stawiam wykrzyknik, na myślenie obecnych młodych o swoich przyszłych radościach, spełnieniach, dobrostanie. „Zwykle nie rozumiemy i nie doceniamy wpływu, jaki ten obraz wywiera na to, jak przeżywamy okres życia, w którym akurat jesteśmy, na poziom naszego optymizmu, na nasze samopoczucie. Jeżeli ktoś ma czarny obraz późnej dorosłości (…), nie jest on dla niego obietnicą, to każdy okres życia, który będzie akurat przeżywał, będzie zabarwiony na czarno, odcieniem desperacji, rozpaczy. Jeżeli natomiast późną dorosłość widzi się jako mogącą przynieść nowe doświadczenia (…) to wtedy ma się poczucie swobody w każdym wcześniejszym okresie życia, umożliwiając doświadczanie tego, co wokół nas, w sposób bezpieczny, pełen zaufania (…)”. [3]

(M) Myślenie o aktywności seniorów kształtuje ważny generacyjny przekaz o wartości wcześniejszych okresów życia. I to kształtuje w sposób, który jest dla mnie pewnym novum. Bo wiedza o tym, że wiek podeszły jest osadzony w osiągnięciach (oczywiście w szerokim tego słowa znaczeniu) poprzednich okresów życia, wydaje mi się w opisie społecznym obecna. Sposób bycia, sposób życia „za młodu” w poważnym zakresie implikuje dojrzałość i starość. Leonardo da Vinci ujął to chociażby tak „Jeśli pojmiesz, że starość ma mądrość za pokarm, pracuj w ten sposób w młodości, by starości twej nie brakło pożywienia”. W XXI wieku opis zależności pomiędzy funkcjonowaniem człowieka na wcześniejszych etapach, a na etapie późnej dorosłości wciąż jest doprecyzowywany i mocno podkreślany. Natomiast dostrzeżenie zależności odwrotnej - wpływu funkcjonującego w danym społeczeństwie obrazu starości na przeżywanie wcześniejszych etapów rozwojowych - jest czymś mniej powszechnym, choć przecież bardzo istotnym. Późna dorosłość, która mogłaby być opisywana jako czas zbierania owoców całego życia, cieszenia się nimi, doświadczania spełnienia i pełni „energetyzuje” wcześniejsze etapy życia, wzmacnia pragnienie ich wysycania, działa jak cenna nagroda, dla której jesteśmy gotowi do zwielokrotnienia wysiłku.

(E) W kontekście tego, o czym Pani mówi, chcę przywołać słowa Antoniego Kępińskiego „Podobnie jak jesień może być najpiękniejszą porą roku, tak i starość może być najpiękniejszym okresem życia, w którym osiąga się życiową mądrość i czuje prawdziwy smak życia, a to, co się w ciągu życia przeżyło, daje poczucie rzetelnego dzieła.” [4] Profesor Kępiński podkreślał także, że inny scenariusz (starość jałowa, bolesna, a nawet tragiczna) także jest możliwy. Ale przyznam, że wizja spełnionej starości, która wzmacnia autentyczność i swobodę doświadczania życia na wcześniejszych etapach edukacyjnych wydaje się być wizją zbyt mało w naszym myśleniu o biegu ludzkiego życia obecną.

(M) Dlatego opisywanie późnej dorosłości jako wartościowej obietnicy, jako czasu, który może być nasycony poczuciem zadowolenia, pogodzenia i harmonii jest ważne - nie tylko dla samych seniorów, ale także dla osób młodszych. I nie tylko w myśl przysłowia „Jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz”, ale także w myśl słów „Trzeba czegoś pragnąć, aby żyć”. [5] Podeszły wiek jako nowa jakość to obraz, który już teraz może wywierać wpływ na nasze samopoczucie i optymizm.

(E) Pojawia się we mnie pokusa, aby zachęcić czytelników do retrospekcji. Farmaceuta dojrzały pyta siebie jakim był przedszkolakiem? Kogo widzi: ciekawego świata malucha, chętnie poddającego się twórczej inspiracji, czy nie podejmującego wyzwań, izolującego się dzieciaka? A jakim byłem w szkole, pyta siebie? Czy lubiłem samego siebie, czy miałem przyjaciół, co myślałem o nauczycielach, jak często podejrzewałem, że się na mnie „uwzięli”? Czy coś zmieniło się na studiach? Czy rozwijałem swoje umiejętności społeczne, czy chętnie pracowałem w grupie, czy moje kontakty towarzyskie, spotkania dawały mi pozytywne informacje na własny temat? A więc retrospekcja. A następnie to pytanie - spychane gdzieś w kąt, a przecież, jak ustaliliśmy, ważne - jaką wizją późnej dorosłości karmię na chwilę obecną swoje samopoczucie, energię, optymizm? Czy wizją osoby całkowicie z pola dzielenia się doświadczeniem wykluczonej, czy wizją aptekarza - mentora? Czy widzę siebie jako osobę, która po zakończeniu kariery odcina się od zawodowej przeszłości, czy jako farmaceutę, który dąży do kontaktu z osobami w różnym wieku i, chociażby w życiu osobistym, garściami czerpie z doświadczeń w pracy z pacjentem? Czy wizją osoby negującej wartościowość wcześniej wykonywanej pracy czy farmaceuty wykorzystującego wieloletnie wdrożenie do pracy rzetelnej i dokładnej chociażby w okazyjnych działaniach wolontariackich. Mam nadzieję, że w kolejnych artykułach poświęconych seniorom wizja podeszłego wieku jako „pociągającej obietnicy” [6] będzie się coraz bardziej urealniać.

Ewa Sitko
Magdalena Bucior
Fot. Fotolia.pl
[1] (red.) Anna Izabela Brzezińska „Psychologiczne portery człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa” Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005
[2] (red.) Anna Izabela Brzezińska „Psychologiczne portery człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa” Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005, str. 592
[3] Newman, Newman (1984) Development trought life. A psychological approach. W: (red.) Anna Izabela Brzezińska „Psychologiczne portery człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa” Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005, str. 629
[4] Antoni Kępiński Rytm życia, Kraków 1978
[5] Margaret Deland
[6] Anna Izabela Brzezińska „Psychologiczne portery człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa” Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005

Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
10.2014 - "Samotność i osamotnienie - przykry natręt czy wartościowy towarzysz?"
09.2014 - "Wędrówka poprzez, wzdłuż i w poprzek."
08.2014 - "Świat ideałów i świętowanie."
07.2014 - "Rzecz o poczuciu humoru."
06.2014 - "Rozważania o radości życia."
05.2014 - "Marka? Jaka marka?"
05.2014 - "Być jak ojciec, być jak matka..."
04.2014 - "Dyskretny urok zwycięzcy..."
03.2014 - "Zmieniać się, żeby tylko nic się nie zmieniło..."
02.2014 - "A jednak mamy misję..."
02.2014 - "W Anglii świeci słońce, ale to jednak dalej dżdżysty kraj."
01.2014 - "Mija 10 lat..."
01.2014 - "Obrazy w głowie człowieka - jak spostrzegamy świat i oceniamy innych ludzi."
12.2013 - "Satysfakcjonująco, dobrze, doskonale..."
11.2013 - "Pewnego razu do apteki..."
11.2013 - "O reklamie aptek raz jeszcze."
11.2013 - "Obfitość pożądana - świąteczny, prezentowy zawrót głowy."
10.2013 - "Ale to nie to samo, co kiedyś..."
09.2013 - "Komu wiedzę, komu?"
09.2013 - "Hart ducha, odwaga i dzielność."
08.2013 - "List lekarza do aptekarza."
08.2013 - "W blasku i cieniu świętych Kosmy i Damiana."
07.2013 - "Historia jednej apteki."
07.2013 - "Współpraca czy rywalizacja?"
06.2013 - "Zza pierwszego stołu - recepta farmaceutyczna."
06.2013 - "Wakacje farmaceuty. A może na bungee?"
05.2013 - "Praca w aptece, a wizyty przedstawicieli."
05.2013 - "Oddajmy lekarzom to, co "lekarskie"."
05.2013 - "Wobec straty."
04.2013 - "Porady zawodowe w aptekach."
04.2013 - "Trudy i obciążenia - farmaceuta w sytuacji wyzwań."
03.2013 - "Pas brzuszny, czyli jak wygląda porada farmaceutyczna."
03.2013 - "Człowiek w sytuacjach."
02.2013 - "Tabletki podłużne i z rowkiem, czyli co się pacjentowi opłaca?"
02.2013 - "Jaka psychologia jest potrzebna farmaceutom?"
01.2013 - Zza pierwszego stołu - "Tamper evident."
01.2013 - "Konflikt, czy współpraca?"
12.2012 - "Wczoraj, dzisiaj i jutro w perspektywie stylu życia."
11.2012 - "Przedświąteczny apel o lojalność i wiarygodność."
10.2012 - "Każdy ma prawo wiedzieć więcej - informacja w aptece."
09.2012 - "Farmaceuta na tropie sensu i radości."
08.2012 - "Jak zachować energię w sytuacjach rutynowych?"
07.2012 - "O uważności w zawodzie aptekarza - farmaceuty."
06.2012 - "Jak odpoczywać, czyli pytania o to, co urlopowo ważne."
05.2012 - "Z aptekarską dokładnością."
04.2012 - "Dobry początek."
03.2012 - "Specyfika zawodu. Rozważania o pomaganiu."
02.2012 - "W okowach gniewu i w atmosferze złości."
01.2012 - "Ludzki farmaceuta - odmowa jako wyraz społecznej odpowiedzialności."
12.2011 - "O przyjaźni."
«« start « poprz. 1 2 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 86
  • Z uniwersytetu  ( 3 pozycji )
    Lubelska Konferencja fitochemiczna
    i doktorat honoris causa

        W dniach 26-29.05.2014 r. odbyła się międzynarodowa konferencja zorganizowana przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Katedrę i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych UM w Lublinie, Lubelski Park Naukowo-Technologiczny i Polską Akademię Nauk.  Było to już 9 spotkanie z tego cyklu, które poświęcone jest aktualnym osiągnięciom w dziedzinie fitochemii i fitoterapii. Zdobyło ono ugruntowaną pozycję, nie tylko w kraju ale także i na świecie. Tegoroczna Konferencja miała szczególne znaczenie, w trakcie jej trwania Uniwersytet Medyczny w Lublinie na wniosek Rady Wydziału Farmaceutycznego nadał tytuł doktora honoris causa prof. dr. Guentherowi Bonn, wybitnemu naukowcowi z Austrii, który badawczo związany jest z lubelską farmakognozją. Warto w tym miejscu dodać, że jest to już 5. doktorat honoris causa wręczony uczonym, którzy współpracują z lubelskim uniwersytetem w ramach badań fitochemicznych. Poprzednio tytuły otrzymali profesorowie: Mirosława Furmanowa, Stanisław Kohlmünzer, Edward Soczewiński oraz Yoshinori Asakawa.
    Dziekan Wydziału farmaceutycznego Uz Oddziałem Analityki Medycznej UM
    w Lublinie w trakcie odczytywania życiorysu prof. G. Bonna
       Celem konferencji jest omówienie najnowszych trendów, obecnych wyników badań nad naturalnymi substancjami biologicznie aktywnymi oraz wymiana doświadczeń odnoszących się do wszystkich technik chromatograficznych i pokrewnych, jak również jest łącznikiem pomiędzy metodami analizy fitochemicznej, przygotowaniem próbek i izolacji aktywnych metabolitów, które są wytwarzane przez rośliny lecznicze.  

       Tegoroczna Konferencja obejmowała wiele kierunków badawczych. Jednym z nich była ocena poziomu rozwoju wysoce selektywnych i wrażliwych technologii analitycznych. W swoim wykładzie prof. dr h.c. G. Bonn (Austria) określił materiały roślinne jako bardzo złożone macierze, których analiza wymaga odpowiednio przygotowanej próbki do oznaczania ilościowego. W ciągu ostatnich lat izolacja i separacja aktywnych składników z próbek naturalnych stają się coraz bardziej ważne. Nowe osiągnięcia w chromatografii umożliwiają odkrywanie niedostępnych dotychczas obszarów. Coraz bardziej w analityce związków pochodzenia naturalnego widać tendencje do miniaturyzacji i przygotowywania próbek w mikroskali, a także w skali nano.
    JM Rektor UM w Lublinie prof dr hab. Andrzej Drop składa gratulacje
    prof. dr h.c. Guentherowi Bonn

       Badanie struktur związków naturalnych jest bardzo istotne z punktu widzenia naukowego, pozwala na identyfikację nowych substancji, których aktywność dotychczas nie została określona. Dla fitoterapii znaczenie ma także metabolomika, która zaczyna być także eksplorowana w tej dziedzinie nauki. Prof. Gerorgiev (Bułgaria)  przedstawił wykład dotyczący metabolomiki i biotechnologicznych aspektów fenyloetanoidów (związki, w których połączenia glikozydowe alkoholu fenyloetylowego acylowane są w części cukrowej pochodnymi kwasu cynamonowego np, werbaskozyd) i glikozydów irydoidowych np. harpagozydu występującego w czarcim pazurze Harpagophytum procumbens. Dla poznania działania związków aktywnych nie tylko konieczna jest informacja o ich strukturze, ale także o ich losach w organizmie.
    Profesor Kazimierz Głowniak – główny organizator Konferencji
       Uczestnicy konferencji także wiele uwagi poświęcili właściwościom mikrobiologicznym substancji roślinnych, wiele abstraktów odnosiło się właśnie do tej tematyki. Dało się zauważyć także poszukiwanie zastosowań leczniczych nowych gatunków roślin wśród których wymienić można: Seseli devenyense, Heracleum dulce, Telekia speciosa, Mutellina purpurea i inne.

       Konferencja zgromadziła blisko 250 naukowców z ponad 35 krajów z całego świata. ■

    dr n. farm. Tomasz Baj  
    fot. mgr farm. Jarosław Widelski
    i mgr farm. Krzysztof K. Wojtanowski

  • Forum wydarzeń  ( 8 pozycji )

    Opieka farmaceutyczna
    - rola farmaceuty
    we współczesnej służbie zdrowia.

       To temat przewodni, jaki towarzyszył uczestnikom VII Ogólnopolskiego Kongresu Młodej Farmacji. Wydarzenie skupiło blisko dwustu studentów, sponsorów oraz zaproszonych gości. W tym roku spotkanie to odbyło się w Krakowie, w dniach 26 - 29 września i wpisało się w obchody jubileuszu 650-lecia założenia Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza.

       Organizatorem Kongresu był Zespół Sekcji Studenckich Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego „Młoda Farmacja”. Zrzesza on ponad 500 studentów i absolwentów kierunku farmacja z dziesięciu ośrodków akademickich w Polsce: Białegostoku, Bydgoszczy, Gdańska, Krakowa, Lublina, Łodzi, Poznania, Sosnowca, Warszawy i Wrocławia. Od 2000 roku Młoda Farmacja pomaga studentom rozwijać umiejętności, poszerzać krąg zainteresowań, zdobywać doświadczenie i nawiązywać nowe kontakty. Jednym z naszych priorytetów jest integracja studenckiego środowiska zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym. Pragniemy podnosić rangę zawodu farmaceuty, kształtować wśród studentów samodzielność, a przede wszystkim pomagać w przygotowaniu do pełnienia określonej roli społecznej. Nasza działalność opiera się na różnorodnych akcjach charytatywnych, społecznych, promujących zdrowie. Organizujemy również wydarzenia naukowe i spotkania z farmaceutami pracującymi w różnych obszarach farmacji. Członkowie Młodej Farmacji to aktywni i świadomi swojej wartości studenci. Rozwój własny, innowacyjność i dążenie do profesjonalizmu to hasła, które nam przyświecają.
       Kongres Młodej Farmacji ma szczególną rangę pośród przedsięwzięć organizowanych przez daną sekcję. W profesjonalny sposób umożliwia wymianę poglądów, wiedzy i doświadczeń. W trakcie Kongresu odbyły się panele wykładowe, a także warsztaty i Konkurs Studenckich Prac Naukowych. Przez te działania staramy się promować rozwój naukowy, a także pomagamy studentom w aktywnym wchodzeniu na farmaceutyczny rynek pracy.

       Wydarzenie zainaugurowane zostało w siedzibie Wydziału Farmaceutycznego UJ CM, przemową prof. dr hab. Jana Krzeka, dziekana Wydziału Farmaceutycznego i honorowego patrona Kongresu. Następnie, w związku z przypadającym w tym roku jubileuszem najstarszej polskiej uczelni, prof. dr hab. Zbigniew Bela - dyrektor Muzeum Farmacji UJ CM wygłosił wykład pt. "Historia krakowskiej farmacji”.

       Tematem przewodnim Kongresu była opieka farmaceutyczna. Opracowana ponad 30 lat temu koncepcja powstała w Stanach Zjednoczonych. Popularna w krajach Europy Zachodniej, rozwija się również w Polsce. To właśnie w Krakowie została ukształtowana po raz pierwszy i w dalszym ciągu jest udoskonalana. W ramach prowadzonych wykładów, Kierownik Zakładu Farmacji Społecznej Wydziału Farmaceutycznego UJ CM, Przewodnicząca Sekcji Opieki Farmaceutycznej PTFarm dr hab. Agnieszka Skowron przedstawiła badania i analizę obecnej sytuacji w aptekach oraz nakreśliła wizję roli opieki farmaceutycznej w polskiej służbie zdrowia, a Prezes Okręgowej Izby Aptekarskiej w Krakowie – mgr farm. Barbara Jękot prezentując sposób funkcjonowania Izby i aptek w województwie małopolskim przybliżyła rzeczywiste problemy i wyzwania stojące na drodze do pełnego wprowadzenia opieki farmaceutycznej w Polsce.

       Program Kongresu objął również Konkurs Studenckich Prac Naukowych. Do konkursu zostało zgłoszonych 11 prac z zakresu botaniki farmaceutycznej, farmakognozji, chemii leków, farmakologii, toksykologii i opieki farmaceutycznej. Jury Konkursowe wybrało 8 prac, które zostały zaprezentowane przez uczestników podczas niedzielnej części Kongresu. Po serii wyczerpujących pytań i długich obradach Jury wyłowiono trójkę laureatów oraz przyznano 2 wyróżnienia. I miejsce w Konkursie Prac Naukowych zajął Dawid Gawliński, student VI roku farmacji na Wydziale Farmaceutycznym UJ CM, członek Młodej Farmacji Kraków. Tematem prezentowanej pracy była „Rola układu endokanabinoidowego w patogenezie depresji i mechanizmie działania atypowego leku przeciwdepresyjnego – tianeptyny”. Miejsce II zajęła Małgorzata Czubaszek – członek Młodej Farmacji Gdańsk, miejsce III Agnieszka Pękal – reprezentantka Młodej Farmacji Poznań. Wyróżnienia otrzymali Kacper Budek oraz Wojciech Paździora.

       Ważną częścią VII Kongresu Młodej Farmacji był również panel warsztatowy. Uczestnicy mogli wybrać jeden z pośród sześciu dostępnych warsztatów. Tematyka zajęć związana była z opieką farmaceutyczną, zarządzaniem czasem oraz aspektami prawnymi biznesu farmaceutycznego. Warsztaty były prowadzone przez pracowników naukowych Wydziału Farmaceutycznego UJ CM oraz specjalistów z firm, które wspierały wydarzenie.

       Zwieńczeniem Kongresu była uroczysta gala zorganizowana w Zamku w Przegorzałach. W trakcie jej trwania przyznano tytuł „Miasto na fali” dla najbardziej aktywnego oddziału lokalnego Młodej Farmacji. W tym roku ten tytuł otrzymała Młoda Farmacja Białystok.

       VII Ogólnopolski Kongres Młodej Farmacji zapisał się w kartach historii Młodej Farmacji jako udane i bardzo dobrze przygotowane wydarzenie. Dzięki wykładom i warsztatom prowadzonym przez specjalistów z zakresu opieki farmaceutycznej udało się nam odpowiedzieć na szereg pytań zadawanych przez studentów, ale przede wszystkim przybliżyć im rolę farmaceuty we współczesnej służbie zdrowia.

       Z niecierpliwością czekamy na kolejny, VIII Ogólnopolski Kongres Młodej Farmacji, który odbędzie się w Poznaniu. Jaki będzie jego temat przewodni? Tego dowiemy się już niebawem.

    Jakub Dereń
    Ernest Szubert
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
    Fot. nadesłane przez Autorkę
  • Muzealny kalejdoskop  ( 23 pozycji )

        W Muzeum Farmacji im. prof. J. Muszyńskiego w Łodzi odbył się 27 marca 2014 roku wernisaż wystawy ,,Karty świąteczne Hanny Nast’’. Była to już druga wystawa w naszym muzeum przedstawiająca twórczość artystki. Na pierwszej, grudniowej wystawie, prezentowane były karty świąteczne związane ze Świętami Bożego Narodzenia. Na obecnej - karty związane z Wielkanocą i wiosną. Wśród osób przybyłych na wernisaż byli zarówno ci, którzy poznali już twórczość artystki i są pod wielkim wrażeniem jej talentu, jak również ci - którzy pragnęli zapoznać z Jej pracami. Ku zaskoczeniu i radości organizatorów na wernisażu pojawili się również kolekcjonerzy kart świątecznych Hanny Nast. Zademonstrowane przez nich zbiory zawierają karty świąteczne stworzone przez Hannę Nast przed kilkudziesięcioma laty. Na wystawie zaprezentowano 160 przepięknych kart świątecznych oraz 48 autorskich karnetów kwiatowych ilustrujących pięćdziesięcioletnią twórczość Artystki. W świąteczny nastrój wernisażu wprowadził, zacytowany w czasie uroczystości otwarcia, wiersz Jana Lechonia pt. "Wielkanoc".

       Droga, wierzba sadzona wśród zielonej łąki,
       Na której pierwsze jaskry żółcieją i mlecze.
       Pośród wierzb po kamieniach wąska struga ciecze,
       A pod niebem wysoko śpiewają skowronki.

       Wśród tej łąki wilgotnej od porannej rosy,
       Droga, którą co święto szli ludzie ze śpiewką,
       Idzie sobie Pan Jezus, wpółnagi i bosy
       Z wielkanocną w przebitej dłoni chorągiewką.

       Naprzeciw idzie chłopka. Ma kosy złociste,
       Łowicką spódniczkę i piękną zapaskę.
       Poznała Zbawiciela z świętego obrazka,
       Upadła na kolana i krzyknęła: "Chryste!".

       Bije głową o ziemię z serdeczną rozpaczą,
       A Chrystus się pochylił nad klęczącym ciałem
       I rzeknie: "Powiedz ludziom, niech więcej nie płaczą,
       Dwa dni leżałem w grobie. I dziś zmartwychwstałem."
       Wielkanoc jest najważniejszym i najradośniej obchodzonym świętem przez chrześcijan, upamiętniającym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Czas jej obchodów ustalono w 325 roku. Przypada on w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Poza wymową religijną, Wielkanoc jest też świętem budzącej się do życia przyrody i zapowiedzią nadejścia wiosny. Wiosenny nastrój kart Hanny Nast można opisać też pięknym fragmentem wiersza nieznanego autora.

       "… Są takie święta raz do roku,
       co budzą życie, budzą czas.
       Wszystko rozkwita w słońca blasku
       i wielka miłość rośnie w nas.
       Miłość do ludzi, do przyrody,
       w zielone każdy z wiosną gra. … Spójrzcie tam – pierwszy liść!’’

       Kiedyś, a może lepiej zabrzmi – dawniej, najpopularniejszym sposobem przekazywania świątecznych życzeń – tym, którym nie możemy złożyć ich osobiście, było wysłanie kart. Najstarsze karty wielkanocne pochodzą z początków XX wieku i zawierały zawsze wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa i napis ,,Alleluja’’. Pojawiał się też biblijny symbol Wielkanocy - baranek z czerwoną chorągiewką i złotym krzyżem.

       W późniejszych okresach wprowadzano stopniowo również świeckie symbole świąt – żółciutkie kurczaczki i kłapouchego wesołego zająca, barwne pisanki i palmy wielkanocne. Pojawiły się też świece, które symbolizowały zespolenie rodziny i radość ze Zmartwychwstania.

       Hanna Nast studiowała na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Grafiki profesora Juliana Pałki. Studia ukończyła w 1964 roku. W czasie swojej pięćdziesięcioletniej pracy artystycznej stworzyła setki unikalnych kart świątecznych. Te prawdziwe dzieła sztuki wzbudzały i nadal wzbudzają zainteresowanie prywatnych kolekcjonerów na całym świecie. Niewątpliwie jednak szczególnie prestiżowa kolekcja prac Hanny Nast znajduje się w Muzeum Watykańskim. Kiedy w 1983 roku łódzki biskup Rozwadowski wyjeżdżał na spotkanie z Ojcem Świętym, zabrał ze sobą prezent środowiska łódzkich plastyków – album karnetów kwiatowych i zestaw kart z Madonnami – autorstwa Hanny Nast. W lutym 1984 roku pani Nast otrzymała list napisany przez Stanisława Dziwisza sekretarza osobistego papieża, w którym przekazuje on osobiste podziękowanie i wyrazy uznania Jana Pawła II dla Jej kunsztu artystycznego. Do listu dołączono książkę z dedykacją napisaną własnoręcznie przez Ojca Świętego. Karty Hanny Nast wykonywane są w niezwykle plastycznej technice kolaż. Kompozycje powstają przy wykorzystaniu tworzyw, o barwnej kolorystyce i odmiennej fakturze, a elementy tej "precyzyjnej i zaplanowanej naklejanki" łączy niekiedy kolorowa kreska. Szczególnym dowodem wrażliwości i perfekcji artystycznej Hanny Nast są karty "malujące" ścisłe powiązanie elementów religijnych z tradycją ludową.

       Obrazy kreowane na kartach świątecznych cechuje wyjątkowa wymowa plastyczna, ich harmonia, ale też dynamizm. Sprawia to, że na tych kartach "coś" się dzieje, skłaniając osobę oglądającą te miniaturowe dzieła do refleksji związanej z przeżywanymi świętami.

       Karty świąteczne Hanny Nast prezentowane na wystawie wyróżnia perfekcyjnie dopracowany detal i niesamowita wręcz "aptekarska" dokładność. Nic w tym zaskakującego, ponieważ Hanna Nast wyrastała w atmosferze aptekarskiej tradycji – tradycji farmaceutycznego rodu Armatysów ze Stanisławowa, miejsca urodzin Pani Hanny i stron rodzinnych ojca Kazimierza Jana Armatysa oraz rodu farmaceutycznego Głuchowskich z Łodzi, z którego pochodzi mama Wiesława Głuchowska (jako jedyna w rodzinie Głuchowskich nie była farmaceutką, studiowała na krakowskiej ASP i pewnie przekazała artystyczny talent córce).

    Karnety kwiatowe Hanny Nast
       W 2014 roku pani Hanna Nast obchodzi Jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej - z tej okazji otrzymała od pracowników Muzeum Farmacji bukiet dziewięciu purpurowych róż z życzeniami zdrowia oraz dalszych sukcesów w pracy twórczej.

       Wystawa "Karty świąteczne Hanny Nast" będzie czynna do 9 maja 2014 roku i można ja oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00. Serdecznie zapraszamy.

    Anna Drzewoska
    tekst i zdjęcia kart świątecznych
  • Historia farmacji.  ( 93 pozycji )
       Coroczny Dzień Aptekarza jest okazją do podsumowań, refleksji, spojrzenia w historię naszego zawodu, a także – podejmowania planów i zobowiązań. Pomimo, że za czasów istnienia „pierwszej” Naczelnej Izby Aptekarskiej (1945-1951), dnia takiego nie obchodzono, na łamach „Farmacji Polskiej” nie brakowało chwil refleksji, i to refleksji dotyczących nie przeszłości – a przyszłości zawodu. Konkretnie zaś tego – jak powinna wyglądać apteka i czym zajmować się powinna. Czy refleksje te spotkały się z rzeczywistością po upływie siedemdziesięciu lat? A może wręcz odwrotnie – mogą być dla nas dalszą inspiracją w przemyśleniach na temat współczesnej funkcji apteki i tego, w jakim kierunku powinna ona podążać? Zapraszam do lektury kolejnych „Migawek…”!

       Permanentny brak leków w latach powojennych uzmysłowił polskiemu środowisku farmaceutycznemu, że ścisła współpraca, która zawiązała się pomiędzy aptekarstwem, a przemysłem farmaceutycznym w istocie jest uzależnieniem apteki od przemysłu, dodajmy – uzależnieniem dla aptekarstwa bardzo niebezpiecznym. Zdano sobie wówczas sprawę, że bez walki aptekarze oddali wytwarzanie leków – czynność, która stanowiła przez stulecia kwintesencję aptekarstwa! Receptury i laboratoria galenowe polskich aptek świeciły pustkami, a nikt przy tym nie myślał, że to właśnie w tych pomieszczeniach tkwi rozwiązanie problemu dramatycznych wręcz niedoborów leków. Wszyscy czekali na dostawy leków z fabryk, a przemysł farmaceutyczny miał stanąć na nogi dopiero za kilka lat. Dopiero w tej krytycznej sytuacji przypomniano sobie o tym, że to apteka powinna być miejscem, gdzie powstaje lek!

    Ilustracja 1. Receptura apteki „Pod Białym Orłem” w Nowym Sączu, lata trzydzieste XX wieku. Ze zbiorów Adama Gutowskiego.
       Najzagorzalszym orędownikiem tezy o samowystarczalności apteki był wybitny polski farmakognosta – profesor Wacław Strażewicz, prodziekan Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Poznańskiego. W artykule „W trosce o naukę farmaceutyczną”, opublikowanym na łamach „Farmacji Polskiej” ze stycznia 1946, profesor Strażewicz ubolewał: apteka coraz bardziej zatraca charakter wytwórczy i przetwórczy i staje się agenturą przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, rola zaś farmaceuty pracującego w aptece, sprowadza się do zwykłej ekspedycji. (…) Przeobrażenia te (…) podrywają prestiż apteki i zawodu farmaceutycznego w oczach społeczeństwa. Z kolei w opublikowanym dwa miesiące później artykule „Odrodzenie przetwórczości laboratoriów aptecznych nakazem chwili obecnej” profesor Strażewicz pisał ostro: praca w aptece stała się jałową i bezmyślną, pozbawiając farmaceutów w niej pracujących wielu walorów intelektualnych. Za ten stan rzeczy Strażewicz oskarżał aptekarzy: wiemy wszyscy dobrze, że zepchnięcie aptek do roli sklepików było spowodowane przemysłową produkcją środków leczniczych. Ale przeobrażenie to nie godziło zbytnio w materialną pozycję aptek. To też większość farmaceutów, uznając, że współczesne lecznictwo nie zdoła się obejść bez artykułów przemysłowych, popadła w stan pełnej dezorientacji i straciła zdolność i chęć do walki z tym groźnym objawem. Profesor nie żałował aptekarzom wielu gorzkich słów: niemal całe przetwórstwo apteczne oddaliśmy w ręce przetwórczego przemysłu farmaceutycznego, a rolę apteki sprowadziliśmy do rozdzielczego punktu leków gotowych. (…) taki stan rzeczy podkopywał sens bytu zawodu farmaceutycznego i z tego zdawaliśmy sobie sprawę wszyscy świadomie.

       Nie tylko wybitni naukowcy zwracali uwagę na problem podupadającej receptury. Czynili to także szeregowi aptekarze i działacze samorządowi zarazem. Magister Stanisław Konieczny, właściciel apteki we Wrześni, w obszernym liście opublikowanym na łamach styczniowej „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułowanym „Wzmóżmy produkcję laboratoriów aptecznych”, w jasny i przejrzysty sposób wyjaśniał, dlaczego apteczna receptura powinna być redutą, której zawód aptekarski powinien bezwzględnie bronić. Jednocześnie magister Konieczny nie wypowiadał wojny przemysłowi farmaceutycznemu: receptura, niegdyś stanowiąca dwie trzecie obrotu stale się zmniejsza – co pociąga za sobą zmniejszoną dochodowość aptek – natomiast podnosi się ogólny obrót (…) przez sprzedaż środków leczniczych w gotowych, często bardzo gustownych opakowaniach. Autor zastrzegał jednocześnie, że wobec rozwoju przemysłu farmaceutycznego i postępów nauki zjawisko to jest zupełnie zrozumiałe, dodając jednocześnie: nie jest i nie może być moim zamiarem występować przeciw temu stanowi rzeczy – przeciwnie z dumą podnieść wypada fakt zwiększenia produkcji dobrych preparatów celem właściwego służenia nimi cierpiącej ludzkości. Istniała wszakże duża grupa preparatów, które ze zdecydowaną korzyścią dla chorego powinny być przyrządzane na recepturze i służyć jako świeże. Był to przedwojenny już argument profesora Marka Gatty-Kostyala, przedstawiony w artykule „Historia farmacji uczy nas… jakie miejsce jest w aptece najważniejsze” (Aptekarz Polski, maj 2011). Dalej magister Konieczny wskazywał, że apteczna receptura to najlepsze miejsce do wyszkolenia praktykantów, wywołując w nich zamiłowanie do zawodu oraz dając im zadowolenie z ciekawszej pracy, a także: najszybszy sposób wyrobienia sobie wśród pacjentów autorytetu specjalisty, który leki wytwarza sam, nie zaś – zdaje się na wytwórczość przemysłu farmaceutycznego.       

    Ilustracja 2. Wraz z zaprzestaniem czynności recepturowych, apteki pozbawione zostały uroku dawnych, aptecznych naczyń. Ze zbiorów autora.
       Z kolei anonimowy autor, podpisany inicjałami „EsBe”, ustosunkował się do omówionego powyżej artykułu profesora Strażewicza. Głos swój, opublikowany w czerwcowym numerze „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułował „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach”. Odnosząc się do słów profesora Strażewicza pisał: nie ma słuszniejszych argumentów na poparcie tej tezy nad te, które zechciał przytoczyć Sz. Autor. Tu, zdawało by się, trzeba jedynie – chęci aptekarza, bo nic słuszniejszego, aby apteka, jako Officina sanitatis, nie była tylko mniej lub więcej elegancko urządzonym… sklepem rozdzielczym leków, lecz także wytwórnią. „EsBe” humorystycznie odnotował zjawisko, które szczególnie dziś jest częste, a które dotyczy receptury i laboratorium aptecznego: to tylko jedna więcej izba, w której coś tam kiedyś się zrobi w razie koniecznej potrzeby, wygodniej wszak sprowadzić gotowy preparat, niż „babrać” się. Natomiast o aptekach, które posiadały w pełni urządzone receptury i laboratoria, powtarzał w ślad za aptekarzami i nieaptekarzami: „Europa”! W swobodny tonie „EsBe” dywagował nad przyczyną takiego stanu rzeczy: trzeba nie tylko chcieć i móc urządzić takie laboratorium, ale także należy mieć… zamiłowanie do pracy laboratoryjnej. Nie zawsze ci, co zdobyli koncesję lub kupili „Officinę”, mają zamiłowanie wytwórcze, lub tylko skromnie – przetwórcze. Autor oczywiście zdawał sobie sprawę, że w pookupacyjnej biedzie niesłychanie trudno jest myśleć o urządzaniu w pełni sprawnych receptur i laboratoriów, jednak per aspera ad astra – kończył swój artykuł.

       Na wytwórczość aptecznych receptur i laboratoriów zwrócili uwagę w pierwszych powojennych latach także inspektorzy farmaceutyczni. W czasie przeprowadzonych lustracji apteki, krakowski inspektor farmaceutyczny, magister Adam Filemonowicz, stwierdził na przełomie 1947 i 1948 roku że laboratoria nie wszędzie są czynne, często wskutek braku odpowiednich przyrządów i odczynników. Kolejnymi uchybieniami, przekazanymi przez „Farmację Polską” z lutego 1948, było sprowadzanie gotowych preparatów galenowych przez apteki zamiast produkowania tego rodzaju leków w aptekach oraz wprowadzanie leków w obieg często bez uprzedniego zbadania. W rezultacie kontroli krakowski Urząd Wojewódzki wystosował do wszystkich właścicieli, dzierżawców i kierowników aptek pismo okólne, w którym wezwano do usunięcia tych usterek, zakupienia niezbędnych przyborów do sporządzania i badania leków, a szczególnie do uruchomienia wszystkich laboratoriów aptecznych.


       Oczywiście w ślad za dyskusją i padającymi w niej postulatami, a także głosami płynącymi od inspektorów farmaceutycznych, poszły konkrety, jak zwykle – ze strony Naczelnej Izby Aptekarskiej. Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy, znany doskonale Czytelnikom „Aptekarza Polskiego” (Aptekarz Polski, marzec 2013), wydał pierwszy powojenny podręcznik z zakresu farmacji stosowanej zatytułowany „Zarys farmacji galenowej”. Jego autorem był profesor Marek Gatty-Kostyal, a podtytuł mówił wiele: podręcznik dla studentów farmacji i aptekarzy. Kolejnym niesłychanie ważnym i do dziś wykorzystywanym wydawnictwem było „Receptarium Polonicum” Witolda Głowackiego – zbiór przepisów na leki recepturowe dla użytku lekarzy i aptekarzy. Z kolei na łamach „Farmacji Polskiej” publikowano w układzie terapeutycznym wybrane przepisy z „Receptarium Polonicum” w cyklu „Przepisy dla laboratorium aptecznego”.
    Ilustracja 3 i 4. Publikacje Farmaceutycznego Instytutu Wydawniczego Naczelnej Izby Aptekarskiej, niezbędne w pracy na recepturze w latach czterdziestych.  Ze zbiorów autora.
       Inicjatywa Naczelnej Izby Aptekarskiej nie ograniczyła się wyłącznie do akcji wydawniczej. To właśnie NIA zobowiązała uchwałą Prezydium z dnia 28 października 1948 roku okręgowe izby aptekarskie do zorganizowania w roku 1949 specjalnych kursów uzupełniających dla magistrów farmacji. Wedle zaleceń NIA kursy miały się odbyć w miastach uniwersyteckich, tak aby wykłady mogli prowadzić pracownicy wyższych uczelni farmaceutycznych. Wśród  tematów, które władze Izby Naczelnej zalecały ująć w tematyce kursów, była m.in. wytwórczość laboratorium aptecznego. „Farmacja Polska” zrelacjonowała na swych łamach przebieg kursów urządzonych przez izby okręgowe w Warszawie, Krakowie. Gdańsku i Katowicach.


       Odczytując przytoczone powyżej głosy i refleksje, a także poznając fakty sprzed blisko siedemdziesięciu lat, możemy zapytać, czy dyskusja na temat aptecznej receptury, przyniosła wówczas jakiekolwiek rezultaty? Z pewnością tak: poczynając od lat pięćdziesiątych miał miejsce prawdziwy renesans receptury aptecznej, tyle, że będący już udziałem upaństwowionych aptek. Dopiero ostatnia dekada XX wieku, która pociągnęła wraz z przemianami ustrojowymi powstanie tysięcy aptek i masową dostępność do preparatów gotowych, sprawiła, że dyskusja na temat aptecznej receptury rozpoczęła się na nowo. Niestety: mniej lub więcej elegancko urządzone sklepy rozdzielcze leków zaczęły stanowić większość pośród polskich aptek, a przeważająca część aptekarzy stanęła po stronie przeciwników receptury, popełniając błąd, który tak silnie piętnowali nasi poprzednicy. Nie przeszkadza tak wielu członkom naszego zawodu, że zrezygnowanie z prowadzenia receptury powoduje, że praca w aptece staje się jałową i bezmyślną. Tylko nieliczne głosy, dla których na szczęście nigdy nie brakuje miejsca na łamach „Aptekarza Polskiego”, nadal wskazują na zalety leku recepturowego i recepturę traktują jako nieodzowny element nie tylko tradycyjnej, ale i nowoczesnej apteki! Dzięki temu właśnie receptura jest miejscem, gdzie dawny aptekarski kunszt wytwarzania leków spotyka się z nowoczesną wizją apteki, a aptekarze z zamiłowaniem do pracy laboratoryjnej mają znakomite pole do popisu.


       Niniejszym artykułem kończymy cykl „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej”! Staje się on jednak pomostem do cyklu kolejnego – w którym zajmiemy się historycznymi wizjami apteki. Jak nasi poprzednicy widzieli przyszłość swych aptek? W czym upatrywali szanse, a co wydawało im się zbędnym balastem? Co miało stanowić siłę napędową nowoczesnej apteki, a co – należało odrzucić jako hamujące rozwój? Dzięki czemu wreszcie apteka i życie zawodowe miały być – cytując przytoczony powyżej artykuł „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach” – lepsze, doskonalsze, szlachetniejsze? Szczególnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego zamierzenia były ambitne, a część działaczy zawodowych pragnęła uczynić z polskich aptek opokę, na której budowane miało być zdrowie publiczne odrodzonej Rzeczypospolitej! Apteka miała być wedle nich placówką sanitarną, w której prowadzone miały być profesjonalne analizy laboratoryjne: fizjologiczne (krwi, kału, moczu), jakości wody i zanieczyszczeń żywności, a udzielane porady miały dotyczyć nie tylko ekspediowanych leków, ale także – higieny pracy i życia codziennego…

       Wbrew pozorom podobne pytania zadajemy sobie w czasach nam współczesnych: jakie jest, a jakie być powinno miejsce apteki i aptekarza w służbie zdrowia? Wszyscy zgadzamy się, że motorem rozwoju nowoczesnej apteki powinna być profesjonalnie prowadzona opieka farmaceutyczna, która potwierdzi wyjątkową rolę aptekarzy w służbie zdrowia i systemie opieki zdrowotnej nowoczesnego państwa. Zapalczywie dyskutujemy z kolei nad tym, czy w aptece powinna działać receptura, względnie – jaki powinien być jej asortyment. Zdania są jeszcze bardziej podzielone, a emocje sięgają zenitu, gdy chcemy sprecyzować rolę marketingu we współczesnej aptece…  

       Elementem wspólnym dla dyskusji naszych poprzedników oraz współczesnych jest niezmienne przekonanie o wyjątkowości misji apteki i aptekarza: zarówno w społeczeństwie, jak i w służbie zdrowia. Zadaniem natomiast cyklu, który rozpoczniemy w kolejnym numerze „Aptekarza Polskiego”, będzie zwrócenie uwagi, że pomysły rzucane przez naszych poprzedników, mogą być dla nas drogowskazem przy współczesnym zadawaniu pytań i udzielaniu odpowiedzi na najżywotniejsze problemy naszego zawodu!

    dr n. farm. Maciej Bilek

    Piśmiennictwo u autora
  • Rynek leków.  ( 69 pozycji )

       Zgodnie z ustawą Prawo Farmaceutyczne [1], apteka stanowi miejsce wydawania produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Obecnie jednak coraz częściej można kupić w aptece również produkty kosmetyczne, nie tylko te dostępne w popularnych drogeriach, ale również preparaty ze specjalistycznych linii, tworzonych przez firmy kosmetyczne i dedykowanych do dystrybucji w aptekach.

       Czym jest kosmetyk? Zgodnie z prawem [2], produkt kosmetyczny to każda substancja lub mieszanina przeznaczona do kontaktu z zewnętrznymi częściami ciała ludzkiego (naskórkiem, owłosieniem, paznokciami, wargami oraz zewnętrznymi narządami płciowymi) lub z zębami oraz błonami śluzowymi jamy ustnej, którego wyłącznym lub głównym celem jest utrzymywanie ich w czystości, perfumowanie, zmiana ich wyglądu, ochrona, utrzymywanie w dobrej kondycji lub korygowanie zapachu ciała. W tym miejscu warto podkreślić, że określenie „dermokosmetyk”, spotykane często w kontekście kosmetyków sprzedawanych w aptekach, może wprowadzać konsumentów w błąd, sugerując, że jest to inna kategoria produktu pielęgnacyjnego. W rzeczywistości tego typu preparaty podlegają tym samym przepisom prawnym co „zwykły” kosmetyk. Należy jednak pamiętać, że preparaty dedykowane do sprzedaży aptecznej są tworzone z myślą o konsumentach borykających się z różnymi problemami dermatologicznymi (np. trądzik, sucha skóra, cera atopowa) i dlatego projektowane są ze starannie wyselekcjonowanych składników. Z punktu widzenia prawa są to jednak cały czas kosmetyki i jako takie nie powinny być mylone z produktami leczniczymi.
       Wszystkie substancje, zarówno aktywne, jak i pomocnicze, wchodzące w skład produktów leczniczych, poddawane są wnikliwym kontrolom, mającym na celu potwierdzenie ich jakości. Podobnie jest w przypadku kosmetyków – każda substancja, zanim zostanie dodana w trakcie procesu produkcyjnego do preparatu kosmetycznego, przechodzi w Dziale Kontroli Jakości badania, które potwierdzają jej wysoką jakość. Tylko wtedy taki surowiec jest dopuszczony do użycia w procesie produkcyjnym.
       Podobnie jak w przypadku produktów leczniczych, wytwarzanie kosmetyków jest procesem przebiegającym w warunkach dobrej praktyki produkcyjnej (Good Manufacturing Practice – GMP, ryc. 1), zgodnie z wymaganiami normy ISO [3]. Podczas produkcji dopuszczalne są procesowe kontrole międzyoperacyjne, tak jak na przykład kontrola pH czy lepkości tworzonej formulacji.

    Ryc. 1. Urządzenia wykorzystywane w produkcji
    preparatów kosmetycznych i leczniczych.
       Przed procesem pakowania, produkt poddawany jest badaniom fizykochemicznym mającym na celu potwierdzenie jego zgodności ze specjalną specyfikacją. Również ten etap jest analogiczny jak w przypadku produkcji produktów leczniczych. Wykonywane są badania mające na celu zbadanie właściwości fizykochemicznych produktu – analizuje się jego wygląd, zapach, barwę, konsystencję czy pH. Coraz częściej zawodne ludzkie oko zastępuje w tych badaniach dokładna i precyzyjna aparatura pomiarowa – tak jak na przykład spektrofotometr służący do pomiaru barwy gotowych produktów. Umożliwia on wytwarzanie identycznych pod względem barwy kolejnych serii danego produktu kosmetycznego.

       W skład produktów kosmetycznych wchodzą składniki bazowe oraz substancje aktywne. Te pierwsze umożliwiają uzyskanie odpowiedniej postaci fizykochemicznej preparatu (krem, emulsja, żel) i jego aplikację, jak również warunkują odpowiednie dla danego typu skóry działanie produktu, np. nawilżające. W odróżnieniu od produktów leczniczych, które zawierają zwykle jedną lub dwie substancje aktywne, kosmetyki są preparatami wieloskładnikowymi, gdzie połączenie kilku substancji aktywnych umożliwia uzyskanie synergizmu ich działania.

       Warto tutaj przypomnieć, że zgodnie z prawem nie wolno stosować w kosmetykach substancji silnie działających, które występują w produktach leczniczych, takich jak na przykład związki z grupy steroidów czy substancje o działaniu przeciwbólowym. Lista wszystkich substancji zakazanych do stosowania w kosmetykach stanowi załącznik II rozporządzenia WE nr 1223/2009 [4]. Producenci wyrobów kosmetycznych podczas opracowywania receptur muszą brać pod uwagę również załącznik III rozporządzenia WE nr 1223/2009, który stanowi zestawienie wszystkich substancji, które mogą być stosowane w kosmetykach jedynie pod pewnymi, ściśle określonymi warunkami [5].

       Zarówno dla produktów leczniczych, jak i dla produktów kosmetycznych, wymagane jest prowadzenie badań stabilności, mających na celu potwierdzenie deklarowanego terminu ważności preparatu, jak również ciągłe monitorowanie jego właściwości fizykochemicznych. Badania stabilności produktów kosmetycznych i leczniczych prowadzone są w komorach klimatycznych, w zróżnicowanych warunkach temperatury i wilgotności względnej powietrza.
       Produkty lecznicze, zgodnie z wymogami Farmakopei Europejskiej (ang. European Pharmacopoeia – Ph. Eur.), muszą spełniać określone wymagania czystości mikrobiologicznej, w zależności od tego, jaką drogą są podawane i jakie jest ich przeznaczenie. Analogicznie jest w przypadku produktów kosmetycznych. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia [6], kosmetyki dzieli się na dwie kategorie – kategorię I stanowią kosmetyki przeznaczone dla dzieci poniżej 3 roku życia oraz stosowane w okolicach oczu. Dla tych produktów ogólna liczba drobnoustrojów tlenowych mezofilnych nie powinna wynosić więcej niż 100 jednostek tworzących kolonię (jtk) na 1 g lub 1 ml preparatu [7]. Kategorię II stanowią wszystkie inne kosmetyki i w tym przypadku ogólna liczba drobnoustrojów tlenowych mezofilnych nie powinna wynosić więcej niż 1000 jtk na 1 g lub 1 ml [7]. Dla obu kategorii muszą być spełnione również wymagania jakościowe, mówiące o tym, że w 0,1 ml lub 0,1 g próbki nie mogą być obecne następujące drobnoustroje – gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) [8], drożdżaki (Candida albicans) [9] ani pałeczki ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) [10]. Ogólne wytyczne dotyczące badań mikrobiologicznych zawarte są w normie ISO [11].

       Powszechną praktyką w przemyśle kosmetycznym już na etapie tworzenia receptury w laboratorium jest sprawdzanie prawidłowości doboru i skuteczności działania substancji konserwujących. Przeprowadza się to za pomocą tzw. testu konserwacji, zwanego również testem obciążeniowym (ang. challenge test) lub testem kontrolowanego zanieczyszczenia mikrobiologicznego. Badanie to polega na zaszczepieniu próbki produktu drobnoustrojami, inkubacji w odpowiednich warunkach, a następnie na wykonaniu w ściśle określonych odstępach czasu posiewów zakażonego produktu w celu określenia stopnia redukcji liczby drobnoustrojów pod wpływem działania substancji konserwujących. Taki test stanowi symulację zakażenia produktu podczas użytkowania go przez konsumenta, a jego wynik ma zapewnić, że podczas magazynowania i użycia produkt nie ulegnie skażeniu mikrobiologicznemu. Wykonanie takiego badania jest niezbędne do określenia jednego z najważniejszych parametrów kosmetycznego wyrobu gotowego – trwałości po otwarciu opakowania (ang. period after opening – PAO).

       W produktach kosmetycznych mogą być wykorzystane jako substancje konserwujące jedynie te związki, które są opisane w załączniku V do Rozporządzenia WE nr 1223/2009 [12], zgodnie z warunkami opisanymi w tym rozporządzeniu.
       Produkty lecznicze przed wprowadzeniem ich do obrotu są poddawane badaniom klinicznym z udziałem ludzi. Badania te mają na celu odkrycie lub potwierdzenie klinicznych lub farmakologicznych skutków działania preparatu, lub identyfikację działań niepożądanych po zastosowaniu analizowanego produktu [1]. Produkty kosmetyczne, zgodnie z obowiązującym je prawem, również podlegają badaniom przed wprowadzeniem ich do obrotu, w celu udokumentowania ich skuteczności oraz bezpieczeństwa ich stosowania. Wymagana jest ocena dermatologiczna oraz aplikacyjna analizowanego produktu. Oba te badania przeprowadza się z udziałem ochotników, pod nadzorem lekarza dermatologa. Dawniej przeprowadzano badania na zwierzętach, jednak z uwagi na względy etyczne są one obecnie zakazane [2]. Ocena dermatologiczna ma na celu potwierdzenie braku właściwości drażniących i/lub alergizujących produktu. W firmach specjalizujących się w produkcji kosmetyków dla osób z problemami skórnymi jest ona przeprowadzana na grupie około 50 osób, z czego przynajmniej połowa z nich ma w ocenie lekarza nadzorującego badanie skórę wrażliwą i skłonną do alergii. Ocena aplikacyjna, oprócz wykazania braku właściwości drażniących, ma na celu również potwierdzenie skuteczności kosmetyku. Przeprowadzana jest ona na grupie około 30 osób, które w ocenie lekarza nadzorującego badanie mają skórę wrażliwą i skłonną do alergii. Dobrą praktyką jest również współpraca firm kosmetycznych z różnymi ośrodkami badawczymi w Polsce i na świecie.

       Zgodnie z wymaganiami prawnymi, nie wolno umieszczać na opakowaniu produktu kosmetycznego informacji, które przypisują kosmetykowi cechy lub funkcje, których on nie posiada [2]. Dlatego należy wykonać badania, które potwierdzą zasadność opinii umieszczonych na opakowaniu, tzw. claimsów. W zależności od funkcji, jaką ma spełniać kosmetyk, jego działania, i potrzeb, jakie ma zaspokajać, projektowane są różne badania. Przykładowo, krem półtłusty wiodącej serii znanej marki, dostępny w aptekach, został poddany następującym testom w celu udowodnienia jego skuteczności:

    • Badanie poziomu nawilżenia skóry poprzez pomiar transepidermalnej utraty wody (ang. transepidermal water loss – TEWL) u 20 kobiet biorących udział w badaniu, po 30 oraz po 120 minutach od momentu aplikacji produktu. Badanie wykonano przy użyciu aparatu Tewameter TM 300 (Courage – Khazaka Electronic). Wykazano, że analizowany produkt po jednorazowej aplikacji na skórę powoduje redukcję TEWL.
    • Badanie poziomu nawilżenia skóry poprzez pomiar nawilżenia skóry u 22 kobiet biorących udział w badaniu, po 24 godzinach od aplikacji produktu. Badanie wykonano przy użyciu aparatu Corneometer CM 825 (Courage – Khazaka Electronic). Wykazano, że analizowany produkt powoduje wzrost nawilżenia skóry oraz jego dodatnie utrzymanie do 24 godzin.
    • Badanie głęboko nawilżającego działania produktu poprzez pomiar nawilżenia skóry u 22 kobiet biorących udział w badaniu, po 7 dniach od aplikacji produktu. Badanie wykonano przy użyciu aparatu Corneometer CM 825 (Courage – Khazaka Electronic). Wykazano, że analizowany produkt powoduje wzrost poziomu nawilżenia głębszych warstw skóry (analiza przy użyciu techniki tape-stripping).
       Zgodnie z prawem, produkt kosmetyczny udostępniany na rynku powinien być bezpieczny dla zdrowia ludzi w normalnych lub dających się przewidzieć warunkach stosowania [2]. Dlatego przed wprowadzeniem produktu do obrotu wytwórca ma obowiązek zapewnić przeprowadzenie rzetelnej i obiektywnej oceny bezpieczeństwa produktu na podstawie odpowiednich informacji. Efektem takiej oceny jest raport bezpieczeństwa produktu kosmetycznego, zgodny z załącznikiem I Rozporządzenia WE nr 1223/2009 [13]. W raporcie należy przede wszystkim uwzględnić przeznaczenie kosmetyku oraz przewidywane narażenie ogólnoustrojowe na poszczególne składniki preparatu. W tym celu oblicza się dawki dziennego narażenia (ang. systemic exposure dosage – SED, wyrażony w mg/kg masy ciała/dzień) oraz na tej podstawie wyznacza marginesy bezpieczeństwa (ang. margin of safety – MoS) stosowania danych substancji zawartych w określonych stężeniach i aplikowanych w określonej ilości na wyznaczoną powierzchnię ciała.

       Podsumowując, preparaty kosmetyczne, podobnie jak produkty lecznicze, poddawane są na każdym etapie produkcji, jeszcze przed wprowadzeniem ich do obrotu, drobiazgowym badaniom i wnikliwym kontrolom, mającym na celu zapewnienie, że do rąk konsumentów trafia produkt skuteczny i bezpieczny. Również regulacje prawne, zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim, zmierzają w kierunku coraz większego nadzoru nad produktami kosmetycznymi. Świadomość ta pozwala konsumentom stosować kosmetyki bez obaw, zarówno u osób dorosłych, ale, co znacznie ważniejsze, również u dzieci, niezależnie od ich wieku i stanu zdrowia.

    dr n. farm. Maria Żebrowska,
    mgr farm. Weronika Krzynówek

    1. Ustawa Prawo Farmaceutyczne z dnia 6 września 2001 (Dz. U. 2001 Nr 126 poz. 1381).
    2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku, dotyczące produktów kosmetycznych.
    3. Norma PN-EN ISO 22716:2009 „Kosmetyki. Dobre Praktyki Produkcji (GMP) – Przewodnik Dobrych Praktyk Produkcji”.
    4. Załącznik II Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Wykaz substancji zakazanych w produktach kosmetycznych”.
    5. Załącznik III Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Wykaz substancji, które mogą być zawarte w produktach kosmetycznych wyłącznie z zastrzeżeniem określonych ograniczeń”.
    6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 roku w sprawie określenia procedur pobierania próbek kosmetyków oraz procedur przeprowadzania badań laboratoryjnych (Dz. U. 2003 Nr 9 poz. 107).
    7. Norma PN-EN ISO 21149:2009 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Zliczanie i wykrywanie aerobic mesophilic bacteria”.
    8. Norma PN-EN ISO 22718:2010 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Wykrywanie obecności Staphylococcus aureus”.
    9. Norma PN-EN ISO 18416:2009 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Wykrywanie Candida albicans”.
    10. Norma PN-EN ISO 22717:2010 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Wykrywanie obecności Pseudomonas aeruginosa”.
    11. Norma PN-EN ISO 21148:2009 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Ogólne wytyczne badań mikrobiologicznych”.
    12. Załącznik V Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Wykaz substancji konserwujących dozwolonych w produktach kosmetycznych”.
    13. Załącznik I Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Raport bezpieczeństwa produktu kosmetycznego”.

  • Panorama samorządu.  ( 105 pozycji )

    STANOWISKO NR VI/13/2014

    z dnia 24 października 2014 r.


    w sprawie kwalifikacji zawodowych kierowników zatrudnionych

    w aptekach ogólnodostępnych

    *kliknij, aby przeczytać

  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

    Aptekarz w XIX wieku
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
    Jak chorują seniorzy?
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
    Starsi pacjenci „lubią” leki
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
    Niebezpieczna farmakoterapia
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
    Opieka farmaceutyczna
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
    Komunikacja z pacjentem

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 37 pozycji )
        Częstochowska Okręgowa Izba Aptekarska jest wydawcą książki "Apteki i Aptekarze Częstochowy", która ukazała się na rynku czytelniczym w ostatnim kwartale 2014 roku.

       Autorem dzieła jest częstochowski lekarz i społecznik Mieczysław Wyględowski. Przedmowę do książki napisał profesor Waldemar Janiec, który podkreślił, że jej "podstawową wartością (...) jest ocalenie od zapomnienia szlachetnej działalności aptekarzy, kształtujących rozwój aptek w regionie".

       Książka składa się z 26 części obejmujących szerokie spektrum tematyczne dotyczące aptekarstwa.

       Jedna z tych części zawiera biografie częstochowskich aptekarzy. Książka jest pracą pionierską. Magister Piotr Stojek, prezes Okręgowej Rady Aptekarskiej w Częstochowie wyraził nadzieję, że książka doczeka się kolejnych wydań.
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )

       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 28 pozycji )
    Konsultanci krajowi

       6 czerwca 2014 roku minister zdrowia powołał troje konsultantów krajowych w dziedzinach farmacji. W dziedzinie farmacji aptecznej konsultantem krajowym została mgr farm. Lidia Maria Czyż z Rzeszowa. W dziedzinie farmacji przemysłowej konsultantem krajowym została ponownie prof. dr hab. Małgorzata Sznitowska z Gdańska.

       W dziedzinie farmacji szpitalnej konsultantem krajowym został ponownie prof. dr hab. Edmund Grześkowiak z Poznania. Ponadto, w gronie osób pełniących aktualnie funkcję konsultanta krajowego w dziedzinach farmacji jest prof. dr hab. Jan Krzek z Krakowa, konsultant w dziedzinie analityki farmaceutycznej powołany 13 lipca 2011 roku. Kadencja konsultantów trwa 5 lat. 

       Konsultanci w dziedzinach farmacji:
    • wykonują zadania opiniodawcze, doradcze i kontrolne dla organów administracji rządowej, podmiotów, które utworzyły zakłady opieki zdrowotnej, Narodowego Funduszu Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta;
    • prowadzą nadzór nad stroną merytoryczną doskonalenia zawodowego i szkolenia specjalizacyjnego farmaceutów;
    • biorą udział w pracach komisji i zespołów powoływanych w celu realizacji polityki zdrowotnej;
    • sporządzają opinie dotyczące doskonalenia zawodowego farmaceutów;
    • sporządzają opinie dotyczące realizacji szkolenia podyplomowego i specjalizacyjnego farmaceutów w zakresie wynikającym z określonego programu kształcenia oraz sprawują nadzór nad ich merytoryczną realizacją.

       Zasady powoływania i odwoływania konsultantów oraz ich zadania określone są w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia.
       17 czerwca 2014 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o konsultantach w ochronie zdrowia, przedłożony przez ministra zdrowia. Projekt zakłada wprowadzenie  przepisów, „których właściwe stosowanie zapewni przejrzystość wykonywania zadań przez konsultanta. Proponowane regulacje są wyrazem dbałości o bezstronność konsultantów i niezależność wyrażanych przez nich opinii.(…) Wszyscy konsultanci oraz kandydaci na konsultantów będą składali oświadczenia, ujawniając informacje o faktach, które mogłyby skutkować ewentualnymi konfliktami interesów między pracą konsultanta a inną działalnością, którą prowadzą. Konsultanci krajowi będą składali je ministrowi zdrowia.(…) Projektowane przepisy zobowiązują konsultantów krajowych do zwoływania co najmniej raz na pół roku posiedzenia zespołu konsultantów wojewódzkich w danej dziedzinie. Dają też konsultantom krajowym prawo wydawania poleceń konsultantom wojewódzkim oraz określania terminu ich wykonania”.
    Opracował: Z.S.
    W internetowym  serwisie informacyjnym GIF
    opublikowano Komunikat Nr 1/2014 Głównego Inspektora Farmaceutycznego
    z dnia 26 czerwca 2014r.
    w sprawie programów lojalnościowych.

       Stanowisko Inspekcji Farmaceutycznej potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. W komunikacie są cytowane  wyroki, z których wynika, że „(…) reklamą apteki jest każdego rodzaju informacja, której celem jest zachęta do nabycia oferowanych przez aptekę towarów lub skorzystania z określonych usług. Reklama może przyjmować różne formy, w szczególności: haseł, sloganów, spotów TV, ulotek, billboardów, folderów czy gazetek. Za reklamę apteki zostały również uznane czynności polegające na wręczeniu bonów rabatowych, umieszczanie obok nazwy apteki „niskie ceny”, „wysokie rabaty”.  (…) Za działania reklamowe powinny być uznane również takie działania, których zamierzonym celem jest pozyskiwanie nowych klientów lub zatrzymywanie „starych”.

       W konkluzji komunikatu zawarte jest stwierdzenie - "Inspekcja Farmaceutyczna ocenia programy lojalnościowe jako zabronioną reklamę aptek i ich działalności".

  • Edukacja  ( 21 pozycji )
       Studia farmaceutyczne to jedne z najtrudniejszych kierunków oferowanych przez uczelnie wyższe w Polsce. Wielogodzinne kształcenie (około 5 tysięcy godzin w toku całego kształcenia) potrafi całkowicie zagospodarować wolny czas. Wielu z nas pamięta, lub dopiero zazna jak wyczerpujące są zajęcia trwające od  8 do 20, pięć dni w tygodniu. Po takich dniach człowiek traci chęć do wszystkiego. Można byłoby zadać pytanie: gdzie tu czas na inne rzeczy?

       Wielu z nas - a przynajmniej takie odniosłem wrażenie po rozmowie z rówieśnikami - uważa, że nasze studia nie uczą niczego pożytecznego. Porównujemy się do studentów politechnik i zazdrościmy im wiedzy praktycznej, na przykład obsługi sprzętu. Nie wierzymy często w nasze umiejętności. Tylko czy to wszystko jest prawdą? Czy faktycznie umiemy tak mało? Na swoim przykładzie chciałbym odpowiedzieć na wcześniej postawione pytania. Mam nadzieję, że przekonam - szczególnie swoich kolegów studentów - że czasami naprawdę warto spróbować swoich sił, a przy odrobinie szczęścia można się wiele nauczyć.

       Swoją opowieść chciałbym zacząć od spraw związanych z nauką. Los chciał, że dzięki mojemu znajomemu trafiłem do zakładu Biochemii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, którego kierownikiem jest prof. nadzw. dr hab. n. med. Jakub Fichna. Pan profesor wraz z zespołem zajmuje się głównie schorzeniami przewodu pokarmowego – chorobą Crohna, zespołem jelita wrażliwego, celiakią etc. W badaniach przyczyn jak i nowych terapii tych chorób wykorzystywane są tu różnego rodzaju techniki, takie jak test immunoenzymatyczny Elisa, Western blot czy PCR. W pierwszym momencie byłem przekonany, że nie mam tu czego szukać. Moja wiedza na temat tych chorób była znikoma, żeby nie powiedzieć zerowa. Także sposób analizy nie był mi do końca znany. Oczywiście wszystkie te metody omawiane były na zajęciach czy to z biochemii, czy to z biologii molekularnej, jednakże zazwyczaj teoretycznie, lub jako jedno ćwiczenie praktyczne, po którym niewiele w głowie pozostało. Początkowo poczułem zrezygnowanie, jednak stwierdziłem: „Czemu nie zaryzykować, nic nie tracę”. Ten tok myślenia okazał się strzałem w dziesiątkę. Po początkowych problemach dość sprawnie zaaklimatyzowałem się i nauczyłem wykonywać badania. Także wiedza z zakresu gastroenterologii i immunologii w miarę szybko stała mi się trochę bliższa i zrozumiała. Zacząłem się zastanawiać, co spowodowało moją łatwość w nauce i doszedłem do wniosku, że to właśnie farmacja. Warto uświadomić sobie, czego tak naprawdę możemy nauczyć się na naszych studiach. Pierwszą, chyba najważniejszą rzeczą, którą uczą nas nasze Alma mater, to dokładność. Sądzę, że każdy z nas czasami zastanawiał się czy kropelka, która znajduje się na blacie nie powinna znajdować się w kolbie, i czy przez to nie otrzymamy zafałszowanego wyniku. Każdy z nas odbył wielogodzinny kurs chemii analitycznej, na której nauczyliśmy się miareczkowania, pipetowania i wielu innych umiejętności. Dokładność ta, która dla nas jest codziennością, jest tak naprawdę naszym wielkim atutem nie zawsze przez nas docenianym. Kolejnym wielką zaletą jest posiadana przez nas wiedza z zakresu medycyny. Nie jest ona co prawda wyjątkowo głęboka, ale jest szeroka. Dzięki temu nie mamy większych problemów ze zgłębianiem dowolnego zagadnienia z tego obszaru wiedzy, jeżeli zajdzie taka potrzeba. Podstawowe wiadomości z różnych dziedzin, przede wszystkim biochemii, immunologii i farmakologii, pozwalają nam zrozumieć dokładny mechanizm danych jednostek chorobowych.

       Nie bez znaczenia jest także umiejętność przeliczania stężeń. Niezmiernie pomaga to w tworzeniu różnorodnych buforów potrzebnych do analiz. Wydawać by się mogło, że nasze atuty wymieniane przeze mnie są prozaiczne. Nie jest to prawdą, gdyż to co dla nas naturalne dla innych wcale takie być nie musi i warto to sobie uświadomić! Zaletą jest także nasze odruchowe uporządkowywanie miejsca pracy, co bardzo pomaga w badaniach. Oczywiście nie jesteśmy pozbawieni wad. Jedną z takowych jest faktycznie słaba znajomość nowoczesnego, ale także i mniej zaawansowanego sprzętu. Jest to jednak rzecz którą można w miarę łatwo przeskoczyć, gdy trafi się pod opiekę odpowiedniego człowieka. Obsługa sprzętu nie jest łatwa, ale można nauczyć jej się w miarę szybko, za to pewnych prawidłowych zachowań i odruchów człowiek uczy się przez wiele lat. W tym miejscu chciałbym podziękować bardzo Pani dr Aleksandrze Piechocie-Polańczyk, dzięki której opanowałem w znacznym stopniu metodykę wykonywania testu ELISA przy badaniu poziomu ekspresji interleukin w osoczu myszy. Dzięki cierpliwości i wyrozumiałości Pani doktor mogłem sam nanosić substraty od początku do końca, co tak naprawdę jest bezwzględnie potrzebne w zdobywaniu takich umiejętności. Oczywiście podziękowania należą się także Panu profesorowi Jakubowi Fichnie, który dał mi sposobność w rozpoczęciu mojej  przygody z nauką i daje mi ją do dzisiaj.  

       Warto zaznaczyć, że nie samą nauką człowiek żyje. Jeżeli macie jakieś hobby, zainteresowania nie związane do końca z zawodem, rozwijajcie je. Ja na przykład już od pierwszego roku studiów jestem członkiem Chóru Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Przynosi mi to wiele radości, jest to dla mnie odskocznia od czasami trudnych dni. Oczywiście trzeba z rozwagą poświęcić czas swoim zainteresowaniom, ale nie można im go całkowicie odmówić.  

       Pamiętajmy, że farmacja to nauka interdyscyplinarna. Mam nadzieję, że ten krótki opis z mojego własnego doświadczenia, pozwoli wam nabrać trochę wiary w siebie. Nie bójmy się wykorzystywać swoich atutów i znajmy swoją wartość. Pamiętajmy także, że nikt nie może być najlepszy we wszystkim i starajmy się wyciągać wnioski z rad otrzymywanych od osób bardziej doświadczonych. Nie bójmy się zadawać pytań. Przy odrobinie szczęścia, takiego jak miałem ja, trafić można na osoby które z chęcią pokierują Wami i pomogą w rozwijaniu swoich zainteresowań.

    Damian Piekielny
    Student V roku Farmacji
    Wydział Farmaceutyczny
    Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
  • Lex Apothecariorum.  ( 45 pozycji )

       Po raz kolejny w odstępie kilku lat Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że istnieją obszary, w których każdy kraj należący do Wspólnoty może wprowadzać ograniczenia i limity swobód stanowiących podstawowe kanony funkcjonowania Unii Europejskiej. Takim obszarem jest z pewnością ochrona zdrowia obywateli, którego nieodzownym elementem jest system zaopatrywania pacjentów w niezbędne do leczenia i utrzymywania prawidłowego stanu zdrowia produkty lecznicze, czyli system apteczny. Prawo unijne kształtowane przez precedensy sądu w Luksemburgu, jak również wynikające z treści dyrektyw unijnych dość jednoznacznie wskazuje, że materia wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzenia apteki nie jest skoordynowana i jednakowa, a państwa członkowskie UE mają zapewnioną daleko idącą w tej dziedzinie kompetencję wyłączną. Wystarczy w tym miejscu odwołać się do treści samego Traktatu o Funkcjonowaniu UE, który w art. 168 ust. 7 przyznaje ustawodawstwu krajowemu samodzielność w dziedzinie regulowania systemu usług służby zdrowia i funkcjonowania aptek. Wyłączenia te są powielone m.in. w tzw. dyrektywie usługowej Bolkensteina (2006/123/WE; motyw 22) oraz dyrektywie o uznawaniu kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE; motyw 26).

       14 lutego 2014 roku ETS w wyroku wydanym pod sygnaturą C 367/12 uznał, że specyficzne kryteria demograficzne stosowane w Austrii przy wydawaniu zezwoleń na otwieranie nowych aptek są niezgodne z unijną swobodą przedsiębiorczości (art. 49 TU). Trybunał nie zakwestionował jednak ustawodawstwa krajowego, ustalającego kryteria geograficzne i demograficzne przy koncesjonowaniu aptek jako zasady ogólnej. W Austrii otwarcie nowej apteki wymaga uprzedniego wydania zezwolenia (otrzymanego od Izby Aptekarskiej), które uzależnione jest od istnienia „potrzeby” w tym zakresie. Poprzez pojęcie „potrzeby” należy w świetle prawa austriackiego rozumieć taką sytuację, w której liczba pacjentów zamieszkujących w promieniu czterech kilometrów od istniejącej apteki jest wyższa niż 5500 osób. Jeżeli liczba mieszkańców jest mniejsza, koniecznie należy brać pod uwagę potrzeby lokalnej społeczności. W związku z tym ETS uznał, że pacjenci nie powinni być zmuszani do pokonywania zbyt dużych odległości przy pomocy środków transportu, aby móc skorzystać z usług aptek usytuowanych w innych miejscowościach, znacznie oddalonych od ich miejsca zamieszkania. Trybunał stanął zatem na stanowisku zdroworozsądkowym. Stwierdził mianowicie, że rola aptekarza jest rolą służebną wobec pacjenta. Stosowanie zaś każdorazowo sztywnego kryterium geograficznego przy otwieraniu nowej apteki może wyraźnie kłócić się z nadrzędnym celem wykonywania zawodu farmaceuty, jakim jest pomoc pacjentom (i przy okazji naruszać unijną swobodę przedsiębiorczości). Austriackie prawo zakłada bowiem, że nie ma „potrzeby” otwarcia nowej apteki w każdej sytuacji, w której fakt ten spowodowałby zmniejszenie liczby pacjentów do zaopatrzenia na stałe w już istniejącej aptece poniżej pewnego, ustalonego ustawowo progu. Przepisy te, co wytknął Austrii Trybunał, nie przewidywały jakiegokolwiek odstępstwa od tak określonego ograniczenia geograficznego, co w konsekwencji działać może ze szkodą dla samych pacjentów.

       W cytowanym orzeczeniu ETS nie pierwszy zresztą raz potwierdził, że nie w każdej dziedzinie gospodarki znajdują zastosowanie reguły wolnorynkowe. Ich wprowadzenie do sektora ochrony zdrowia publicznego osłabia system, który ma niebagatelne znaczenie dla sytuacji zdrowotnej samego społeczeństwa. Dzieje się to między innymi poprzez zmuszanie poszczególnych podmiotów na rynku tym funkcjonujących do konkurowania na zasadach ogólnych, czyli - będąc ścisłym – ceną, a nie w sposób w tym wypadku najwłaściwszy, tj. poprzez jakość świadczonych usług. Większość państw europejskich uwzględnia te możliwości, na jakie Traktat Unijny zezwala, i w sposób prawidłowy chroni swoich obywateli przed niekorzystnym wpływem deregulacji w segmencie ochrony zdrowia, stawiając ponad wszystko na jakość, co w wypadku sektora farmaceutycznego oznacza choćby pozostawienie aptek w rękach farmaceutów (czyli daleko idącą regulację rynku). Tymczasem w Polsce, nie widząc żadnych w tym temacie zagrożeń, optuje się za całkowicie wolnorynkowym obrotem detalicznym produktami leczniczymi, przekazując apteki w ręce ludzi spoza zawodu, nie zdając sobie do końca sprawy z tego, jak ogromną przez to wyrządza społeczeństwu krzywdę. Takie postępowanie polskich władz dziwi, jeśli dla porównania spojrzymy na to, co robią inne kraje europejskie, które gospodarkę wolnorynkową w sektorze zdrowotnym dawno odłożyły do lamusa, bądź też czym prędzej pragną od niej odstąpić. Dla przykładu można tu wskazać rząd Łotwy, który jako pierwszy po okresie totalnej liberalizacji rynku farmaceutycznego ponownie z początkiem roku 2011 wprowadził odpowiednie regulacje, czy jakże znamienny przypadek deregulacji sektora farmaceutycznego w Norwegii, gdzie w konsekwencji oddania sektora farmaceutycznego w prywatne ręce, wbrew zapowiedziom pogorszeniu uległa dostępność oraz spadła jakość świadczonych usług farmaceutycznych. Z kolei znacząco wzrosły ceny wszystkich produktów leczniczych. Można też wskazać na Szwecję, która mimo zapowiedzi prywatyzacji aptek z początkiem 2009 roku postanowiła zweryfikować swe stanowisko i w konsekwencji prywatyzację przeprowadziła później, jednak już w zupełnie inny sposób, bo na kompetencjach opartych wyłącznie na farmaceutach. Przykładów można by mnożyć. Większość krajów Unii Europejskiej stosuje kryteria geograficzne bądź demograficzne jako warunek wydania zezwolenia na prowadzenie apteki (np. Grecja, Hiszpania, Włochy, Finlandia czy wspomniana wcześniej Austria). W Finlandii ustawa o lekach wprowadza ograniczenia ilościowe, dzięki którym jeden farmaceuta prowadzić może co najwyżej trzy apteki. Z kolei w Niemczech w „czystej postaci” obowiązuje reguła „apteka dla aptekarza”, która oprócz wprowadzenia kryterium ilościowego, podobnego do tego, które funkcjonujące w Finlandii (jeden aptekarz – maksymalnie trzy apteki lub filie apteczne), sankcjonuje zasadę, że apteka może być prowadzona jedynie przez aptekarzy skupionych w spółce cywilnej bądź w spółce jawnej. Regulowanie rynku farmaceutycznego tak dzisiaj, jak i od wielu lat, jest po prostu europejską normą.

       Warto też w tym miejscu odwołać się do opisywanej na początku tekstu słynnej dyrektywy Bolkensteina z 12 grudnia 2006 roku, 2006/123/WE, która była efektem francuskiego „nie” w referendum z 2005 roku, a która jasno odpowiadała na pytanie, czy zawody i usługi medyczne są usługami takimi, jak wszystkie inne, i z tego tytułu powinny podlegać  wspólnym przepisom, bądź też winny zostać spod ujednolicenia wyłączone. Wynik francuskiego referendum dobitnie wskazał wyjątkowość i rangę usług medycznych. Pokazał również mentalności i dojrzałość społeczeństw zachodnich.

       Mając na względzie decyzję Parlamentu Europejskiego, który postanowił wyłączyć z całego pakietu usług usługi i zawody medyczne, w tym obrót detaliczny produktami leczniczymi oraz wykonywanie zawodu aptekarza, nie dziwią naszego (farmaceutów) środowiska kolejne orzeczenia ETS, w których sąd ten stwierdza, że w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu zdrowia oraz usług sektora zdrowotnego na najwyższym poziomie, można, a nawet należy wprowadzać ograniczenia, limity i zakazy. Mamy nadzieję, że krajowi decydenci przestaną w końcu nasłuchiwać ekspertów ds. wolnego rynku, czy innych osób, nienakierowanych na uzdrowienie segmentu zdrowia publicznego i uświadomią sobie zawczasu, że wolny rynek nie jest tym, co dla samego pacjenta jest najkorzystniejsze. Na rozregulowanym i przez nikogo efektywnie niekontrolowanym rynku produktów leczniczych i aptek działających na zasadzie supermarketów pacjent zawsze traci, a wraz z nim – traci całe społeczeństwo. Regułę tę pojęła, zrozumiała i zaakceptowała w swoim czasie Komisja Europejska, kiedy przegrała boje o sektor zdrowotny w Parlamencie Europejskim i zmuszona została do wyłączenia usług zdrowotnych z całego segmentu usług na rynku wewnętrznym.  

       W Polsce przedstawiciele kolejnych rządów, zasłaniając się swoiście i najczęściej mylnie rozumianymi wartościami konstytucyjnymi, sprawy widzą diametralnie inaczej. Twierdzą oni, że wolny rynek i wolna konkurencja rozwiążą wszystkie problemy związane z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia społeczeństwa, zapominając, że wolność gospodarcza nic nie znaczy bez wysokiej etyki zawodowej, poszanowania dla wartości naczelnych i samej litery prawa. Na szczęście dla innych rządów europejskich polskie podejście do tej sprawy nie znalazło większego poparcia, gdyż jedynie przedstawiciele Czech i Holandii opowiedzieli się za podobnymi jak w Polsce rozwiązaniami. Dobrze, że ogromna większość członków UE, w tym duże i liczące się kraje europejskie, stanowczo poparły tradycyjny europejski model aptekarstwa, oparty na kompetencjach zawodowych farmaceutów, historycznie uwarunkowany i zaspokajający potrzeby, a także oczekiwania społeczeństwa.

       Wyrok ETS z 14 lutego 2014 roku pomaga zrozumieć dominujące w Unii Europejskiej pojmowanie właściwie zorganizowanego oraz prawidłowo funkcjonującego systemu ochrony zdrowia. Należy też wspomnieć o innych wyrokach tego sądu. Najdonioślejszym z nich jest z pewnością orzeczenie z 2009 roku, w którym Trybunał uszanował obowiązującą w niemieckim prawie zasadę „apteka dla aptekarza”, stwierdzając jej niesprzeczność z zasadą swobody przedsiębiorczości (wyrok z 19 maja 2009 roku, połączone sprawy C 171/07 i C 172/07, Apothekerkammer des Saarlandes). Ale hołdowanie przez unijny sąd tradycyjnemu modelowi aptekarstwa, jak również wyłączenie przezeń materii prowadzenia apteki spod reguł wolnego rynku funkcjonowało w jego linii orzeczniczej tak wcześniej, jak i później. Ostatnie orzeczenia ETS odnoszące się do kwestii prowadzenia aptek przesądzają dobitnie, że stosowanie przez państwo członkowskie kryteriów geograficznych, demograficznych, ilościowych czy „jakościowych” przy koncesjonowaniu aptek nie narusza wyrażonej w art. 49 TU zasady swobody przedsiębiorczości (por. wyrok z 1 czerwca 2010 roku w połączonych sprawach C 570/07 i C 571/07, odnoszący się do hiszpańskich przepisów farmaceutycznych, bardzo podobnych do przedstawionego powyżej casusu austriackiego; wyrok z 21 czerwca 2012 roku w sprawie C‑84/11 dotyczący przepisów fińskich; wyrok ETS z 29 września 2011 roku w sprawie C-315/08 Grisoli przeciwko Regione Lombardia, wyrok z 17 grudnia 2010 roku w sprawie C-217/09 czy też ubiegłoroczne orzeczenie ETS-u z dnia 5 grudnia 2013 roku w połączonych sprawach C-159/12 do C-161/12, odnoszące się do włoskich przepisów regulujących funkcjonowania aptek). W tym miejscu i niejako na marginesie należy dodać, że skarżąca w październiku 2013 roku Polskę do Komisji Europejskiej Konfederacja „Lewiatan” w swojej skardze całkowicie pominęła wymienione powyżej orzecznictwo Trybunału w Luksemburgu dotyczące prowadzenia aptek, chociaż kwestionowała ona właśnie przepis art. 94a ustawy - Prawo farmaceutyczne, który przecież wprost odnosi się do funkcjonowania aptek. Daje to wyobrażenie o intencjach twórców skargi.

       Polska, funkcjonująca w filozofii gospodarki wolnorynkowej i jej implementacji do obszaru systemu ochrony zdrowia publicznego, jako kraj ponosi z tytułu takiego wyboru ogromne straty. Trzeba mieć na uwadze to, że przez takie działanie państwo samo ubezwłasnowolnia się w zakresie kontroli nad obrotem produktami leczniczymi. Sytuacja prawna rynku aptecznego na dzień dzisiejszy wygląda bowiem tak, że mamy zbyt słabo egzekwowany przepis oddzielający hurt od detalu, przez co tracimy kontrolę nad podmiotami zajmującymi się tym obrotem. Zawarty w art. 99 ustawy - Prawo farmaceutyczne przepis antykoncentracyjne jest skomplikowany i w praktyce niestosowany przez organy nadzoru farmaceutycznego w procesie wydawania zezwolenia aptekom. Ten aspekt sprawił, że wbrew deklaracjom i wcześniejszym intencjom rynek aptekarski, faktycznie został zmonopolizowany po 2001 roku. Pochodną tego jest szerokie naruszenie zasady równości, w tym – równego traktowania podmiotów prowadzących apteki, pomimo że prawo takie gwarantuje każdemu przedsiębiorcy aptecznemu nie tylko ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1), ale przede wszystkim Konstytucja RP (art. 32 ust. 1). Ta nierówność znajduje swój finał w różnorodności cen (w hurcie i w detalu) oraz uniemożliwia pacjentom dostępu do pełnej gamy produktów leczniczych zarejestrowanych na terenie RP.

       Porządkowanie rynku aptek nie jest zatem „fanaberią” farmaceutów, lecz koniecznością. To, że de lege lata nie mamy na wzór niemiecki czy fiński obowiązującej zasady „apteka dla aptekarza” jest przejawem błędnego wyboru koncepcji ze strony ustawodawcy, ale również brakiem świadomości o tym, że produkty lecznicze nie są i nigdy nie będą zwykłym towarem rynkowym, na co farmaceuci zwracają uwagę od lat. Odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwa nie ciąży tylko na barkach kolejnych ministrów zdrowia; ciąży przede wszystkim na pracownikach medycznych, w tym na farmaceutach, ludziach specjalnie do tego przygotowywanych i wyszkolonych przez lata nauki i praktyki. W miejscu ich pracy – w aptekach – wymagane są wysokie standardy jakości (nie tylko w odniesieniu do lokalu apteki, ale i personelu. Nie bez znaczenia są również uwarunkowania etyczne i zawodowe). W realiach wolnego rynku – a więc żywiołowego wydawania kolejnych zezwoleń aptecznych – nie można osiągnąć wymagań stawianych przez założenia polityki zdrowotnej, prawo farmaceutyczne i etykę aptekarską. Zrozumiały to już dawno temu bogate i uporządkowane kraje tzw. starej Unii, które jako normę stosują zasady demografii i geografii, czemu hołduje w zacytowanych powyżej orzeczeniach ETS (pomimo faktu, że sąd ten na co dzień wyrokuje bardzo liberalnie, ukracając najdrobniejsze nawet próby ochrony własnego rynku przez państwa członkowskie). Pauperyzacja aptek, będąca m.in. skutkiem ich nadmiernej ilości sprawia, że nie są one w tanie wypełnić właściwych im zadań w sektorze zdrowotnym wobec społeczeństwa. W naszym kraju deprecjonowany jest zawód farmaceuty, który – dla odmiany – w odbiorze społecznym mieszkańców zachodniej Europy budzi podziw i szacunek.

       Cytowane powyżej wyroki ETS odnoszące się do spraw farmaceutycznych powinny być dobrze znane decydentom, do czego w tym miejscu i korzystając z okazji zachęcamy. Stanowisko farmaceutów w omawianych kwestiach nie musi być popierane wyrokami, które orzekane są sądy unijne. Niemniej jednak orzeczenia te mają swoje głębokie uzasadnienie aksjologiczne, są racjonalne i poparte doświadczeniami polityki zdrowotnej państw zachodnich z ostatnich kilkudziesięciu lat. I bez nich jednak wiemy, że w każdym elemencie systemu gospodarki produktami leczniczymi wymagana jest precyzyjna organizacja oparta na planowaniu i obwarowaniu licznymi ograniczeniami oraz właściwą regulacją. Bez niej szereg wyrosłych na rynku farmaceutycznym patologii, związanych z jego rozregulowaniem, nie zostanie zlikwidowanych. A podjęte w tym kierunku działania, wdrożone tzw. ustawą refundacyjną, pozostaną jedynie półśrodkami, sprawią, że efektywna, a przede wszystkim racjonalna polityka w obszarze zdrowia publicznego, pozostanie na etapie założeń czy niedoścignioną mrzonką. Co najważniejsze jednak, najbardziej ucierpią z tego powodu pacjenci, a w szerszej perspektywie – społeczeństwo.

    mgr Piotr Sędłak, aplikant radcowski
    dr n. farm. Tadeusz Bąbelek
    dr n. farm. Grzegorz Pakulski

    Fot. Fotolia.pl


  • Farmacja na świecie.  ( 35 pozycji )

    Efekty wprowadzenia na Węgrzech precyzyjnych regulacji
    dotyczących otwierania i prowadzenia aptek
    obowiązujących od 1 stycznia 2011r.

       Od 1 stycznia 2011r. ponownie weszły w życie na Węgrzech precyzyjne i transparentne przepisy dotyczące prowadzenia oraz otwierania nowych aptek. Do najważniejszych wprowadzonych zmian należały:

    - nowe apteki mogą być otwierane tylko, jeśli aptekarze są właścicielami co najmniej 51% ich udziałów,
    - istniejące apteki, których właścicielami nie są aptekarze, muszą w okresie od 01.01.2011r. do 01.01.2017r. dokonać takich przekształceń własnościowych, aby aptekarze stali się właścicielami co najmniej 51% udziałów; ponadto do dnia 01.01.2014r. aptekarze muszą posiadać już co najmniej 25% udziałów,
    - udział we własności apteki może być odsprzedany jedynie aptekarzowi – osobie fizycznej,
    - jeden podmiot może być właścicielem maksymalnie 4 aptek. W miastach do 20 tys. mieszkańców ten sam podmiot może być właścicielem maksymalnie 3 aptek.
    - w miejscowości, gdzie już działa apteka ogólnodostępna, może zostać otwarta kolejna apteka tylko wtedy, jeśli na wszystkie apteki ogólnodostępne – wliczając również nową aptekę – przypada:
    a) w miejscowościach liczących powyżej 50 000 mieszk. – co najmniej 4000 mieszk.,
    b) w pozostałych miejscowościach – co najmniej 4 500 mieszk.
    i odległość między aptekami będzie wynosić co najmniej:
    a) 250m - w miejscowościach liczących powyżej 50 000 mieszk.,
    b) 300m – w pozostałych miejscowościach.

       Bardzo dobrą okazją do podsumowania tych zmian była również uroczysta konferencja, która odbyła się z okazji XXV-lecia węgierskiego samorządu aptekarskiego w dniu 22 listopada b.r. w Budapeszcie. W trakcie tej konferencji zarówno Prezes, jak i Sekretarz Generalny Węgierskiej Izby Aptekarskiej wskazali w swoich wystąpieniach, że węgierscy aptekarze musieli przeżyć po drugiej wojnie światowej dwa razy bardzo trudne chwile, które były dla nich szokiem. Pierwszy raz było to w roku 1950 – kiedy znacjonalizowano węgierskie apteki. Drugi szok nastąpił w roku 2006 – kiedy gwałtownie zliberalizowano system dystrybucji leków na Węgrzech pod hasłami neoliberalizmu. Dlatego w powojennej historii węgierscy aptekarze musieli się odradzać dwa razy.

       Prezes Węgierskiej Izby Aptekarskiej Dr. Hanko Zoltan, Sekretarz Generalny Dr. Karoly Zalai oraz Honorowy Prezes Dr. Sandor Szabo podkreślali, że w ciągu ostatnich czterech dekad znalazła się grupa aptekarzy pełniących funkcje w ścisłym kierownictwie węgierskiego samorządu aptekarskiego, którzy wiedzieli, co robić i dzięki swojemu zaangażowaniu i determinacji zrobili to, co było możliwe. Dzięki ich skutecznym działaniom węgierscy aptekarze mogą dzisiaj trzymać wysoko uniesioną głowę, a przywódcy Węgierskiej Izby Aptekarskiej mogą bez wstydu i zakłopotania patrzeć w oczy członkom Izby – węgierskim aptekarzom. Nowy model wypracowany w ramach strategicznego porozumienia izby aptekarskiej z węgierskim rządem, zapoczątkowany w roku 2010, jest pod względem ekonomicznym znacznie bardziej racjonalny, zapewnia większe bezpieczeństwo farmakoterapii oraz wykonywanie zawodu zgodnie z zadaniami etyki i deontologii aptekarzy.

       W trakcie obchodów XXV-lecia węgierskiego samorządu aptekarskiego było również wiele okazji do bezpośrednich rozmów zarówno z obecnym, jak i byłymi prezesami oraz Sekretarzem Generalnym Węgierskiej Izby Aptekarskiej. Możliwa była również dłuższa rozmowa na temat Sprawozdania Rządu Węgier dotyczącego efektu wprowadzonych zmian od 1 stycznia 2011r., przygotowanego w październiku 2014r. dla członków Węgierskiego Zgromadzenia Narodowego.

       W dniu 26 listopada 2014r. otrzymałem od Dyrektora Biura Węgierskiej Izby Aptekarskiej dokument zawierający pełny tekst wyżej wymienionego sprawozdania węgierskiego rządu, obejmujący 50 stron A4. Zawiera on trzy główne rozdziały dotyczące:

    I - przyczyn wprowadzenia w roku 2010 zmian dotyczących funkcjonowania i otwierania nowych aptek
    -    właściwości regulacji dotyczących aptek do 2006 roku,
    -    nowelizacja regulacji w roku 2006,
    -    sytuacja aptek pod koniec okresu liberalizacyjnego.

    II - działań podjętych w roku 2010
    - moratorium na tworzenie nowych aptek,
    - kryteria demograficzne i geograficzne,
    - minimalny udział własnościowy farmaceutów,
    - zakaz tworzenia powiązań i nowych sieci,
    - uwagi dotyczące działań deliberalizacyjnych,
    - działania wspierające wzrost udziału własnościowego farmaceutów obejmujące Program Kredytowy Apteka, Program Kapitałowy Apteka oraz pierwszeństwo zakupu.

    III - aktualnej sytuacji zaopatrzenia ludności w leki
    - sytuacja ekonomiczna aptek
    - wsparcie udzielane w związku z funkcjonowaniem aptek w zakresie zaliczki finansowania, regulacji marż aptecznych, wsparcie substytucji generycznej oraz opłat manipulacyjnych aptek
    - najważniejsze fakty i dane dotyczące działania urzędów
    - sytuacja aptek pod względem kompetencji zawodowych i opieki świadczonej przez farmaceutów
    - minimalne wymagania odnośnie personelu fachowego i szkolenia ustawicznego

       O tym, jak ważny jest to dokument, świadczą chociażby przedstawione poniżej fragmenty wstępnego tłumaczenia streszczenia Sprawozdania Rządu Węgier w sprawie aptek ogólnodostępnych:
    “Wprowadzone w 2006 roku działania liberalizacyjne w zakresie działalności aptek nie dość, że spowodowały załamanie rozpoczętego w 1994 roku organicznego rozwoju sektora farmaceutycznego, to wpędziły w kryzys całe bezpośrednie zaopatrzenie ludności w leki."
       Jeden z zapisów rozdziału ogłoszonego w 2010 roku Narodowego Programu Współpracy „Nadeszła pora na ratunek dla systemu ochrony zdrowia !” dotyczącego funkcjonowania aptek brzmiał następująco:

    Ustawa o gospodarce lekami socjalistycznego rządu pogorszyła ogólne bezpieczeństwo zaopatrzenia w leki, rezultatem liberalizacji przepisów dotyczących otwierania aptek było bankructwo blisko 600 mniejszych aptek. Stworzenie nowej ustawy oraz zmiany regulacji dotyczących otwierania aptek są niezbędne. Zachowanie małych aptek nie jest wyłącznie celem polityki zdrowotnej, wpisuje się także w politykę narodową. Bez działających małych aptek nie będzie sprawnie funkcjonujących obszarów wiejskich. Należy doprowadzić system detalicznej dystrybucji leków dla ludności do takiego stanu, który pozwoli na zachowanie możliwości prowadzenia niezależnej działalności opartej na wiedzy farmaceutycznej oraz ściśle związanych z tą kwestią aptek będących w większości własnością farmaceutów. Planowana zmiana jest zgodna z wyrokami Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.”

       W 2010 roku w sprawozdaniu J/1323 stwierdzono w zakresie poziomu fachowości, bezpieczeństwa i racjonalności zaopatrywania ludności w leki spadek poziomu fachowości, niekorzystną zmianę proporcji personelu fachowego farmaceuta-asystent ze względu na brak określenia minimalnych wymogów w odniesieniu do personelu na poziomie ustawodawczym, wzrost charakteru komercyjnego wobec charakteru usługi ochrony zdrowia, osłabienie fachowości podejmowania decyzji, naganną efektywność środków prawnych i tym samym działania urzędów wobec naruszeń przepisów prawnych, rozprzestrzenianie się niepożądanych powiązań gospodarczych, spadek rentowności, wzrost zadłużenia oraz pogarszającą się sytuację zaopatrywania w leki w mniejszych miejscowościach.

       Proces zmierzający do zapewnienia ludności niezawodnego zaopatrywania w leki na wysokim poziomie działa dwutorowo, prowadzi tym samym do realizacji wielu powiązanych ze sobą celów:

    - wzmocnienie charakteru aptek jako usługodawcy systemu ochrony zdrowia wobec postawy czysto komercyjnej,
    - poprawa warunków ekonomicznej działalności aptek,
    - wzrost jakości usług świadczonych przez apteki.

       Ograniczenia demograficzne i geograficzne dotyczące otwierania aptek w pierwszej kolejności miały służyć poprawie warunków prowadzenia aptek. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wyraźnie wskazuje, że w zakres kompetencji państw członkowskich wchodzą także takie działania przyjmowane w celu zapewnienia odpowiedniej jakości świadczonych usług ochrony zdrowia, które poprzez ograniczenie działania wolnego rynku poprawiają sytuację ekonomiczną instytucji tego sektora oraz aptek, służąc tym samym poprawieniu bezpieczeństwa i jakości oferowanych dla ludności usług.

       Poprawa warunków prowadzenia tego typu działalności była ważna, gdyż każdemu choremu należy zapewnić odpowiednio bliskie zaopatrzenie w leki. Należy zapobiec brakom aptek oraz niepożądanemu ich skupieniu, przez które chorzy, szczególnie na rzadziej zaludnionych obszarach wiejskich, pozostaną bez zaopatrzenia w leki. Ponadto należy położyć kres takiej sytuacji, w której konkurowanie aptek ze sobą i praktykowanie optymalizacji kosztów prowadzi do obniżenia jakości obsługi chorych, powodując nieracjonalne stosowanie leków.

       Po upływie trzech i pół roku od wprowadzenia wyżej wymienionych działań można powiedzieć, że poprzez zmiany wprowadzone w zakresie tworzenia aptek, rosnącą odpowiedzialność zawodową ponoszoną przez farmaceutów, wzrost odpowiedzialności ekonomicznej oraz stosowaniu rekompensat z budżetu w przypadku niektórych usług farmaceutycznych sytuacja bezpośredniego zaopatrzenia ludności w leki uległa poprawie. W związku z tym można stwierdzić, że w wyniku przekształcenia sektora aptecznego powstaje oszczędniejszy, działający w sposób bardziej ekonomiczny system bezpośredniego zaopatrzenia ludności w leki, w którym obowiązuje zasada odpowiedzialnej gospodarności.

       Innym ważnym efektem jest realizacja na coraz szerszą skalę roli aptek jako usługodawcy w systemie ochrony zdrowia.

       Mimo że korzystne procesy dają nadzieję na przyszłość, należy wziąć pod uwagę, że zrealizowane działania są same w sobie niewystarczające do zagwarantowania wysokiego poziomu jakości oraz fachowości bezpośredniego zaopatrzenia ludności w leki.

       Poprawa warunków prowadzenia aptek sama w sobie nie zapewni całkowitej realizacji fachowych aspektów farmaceuty w zaopatrzeniu w leki, jeśli działalność przedsiębiorstwa prowadzącego aptekę nie będzie oparta na fachowym podejmowaniu decyzji. Ważne, aby realizacja farmaceutycznej fachowości wynikała z charakteru przedsiębiorstw prowadzących apteki, dlatego niezbędnym jest, aby spełniony został wymóg dotyczący farmaceutycznej struktury własnościowej wyznaczony na początek 2017 roku, gdzie to możliwe, państwo powinno nadal promować zagwarantowanie możliwie największego procentowo udziału własnościowego farmaceutów. W celu utrzymania wysokiego poziomu usług świadczonych przez apteki ogólnodostępne należy za wszelką cenę kontynuować poprawę poziomu fachowych usług oraz długofalowo utrzymać wprowadzone w związku z tymi usługami dofinansowanie ze środków publicznych.”

       Wyraźnie widać, że opisane w powyższym streszczeniu problemy i zjawiska patologiczne, które nasilały się na Węgrzech do roku 2011, w coraz większym stopniu wpływają negatywnie na system zaopatrzenia ludności w leki oraz poziom usług farmaceutycznych w Polsce. Ze względu na bardzo duże analogie opisywanych zjawisk i procesów oraz fakt, że jest to sprawozdanie Rządu Węgier – wobec tego bardzo trudno będzie zarzucić takiemu dokumentowi, że jest to pewna forma lobbingu – szczegółowa analiza tego sprawozdania będzie miała wyjątkowo duże znaczenie w pracach Naczelnej Izby Aptekarskiej w ciągu najbliższych kilkunastu miesięcy.
     mgr farm. Piotr Bohater
    Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA
    Prezes Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej
  • Galeria.  ( 26 pozycji )



  • Manuał aptekarski.  ( 228 pozycji )

       W ciągu ostatnich dziesięcioleci, zarówno w Polsce jak i na całym świecie, obserwowany jest intensywny rozwój dziedzin związanych z poprawą wyglądu, takich jak kosmetologia czy dermatologia estetyczna oraz wytwarzaniem i opracowywaniem produktów pielęgnacyjnych, takich jak biotechnologia czy technologie form farmaceutycznych. Ma to związek ze zmianami demograficznymi oraz socjologiczno-psychologicznymi, jakie zachodzą na całym świecie. Widoczny jest przede wszystkim proces starzenia się społeczeństwa, szczególnie w krajach wysoko rozwiniętych, gdzie odsetek ludzi w wieku podeszłym szybko wzrasta, co jest z kolei wynikiem wydłużania się czasu trwania ludzkiego życia, postępu cywilizacyjnego i poprawy jakości życia. I właśnie w tych krajach dominuje przekonanie, że wygląd zewnętrzny jest czynnikiem decydującym o wysokiej i pożądanej pozycji społecznej niezbędnej do osiągnięcia powodzenia w życiu osobistym i zawodowym.
  • Wszechnica aptekarska.  ( 110 pozycji )

    - A to nam zabili Ferdynanda - rzekła posługaczka do pana Szwejka, który opuściwszy przed laty służbę w wojsku, gdy ostatecznie przez lekarską komisję wojskową uznany został za idiotę, utrzymywał się z handlu psami, pokracznymi, nierasowymi kundlami, których rodowody fałszował. Prócz tego zajęcia dotknięty był reumatyzmem i właśnie nacierał sobie kolana opodeldokiem.”

    "Niech pokarm będzie twoim lekiem,
    a lekarstwo twoim pokarmem"
    Hipokrates  (460-370 p.n.e.)
        „Zdrowie” według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) rozumie się jako subiektywnie odczuwaną pełnię sprawności fizycznej, psychicznej i społecznej w wyniku odpowiedniego przystosowania się do warunków środowiska. Rozumiane w ten sposób zdrowie jest warunkowane m.in. prawidłowym składem biochemicznym oraz harmonią i równowagą zarówno środowiska wewnętrznego organizmu jak i otaczającego go środowiska zewnętrznego. Środowisko wewnętrzne jest w swym składzie i przebiegu reakcji w zasadniczy sposób modelowane przez otaczające człowieka środowisko zewnętrzne. Każdy z podstawowych komponentów otaczającego środowiska, a więc zarówno gleba, woda, powietrze jak i rośliny, zwierzęta czy ludzie, zapewnia bezpośrednio lub pośrednio wspomnianą sprawność psychiczną, fizyczną i społeczną człowieka, a więc to, co nazywamy zdrowiem.
       W dzisiejszym świecie coraz częściej zdarza się nam zapominać. Mogłoby się wydawać, że zaniki pamięci charakterystyczne są dla osób starszych i wynikają z nieuniknionego procesu starzenia. Nic bardziej mylnego. Przecież prawie każdemu z nas zdarzyło się zapomnieć o umówionej rozmowie telefonicznej, wyszliśmy z domu i pod samochodem ocknęliśmy się, że nie mamy kluczyków, przygotowana kanapka została w lodówce, zamiast trafić do dziecięcego plecaka, wchodząc do sklepu kupiliśmy tylko część rzeczy, która została na liście w domu, a spotykając przypadkiem kolegę z dawnych lat, nie mogliśmy sobie przypomnieć jego nazwiska. Często, chcąc coś powiedzieć zapominamy, nie pamiętamy jak dany element nazwać, wówczas używamy sformułowania „mam coś na końcu języka”, „wyleciało mi z głowy” i tym podobne. Badacze zajmujący się procesami zapamiętywania podkreślają, że „epidemia” zapominania szerzy się wśród coraz to młodszych osób. Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z UCLA (University of California, Los Angeles) wykazały, że spośród badanej grupy liczącej 185000 respondentów pomiędzy 18 i 99 rokiem życia, aż 14% młodych kobiet i mężczyzn z najmłodszej grupy 18 – 39 lat narzeka na słabą pamięć. Spośród ankietowanych w średnim wieku 40 – 59 lat, aż 22% zgłaszało problemy i co zaprzecza wszelkim stereotypom, bo jedynie 26% starszych osób w wieku 60 – 99 lat spotkało się na zanikiem pamięci. Inne doświadczenia dały podobne wyniki. Okazało się, iż wśród badanych amerykanów osoby młode w wieku 18 – 34 są o wiele bardziej „zapominalskie”, niżeli 55-cio latkowie. 15% z młodszej grupy (8% starszych respondentów) przyznało się do tego, że zapomina jaki jest aktualnie dzień tygodnia, 14% młodszych, a tylko 8% starszych osób biorących udział w badaniu notorycznie nie pamięta o tym, gdzie położyło klucze, a aż 6% osób w wieku 18 – 34 zapomina o kąpieli.
  • Przegląd prasy.  ( 19 pozycji )


    Poniżej zaprezentowany „Przegląd prasy” został przygotowany na podstawie trzech periodyków  obejmujących swoją tematyką farmację i medycynę szpitalną i ma na celu m.in. zachęcenie farmaceutów szpitalnych i klinicznych (ale nie tylko!) do sięgania po te źródła. Wiele wartościowych tekstów jest dostępnych bezpłatnie również on-line.
       Badacze z Danii zajęli się mało zbadanym problemem stosowania w czasie pobytu w szpitalu przez chorych leków przyniesionych przez nich z domu (PODs – patients’ own drugs, co można przetłumaczyć jako leki własne pacjentów). Po pierwsze przeprowadzili analizę częstotliwości z jaką pacjenci korzystają z własnych medykamentów przebywając na oddziale. Po drugie zajęli się kwestią jeszcze istotniejszą, mianowicie zbadali jakość tych leków biorąc pod uwagę ich wygląd, opakowanie, możliwość zidentyfikowania zawartości, zgodność warunków w jakich były przechowywane z zaleceniami producenta oraz datę ważności. Autorzy zwrócili uwagę na istotne wady i zalety umożliwienia pacjentom szpitali korzystania z własnych leków, włączając  w to także preparaty ziołowe i suplementy diety. Problem jest bieżący także w naszym kraju. Apteki szpitalne zaopatrzone są na ogół w ograniczoną receptariuszem szpitalnym liczbę i rodzaj leków. Umożliwiając pacjentom przynoszenie własnych produktów leczniczych do szpitala należy brać pod uwagę nie tylko aspekt ekonomiczny, ale również zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa farmakoterapii.  

    [1] Nielsen TRH, Kruse MG, Andersen SE „The quality and quantity of patients’ own drugs brought to hospital during admission” European Journal of Hospital Pharmacy: Science and Practice, October 2013, Volume 20:297-301, Issue 5

       Uważa się, że jedną z najskuteczniejszych metod zarządzania jakością dla poprawy bezpieczeństwa pacjentów szpitali jest dostosowanie się tych ostatnich do wypracowanych norm, wytycznych i standardów. Na tym polu jest także dużo pracy dla farmaceutów klinicznych i szpitalnych. W artykule „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” m.in. można zapoznać się z zasadami punktacji standardów akredytacyjnych z zakresu farmakoterapii. Na ich podstawie można się zorientować, w jakim zakresie farmaceuci zatrudnieni w szpitalu mogą brać udział w tworzeniu podstawowych procedur tj. zasady stosowania leków spoza receptariusza szpitalnego, zasady pozyskiwania leków w trybie nagłym czy współpraca w zakresie dokumentowania i raportowania działań niepożądanych.

    [2] mgr Urszula Religioni „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” Farmakoekonomika szpitalna, nr 24/2013

        Biegunki poantybiotykowe to jeden z poważniejszych problemów epidemiologicznych w szpitalu. Szczególnie niebezpieczne mogą być endemiczne zakażenia szpitalne o etiologii C. difficile.  Wyzwaniem jest eliminacja ze środowiska endospor, wyjątkowo odpornych na eradykację. Pacjenci, zarówno objawowi jak i nosiciele, ręce personelu oraz środowisko szpitalne stanowią drogi roznoszenia się patogenu. Autorzy tekstu „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” podają i omawiają epidemiologię zakażenia, a także metody jej kontroli w warunkach szpitalnych - zarówno te tradycyjne, jak i nowoczesne.

    [3] Grzegorz Ziółkowski, Barbara Ziółkowska, Mirosława Malara, Beata Ochocka „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” Forum zakażeń 2013;4(4):235-240
    mgr farm. Olga Sierpniowska
  • Sport to zdrowie.  ( 22 pozycji )
    Aptekarska szkoła pod żaglami
       W poprzednim naszym spotkaniu zapewniałem, że żeglarstwo może uprawiać każdy, a spotkanie z tą wspaniałą przygodą można zacząć w dowolnym momencie. Nie ma bowiem w niej granic wieku, płci czy poglądów politycznych. Żeglarstwo, chyba tak jak każdą formę aktywnego spędzania czasu można jednak podzielić na trzy segmenty: sport, turystyka i wyczyn. Są pośród nas setki - jak nie tysiące osób - dla których żeglarstwo to w szczególności sportowa rywalizacja. Podporządkowują każdą wolną chwilę regatom. W tym przypadku na żeglarską ścieżkę najlepiej wkroczyć w wieku 6 - 7 lat, zaczynając od łódek najmniejszych, czyli optymistów. Szkół, sekcji klubowych czy ognisk żeglarskich jest w tej klasie chyba najwięcej. Znajdziecie je wszędzie tam, gdzie tylko jest kawałek wody na której da się pływać.

       Tak wczesne początki nie tylko dają możliwość dalszego „profesjonalnego” rozwoju, ale przede wszystkim są dla dziecka doskonałą zabawą i metodą kształtowania osobowości, budowania postaw społecznych, uczenia odpowiedzialności, hartowaniem ducha. Żeglarstwo bowiem rozwija charakter, uczy odwagi, ale i pokory. Zaszczepia zasady sportowej rywalizacji, ale także przyjacielskiej pomocy i wsparcia. Przyczynia się zatem nie tylko do rozwoju fizycznego dziecka, ale w istotny sposób kształtuje system moralno-etyczny. Wielu zapewne pomyśli, że ten wiek to zbyt wcześnie, żeby „maleństwo” samo siedziało gdzieś na wodzie w małej „mydelniczce”. Sam jestem ojcem i doskonale rozumiem te obawy. Jednocześnie podkreślam jednak, że gdzie jak gdzie, ale w tej dyscyplinie naszymi maluszkami zajmują się prawdziwi profesjonaliści. Zaufajmy im, a zobaczymy, ile radości dostarczymy naszym pociechom.

       Po pewnym czasie nasze dorastające dzieci już same zdecydują, w którą stronę chcą się rozwijać. Czy iść w ślady wielkich sportowców czy po prostu nabyte umiejętności wykorzystać, żeby zabrać mamę i tatę na jacht i pokazać im, czego się nauczyły i jak wspaniale jest władać tą małą przestrzenią napędzaną wiatrem. Być może w przyszłości same zabiorą swoje dzieci na jacht pokazując im to, czego się nauczyli dzięki Wam.

       Oczywiście my również możemy w dowolnym momencie wykonać ten pierwszy krok. Powiedzieć sobie: „Chce spróbować. Czemu nie?” Jak mówi stara maksyma „Nie ma na świecie rzeczy niemożliwych. Jest tylko pytanie jak bardzo czegoś pragniemy”. A możliwości spotkania z żeglarstwem i realizacji turystycznych oczekiwań jest niezmiernie dużo. Rozejrzyjmy się pośród znajomych. Na pewno bardzo szybko znajdziemy kogoś, kto żegluje i chętnie weźmie nas na „przejażdżkę” jachtem i... gotowe. Zapewniam Was, że będziecie chcieli to powtórzyć. Najpierw ze znajomymi, przyjaciółmi, a potem może już sami zapiszecie się na kurs. Zdobędziecie odpowiednie umiejętności i uprawnienia, a pewnego dnia ktoś przyjdzie do Was i zapyta… „czy weźmiesz mnie na jacht"? A wy odpowiecie „Jasne. Pakuj worek”. Bo żeglarstwo to piękno, którego nie można zawłaszczyć. To radość życia, którą nie sposób się nie dzielić. Rozejrzyjcie się zatem, a sami się przekonacie jak wiele jest wśród was wspaniałych ludzi, którzy chętnie zaszczepią wam wirusa, który czyni nas lepszymi. Nie bójmy się żeglowania. Rozpoczęcie przygody z nim nie jest życiowym rewolucyjnym przewrotem, jest naturalną konsekwencją realizacji marzeń. Tym bardziej, że już co nieco o jachcie wiemy.

       Wyjaśniliśmy sobie dlaczego jacht płynie. Odpowiedzieliśmy na pytanie, jaka siła wprowadza go w ruch. Wiemy, że za wszystko odpowiedzialny jest wiatr i żagiel. Wyjaśniliśmy sobie, że na stronie nawietrznej żagla na skutek spadku prędkości ruchu powietrza (żagiel hamuje ten ruch) powstaje obszar wysokiego ciśnienia, a na stronie zawietrznej żagla powstaje obszar niższego ciśnienia, gdyż powietrze płynie tam szybciej.

       Ponadto (i to jest najważniejsze) dowiedzieliśmy się, że cząsteczki powietrza z obszaru wysokiego ciśnienia chcą się przedostać do obszaru niższego ciśnienia, a że po drodze jest żagiel przymocowany poprzez maszt i liny do kadłuba, to powstająca na żaglu siła aerodynamiczna niejako ciągnie cały jacht.

       Ta siła tworzy się niemal na całej powierzchni żagla, ale najmocniej działa w jego środku zwanym środkiem ożaglowania. To w tym miejscu ma ona największą wartość. Siłę tę możemy porównać do sznurka zaczepionego właśnie w środku ożaglowania, za który ktoś ciągnie żagiel, a przez to i cały jacht.

       Środek ten możemy wyznaczyć w bardzo prosty sposób. Wystarczy z każdego rogu żagla (halsowego, szotowego i fałowego) poprowadzić prostą do środka przeciwległej krawędzi (tzw. liku). W miejscu, gdzie proste te się przetną znajduje się środek ożaglowania.

       Zwróciliśmy jednak uwagę, że kierunek działania siły aerodynamicznej nie jest skierowany w stronę dziobu (a precyzyjniej mówiąc: nie jest równoległy do diametralnej jachtu – linii łączącej dziób ze środkiem rufy) tylko gdzieś w bok. Skoro zatem kierunek działania siły wprawiającej jacht w ruch nie jest skierowany do przodu, tylko pod kątem to oczywisty wniosek musi być taki, że jacht płynie bokiem (w kierunku działania tej siły aerodynamicznej, a nie „prosto” przed siebie). I tak też jest. Jacht nie płynie dziobem do przodu! A dlaczego? Ponieważ kierunek działania siły aerodynamicznej jest wypadkową kierunków działania siły przechylającej oraz siły ciągu.

       Trudne do pojęcia? Pewnie. Przyjmijmy zatem w uproszczeniu, że wiatr który działa na żagiel cały czas „spycha” jacht z kursu, czyli jego trasy. Kąt o który wiatr „zdmuchuje” jacht nazywamy dryfem. Może on czasami wynosić nawet kilkanaście stopni! Największy dryf występuje przy kursach bajdewind, czyli gdy wiatr wieje od dziobu jachtu z jego prawej lub lewej strony. Mniejszy jest, gdy wiatr wieje pod kątem prostym do burty lub zbliżonym do kąta prostego, czyli w połówce (zwanej też halfwindem). Najmniejszy dryf występuje, gdy wiatr wieje od rufy z prawej lub lewej jej strony, czyli gdy jacht znajduje się w układzie wiatrowym zwanym baksztagiem. A kiedy dryfu niema? Oczywiście, gdy wiatr wieje centralnie od rufy, czyli gdy jacht znajduje się w fordewindzie.

       Co nam daje ta wiedza poza zaspokojeniem ciekawości? Otóż bardzo wiele. Bowiem spychanie jachtu z zamierzonego kursu sprawia, że możemy nie trafić tam, dokąd chcieliśmy dopłynąć. Dzieje się tak wtedy, gdy posługując się kompasem „trzymamy” na nim jakiś określony kurs i jesteśmy przekonani, że jacht płynie właśnie w tym kierunku. Niestety. Kompas pokazuje, że kurs jest odpowiedni, a wiatr cały czas robi swoje. Spycha naszą jednostkę z drogi i gna… gdzieś indziej. Mija czas w jakim powinniśmy dotrzeć do celu, a celu nie widać albo okazuje się, że wylądowaliśmy zupełnie nie tam, gdzie zamierzaliśmy.

        O ile dalej? To oczywiście zależy od tego jak długo płynęliśmy i o ile stopni spychał nas wiatr. Przykład: chcielibyśmy popłynąć z Gdańska do Helu. Odległość między tymi miastami wynosi 12,5 mili morskiej, czyli nieco ponad 23 km (jedna mila morska ma bowiem 1852m). Przyjmijmy, że wiatr spycha nas o 15 stopni (przy bejdewindzie to niezbyt wygórowana wartość).  Okazuje się, że zamiast trafić do Helu miniemy go w odległości niemal 3 mil morskich, czyli 5 kilometrów! We mgle albo wypłyniemy na Bałtyk (jeśli wiatr będzie nas spychał w prawo, czyli wiał z zachodu, a więc w naszą lewą burtę) albo wylądujemy na plaży pod prezydenckim ośrodkiem wypoczynkowym (gdy wiatr będzie nas spychał w lewo, czyli będzie wiał ze wschodu). Żeby uniknąć takich niespodzianek trzeba zatem rozumieć, znać i uwzględniać wpływ wiatru i wykorzystać go tak, aby nie przeszkadzał, ale pomagał. O wietrze, jego rodzajach, kierunkach oraz genezie - następnym razem.

    Kpt. Krzysztof Piwnicki
    Ilustracje przygotowane przez Autora

    Jeżeli kogoś z Was zainteresowała taka forma spotkania z żaglami, a ma jakieś pytania, uwagi, sugestie czy po prostu chciałby podzielić się swoimi spostrzeżeniami i doświadczeniami zapraszam do korespondencji. Chętnie podzielę się swoją skromną wiedzą, ale równie chętnie poznam Wasze opinie. Piszcie: biuro@4winds.pl
  • Chwila oddechu.  ( 88 pozycji )
  • Barometr PharmaExperta.  ( 77 pozycji )

    Październik 2014:

    rynek zanotował nieznaczny wzrost

    względem analogicznego okresu

    ubiegłego roku (+4,5 mln PLN)


       Rynek farmaceutyczny w październiku br. zanotował sprzedaż na poziomie 2 552 mln PLN. To o 4,5 mln PLN (+0,17%) więcej niż w analogicznym okresie 2013r. Natomiast w porównaniu do września 2014r. wartość sprzedaży zwiększyła się o 122,5 mln PLN (+5,04%). 

       W październiku 2014 nastąpił nieznaczny wzrost rynku względem analogicznego okresu ub. r. Segment sprzedaży odręcznej zwiększył swoją wartość o 18,9 mln PLN (+1,86%) względem października 2013r. Wzrosła również sprzedaż segmentu leków refundowanych o 4,8 mln PLN (+0,51%). Natomiast segment leków pełnopłatnych na receptę zmniejszyła się o 206 mln PLN (-3,63%). Przy tak nie wielkim wzroście rynku zauważalna jest również zmiana na pozostałych produktach (import docelowy leków, wnioski), który wygenerował brakującą różnice (+1,4 mln PLN).

       Natomiast w porównaniu do września 2014 r. nastąpił bardziej zauważalny wzrost wartości rynku. Segment leków refundowanych zwiększył wartość sprzedaży o 60,3 mln PLN (+6,79%). Sprzedaż odręczna wzrosła o 40,2 mln PLN (+4,04%), a leki pełnopłatne zwiększyły sprzedaż o 19,9 mln PLN (+3,77%) względem poprzedniego miesiąca br.

       Po dziesięciu miesiącach br. roku rynek farmaceutyczny osiągnął wzrost wartości sprzedaży o 487 mln PLN wobec analogicznego okresu ub. r. To o 2,12% lepszy wynik niż przed rokiem (spadek o 0,25% względem prognoz z poprzedniego miesiąca).

    Zestawienie wartości sprzedaży
    poszczególnych segmentów rynku farmaceutycznego
    (dane w mln PLN)

    Tabela 1: październik 2014 vs październik 2013
    *kliknij, aby powiększyć
    Tabela 2: październik 2014 vs wrzesień 2014
    *kliknij, aby powiększyć
    Statystyczna apteka
       W październiku 2014r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 180,0 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 6,5 tys. PLN (-3,49%) niż w październiku ub. r. W porównaniu do analogicznego okresu z 2013r. wartość sprzedaży statystycznej apteki zmniejszyła się we wszystkich segmentach: w sprzedaży odręcznej (-1,86%) leków refundowanych (-3,16%) i lekach pełnopłatnych (-7,15%). Niewielki wzrost wartości całego rynku przy jednoczesnym wzroście liczby aptek spowodował, iż sprzedaż przypadająca na statystyczną aptekę zmniejszyła się względem analogicznego okresu ub. r. Natomiast względem września 2014r. wartość sprzedaży wrosła o 8,0 tys. PLN (+4,65%).

       W porównaniu do września br. nastąpił wzrost sprzedaży, który objął wszystkie segmenty rynku: leków refundowanych (+6,39%), sprzedaży odręcznej (+3,65%) i leków pełnopłatnych (+3,39%).
    *kliknij, aby powiększyć
       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w październiku 2014r. wyniosła 16,57 PLN. W porównaniu do poprzedniego miesiąca średnia cena była wyższa o 0,81%, a wobec października 2013r. spadła o 0,65%. Natomiast średnia marża apteczna w październiku 2014r. wyniosła 28,25%. To o 1,49 pp więcej niż przed miesiącem. Względem października 2013r. (27,80%) marża wzrosła o 0,45 pp.
    Refundacja a współpłacenie
       W październiku 2014r. poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane wyniósł 28,18%. Wskaźnik ten zwiększył się względem września 2014r. o 0,93 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 1,45 pp mniejszy niż w analogicznym miesiącu ubiegłego roku. W październiku pacjenci wydali na leki refundowane 267,4 mln PLN, tj. o 25,2 mln PLN więcej niż miesiąc wcześniej i o 12,4 mln PLN mniej niż w październiku 2013r.

       W październiku pacjenci zapłacili 73,29% z 2 552 mln PLN, stanowiącej całkowitą wartości sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem września 2014r. udział ten spadł o 0,10 pp, a wartościowo wydatki pacjentów zwiększyły się wobec poprzedniego miesiąca o 87,4 mln PLN. W październiku 2014r. pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach ponad 1 870 mln PLN. To o 12,7 mln PLN mniej niż w analogicznym okresie 2013r. Udział pacjentów w zapłacie za leki zmniejszył się w tym okresie o 0,63 pp.
    Prognoza wartości sprzedaży leków na rok 2014
       Na koniec 2014 r. rynek powinien osiągnąć wartość blisko 28,5 mld PLN. To o 2,6% więcej niż wartość rynku za poprzedni rok. Natomiast wartość refundacji na koniec 2014 roku osiągnie poziom nieznacznie wyższy niż 7,5 mld PLN, tj. będzie o 5,6% większa niż w roku 2013.
    *kliknij, aby powiększyć
    Prognozowane ceny i marże na koniec bieżącego roku
       Średnia cena leków na koniec roku wyniesie 16,42 PLN, co oznacza, że ceny będą nieznacznie niższe (-0,5%) od średniej ceny z ubiegłego roku. Prognozowana wielkość marży na koniec roku wyniesie 27,12%. Będzie ona niższa o 1,7% niż w roku 2013. Za spadek marży będzie odpowiadać segment leków pełnopłatnych oraz produkty w sprzedaży odręcznej. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta w roku 2014 wyniesie 48,53 PLN (+4,0%), jednocześnie liczba pacjentów w aptece będzie mniejsza o 3,6% niż w 2013 roku.
    Piotr Kula
    Prezes PharmaExpert
    fot. z archiwum Autora

  • Nowe rejestracje  ( 253 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 112 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )


    *kliknij, aby uzyskać szczegóły


  • Aktualności.  ( 59 pozycji )
     Felieton Prezesa

        Kłamstwo powtarzane z uporem w przestrzeni publicznej staje się niebezpieczną „prawdą”, źródłem manipulacji i dezinformacji. Taką właśnie „prawdę” o propozycji zmiany zgłoszonej przez Naczelną Izbę Aptekarską do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii rozpowszechniają przez swoich przedstawicieli organizacje reprezentujące wpływowe środowiska przedsiębiorców działających na rynku farmaceutycznym.

       W związku z permanentnym brakiem w aptekach wielu leków ratujących zdrowie Naczelna Izba Aptekarska zaproponowała poprawkę mającą zapewnić wszystkim hurtowniom farmaceutycznym stałe dostawy leków objętych zakresem posiadanego przez przedsiębiorcę zezwolenia, w ilości niezbędnej do zaspokojenia bieżących potrzeb pacjentów. Proponowany przepis stanowił, że odmowa sprzedaży refundowanego produktu leczniczego podmiotowi uprawnionemu do obrotu (hurtowni lub aptece) ma być dokonywana w formie pisemnej lub elektronicznej wraz z uzasadnieniem oraz powiadomieniem Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Poprawka uzyskała poparcie posłów i została przyjęta na posiedzeniu sejmowej podkomisji nadzwyczajnej. Strona rządowa nie zgłosiła sprzeciwu.

       Zaproponowana przez samorząd aptekarski regulacja zmierzała do zapewnienia równego traktowania wszystkich hurtowni prowadzących obrót hurtowy produktami leczniczymi, w szczególności likwidacji uprzywilejowania  hurtowni producenckich i hurtowni sieciowych, wyeliminowania tzw. dostaw bezpośrednich oraz ograniczenia zjawiska odwróconego łańcucha dystrybucji. Niestety, wkrótce po przyjęciu poprawki rozpoczęto agresywną akcję lobbingową, mającą zdyskredytować tę regulację. Świadczy o tym pismo z dnia 29 października 2014 r. Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA i Izby Gospodarczej „FARMACJA POLSKA” do przewodniczącej sejmowej podkomisji nadzwyczajnej, które donosi między innymi: „Niezrozumiała jest również intencja NIA wnioskującej o wprowadzenie omawianych przepisów, zmiany te bowiem mają w zamyśle NIA poprawić sytuację ekonomiczną hurtowni farmaceutycznych i aptek zaangażowanych w odwrócony łańcuch dystrybucji, co w przypadku tych drugich jest ewidentnym łamaniem prawa”. Nie można przejść obojętnie nad bezpodstawnym atakiem na samorząd aptekarski, który wszak z mocy ustawy o izbach aptekarskich reprezentuje zawód aptekarza, broni jego interesów oraz strzeże zasad etyki i deontologii zawodowej. Cel poprawki zaproponowanej przez Naczelną Izbę Aptekarską był jasny: zapewnienie lepszego zaopatrzenia w leki polskich aptek i pacjentów, wyegzekwowanie obowiązującego prawa i doprecyzowanie zasad dystrybucji leków w Polsce, nad przestrzeganiem których nadzór sprawuje państwo i jego organy, a nie wytwórcy leków.

       Samorząd aptekarski konsekwentnie wskazuje, że dzisiejsza sytuacja na rynku farmaceutycznym godzi w bezpieczeństwo zdrowotne pacjentów. Obecnie jedynie trzy hurtownie, a także niektóre składy konsygnacyjne mają wyłączny dostęp do ponad stu ważnych leków ratujących zdrowie i życie. Jest to problem realny, na który nie reagują właściwie organy nadzorujące w Polsce obrót lekami. Od 2009 r. otrzymujemy skargi, że hurtownie mają problem z zaopatrzeniem w leki. Na posiedzeniu sejmowej Komisji Zdrowia w listopadzie 2014 r. dowiedzieliśmy się, że czwarta pod względem wielkości hurtownia w naszym kraju, która zaopatruje kilka tysięcy aptek, została pozbawiona dostępu do ważnych leków refundowanych. To samo dotyczy aptek należących do indywidualnych aptekarzy. Często dostają one w tygodniu tylko kilka opakowań refundowanego leku ratującego życie.

       W lutym 2013 r. Naczelna Izba Aptekarska uruchomiła na swojej stronie internetowej formularz, dzięki któremu aptekarze z aptek ogólnodostępnych, punktów aptecznych i aptek szpitalnych mogą przekazywać informacje dotyczące braku leków dopuszczonych do obrotu na terenie całej Polski. W ciągu niespełna miesiąca napłynęło ponad 500 zgłoszeń - większość z nich pochodziła z aptek ogólnodostępnych. Od 1 stycznia do 18 listopada bieżącego roku poprzez uczestnictwo we wskazanej ankiecie aptekarze z całej Polski zgłaszali braki leków aż 1275 razy. Zgłoszenia dotyczą około 200 produktów leczniczych w różnych dawkach i postaciach. To, rzecz jasna, jedynie wierzchołek góry lodowej. Informacje o brakujących lekach NIA przesyła do ministra zdrowia i Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Niestety, reakcja GIF niekiedy bywa zaskakująca. Na przykład GIF w piśmie z 8 kwietnia 2013 r. informuje prezesa NRA, że nadesłane przez aptekarzy zgłoszenia braku leków nie znajdują „potwierdzenia na rynku (brak zgłoszeń z poziomu pacjenta)”. Nie takiej odpowiedzi oczekujemy od organu państwa nadzorującego obrót lekiem.

       Z uporem powtarzamy: leki ratujące zdrowie i życie są w Polsce reglamentowane. Taka jest smutna prawda o dzisiejszym systemie dystrybucji leków. Jak wynika z wypowiedzi krajowych konsultantów z różnych dziedzin medycyny brak dostępności do leków znacząco zagraża zdrowiu i życiu polskich pacjentów. Na 10 zapytanych ekspertów aż 8 potwierdziło, że trudności w zaopatrzeniu się w leki niezbędne do prawidłowego leczenia farmakologicznego stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów.

       Samorząd aptekarski nigdy nie zgodzi się na dyskryminację hurtowni farmaceutycznych, reglamentację leków i dostarczanie ich wyłącznie do wybranych podmiotów. Niedopuszczalna jest teza rozpowszechniana przez organizacje reprezentujące środowiska biznesowe, które funkcjonują na rynku farmaceutycznym, że producenci mają prawo do odmowy sprzedawania leków legalnie działającym hurtowniom farmaceutycznym. Jak w tej sytuacji hurtownie te mają zapewniać dostawy leków do aptek? W jaki sposób apteka w celu realizacji świadczeń objętych umową na realizację recept ma wypełnić obowiązek zapewnienia świadczeniobiorcy dostępność leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych, objętych wykazami refundacyjnymi (vide: art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych). Na te pytania ani organizacje broniące interesów przedsiębiorców, ani inni przeciwnicy poprawki zgłoszonej przez NIA nie potrafią udzielić odpowiedzi.

       Samorząd aptekarski już 5 lat temu alarmował (stanowisko Naczelnej Rady Aptekarskiej z 24 czerwca 2009 r. w sprawie modelu dystrybucji produktów leczniczych wdrażanego i prowadzonego przez spółki należące do grupy AstraZeneca), że tolerowanie przez państwo tak zwanego systemu dystrybucji bezpośredniej grozi tym, iż producenci leków będą jednostronnie ustalać limity dostaw leków do aptek. Ostrzegaliśmy, że system ten będzie sprzyjał silnej koncentracji rynku hurtowego i detalicznego leków. Apelowaliśmy do ministra zdrowia o podjęcie pilnych i stanowczych działań zmierzających do zbadania, czy opisany wyżej model dystrybucji leków zgodny jest z obowiązującymi przepisami prawa, interesem publicznym oraz stanowi właściwy kierunek w rozwoju polskiego rynku farmaceutycznego. Rząd i GIF nie skorzystali z eksperckiej wiedzy farmaceutów i ostrzeżeń formułowanych przez samorząd.

       Nie ulega wątpliwości, że model dystrybucji oparty o działania wytwórców i powiązanych z nimi wybranymi hurtowniami nie sprawdza się i nie może się sprawdzić, ponieważ narusza zasady ustalone w ustawie - Prawo farmaceutyczne. Istota obowiązującego modelu została dobrze oddana w wypowiedzi jednego z posłów w trakcie prac komisji sejmowej. Padło stwierdzenie, że producenci jakoś kontrolują eksport leków. Samorząd aptekarski nie zgadza się, aby nadzór na obrotem, w tym eksportem leków, był „jakiś” i nie zgadza się, aby był sprawowany przez jednego z uczestników - producentów. Kontrola de facto nie istnieje, ponieważ system dystrybucji oparty o bezpośrednią sprzedaż nie jest skuteczny. Ponadto wprowadzone metody spowodowały nowe, niepożądane zjawiska na rynku farmaceutycznym, w tym tzw. odwrócony łańcuch dystrybucji.

       Nie można w imię rzekomego ograniczenia eksportu równoległego rezygnować z równego traktowania wszystkich hurtowni prowadzących obrót hurtowy produktami leczniczymi oraz przyzwalać na uprzywilejowanie tzw. hurtowni producenckich i hurtowni sieciowych. Obecna sytuacja podważa zaufanie obywateli i dużej części przedsiębiorców (prowadzących apteki i niezależne hurtownie) do państwa polskiego, ponieważ nakłada obowiązki, których nie można zrealizować, a w odniesieniu do pacjentów - przyznaje prawa, które nie mogą być zrealizowane. Jeżeli wytwórca lub importer produktów leczniczych nie ma obowiązku zapewnienia przedsiębiorcom prowadzącym hurtownie farmaceutyczne stałych dostaw refundowanych produktów leczniczych, to nakładanie obowiązków w tym zakresie na hurtownie i apteki nie ma sensu.

       Poprawka zgłoszona przez NIA dawała inspekcji farmaceutycznej instrument do kontroli wytwórców i hurtowni pod tym kątem zaspokojenia bieżących potrzeb pacjentów. Po kampanii lobbingowej posłowie rządzącej koalicji i przedstawiciele strony rządowej wycofali się z udzielonego propozycji NIA poparcia. Przyjęta przez podkomisję nadzwyczajną zmiana została odrzucona przez Komisję Zdrowia Sejmu RP.

    Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej