garcinia cambogia free garcinia plus benefits directions for taking garcinia cambogia and green coffee bean garcinia cambogia side effects diabetes garcinia cambogia rx side effects www garcinia cambogia extract pure garcinia cambogia dr oz reviews garcinia plus reviews garcinia cambogia and colon cleanse reviews where to buy garcinia cambogia is garcinia cambogia bad for you about garcinia cambogia slim system capsules garcinia atroviridis side effects weight loss garcinia cambogia free trial garcinia cambogia with hca uk garcinia gummi-gutta tamarind and brindleberry garcinia cambogia 80 hca 1500 mg images for garcinia cambogia indonesia harga diet pills garcinia que es la garcinia cambogia fruto garcinia cambogia science pure garcinia cambogia plus free trial what is in garcinia cambogia slim garcinia cambogia daily dosage for weight loss what are garcinia cambogia pills what is pure garcinia cambogia used for diabetics garcinia cambogia weight loss dosage slimera garcinia cambogia side effects garcinia cambogia weight loss supplement reviews garcinia cambogia side effects high blood pressure buy garcinia cambogia slim fast native garcinia cambogia and natural daily cleanse combo diet weight loss with garcinia cambogia and green coffee bean garcinia cambogia herbal supplement how safe is garcinia cambogia formula and safercolon cambogia extract hydroxycitric acid in garcinia cambogia burns fat garcinia cambogia review bodybuilding reviews about garcinia cambogia extract garcinia cambogia weight loss plan pure garcinia cambogia reviews fda garcinia cambogia extract dosage garcinia cambogia canada garcinia cambogia health plus prime cambogia garcinia apa itu garcinia cambogia malaysia garcinia cambogia forum philippines where can i find garcinia cambogia in walmart garcinia cambogia in hindi name where can i find garcinia cambogia slim garcinia cambogia extract slimming patches side effects miracle garcinia cambogia supplement facts garcinia cambogia tea side effects dangers of garcinia cambogia extract garcinia cambogia green tea cambogia ultra in hindi garcinia cambogia how does it work garcinia cambogia tablets or capsules garcinia cambogia diet pure garcinia cambogia plus and slim cleanse plus native garcinia cambogia extract customer service pure garcinia cambogia reviews yahoo images for que es la garcinia cambogia fruto images for weight loss with garcinia cambogia is garcinia cambogia extract safe garcinia fruit benefits garcinia slim trial baku az garcinia cambogia dietary supplement - 180 count garcinia cambogia weight loss review garcinia cambogia select official website garcinia cambogia diet plan pdf garcinia reviews dr oz natural garcinia cambogia walmart canada where to find garcinia cambogia fruit images for garcinia plant for sale pure garcinia cambogia extract 60 hca garcinia cambogia side effects after stopping garcinia cambogia safety where can i get garcinia cambogia garcinia cambogia tablets review garcinia cambogia with 80 hca pure garcinia cambogia dr oz show is it safe to take garcinia cambogia with high blood pressure medication images for garcinia pills reviews on pure garcinia cambogia garcinia cambogia extract pills dr oz what does garcinia cambogia do for your body dosage for garcinia cambogia pure garcinia extract scam garcinia cambogia slimming pills reviews what is in garcinia cambogia pills images for garcinia cambogia fruit in stores garcinia cambogia benefits and side effects garcinia cambogia 500 mg garcinia review philippines supplement superstore garcinia cambogia reviews for garcinia cambogia garcinia cambogia and where to find garcinia cambogia slim trim pm cleanse garcinia loss weight management institute where to find garcinia cambogia in walmart garcinia diet max garcinia cambogia hca dr oz garcinia cambogia i garcinia for weight loss reviews native garcinia cambogia extract trial offer garcinia cambogia clean health nutrition images for garcinia cambogia hca 80 images for garcinia cambogia in south african stores is garcinia cambogia safe for diabetes and high blood pressure garcinia mangostana extract garcinia cambogia extract slimming patches instructions side effects for garcinia cambogia garcinia hca irwin naturals free garcinia cambogia free shipping cambogia garcinia walmart buy garcinia cambogia slim system garcinia cambogia extract pills gnc garcinia cambogia and detox & cleanse complete garcinia cambogia customer reviews yahoo garcinia cambogia weight loss results pictures what is garcinia cambogia extract good for garcinia cambogia scam reviews weight loss pills garcinia cambogia free trial what is garcinia cambogia fruit extract garcinia diet max pills review pure garcinia cambogia reviews for men images for garcinia cambogia effects garcinia cambogia safe while pregnant pure garcinia cambogia canada walmart effects of garcinia cambogia on liver garcinia cambogia dr oz brand images for garcinia cambogia weight loss before and after images for weight loss pills garcinia cambogia garcinia cambogia extract reviews yahoo answers garcinia cambogia slim fast dr oz where to get garcinia cambogia garcinia hca garcinia reviews amazon garcinia cambogia pills walmart garcinia cambogia formula how does it work what are the side effects of garcinia cambogia hca does garcinia cambogia work for men garcinia cambogia 50 hca 500 mg where can i buy garcinia cambogia extract pure cambogia diet pills free trial how does garcinia cambogia work to help you lose weight native garcinia cambogia and natural daily cleanse reviews garcinia cambogia benefits for men where to buy garcinia cambogia fresh fruit does the garcinia cambogia diet really work which garcinia cambogia does dr oz suggest pure garcinia cambogia free trial facebook garcinia extract gnc garcinia cambogia extract benefits cambogia extract slimming patches garcinia cambogia amazon reviews pure garcinia cambogia reviews 2015 is garcinia cambogia safe for type 1 diabetics images for garcinia cambogia tablets for weight loss garcinia cambogia rx select nutraceuticals garcinia cambogia with hca reviews diet pills garcinia cambogia gnc images for garcinia cambogia tamarindo malabar buy garcinia cambogia slim system reviews what is garcinia garcinia cambogia detox cleanse garcinia cambogia with colon cleanse dr oz garcinia cambogia extract reviews gnc garcinia cambogia extract manufacturers where can i find garcinia cambogia pills in stores garcinia cambogia review dr oz garcinia cambogia 80 hca side effects garcinia cambogia safety profile is garcinia cambogia real garcinia cambogia scam or not working garcinia cambogia and green coffee bean extract diet side effects garcinia cambogia adalah garcinia cambogia gnc reviews which garcinia cambogia is the best to take pure garcinia cambogia pills gnc absolute nutrition garcinia cambogia capsules reviews garcinia scam miracle garcinia cambogia dr oz reviews what is the miracle garcinia cambogia diet how to take garcinia cambogia and colon cleanse pills pure garcinia cambogia plus and slim cleanse plus free trial native garcinia cambogia extract reviews gnc garcinia cambogia benefits garcinia cambogia capsule pret livewell garcinia cambogia garcinia cambogia free shipping code garcinia cambogia fruit extract gnc is garcinia cambogia fda approved garcinia cambogia dietworks costco reviews pure garcinia cambogia scam or real where is garcinia cambogia sold native garcinia cambogia garcinia pills kardashian garcinia cambogia fat loss garcinia cambogia forum images for garcinia cambogia in hindi best garcinia cambogia pills reviews garcinia cambogia dosage garcinia cambogia with 50 hca and potassium how to take garcinia cambogia 1300 is garcinia cambogia safe garcinia cambogia garcinia dr oz cambogia weight loss buy garcinia cambogia and premium cleanse dr oz how does garcinia cambogia make you feel images for hca garcinia cambogia liquid garcinia diet pills garcinia cambogia 60 hca gnc garcinia diet tablets which garcinia cambogia do celebrities use weight loss with garcinia cambogia extract garcinia cambogia free trial just pay shipping what are the side effects of garcinia cambogia pills pure garcinia cambogia garcinia cambogia fruit powder extract side effects garcinia cambogia walmart ingredients garcinia extract benefits garcinia slim and pure detox where to buy review on garcinia cambogia slim garcinia kola benefits garcinia cambogia reviews yahoo supplement facts for pure garcinia cambogia cancel garcinia cambogia order garcinia cambogia weight loss results blog directions for taking garcinia cambogia 1300 where can i buy garcinia cambogia fruit in stores how does garcinia cambogia work best garcinia kola side effects garcinia cambogia slim and pure detox max combo the best garcinia cambogia extract pill is garcinia cambogia extract safe for diabetics side effects for miracle garcinia cambogia images for garcinia cambogia para adelgazar funciona images for pure garcinia cambogia supplement facts reviews garcinia cambogia for weight loss truth about garcinia cambogia dr oz garcinia cambogia forum australia premium garcinia cambogia slim how to take garcinia cambogia dr oz premium garcinia cambogia slim and ultra cleanse pure garcinia cambogia and premium cleanse diet garcinia cambogia slim and pure detox max combo reviews garcinia cambogia walmart images for garcinia gummi-gutta fruit garcinia loss weight management formula pure cambogia ultra and pure life cleanse garcinia gummi-gutta plant for sale garcinia cambogia hca max and max detox reviews cambogia fruit garcinia cambogia and colon cleanse walmart pure garcinia cambogia plus phone number is garcinia cambogia safe for breastfeeding moms garcinia cambogia indonesia jual garcinia indica medicinal uses images for garcinia cambogia in south africa pretoria native garcinia cambogia and natural cleanse supplement geek garcinia cambogia dosage of garcinia cambogia extract garcinia slim and pure detox xtreme hca garcinia cambogia liquid reviews the truth about garcinia cambogia extract brand garcinia cambogia review yelp images for where to find garcinia cambogia fruit garcinia cambogia weight loss reviews yahoo is garcinia safe during pregnancy garcinia cambogia gnc free trial cancel garcinia cambogia free trial garcinia cambogia fruit extract 500 mg garcinia cambogia and green coffee bean dr oz garcinia kola ebola garcinia cambogia fat loss aid with super citrimax reviews where garcinia cambogia is sold images for garcinia cambogia benefits weight loss results before and after images for garcinia plant lower classifications garcinia cambogia 500 mg reviews garcinia cambogia extract dr oz free trial cambogia garcinia review garcinia cambogia supplement garcinia cambogia with hca and potassium what is the garcinia cambogia diet where can i get garcinia cambogia xt weight loss with garcinia cambogia garcinia cambogia slim and pure detox max side effects garcinia cambogia dr oz free trial garcinia slim and pure detox free trial the side effects of garcinia cambogia nutrigold garcinia cambogia ready to mix garcinia cambogia with raspberry ketone garcinia cambogia cleanse free trial garcinia cambogia pills free trial images for garcinia cambogia benefits for men garcinia cambogia diabetes metformin is garcinia safe for kids garcinia cambogia pills reviews where can i buy garcinia cambogia slim fast reviews about garcinia cambogia garcinia cambogia extract free trial garcinia cambogia dangers and side effects slimera garcinia cambogia and vita ultra cleanse garcinia cambogia walmart purely inspired weight loss cambogia the garcinia cambogia weight loss with garcinia cambogia and colon cleanse hca garcinia cambogia drops reviews pure garcinia cambogia scam or not garcinia cambogia and premium cleanse reviews garcinia cambogia extract dr oz video native garcinia cambogia dr oz pure garcinia cambogia pretoria facts about pure garcinia cambogia effects of garcinia cambogia while breastfeeding clean health nutrition garcinia cambogia dosage garcinia cambogia free trial the truth about garcinia cambogia xt para que serve garcinia cambogia extrato where can you find garcinia cambogia pills garcinia fruit where to buy garcinia cambogia extract natural weight loss reviews uses of garcinia cambogia images for garcinia fruit benefits garcinia mangostana how to take garcinia cambogia and colon cleanse together garcinia cambogia 500mg para que serve what are the side effects of original garcinia cambogia does cambogia garcinia work yahoo what is garcinia cambogia plus chromium picolinate garcinia cambogia weight loss on garcinia cambogia garcinia benefits and side effects cambogia pills side effects dr oz weight loss tips garcinia cambogia garcinia cambogia and green coffee bean weight loss garcinia cambogia supplement amazon garcinia cambogia safe for kids which garcinia cambogia is the best to buy how safe is garcinia cambogia formula work garcinia crom forum benefits of garcinia cambogia xt with 60 hca directions for garcinia cambogia and colon cleanse miracle garcinia cambogia price garcinia cambogia re images for garcinia cambogia para adelgazar colombia images for garcinia cambogia tree for sale truth about garcinia cambogia formula garcinia cambogia diet pills side effects reviews on pure garcinia cambogia extract garcinia cambogia extract capsules review weight loss garcinia cambogia results how to take garcinia cambogia and colon cleanse combo diet what are side effects of garcinia cambogia does garcinia cambogia work forum garcinia cambogia extract dosage per day where is garcinia cambogia fruit from where to get garcinia cambogia xt garcinia cambogia extract reviews does it work which brand of garcinia cambogia does dr oz suggest dangers of garcinia cambogia slim pure garcinia cambogia dr oz women;s health garcinia cambogia directions of use hca garcinia cambogia liquid reviews cambogia garcinia reviews australia garcinia cambogia supplement for weight loss garcinia cambogia with green tea reviews pure garcinia cambogia plus customer service number truth about garcinia cambogia pills reviews weight loss supplement garcinia cambogia extract garcinia cambogia 250mg para que serve garcinia cambogia hca 60 weight loss garcinia cambogia dr. oz garnicia cambogia the garcinia cambogia/green coffee bean diet dosage for garcinia cambogia and green coffee bean garcinia cambogia fat loss aid with super citrimax garcinia cambogia nama indonesia beli garcinia cambogia extract di guardian indonesia native garcinia cambogia and natural cleanse reviews review garcinia cambogia garcinia cambogia contact number garcinia cambogia weight loss reviews review garcinia cambogia and green coffee bean garcinia cambogia veggie capsules reviews reviews on garcinia cambogia pills garcinia cambogia garcinia diet pills dr oz garcinia tablets miracle garcinia cambogia ingredients cambogia in hindi name where can you get garcinia cambogia does garcinia cambogia work weight loss garcinia cambogia scambook pure cambogia ultra reviews garcinia cambogia extract in pretoria images for garcinia cambogia pills gnc vita garcinia hca garcinia cambogia weight loss before and after garcinia cambogia hca 80 uk pure garcinia cambogia extract risk free trial promotion garcinia cambogia supplement superstore cambogia garcinia wiki truth about garcinia cambogia pills miracle garcinia cambogia garcinia loss iskustva how does garcinia cambogia garcinia cambogia 1 500mg contain 60 hca is it safe to take garcinia cambogia while breastfeeding how to eat garcinia cambogia fruit for weight loss garcinia cambogia review amazon garcinia fruit for sale images for garcinia cambogia benefits weight loss results youtube native garcinia cambogia and natural daily cleanse dr oz how to take garcinia cambogia and colon cleanse dr oz recommended dosage for garcinia cambogia garcinia cambogia hca garcinia cambogia examine garcinia cambogia elite and vimax detox cleanse combo diet pure detox max and garcinia cambogia slim garcinia atroviridis garcinia cambogia lean extract liquid does garcinia cambogia really work yahoo garcinia cambogia dr oz side effects premium garcinia cambogia slim free trial garcinia cambogia para adelgazar garcinia cambogia and green coffee bean extract dr oz garcinia cambogia science facts puregenix garcinia cambogia with 60 hca reviews garcinia cambogia herbal supplement gnc what does garcinia cambogia do for you garcinia cambogia truth or myth garcinia cambogia tree garcinia cambogia and colon cleanse diet gnc garcinia cambogia and colon cleanse diet garcinia cambogia diet pills dr oz is garcinia cambogia really work pure garcinia cambogia plus and slim cleanse reviews weight loss supplement garcinia cambogia garcinia cambogia extract weight loss stories garcinia cambogia results images for garcinia cambogia herbal supplement garcinia loss weight management garcinia cambogia weight garcinia cambogia 60 hca no fillers garcinia cambogia about images for what is garcinia cambogia called in hindi garcinia cambogia free trial bottle garcinia cambogia and premium cleanse gnc cambogia garcinia reviews what is garcinia cambogia images for garcinia cambogia extract patch instructions 100 pure garcinia cambogia extract with hca extra strength reviews garcinia cambogia review blog garcinia cambogia common name in hindi garcinia gummi-gutta garcinia plant lower classifications which garcinia cambogia is the best scam garcinia cambogia extract images for garcinia cambogia with raspberry ketone perfect garcinia cambogia dr oz what are the side effects of miracle garcinia cambogia nutrigold garcinia cambogia powder garcinia cambogia weight loss pill gnc images for garcinia cambogia extract liquid garcinia camogia what are the side effects of garcinia cambogia extract is garcinia cambogia safe to take with synthroid garcinia cambogia diet plan dr oz the truth about garcinia cambogia extract reviews on garcinia cambogia garcinia cambogia pills gnc garcinia plant for sale garcinia cambogia slim walmart garcinia cambogia weight loss results 30 days a garcinia cambogia images for garcinia cambogia benefits weight loss results garcinia cambogia extract gnc side effects garcinia cambogia and colon cleanse combo diet garcinia cambogia work for guys slimming garcinia reviews images for cambogia fruit in hindi garcinia pills dr oz que es la garcinia cambogia y para que sirve where to find garcinia cambogia in stores how does garcinia cambogia help you lose weight hca garcinia cambogia wiki pure cambogia ultra garcinia cambogia weight loss results youtube is garcinia cambogia safe to take with blood pressure meds garcinia cambogia max walmart benefits of garcinia cambogia garcinia cambogia diet pills review reviews for garcinia cambogia extract pure garcinia reviews free trial pure garcinia cambogia extract garcinia cambogia with raspberry ketone reviews garcinia cambogia extract weight loss

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 110/88 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start.


W aptece.

(Ewa Sitko) Pani Magdo, jak zwykle to, co niesie codzienne życie, stało się inspiracją do naszych kolejnych rozważań. Za nami wybory parlamentarne, i, mam nadzieję, świadome refleksje dotyczące własnych wyborczych preferencji, oczekiwań w stosunku do wskazanych kandydatów, wreszcie własnego udziału w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Dla aptekarzy te refleksje są cały czas aktualne - przed nimi bowiem wybory. Upływa VI kadencja organów Samorządu Aptekarskiego i w styczniu nastąpi wyłonienie nowych władz.

Dlaczego warto brać udział w wyborach, jakie mechanizmy rządzą naszymi indywidualnymi wyborami, czy rzeczywiście jesteśmy w tych wyborach autonomiczni - dzisiaj pytam o to i siebie, i panią.

(Magdalena Bucior) Spójrzmy najpierw na zagadnienie w szerszej perspektywie. Kolejne statystyki dotyczące frekwencji przy urnach wyborczych i badania naukowe obrazują, że Polacy nieszczególnie interesują się wyborami. W 1995 roku Mirosława Grabowska i Tadeusz Szawiel przeprowadzili badania, w których respondenci zostali poproszeni o udzielenie odpowiedzi na pytania dotyczące postaw wobec wyborów ogólnopolskich. Badania te zostały powtórzone 15 lat później przez prof. Jacka Raciborskiego. [1] Na przestrzeni lat wzrosła liczba respondentów, którzy zadeklarowali swoją obojętność wobec wyborów oraz tych, którzy uważają, że są one grą pozorów i mydleniem oczu (odpowiednio 40 i 56 procent). Już tylko 55 procent w porównaniu z wcześniejszymi 67 uważa, że wybory są najlepszym sposobem wyłaniania rządzących. Badania prof. Raciborskiego pokazują także, że nawet jeśli idziemy do wyborów - robimy to bezrefleksyjnie. Tylko około 20 procent głosujących to wyborcy, którzy znają partie polityczne, analizują ich programy, chcą uczestniczyć w spotkaniach przedwyborczych. Pozostali to tak zwani wyborcy rytualni, którzy głosują pod naciskiem otoczenia, mediów. Jak widać tylko nieliczni przeżywają udział w wyborach jako wyraz obywatelskiego zobowiązania. I choć taka postawa jest niezaprzeczalnie cenna, to przygnębiająca jest jednak zaznaczająca się w tym bezrefleksyjność.

(E) Mam wrażenie, że opisane postawy dotyczą zarówno wyborów ogólnopolskich, jak i korporacyjnych lub środowiskowych. Zastanawiam się nad przyczyną tego stanu. Ja również odniosę się szerzej do rzeczy. Dostrzegam uwarunkowania historyczne - 123 lata niewoli, opisywany jako „stracony” XIX wiek. W innych krajach europejskich było to stulecie dynamicznego, choć niełatwego, kształtowania się przekonań obywatelskich i społecznych. Ich pokłosiem jest chociażby przekonanie, że warto budować państwo, które odpowiada na potrzeby obywateli, że warto o to zabiegać i że warto dążyć do tego, aby mechanizmy działania państwa, organizacji, partii, stowarzyszeń (na wszystkich szczeblach i poziomach) były transparentne.

(M) O!, do transparentności w Polsce daleko. Przywołam ponownie stanowisko prof. Jacka Raciborskiego. Twierdzi on, że w wyniku różnych uwarunkowań (skromna infrastruktura społeczeństwa obywatelskiego, wspomniane uwarunkowania historyczne) wbrew głoszonym deklaracjom partie - ale przenieśmy to na organizacje - nie otwierają się na nowych członków. Spostrzegane są jako grupy ludzi, którzy budują sieć wzajemnych układów i ugruntowują nepotyzm. W powszechnej opinii brakuje im świeżości.

(E) Wymowne spostrzeżenia. Ja chciałabym wierzyć, że za deklaracjami idą prawdziwe potrzeby. I kiedy w piśmie Prezesa Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie czytam, że „ wybory do władz samorządu aptekarskiego to wielka szansa dla wszystkich” [2] to tak dosłownie chcę to rozumieć.

(M) W tym miejscu pojawia się pytanie, które w kontekście wyborów wydaje mi się szczególnie ważne – pytanie o własną gotowość do tego rodzaju aktywności i jej osobiste uwarunkowania. Jakie mechanizmy rządzą naszymi wyborami - w mikro- i w makroskali? Zadając to pytanie, nawet nie próbuję odnaleźć wyczerpującej odpowiedzi, bo wiem, że mnogość tych mechanizmów jest nie do opisania w objętości, którą dysponujemy.

Jako ciekawostkę mogą przytoczyć wyniki badań nad zagadnieniem, jak poszczególne części mowy kształtują spostrzeganie danej osoby. Okazuje się, że na przykład większą moc wyjaśniającą mają rzeczowniki niż czasowniki lub przymiotniki. „Polski aptekarz” a „aptekarz Polak”- pozornie ta sama treść. Jednak okazuje się, że doprecyzowanie z użyciem rzeczownika (Polak zamiast polski) automatycznie uruchamia myślenie kategorialne, czy myślenie o ludziach przez pryzmat grupy do której należą. Użycie rzeczowników uruchamia w nas tendencje do podziału otoczenia na kategorie, ogniskujące się wobec „nas” i „ich”. Przeprowadzone badania pokazują, że rzeczowniki w wielu europejskich językach wyostrzają podziały grupowe. W sytuacji eksperymentalnej zapytano o preferencje dotyczące dwu abstrakcyjnych obrazów. Ich autorów przedstawiono jako malarzy duńskich, polskich, niemieckich itd. Oraz jako malarzy Duńczyków, Polaków, Niemców… Ci, którym narodowość malarza przedstawiono za pomocą rzeczownika (malarz Duńczyk, malarz Polak…) znacznie częściej niż druga grupa (malarz duński, malarz polski, niemiecki itd.) wybierali jako wartościowy obraz swojego rodaka, a nie obraz malarza z innego kraju. Użycie rzeczownika wyostrzyło przeżywanie podziału grupowego, w tym przypadku zbudowane wokół przynależności narodowościowej. Podana ciekawostka pokazuje, jak wiele w budowaniu naszego odniesienia do drugiej osoby (w tym wypadku kandydata, którego chcemy wesprzeć) zależy od czynników, ba, nawet drobiazgów, na które nawet nie zwrócilibyśmy uwagi… Po raz kolejny okazuje się, że wiedza na temat mechanizmów wybierania pozwala nam stawać się świadomym, refleksyjnym wyborcą.

(E) Ja chciałabym zatrzymać się przy tych atrybutach dobrego wyboru, które z całą pewnością nie powinny uwadze tego świadomego wyborcy umykać: nadziei i zdrowym rozsądku, rozumianym jako osadzenie tejże nadziei w realiach, możnościach i innych rygorach. Zatrzymajmy się więc najpierw przy nadziei. Psychologia uważa ją za podstawową zmienną motywacyjną [3]. Czyli od jej poziomu zależy gotowość do podejmowania wysiłków. Jeżeli myślę o aptekarzach, to widzę, że nadzieja na dobrą zmianę powinna uruchomić potrzebę wykorzystania szansy, jaką jest udział w wyborach do samorządu i później praca na rzecz społeczności.

Jeszcze mocniej wybrzmiewa rola nadziei, jeżeli za Frommem przyjmiemy, iż jest ona kluczowym czynnikiem samorealizacji i warunkiem prawdziwie ludzkiego życia [3]. Nie tak dawno podkreślałyśmy, jak ważne jest, aby społeczność aptekarska na wszystkich szczeblach posiadała sprawnych reprezentantów i jak ważne jest przekonanie, że swoim zaangażowaniem mogą oni realnie wpływać na przykład na regulacje prawne, budujące ramy funkcjonowania aptek.

(M) Jeżeli zestawię to, co Pani mówi o nadziei, z wynikami powyżej cytowanych badań, to wypadałoby wypowiedzieć mało pokrzepiające zdanie: Coraz mniej nadziei w społeczeństwie. Coraz mniej nadziei jako motoru do podejmowania wysiłku na rzecz danej społeczności.

(E) Pani refleksja wpisuje się bardzo mocno w myśl znanej francuskiej intelektualistki, filozofa polityki, Chantal Delsol. Na opisanie współczesnej kondycji nadziei używa ona następującego obrazu - Jeżeli nadzieja jest studnią w ogrodzie, można odnieść wrażenie, że ta studnia została zatruta [4] - autorka twierdzi, iż jest to wynikiem zaprzeczenia koncepcji człowieka jako „wrażliwego podmiotu”, który ma poczucie odpowiedzialności za siebie, ale i za innych i zorientowany jest na wartości wpisane w tę postawę.

(M) Aż boję się pytać dalej, bo ponownie się okazuje, że proste działania (branie udziału w wyborach, zatroszczenie się samodzielnie o własne interesy) tylko pozornie są proste.

(E) Oczywiście, że to tylko złudzenie. Świadomy, refleksyjny, pełen nadziei, gotowy do oddolnej aktywności obywatel jest „efektem” długiego procesu szeroko rozumianego wychowania. Chantal Delsol pisze również: „Odrzucenie nadziei przejawia się w dwóch postawach umysłowych. Po pierwsze, w postawie buntu wobec rzeczywistości, która wydaje się nieuchronna po upadku totalitarnych utopii; skoro wiek XX nie zdołał stworzyć doskonałego społeczeństwa, skoro ludzkie społeczeństwo po kres czasów musi pozostać niedoskonałe, to żadna nadzieja nie ma sensu: utopia albo nic! Po drugie, w woli nieruchomego trwania w sytuacji swobodnego dobrobytu, jaka przypadła nam w udziale, i unikania formułowania oczekiwań, które tak czy owak okazałyby się czcze i niebezpieczne [4].

(M) Można więc postulować, aby wszyscy wyborcy budowali postawę nadziei, mimo powszechnie prezentowanej braku nadziei.

(E) Tak, bo najważniejszym w nadziei jest przekonanie, wiara w powodzenie działań, w uzyskanie dobrych ich następstw i szansa na rozwiązanie napotykanych trudności i, co najważniejsze, przekonanie o pozytywnych cechach i możliwościach człowieka, tak w jednostkowej, jak i społecznej skali. W rozważaniach o nadziei warto sobie zadać pytanie, co na przestrzeni lat tę nadzieję w nas pomniejszało. To oczywiste, że i wspomniana już rzeczywista hermetyczność przede wszystkim partii, ale i organizacji i stowarzyszeń, a z drugiej strony - odczuwany i na poziomie krajowym i lokalnym nepotyzm, nierówność prawa, a także - brak otwartości na twórczy spór, na rzeczową dyskusję. Poruszająco także wybrzmiewają słowa o wychowaniu do roli świadomego, refleksyjnego, krytycznego wyborcy - musimy zadawać sobie pytanie, czy rzeczywiście wychowujemy do trudu wyboru, czy raczej wzmacniamy postawę konformizmu, wygody, odcięcia od ponoszenia odpowiedzialności także i w tym wymiarze („I tak nic się nie zmieni, a więc nie będę się angażować”).

(M) To, co w wyborach nazywamy więc „wielką szansą dla wszystkich” powinno być odczytane wielostronnie: to wielka szansa dla tych, którzy kandydują - aby urzeczywistnili swoje nadzieje, aby doświadczyli własnej skuteczności. Ale to także (a dla mnie przede wszystkim) szansa dla organizacji: na wykorzystanie tego nowego spojrzenia, na otwartość na nową osobę, na przyjęcie jej krytycyzmu i pomysłu na stworzenie nowej jakości. Nawet chciałbym mocno zaznaczyć: to nie tylko szansa, to zobowiązanie.  

(E) A co po stronie tych, którzy wybierają i oceniają pracę innych?

(M) Zdrowy rozsądek, który idzie w parze z nadzieją. Rzeczywistość bardzo pożądana. Nadzieja, urzeczywistniana w akcie wskazania konkretnego kandydata, ale i zdroworozsądkowa ocena jego pracy. Unikanie nieuzasadnionej podejrzliwości. Jako wybierający także zatruwamy „studnię nadziei” - jesteśmy niecierpliwi, łatwo formułujemy oskarżenia, unikamy zaangażowania, które polega na rzetelnym sprawdzeniu efektów pracy naszego przedstawiciela, boimy się odważnie, ale rzeczowo i spokojnie mówić o swoich oczekiwaniach, budujemy nierealistyczne oczekiwania.

(E) Rozumiem, iż wzmacnianie „studni nadziei” to zadanie dla wszystkich podmiotów aktu wybierania.

(M) Oczywiście, że tak, a miara zdrowego rozsądku jest nie do przecenienia. Przy czym chcemy o nim myśleć  w znaczeniu klasycznym jako sensus communis, czyli zmysł wspólny budowany na wspólnym człowieczeństwie i wrażliwości.

Ewa Sitko
Magdalena Bucior


[1] Jacek Raciborski „Obywatele rytualni” W: „Poradnik Psychologiczny” POLITYKI, tom 18
[3] Współczesne teorie motywacji. Tłum. A. Jakubczyk, M. Łapiński, T. Szustrowa. PWN, Warszawa 1980.
[4] Ch. Delsol, Esej o człowieku późnej nowoczesności. Tłum. M. Kowalska. Wydawnictwo Znak, Kraków 2003


Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
09.2015 - "W nurcie zdarzeń."
08.2015 - "Ryzyko samousprawiedliwiania. Dobrodziejstwo poczucia winy."
07.2015 - "Dopłynęliśmy, czyli rzecz o wystarczająco dobrych wyborach."
06.2015 - "Doświadczenia, które jednoczą."
06.2015 - "Ważne postaci małych ojczyzn."
04.2015 - "Iskierka, pochodnia, ognisko..."
03.2015 - "Pieczołowitość i uważność."
02.2015 - "Doświadczanie szacunku."
01.2015 - "Sztuka słuchania."
01.2015 - "Spotkanie pokoleń - ewolucja czy rewolucja?"
12.2014 - "Jeszcze tak, ponieważ..."
11.2014 - "Aktywność zawodowa - czy jeszcze tak, czy już nie?"
10.2014 - "Samotność i osamotnienie - przykry natręt czy wartościowy towarzysz?"
09.2014 - "Wędrówka poprzez, wzdłuż i w poprzek."
08.2014 - "Świat ideałów i świętowanie."
07.2014 - "Rzecz o poczuciu humoru."
06.2014 - "Rozważania o radości życia."
05.2014 - "Marka? Jaka marka?"
05.2014 - "Być jak ojciec, być jak matka..."
04.2014 - "Dyskretny urok zwycięzcy..."
03.2014 - "Zmieniać się, żeby tylko nic się nie zmieniło..."
02.2014 - "A jednak mamy misję..."
02.2014 - "W Anglii świeci słońce, ale to jednak dalej dżdżysty kraj."
01.2014 - "Mija 10 lat..."
01.2014 - "Obrazy w głowie człowieka - jak spostrzegamy świat i oceniamy innych ludzi."
12.2013 - "Satysfakcjonująco, dobrze, doskonale..."
11.2013 - "Pewnego razu do apteki..."
11.2013 - "O reklamie aptek raz jeszcze."
11.2013 - "Obfitość pożądana - świąteczny, prezentowy zawrót głowy."
10.2013 - "Ale to nie to samo, co kiedyś..."
09.2013 - "Komu wiedzę, komu?"
09.2013 - "Hart ducha, odwaga i dzielność."
08.2013 - "List lekarza do aptekarza."
08.2013 - "W blasku i cieniu świętych Kosmy i Damiana."
07.2013 - "Historia jednej apteki."
07.2013 - "Współpraca czy rywalizacja?"
06.2013 - "Zza pierwszego stołu - recepta farmaceutyczna."
06.2013 - "Wakacje farmaceuty. A może na bungee?"
05.2013 - "Praca w aptece, a wizyty przedstawicieli."
05.2013 - "Oddajmy lekarzom to, co "lekarskie"."
05.2013 - "Wobec straty."
04.2013 - "Porady zawodowe w aptekach."
04.2013 - "Trudy i obciążenia - farmaceuta w sytuacji wyzwań."
03.2013 - "Pas brzuszny, czyli jak wygląda porada farmaceutyczna."
03.2013 - "Człowiek w sytuacjach."
02.2013 - "Tabletki podłużne i z rowkiem, czyli co się pacjentowi opłaca?"
02.2013 - "Jaka psychologia jest potrzebna farmaceutom?"
01.2013 - Zza pierwszego stołu - "Tamper evident."
01.2013 - "Konflikt, czy współpraca?"
12.2012 - "Wczoraj, dzisiaj i jutro w perspektywie stylu życia."
«« start « poprz. 1 2 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 98
  • Z uniwersytetu  ( 4 pozycji )
    Projekt IPROCOM na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego
    – Collegium Medicum w Krakowie

       W dniu 01.01.2013 r. rozpoczęła się realizacja projektu IPROCOM* ( finansowanego ze środków Siódmego Programu Ramowego UE, inicjatywy Marie Curie ITN (FP7-PEOPLE-2012-ITN). Projekt ten o łącznym budżecie 3,8 mln euro prowadzony jest przez międzynarodowe konsorcjum w skład którego wchodzą jednostki uniwersyteckie i zakłady przemysłowe:

    •    University of Surrey, Guildford, UK ( );
    •    Heinrich-Heine-University, Duesseldorf, Germany
    ( );
    •    AstraZeneca plc., Macclesfield, UK ( );
    •    Research Centre Pharmaceutical Engineering GmbH, Graz, Austria
    ( );
    •    Ecole des Mines d'Albi, France ( );
    •    Vysoka Skola Banska - Technicka Univerzita Ostrava, Czech Republic 
    ( );  
    •    Babes-Bolyai University, Romania ( );
    •    Johnson Matthey plc., UK ( );
    •    Fraunhofer Institute for Mechanics of Materials IWM, Germany
    ( )
    •    Uniwersytet Jagielloński-Collegium Medicum
    ( )

    Obok głównych partnerów, w projekcie biorą udział również partnerzy stowarzyszeni:
    •    Bayer Schering AG, Germany ( )
    •    L.B.Bohle Maschinen + Verfahren GmbH, Germany ( );
    •    Ark Media Productions, UK ( );
    •    SkillStudio Limited, UK ( ).

       Projekt ten koordynowany jest przez ośrodek brytyjski, University of Surrey, w osobie profesora Chuan-Yu Wu. IPROCOM jest projektem naukowo-dydaktycznym i powołany został w ramach inicjatywy Marie Curie, tak więc jego podstawowym celem jest zwiększanie szans młodych ludzi na rynku pracy poprzez ich wszechstronne kształcenie. Jako, że zorientowany na utalentowanych ludzi, IPROCOM zatrudnia 15 młodych naukowców, którzy doskonalą i rozszerzają swoje warsztaty badawcze poprzez kontakt z doświadczonymi naukowcami i pracownikami uniwersytetów i zakładów przemysłowych będących członkami zawiązanego na potrzeby projektu konsorcjum. Międzynarodowy charakter IPROCOM podkreśla fakt, że wśród 15 młodych ludzi są osoby z Europy i Azji oraz Afryki. Każdy z partnerów projektu gości min. jednego z jego beneficjentów. W Katedrze Technologii Postaci Leku i Biofarmacji, Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum, kierowanej przez prof. dr hab. Renatę Jachowicz, zatrudniono dwóch młodych naukowców: p. Pezhmana Kazemi z Iranu oraz p. Mohammada Hassana Khalida z Pakistanu.

    Spotkanie projektu IPROCOM w Krakowie 21-23.10.2014.
    Fot. Jerzy Sawicz

       Pod egidą IPROCOM prowadzone są badania związane z szeroko rozumianym modelowaniem służącym do opisu procesów jednostkowych wykorzystywanych w przemyśle farmaceutycznym. Motywem wiodącym jest znalezienie matematycznego i empirycznego opisu kompaktora – urządzenia wykorzystywanego do procesu granulacji na sucho. Młodzi naukowcy poznają szereg narzędzi modelowania matematycznego jak np. metodę elementów skończonych (FEM), modelowanie elementów dyskretnych (DEM) a także modelowanie heurystyczne z wykorzystaniem narzędzi inteligencji obliczeniowej jak np. sztuczne sieci neuronowe. Obok prac informatyczno-modelerskich prowadzone są również eksperymenty laboratoryjne dostarczające danych do budowania modeli, tak więc beneficjenci projektu mogą również nabrać umiejętności praktycznych w zakresie procesów produkcyjnych w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.

       Ośrodek krakowski został wyznaczony do nadzorowania jednego (WP3) z trzech głównych projektów cząstkowych, w którym prowadzone są prace z wykorzystaniem zaawansowanych narzędzi inteligencji obliczeniowej i statystyki. W ramach WP3 przygotowywane są modele heurystyczne procesów mieszania, mielenia, granulacji i tabletkowania. Wykorzystywane są najnowsze narzędzia samoadaptacyjne z grupy sztucznych sieci neuronowych, drzew decyzyjnych i algorytmów genetycznych implementowanych w środowisku gridowym szeregu stacji obliczeniowych PC. Dzięki udziałowi uczelni technicznych budowane są także zupełnie nowe narzędzia modelowania oparte na tzw. metaheurystykach, które są dzisiaj uznawane za kolejny krok rozwoju modelowania w tej dziedzinie.

       Ponieważ IPROCOM ma charakter szkoleniowy, w programie projektu zapisano obowiązkowe dla jego uczestników pięć szkoleń, tzw. Advanced Training Courses (ATC). Ostatnio przeprowadzony, trzeci w kolejności ATC3 miał miejsce w Krakowie w dniach 21-23.10.2014 i był poświęcony sztucznej inteligencji i inteligencji obliczeniowej w zastosowaniach przemysłowych i farmaceutycznych. Obok wykładów prowadzone były w nowoczesnych wnętrzach Auditorium Maximum UJ praktyczne ćwiczenia komputerowe z modelowania metodami inteligencji obliczeniowej.

    Slajd z wykładu z ATC3 w Krakowie 21-23.10.2014

       Projekty europejskie Marie Curie (dzisiaj już Marie Skłodowska-Curie) nie służą uzyskaniu bezpośrednich celów praktycznych zdatnych do natychmiastowego zastosowania – ich celem jest zwiększenie światowego potencjału naukowego poprzez nieszablonowe i interdyscyplinarne  kształcenie młodego pokolenia. Jest to próba urzeczywistnienia kosmopolitycznej wizji rozwijającej się harmonijnie i z coraz większym rozmachem wielokulturowej „globalnej wioski”, sięgającej po problemy, których rozwiązanie dotychczas wydawało się być tylko w sferze fantastyki naukowej. IPROCOM na pewno nie sięgnie gwiazd, ani nie wyląduje na kolejnej komecie, ale możemy być pewni patrząc na rozwój jego podopiecznych, iż wniosą oni swój znaczący wkład w tę wizję.

    dr n. farm. Aleksander Mendyk
    Wydział Farmaceutyczny Collegium Medicum UJ
    *IPROCOM Marie Curie Initial Training Network, ufundowany w ramach People Programme (Marie Curie Actions) Siódmego Programu Ramowego Unii Europejskiej FP7/2007-2013/. Nr umowy REA 316555.
  • Forum wydarzeń  ( 11 pozycji )
    Ogólnopolski Konkurs Poetycki pt. „Recepta na wiersz
    Organizator: Muzeum Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego
    I NAGRODA – 5000 PLN
    II NAGRODA – 3500 PLN
    III NAGRODA – 2000 PLN
    i cztery wyróżnienia po 500 zł każde
    Więcej informacji na stronie,
    w zakładce „Konkurs poetycki”.
    *kliknij, aby przeczytać więcej

  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
    Fot. nadesłane przez Autorkę
  • Muzealny kalejdoskop  ( 27 pozycji )

       Dnia 11.06.2015 roku miał miejsce wernisaż nowej wystawy czasowej w Muzeum Farmacji, Oddziale Muzeum Warszawy, której autorkami są dr hab. Iwona Arabas prof. PAN i kustosz Magdalena Ciepłowska. Wystawa, której pełen tytuł brzmi „Dziedzictwo kulturowe warszawskiego farmaceuty Ferdynanda Karo na tle inwentaryzacji świata”, ma na celu zaprezentowanie szerokiej publiczności zasług tego badacza, oraz wpisanie jego nazwiska do grona odkrywców, których pasja przyczyniła się do poznania świata wraz z jego różnorodnością przyrodniczą i kulturową.

       21 kwietnia 2015 roku odbyło się uroczyste spotkanie z okazji jubileuszu 30-lecia istnienia Muzeum Farmacji. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele środowiska farmaceutycznego, jak również liczne grono muzealników i pracowników naukowych. Wśród gości znaleźli się między innymi: dr Lucyna Samborska - prezes Okręgowej Podkarpackiej Rady Aptekarskiej,  Lidia Czyż – Przewodnicząca Sekcji Historii Farmacji PTFarm, dr Grzegorz Kucharewicz - Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, dr Marek Jędrzejczak, wiceprezes NRA, mgr Alina Fornal wiceprezes NRA i prezes Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie, Waldemar Firek - dyrektor biura Okręgowej Izby Aptekarskiej, prof. Agnieszka Pietrosiuk - prodziekan Wydziału Farmaceutycznego oraz prof. Zbigniew Wójcik z Komitetu Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk.
  • Historia farmacji.  ( 102 pozycji )

       Przyzwyczajeni jesteśmy do kolejnych budujących wiadomości, związanych z działalnością stowarzyszenia „Młoda Farmacja”. Blisko tysiąc studentów wydziałów farmaceutycznych z całej Polski bierze regularnie udział w konferencjach, kongresach, uczestniczy w warsztatach i twórczych spotkaniach… Być może dla członków „Młodej Farmacji” zaskoczeniem będzie fakt, że także przed kilkudziesięciu laty działała Młoda Farmacja. Takim właśnie wspólnym, nieformalnym mianem, określano stowarzyszenia studentów farmacji, aktywne w okresie dwudziestolecia międzywojennego.

       Jedną z najstarszych tego typu organizacji było Koło Farmaceutów Uniwersytetu Jagiellońskiego, powstałe w roku 1912 z inicyatywy słuchaczów II. roku farmacyi. Przed pierwszą wojną światową dorobek organizacyjny Koła był jeszcze skromny, mimo zaszczytnych celów, które definiowano jako pogłębianie wiadomości przy pomocy odczytów, biblioteki i stosownych czasopism. Dzięki wsparciu finansowemu i organizacyjnemu władz uniwersyteckich oraz organizacji aptekarskich odbywały się wykłady, głoszone zarówno przez studentów, jak i pracowników uczelnianych. Działalności kół studenckich bacznie przyglądała się prasa farmaceutyczna, chwaląc najdrobniejsze nawet sukcesy. W roku 1913 redakcja „Czasopisma Galicyjskiego Towarzystwa Aptekarskiego” z uznaniem zauważyła, że odczyty studenckie są formą jaknajpożyteczniejszego wyzyskania czasu studyów uniwersyteckich. Dopiero jednak w dwudziestoleciu międzywojennym uczestnictwo w kołach studentów farmacji stało się dla polskiej młodzieży prawdziwą lekcją: patriotyzmu, samorządności, społecznego zaangażowania, etosu zawodu aptekarskiego i oczywiście: pogłębionej wiedzy, dzięki której członkowie organizacji studenckich stawali się nie tylko elitą wśród działaczy zawodowych, ale także – najlepszymi zawodowcami.
       Członkowie Koła Studentów Uniwersytetu Stefana Batorego w czasie wycieczki do warszawskich fabryk chemiczno-farmaceutycznych. Na zdjęciu - goszczeni przez warszawski Oddział Związku Zawodowego Farmaceutów Pracowników RP.  "Kronika Farmaceutyczna" 1937, nr 4, s. 44.

       Już sama struktura kół studenckich i ich codzienna działalność była dla członków okazją do przyswojenia sobie zasad odpowiedzialności i współpracy społecznej, demokracji, dyskutowania, godzenia przeciwstawnych zdań i wspólnego dochodzenia do twórczych wniosków. Uczestnictwo w pracach kół studenckich uczyło terminowości i troski o wspólne dobro. Koła studenckie posiadały najczęściej: corocznie wybieranego prezesa, jednego lub dwóch wiceprezesów, sekretarza, zastępcę sekretarza, skarbnika, zastępcę skarbnika, bibliotekarza, zastępcę bibliotekarza. Częstokroć powoływano sekcje tematyczne. Np. przy Kole Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Poznańskiego, w roku 1933, działała Sekcja Naukowa, Sekcja Personalna, Sekcja Pomocy Koleżeńskiej, Sekcja Pracy i Sekcja Towarzyska. Starsi studenci opiekowali się młodszymi, organizowali informacyjne „Wieczorki zapoznawcze” (obowiązkowo z częścią muzyczno-wokalną), a w siedzibie kół pełnili dyżury, nie tylko w czasie nauki, ale nawet w okresie wakacyjnym! Uczestnictwo w działalności kół było niepowtarzalną okazją do bliższego kontaktu z wybitnymi profesorami, których władze uczelni powoływały na kuratorów. Prowadzili oni posiedzenia kół, czuwając by miały odpowiedzialny i twórczy charakter.

       W przypadku Koła Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego zachowały się protokoły z takich właśnie posiedzeń, dzięki którym możemy dowiedzieć się, czym żyła ówczesna młodzież farmaceutyczna i jakimi problemami się zajmowała. Studenci dyskutowali nie tylko na temat zreformowanych studjów farmaceutycznych, ale reagowali także na najdrobniejsze objawy braku szacunku wobec zawodu aptekarskiego, choćby ze strony prasy codziennej, która ośmieliła się wypowiedzieć w krytyczny sposób przeciwko starszym, pracującym już w aptekach kolegom. Potępiano także i inne formy braku szacunku, jak np. spóźnienia członków na posiedzenia Koła. Tematem spotkań były najczęściej sprawy przyziemne: bardzo często występowano do władz z prośbą o wydanie podręczników, skryptów, względnie dofinansowanie ich zakupu przez biedniejszą młodzież. Uczono szacunku dla książki: Koło dysponowało własną biblioteką, a kary za zniszczenie lub niezwrócenie książki były wysokie. Publicznie ponadto za takie przewinienia piętnowano. Uczestnictwo w Kole było także wspaniałą okazją do pierwszych lekcji gospodarowania zdobytymi środkami finansowymi. Przychody Koła stanowiły składki członkowskie, dochody z wypożyczanych w bibliotece Koła książek, dochody z zabaw i ze sprzedaży skryptów. Dyskutowano więc zawzięcie, jak pozyskane środki finansowe powinny być wydawane. Zwykle przeznaczano je na druk kolejnych skryptów, prenumeratę czasopism, pożyczki dla najuboższych studentów i wsparcie akcji charytatywnych i społecznych, takich jak choćby budowa Biblioteki Jagiellońskiej i cele Ligi Ochrony Przyrody. Zdarzały się jednak i poważniejsze inwestycje, jak choćby założenie pod patronatem Koła „sklepiku”, który niestety wbrew zamierzeniom, przyniósł więcej strat niż zysków! Uczestnictwo w pracach Koła było więc otwartym polem do pierwszych dojrzałych sukcesów, ale także i pierwszych bolesnych zapewne życiowych porażek…
       Spotkanie członków Koła Farmaceutów studentów Uniwersytetu Warszawskiego z członkami warszawskiego Oddziału Związku Zawodowego Farmaceutów Pracowników RP. "Kronika Farmaceutyczna" 1937, nr 4, s. 48
       Rozmach i dojrzałość działalności kół studenckich niejednokrotnie zdumiewały. Koło Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Poznańskiego, jedno z najaktywniejszych w Polsce, w roku 1936 organizowało szeroko komentowany na łamach prasy aptekarskiej Tydzień Propagandy Nauk Farmaceutycznych pod hasłem „Rozwój nauk pożyteczny – rozwój farmacji konieczny”. „Wiadomości Farmaceutyczne” relacjonowały, że w tygodniu tym Koło chce dotrzeć do najszerszych warstw społeczeństwa, aby uświadomić, czym jest farmacja, jak ogromne zasługi położyli farmaceuci na polu naukowym, chce wykazać, że farmacja nie jest rzemiosłem, jak to licznie nieświadomi mniemają, lecz że farmacja oparta jest na szeregu nauk przyrodniczych. Na akcję miały się składać odczyty profesorów Uniwersytetu Poznańskiego i audycje radiowe, w aptekach zaś, na czas „Tygodnia”, planowano urządzenie wystaw propagandowych. Redakcja „Wiadomości Farmaceutycznych” z uznaniem podkreślała, że akcja podjęta przez Koło jest akcją prowadzoną po raz pierwszy w Polsce.

       O głębokiej zawodowej odpowiedzialności członków kół studenckich świadczyć może działalność warszawskiego studenckiego Koła Farmaceutów. W roku 1932 członkowie Koła złożyli na ręce dziekana Wydziału Farmaceutycznego niezwykle ciekawą rezolucję, wystosowaną przez uczestników wiecu, który odbył się 10 grudnia 1931 jako wyraz sprzeciwu wobec krzywdzących treści, zawartych w projekcie ustawy aptekarskiej. Pisano w niej, że jedynie farmaceuci są powołani do wykonywania zawodu aptekarskiego, oni zaś, jako przyszli członkowie zawodu, żądają, aby w ustawie aptekarskiej były całkowicie zagwarantowane prawa aptek jako jedynych instytucyj upoważnionych do wydawania i sprzedawania leków. W szczególności występują przeciw (…) zezwalaniu na sprzedaż leków poza apteką i przekreśleniu tem samem wyłączności zawodowej. Ustawa w brzmieniu obecnem przyczyniałaby się niewątpliwie do upadku zawodu aptekarskiego i tem samem wyrządziłaby krzywdę młodzieży odbywającej obecnie trudne i wysoko pod względem naukowym postawione studja farmaceutyczne. Retoryka dalszej części rezolucji była jeszcze ciekawsza: w trosce o przyszłość zawodu i swój byt zebrani zwracają się do PP. Profesorów Wydziału, jako do opiekunów młodzieży studjującej, z prośbą o wzięcie ich w obronę, energiczne poparcie słusznych żądań i zareagowanie u czynników miarodajnych. W kilka lat później, w roku 1937, wystosowało warszawskie Koło Farmaceutów nie mniej interesujący memoriał. Postulowano w nim utworzenie zakładu chemii fizjologicznej, co dawałoby farmaceutom prawo wykonywania analiz lekarskich, wprowadzenie wykładów z gazów bojowych i obrony przeciwlotniczo-gazowej, uzyskanie prawa do praktyki wakacyjnej przez studentów i wyznaczenie przez Wojewódzki Urząd Zdrowia w porozumieniu z władzami uniwersyteckimi aptek, które mogłyby przyjmować na praktyki wakacyjne.

       Koła studenckie nie tylko inspirowały, ale także wychowywały i studziły gorącą, młodą krew. W „Księdze protokołów” posiedzeń Walnych Zebrań i zebrań Zarządu Koła Studentów Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprotokołowano szereg komicznych sytuacji. Studenci kłócili się, obrażali się wzajemnie, wreszcie dzięki usilnym staraniom kolegów podawali sobie wreszcie rękę. Na Nadzwyczajnym Walnym Zebraniu Koła farmaceutów 16 marca 1933 roku, po kilkugodzinnej dyskusji, jeden z uczestników prostodusznie stwierdził: Kończmy, chce mi się spać! Wywołało to ogromne oburzenie, a wypowiedź ta została zaprotokołowana i potępiona przez prezesa. Młodzież, zrzeszona w kołach studenckich, niejednokrotnie dawała powody do dumy, ale i wywoływała zarówno uśmiech, jak i w pełni uzasadnione oburzenie! Np. w roku 1932, pomimo niełatwych i szeroko komentowanych wysiłków dziesiątków naukowców i działaczy zawodowych, studenci farmacji ubolewali nad nieukazaniem się dotychczas II Farmakopei Polskiej i jednocześnie zwracali się z gorącą prośbą do czynników miarodajnych o przyśpieszenie wydania drugiej Farmakopei Polskiej… Studenci potrafili jednak dyscyplinować się: znamienne było, że referaty i posiedzenia naukowe przypadały najintensywniej… w czasie sesji egzaminacyjnych! W roku 1931 „Wiadomości Farmaceutyczne” pisały: z zadowoleniem podkreślić należy, że Koło Warszawskie, organizując w okresie przedegzaminacyjnym referaty z różnych dziedzin nauki farmaceutycznej, - rozszerza zasób wiadomości naukowych swych członków, ułatwiając zarazem przygotowanie się do egzaminów.       

       Bardzo istotną częścią działalności kół studenckich w okresie dwudziestolecia międzywojennego była integracja z środowiskiem aptekarskim. Odbywała się ona w najprzyjemniejszej z możliwych form, mianowicie jako spotkania towarzyskie, spotkania opłatkowe, czy wreszcie zabawy taneczne. Przebieg jednego z takich spotkań, zorganizowanego przez warszawskie Koło jako bal karnawałowy w roku 1929, opisywały „Wiadomości Farmaceutyczne”: bal (…) wypadł pod każdym względem wyśmienicie. 7-my z kolei bal studentów farmacji stał się balem tradycyjnym, na który śpieszy nie tylko młodzież, studjująca farmację i starsze pokolenie aptekarzy, - ale i szersze sfery obywatelskie, szukając miłej i godziwej rozrywki. Bal rozpoczęty polonezem przez Dziekana Koskowskiego (…), przy niesłabnącem uczestnictwie 200 par, zakończył się dopiero o 9-tej rano. Z kolei członkowie Koła Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Poznańskiego organizowali bale karnawałowe wspólnie z miejscowymi organizacjami aptekarskimi, tzn. Okręgiem Poznańskim Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego oraz Oddziałem Poznańskim Związku Zawodowego Farmaceutów Pracowników. Koło to było także organizatorem tradycyjnego marcowego „Śledzia farmaceutów”. Z kolei warszawskie Koło Farmaceutów słynęło z „Reprezentacyjnych Czarnych Kaw”, organizowanych często w godzinach późnowieczornych, będących okazją do swobodnej dyskusji w gronie nie tylko warszawskich aptekarzy, ale także najznamienitszych przedstawicieli świata polskiej farmacji z profesorem Bronisławem Koskowskim na czele. Dochód z tych spotkań przeznaczany był każdorazowo na cele naukowe i samopomocowe Koła. Niezwykle ciekawy sposób na zacieśnienie kontaktów ze środowiskiem aptekarskim i farmaceutycznym znaleźli studenci z Warszawy, organizując w roku 1930 „szopkę farmaceutyczną”, której celem było ukazanie w „krzywem zwierciadle” znanych i popularnych w zawodzie farmaceutycznym osobistości. Jako kolejną ciekawą formę integracji można wymienić regularne uczestnictwo prezesów kół studenckich w posiedzeniach „dorosłych” organizacji aptekarskich, dzięki któremu młodzież mogła wypowiadać się np. na temat praktyk aptekarskich.
       Muzeum Przemysłu Chemiczno-Farmaceutycznego przy Zakładzie Chemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Poznańskiego. "Kronika Farmaceutyczna" 1937, nr 3, s. 20.  
       Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku organizowano kilkudniowe zjazdy Kół Farmaceutycznych Polskiej Młodzieży Akademickiej, których programy pełne były bardzo interesujących referatów naukowych i zawodowych, głoszonych zarówno przez studentów, jak i profesorów. Częstokroć zjazdy te były okazją d o wyrażenia wspólnego zdania przez polskich studentów farmacji, jak np. w roku 1932, gdy V Zjazd Kół Farmaceutycznych Polskiej Młodzieży Akademickiej oświadczył w oficjalnym stanowisku, że wprowadzenie pracy magisterskiej da studentowi pole do samodzielnej pracy naukowej. Przygotowani w ten sposób farmaceuci mogą przyczynić się do zasilenia szeregu badaczy nauki polskiej. Dlatego uważa za stosowne, aby w programie studjów farmaceutycznych było obowiązkowe wykonywanie pracy magisterskiej. Koła studentów farmacji aktywnie działały także i na szerszym forum, tj. Ogólnopolskim Związku Akademickich Kół Naukowych. W roku 1932, w czasie VII Zjazd Ogólnopolskiego Związku Akademickich Kół Naukowych, przyszli aptekarze wprowadzili na forum publiczne największe bolączki polskiego aptekarstwa, dyskutując np. nad możliwością prowadzenia przez apteki analiz chemicznych i bakteriologicznych. Młodzież farmaceutyczna potrafiła wówczas zabrać głos także i na tematy bolesne, bardzo kontrowersyjne, sprzeciwiając się np. nostryfikacjom dyplomów obcych uniwersytetów. Stanowisko to motywowano dwojako: poziom studjów farmaceutycznych na niektórych Uniwersytetach zagranicznych jest niższy od poziomu studjów na Uniwersytetach polskich, z drugiej strony, w okresie grożącej nam nadprodukcji farmaceutów, udzielanie masowej nostryfikacji jest rzeczą wysoce krzywdzącą magistrów Farmacji i kończących zreformowane studja w Polsce.

       Przez krótki czas młodzież farmaceutyczna posiadała swoje czasopismo akademickiego, zatytułowane „Młoda Farmacja”. Formalnie było ono organem prasowym Ogólnopolskiego Związku Akademickich Kół Naukowych, na którego łamach podejmowano tematykę zawodowo-społeczną, naukową i kronikarsko-informacyjną. Czasopismo ukazywało się jednak tylko przez dwa lata, pod egidą warszawskich „Wiadomości Farmaceutycznych” i dzięki wsparciu redaktora tego czasopisma, magistra farmacji Franciszka Heroda.

       Uczestnictwo w pracy kół studenckich nie było jedyną okazją, by młodzież farmaceutyczna podnosiła swoje kwalifikacje. Uczelnie farmaceutyczne organizowały wizyty w fabrykach farmaceutycznych czy wycieczki botaniczne. Starano się wszelkimi metodami o praktyki wakacyjne, nierzadko w bardzo atrakcyjnych dla studentów miejscach. W roku 1938 jedna ze studentek warszawskiego Wydziału Farmaceutycznego otrzymała praktykę w Bułgarii w laboratorium analitycznym Banku Rolnego przy badaniu olejku różanego. Zakład Chemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Poznańskiego stworzył dla młodzieży studjującej Muzeum Przemysłu Chemiczno-Farmaceutycznego, którego – jak podawały „Wiadomości Farmaceutyczne” – zadaniem było zbieranie nowoczesnych wyrobów przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, jak i kolekcjonowanie starych preparatów dla celów dydaktycznych i historycznych.

       Aktywne uczestnictwo młodzieży akademickiej w organizacjach studenckich w okresie dwudziestolecia międzywojennego znalazło swoje ukoronowanie w postaci całej rzeszy odpowiedzialnych, gotowych do poświęceń działaczy zawodowych. Byli oni twórcami i członkami polskiego samorządu aptekarskiego w latach 1945-1951, samorządu, którego osiągnięcia – jak pamiętamy z licznych artykułów zamieszczanych w „Aptekarzu Polskim” – były wiekopomne. Prezesi i inni młodzi działacze przedwojennych kół farmaceutycznych stali się po II wojnie światowej prezesami i działaczami okręgowych izb aptekarskich, a także twórcami Naczelnej Izby Aptekarskiej. Historia pokazuje nam zatem, że u podstaw każdej dojrzałej i twórczej organizacji, leżą zdobyte w czasie młodości doświadczenia jej członków. Dbajmy zatem i troszczmy się o młodzież akademicką, gdyż to ona za lat kilka będzie budować przyszłość naszego zawodu i kraju!  

    dr n. farm. Maciej Bilek
    Piśmiennictwo u autora
  • Rynek leków.  ( 75 pozycji )

       Rozwój współczesnej medycyny i farmacji pozwala na diagnostykę i skuteczne leczenie coraz większej liczby chorób, mimo to zaufanie pacjentów maleje. W szczególności pacjentów, którzy są dobrze wykształceni, inteligentni, dociekliwi oraz samodzielni. Chorzy przeszukują Internet, czasopisma oraz fachowe książki w poszukiwaniu wiedzy na temat objawów choroby, mechanizmów działania i bezpieczeństwa leków, farmakoterapii, zabiegów, profilaktyki chorób, sposobu odżywiania oraz fachowości lekarzy i ośrodków medycznych.


  • Panorama samorządu.  ( 112 pozycji )
    O projekcie ustawy o zawodzie farmaceuty
    i izbach aptekarskich
       Dobiegają końca prace nad projektem ustawy regulującej najważniejsze zawodowe zagadnienia dla aptekarzy i pozostałych farmaceutów. Przez kilkanaście miesięcy miałem zaszczyt kierować pracami wielu osób, których celem było przygotowanie projektu ustawy o zmianie ustawy o izbach aptekarskich oraz ustawy – Prawo farmaceutyczne.
    Obecna wersja projektu to efekt kilkunastoletniej dyskusji na temat zasad wykonywania zawodu farmaceuty w nowych warunkach prawnych, organizacyjnych i ekonomicznych. Dokument, który został wypracowany, uwzględnia dotychczasowy dorobek samorządu aptekarskiego, a przede wszystkim nie uchyla i zmienia norm prawnych uchwalonych dzięki staraniom członków Naczelnej Rady Aptekarskiej poprzednich kadencji.

       W swoich pracach kierowaliśmy się nakazem Krajowego Zjazdu Aptekarzy. Przygotowaliśmy przepisy, które muszą się znaleźć w każdej ustawie regulującej wykonywanie zawodu zaufania publicznego oraz działanie samorządu takiego zawodu. Projekt nawiązuje wprost do dotychczasowego dorobku samorządu aptekarskiego i rozwija rozwiązania, które zawarto
    w dokumentach uchwalanych przez Naczelną Radę Aptekarską. Plon wieloletnich prac nad projektem ustawy o zawodzie farmaceuty, uzgodniony przez wszystkie izby aptekarskie, znalazł odzwierciedlenie w przygotowanym dzisiaj projekcie. Projekt nie zawiera żadnych bardzo kontrowersyjnych rozwiązań, które byłyby nieznane członkom samorządu aptekarskiego; jest efektem dyskusji, która toczy się od początku istnienia samorządu aptekarskiego.

       Moim zdaniem, musimy pamiętać i stale podkreślać, że w obecnie obowiązującej ustawie o izbach aptekarskich mamy wiele ważnych norm prawa, które uchwalono na wniosek samorządu aptekarskiego. Stanowią one wynik pracy i starań członków poprzednich rad aptekarskich, zarówno okręgowych, jak i Naczelnej Rady Aptekarskiej. Już wcześniej samorząd aptekarski wywalczył ustawową definicję opieki farmaceutycznej oraz wprowadził zasadę, że tylko osoby  o nienagannej postawie etycznej i dające swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu farmaceuty mogą otrzymać prawo wykonywania zawodu farmaceuty.

       Podejmując prace nad projektem ww. ustawy, przyjęliśmy założenie, że procedowanie dwóch odrębnych projektów ustaw, tzn. projektu nowej ustawy o zawodzie farmaceuty i projektu ustawy o zmianie ustawy o izbach aptekarskich łączyłoby się z koniecznością ponownego uchwalenie wielu przepisów, które już obowiązują. Taka sytuacja spowodowana byłaby potrzebą przeniesienia części przepisów z ustawy o izbach aptekarskich do ustawy o zawodzie farmaceuty. Oznaczałoby to konieczność ponownego bronienia instytucji opieki farmaceutycznej i wielu innych korzystnych rozwiązań, na przykład prawa do opiniowania przez radę aptekarską wniosku o udzielenie lub cofnięcie zezwolenia na prowadzenie apteki lub hurtowni.

       W istniejących warunkach, uwzględniając trudności, jakie samorząd aptekarski napotka w trakcie prac legislacyjnych, przyjęto strategię rozszerzenia zakresu przedmiotowego ustawy o izbach aptekarskich i zmiany tytułu ustawy na „ustawę o zawodzie farmaceuty i izbach aptekarskich”.

       Opracowując projekt ustawy, chcieliśmy scalić wszystkie przepisy dotyczące wykonywania zawodu farmaceuty w jednym akcie prawnym. Projekt ustawy nie narusza - wypracowanych na gruncie obowiązującej ustawy o izbach aptekarskich - idei samorządności zawodowej i rozwiązań systemowych w zakresie sprawowania pieczy nad zawodem zaufania publicznego, jakim jest zawód farmaceuty. Z uwagi na uwarunkowania historyczne i dorobek samorządu aptekarskiego zostaje pozostawiona w ustawie nazwa samorządu aptekarskiego: Naczelna Izba Aptekarska i okręgowe izby aptekarskie.

       Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że ustawa o izbach aptekarskich zawiera materię charakterystyczną dla ustaw zawodowych – reguluje bowiem dokładnie te same kwestie, co ustawy dotyczące innych zawodów. Przedstawiony projekt nawiązuje do usankcjonowanych w Polsce zasad regulowania samorządów zawodowych zawodów zaufania publicznego. Dokładna analiza ustaw zawodowych wskazuje, że w doskonałej większości obowiązuje zasada jeden zawód – jedna ustawa, a nawet kilka zawodów w jednej ustawie. Zasada ta dotyczy samorządu lekarzy weterynarii, diagnostów laboratoryjnych oraz psychologów, a w przypadku zawodów zaufania publicznego, tzw. niemedycznych, zasada: jeden zawód – jedna ustawa nie ma żadnych wyjątków.

       Projekt ustawy porządkuje w jednym akcie prawnym wymagania kwalifikacyjne uprawniające do podejmowania i wykonywania zawodu farmaceuty, zasady dostępu do wykonywania zawodu farmaceuty, wymogi formalne, które muszą być spełnione w przypadku świadczenia przez farmaceutów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej usług w tym zakresie oraz zasady doskonalenia zawodowego.

       Zasady odpowiedzialności zawodowej, postępowanie przed rzecznikami i sądami odpowiedzialności zawodowej zostały unormowane w sposób, jaki obecnie narzuca orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, tzn. poprzez kompleksowe uregulowanie w ustawie, a nie w rozporządzeniu wykonawczym.

       Najważniejsza część projektu to rozdział dotyczących „Zasad wykonywania zawodu farmaceuty”. Proponujemy wprowadzenie zasady, że zawód farmaceuty, będący zawodem medycznym, może wykonywać wyłącznie osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu farmaceuty, która złożyła ślubowanie i jest wpisana do rejestru farmaceutów prowadzonego przez właściwą okręgową izbę aptekarską.

       Ustawowo normujemy zasady, które dla każdego farmaceuty powinny być oczywiste, chociażby tę, że świadomie i dobrowolnie bierzemy na siebie obowiązek służenia pacjentom. Wskazujemy, że farmaceuta wykonuje swoje czynności ze starannością wynikającą z wiedzy farmaceutycznej, doświadczenia zawodowego oraz zasad etyki i deontologii zawodowej ustalonych na podstawie ustawy. Farmaceuta ma obowiązek kierowania się wartościami humanistycznymi oraz wartościami aptekarstwa polskiego, dbania o najwyższą jakość usług farmaceutycznych udzielanych w ramach czynności zawodowych.

       Unormowano obowiązek świadczenia usług farmaceutycznych w przypadkach nagłych, gdy zwłoka w ich udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki. Doprecyzowaliśmy także obowiązek farmaceuty w postaci udzielania pełnej i przystępnej informacji o produktach leczniczych i wyrobach medycznych, będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych oraz porad dotyczących ich stosowania.
    Wprowadzono do projektu ustawowy nakaz poszanowania przez farmaceutę intymności i godności osobistej pacjenta podczas świadczenia usług farmaceutycznych, a także obowiązek dbania, aby inne współpracujące z nim osoby przestrzegały w postępowaniu z pacjentem tego obowiązku. Zaproponowaliśmy przepis, zgodnie z którym farmaceuta może odmówić wydania produktu leczniczego, jeżeli jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta. Doprecyzowano obowiązek zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem swoich czynności zawodowych. Projekt przewiduje prowadzenie przez farmaceutę indywidualnej dokumentacji aptecznej produktów leczniczych i wyrobów medycznych wydawanych pacjentowi z apteki. Dodano normę, że farmaceuta wykonujący zawód w aptece szpitalnej lub w dziale farmacji szpitalnej ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej w zakresie niezbędnym do świadczenia usług farmaceutycznych.

       W projekcie podkreślono rolę i samodzielność funkcji kierownika apteki, ustalając, że farmaceuta odpowiedzialny za kierowanie apteką, punktem aptecznym, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną, zwany dalej „kierownikiem”, samodzielnie podejmuje decyzje w sprawach dotyczących kierowania apteką, punktem aptecznym lub hurtownią farmaceutyczną, wynikających z odrębnych przepisów i nie jest związany w tym zakresie poleceniami podmiotu prowadzącego aptekę, punkt apteczny lub hurtownię farmaceutyczną.

       Przyjęto zasadę, że kierownik wykonuje zawód na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy, chyba że kierownik wykonuje usługi farmaceutyczne w prowadzonej przez siebie aptece ogólnodostępnej lub hurtowni farmaceutycznej, której jest właścicielem lub współwłaścicielem.

       Farmaceuta będzie mógł pełnić funkcję kierownika apteki lub hurtowni farmaceutycznej po uzyskaniu zgody okręgowej rady aptekarskiej okręgowej izby aptekarskiej, której jest członkiem. Okręgowa rada aptekarska wydawać będzie zgodę na pełnienie funkcji kierownika apteki lub hurtowni farmaceutycznej, jeżeli farmaceuta spełniać będzie ustawowe warunki określone w art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne oraz wykazywać będzie nienaganną postawę etyczną i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego pełnienia funkcji kierownika apteki lub hurtowni farmaceutycznej.

       Dodano zasadę, że okręgowa rada aptekarska dokonuje wizytacji i oceny wykonywania zawodu przez farmaceutę będącego członkiem okręgowej izby aptekarskiej. Rozbudowano rozdział 5 „Odpowiedzialność zawodowa”, który został opracowany przy uwzględnieniu obecnych regulacji prawnych w zakresie postępowania karnego oraz zasad wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

       Mam nadzieję, że projekt znajdzie się w planie prac Ministerstwa Zdrowia i Rządu w 2015 roku.

                                dr n. farm. Marek Jędrzejczak
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

    Aptekarz w XIX wieku
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
    Jak chorują seniorzy?
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
    Starsi pacjenci „lubią” leki
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
    Niebezpieczna farmakoterapia
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
    Opieka farmaceutyczna
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
    Komunikacja z pacjentem

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 43 pozycji )
    "Farmakologii i toksykologii"

       Wydane w tym roku IV wydanie polskie podręcznika "Farmakologia i toksykologia", jest jednocześnie jubileuszowym - dziesiątym - wydaniem niemieckim tej książki. Jest to jednocześnie uzupełniona i poprawiona edycja jednego z najpopularniejszych podręczników farmakologii.

       Co przesądza o niesłabnącym zainteresowaniu kolejnymi wznowieniami podręcznika Ernsta Mutschlera? Z pewnością fakt, że jest on nieustannie przejrzysty, przystępny i przyjazny dla Czytelnika. Trudna dziedzina, jaką jest wiedza o substancjach leczniczych, ich mechanizmach działania, interakcjach, dawkach staje się przyswajalna dzięki układowi treści, drukowi w kolorze oraz rozlicznym rycinom, schematom i wykresom.

       Polecany studentom farmacji, medycyny i nauk pokrewnych podręcznik, będzie odpowiedni również dla osób doskonalących się w szkoleniu podyplomowym. Przesądza o tym aktualność i nowoczesna struktura oraz multidyscyplinarność treści i odniesienia do praktyki. Koncepcja dydaktyczna uwzględnia bowiem wplecenie w zawartość podstawową wiadomości z anatomii, fizjologii i patofizjologii.

       Czytelnik raczej nie znajdzie w podręczniku wiadomości o lekach przestarzałych lub wycofanych z użycia, co dla  niektórych może być minusem, jeżeli z jakichś powodów - porównawczych czy historycznych - taka wiedza jest potrzebna. Z drugiej strony usunięcie nieaktualnych treści pozwala zachować korzystny współczynnik objętości do treści, a tym samym - umożliwić racjonalizację czasu przeznaczonego na naukę i powtórki. Jak możemy przeczytać we wstępie:  "W porównaniu z poprzednim wydaniem książka zawiera znacznie większy zasób wiedzy, ale dzięki konsekwentnemu usuwaniu przestarzałych lub nieistotnych już informacji udało się zmniejszyć liczbę stron nowego wydania (...)."

       W niektórych podręcznikach widocznym problemem jest brak selekcji informacji pod kątem ich ważności i przydatności, czy detaliczne opisywanie słownie procesów, których zrozumienie graniczy z niemożliwością, o ile nie zostaną przedstawione graficznie. Nie jest to zauważalne w podręczniku Mutschlera. Czwarte wydanie polskie zachowało wszystko co najlepsze z poprzednich edycji. Niewiele tu informacji mniej istotnych. Dzięki temu podręcznik ma bardzo dobre opinie wśród czytelników, którzy często wybierają sobie tę pozycję jako lekturę wiodącą.

    mgr farm. Olga Sierpniowska

    Mutschler Ernst, Geisslinger Gerd, Kroemer Heyo K., Menzel Sabine, Ruth Peter
    Redakcja Naukowa: Marek Droździk, Ivan Kocić, Dariusz Pawla
    Rok wydania: 2015, oprawa twarda, 1108 stron
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )

       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
  • Listy do Redakcji  ( 34 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 31 pozycji )
    Nagroda Nobla przyznana

       5 października 2015 roku Komitet Noblowski działający przy Instytucie Karolinska w Sztokholmie podał do wiadomości decyzję o przyznaniu Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w 2105 roku.

       Laureatami zostało troje uczonych: pan profesor William C. Campbell i pan profesor Satoshi Omura oraz pani profesor Youyou Tu.

       Nagroda została podzielona: pół nagrody zdobyli wspólnie William C. Campbell z USA i  Satoshi Omura z Japonii za odkrycie dotyczące nowej terapii przeciwko infekcjom powodowanym przez pasożyty nicieni, a druga połowa nagrody przypadła Youyou Tu z Chin za odkrycie nowej  terapii przeciwko malarii.

    Więcej informacji:

  • Edukacja  ( 22 pozycji )
       Wybór kierunku studiów często wiąże się z decyzją określającą dalszy rozwój zawodowy. Do kierunków, które cieszą się nadal dużą popularnością należą studia farmaceutyczne. Rozwój aptek prywatnych na początku lat 90 spowodował duże zainteresowanie farmacją. Wraz ze wzrostem ich liczby powstawały nowe miejsca pracy. Studenci pytani, dlaczego wybrali farmację odpowiadali, że zaraz po studiach od razu mają zapewnione miejsce pracy. Tak było przez wiele lat. Niestety wzrastająca liczba aptek, a co za tym idzie często ich słabsza kondycja finansowa, zmiana struktury ich własności, a także zmiany legislacyjne przyczyniły się do tego, że rynek pracy dla farmaceutów stawał się coraz trudniejszy. Nie bez znaczenia było również pojawienie się licznych szkół kształcących techników farmacji, którzy mieli zbliżone do farmaceutów uprawnienia w aptece. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, który w 2013 roku objął badaniami 12,2 tys. aptek ogólnodostępnych, 34 apteki zakładowe i 1,3 tys. punktów aptecznych na ogólną liczbę 30,5 tys. osób uprawnionych do wykonywania zawodu farmaceuty blisko 90% pracowało bezpośrednio z pacjentem. W aptekach ogólnodostępnych i punktach aptecznych pracowało łącznie 25,5 tys. magistrów farmacji i 27,5 tys. techników farmacji. [1]
       Od czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej otworzyły się miejsca pracy dla farmaceutów w innych krajach. Najbardziej popularna była Anglia. Na uczelniach często pojawiali się przedstawiciele firm rekrutujących do pracy za granicą. Dla wielu absolwentów wydziałów farmaceutycznych była to ogromna szansa, wielu też z niej skorzystało. Mając dyplom ukończenia studiów, po przeszkoleniu mogli oni podjąć pracę w swoim zawodzie. Wcześniej stosunkową dużą barierą była nostryfikacja dyplomu, która zniechęcała „na starcie” do wyjazdu z kraju.

       Zdecydowana większość absolwentów wydziałów farmaceutycznych wybiera aptekę jako miejsce dalszej pracy. Ten stan rzeczy jest często uwarunkowany odbywanym w trakcie 11 semestru studiów stażem w aptece. Stażyści już w tym okresie dostają propozycję kontynuacji pracy. Ci którzy nie lubią zmian i obserwują rynek pracy, często decydują się na pozostanie, bo praca już jest. Tylko niewielka część z nich dalej poszukuje dla siebie miejsca w przestrzeni życiowej. Jakie są zatem ich możliwości?

       Jak pokazały wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Zespół ds. Rekrutacji, Oceny Jakości Kształcenia i Absolwentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie [2], blisko 83% szukających zatrudnienia absolwentów farmacji korzysta z ofert zamieszczanych w Internecie. Analiza rynku pod względem miejsca pracy związanego z farmacją pokazuje zmieniający się trendy. Według popularnego portalu [3] określając zawód jako „przedstawiciel farmaceutyczny” otrzymano wynik 893 ofert pracy, podczas gdy dla zawodu „farmaceuta” 99 oferty. Zatem stosunek miejsc pracy jest około 10:1. Najwięcej ofert dla przedstawicieli farmaceutycznych było w województwie mazowieckim - 105, małopolskim - 72, śląskim i wielkopolski po 67 ofert. Pracodawcy poszukują farmaceutów, w tym też i techników farmacji, ponieważ w zbiorze występują obok siebie te dwie grupy zawodowe, najwięcej w województwie mazowieckim - 27, najmniej ofert, jedna,  była w województwie opolskim. Jak widać z powyższych przykładów, to nie apteki poszukują pracowników z wykształceniem farmaceutycznym na rynku pracy.

       Na absolwentów czeka również praca w przemyśle farmaceutycznym pod tym hasłem znaleziono 66 ofert pracy. Oczywiście, w tym przypadku jest to oferta zróżnicowana. Pracodawcy poszukują osób do pracy na różnych szczeblach od mechaników maszyn do Specjalistów. Mniej ofert znaleziono dla „Kierownik apteki”, (21). Główny Inspektorat Farmaceutyczny zamieścił 1 ogłoszenie szukając osoby na stanowisko Specjalista - Inspektor ds. Obrotu Hurtowego w województwie mazowieckim.

       Kolejnym miejscem pracy dla farmaceutów związanym z ich wykształceniem zawodowym jest hurtownia farmaceutyczna. W Polsce jest ich ponad 600 [4]. Przedsiębiorca, który zamierza prowadzić działalność polegającą na prowadzeniu hurtowni farmaceutycznej powinien zatrudnić osobę wykwalifikowaną – kierownika hurtowni – odpowiedzialną z prowadzenie hurtowni. Farmaceuta chcący pełnić tę funkcję według obowiązującego Prawa farmaceutycznego musi posiadać dwuletni staż pracy w hurtowni farmaceutycznej lub w aptece. Na rynku ofert pracy znaleziono 36 propozycji.

       Wydziały farmaceutyczne starają się również dostosowywać swoje programy studiów do wymagań rynku pracy oferując ciekawe specjalności przeddyplomowe. Farmaceuci kończący studia oprócz dyplomu i prawa wykonywania zawodu otrzymują także wartość dodaną w postaci przygotowania do pracy, nie tylko jako w aptece jako aptekarze, ale także wykształcenie mogące być przydatne w poszukiwaniu innych ofert pracy. Biorąc pod uwagę, że rocznie 1200 absolwentów farmacji kończy studia to na prawie każdego z nich na chwilę obecną czeka miejsce pracy. Oczywiście pracodawcy wymagają doświadczenia zawodowego, ale czasem warto postarać się, aby przekonać ich, że studia były wystarczającym stażem, aby podjąć pracę.

       Opracowaniem objęto ogólnie rynek farmaceutyczny na podstawie słów kluczowych, bez szczegółowej weryfikacji wymagań pracodawców. ■

    dr n farm. Tomasz Baj
    specjalista w dziedzinie Farmacja przemysłowa,
    specjalista w dziedzinie Lek roślinny

    W opracowaniu wykorzystano dane:
    1.    Główny Urząd Statystyczny. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2013 r. Warszawa, 2014.
    2.    Zespół ds. Rekrutacji, Oceny Jakości Kształcenia i Absolwentów UM w Lublinie. Analiza potrzeb rynku pracy dla kierunku farmacja. Lublin, 2013.
    3. (dostęp 6.10.2015 r.)
    4.    Rejestr Hurtowni Farmaceutycznych
  • Lex Apothecariorum.  ( 51 pozycji )

       Ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw dokonano istotnych zmian w ustawie z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr. 45, poz. 271, z późn. zm.). Zmiany - co do zasady - obowiązywać będą od dnia 12 lipca 2015 r.

        Ostatnie regulacje prawa farmaceutycznego wprowadzone kolejno: ustawą z dnia 19 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Prawo farmaceutyczne i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., nr 0, poz. 28), Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.381) oraz ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.788), wnoszą szereg zmian w obszar dystrybucji hurtowej produktami leczniczymi. W istotnych kwestiach, zmiany te mają też wpływ na obrót detaliczny produktami leczniczymi i w bezpośredni sposób przekładają się na współpracę pomiędzy hurtowniami farmaceutycznymi oraz aptekami.
  • Farmacja na świecie.  ( 36 pozycji )

    Zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne
    w wybranych krajach europejskich
    – wdrażane w roku 2015
    oraz aktualna ocena doświadczeń wcześniejszych projektów
       W coraz większej liczbie krajów europejskich wdrażane są zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne. Jednak w niektórych przypadkach pierwsze miesiące lub nawet lata wprowadzania w życie w aptekach ogólnodostępnych nowych usług farmaceutycznych nie są łatwe.    

       Od lipca 2014r. rozpoczął funkcjonowanie w Saksonii i w Turyngii pilotażowy program o nazwie Arzneimittelinitiative (ARMIN) wprowadzający bardzo interesujące rozwiązania nowych zasad współpracy aptek i lekarzy w zakresie farmakoterapii pacjentów chorych przewlekle. Jest on również związany oferowaniem przez apteki zaawansowanych i refundowanych usług farmaceutycznych. W roku 2015 będą już pierwsze znaczące efekty wprowadzanych w życie nowych rozwiazań i wiele wskazuje na to, że sukces programu ARMIN może być porównywalny z wprowadzeniem w Niemczech o sierpnia 2013r. dopłat do dyżurów nocnych.

       ARMIN składa się z trzech modułów, które będą stale rozwijane:
    1. Przepisywanie leków przez lekarza w postaci nazw międzynarodowych (Wirkstoffverordnung)
    2. Katalog farmakoterapii (Medikationskatalog) zawierający wytyczne do wyboru określonych substancji czynnych
    3. Nadzór farmakoterapii (Medikationsmanagement) obejmujący nadzór nad całym procesem farmakoterapii, z uwzględnieniem leków OTC wybieranych w procesie samoleczenia oraz optymalizację i zwiększenie bezpieczeństwa farmakoterapii – szczególnie w przypadku pacjentów stosujących wiele różnych leków

       Przepisywanie leków w postaci nazw międzynarodowych i katalog farmakoterapii wdrożone zostały od 1 lipca 2014r. Nadzór farmakoterapii – zacznie funkcjonować na początku 2015r.

    Nazwy międzynarodowe

       Lekarz przepisuje leki w postaci nazw międzynarodowych (z pomocą odpowiedniego programu komputerowego) natomiast wybór konkretnego preparatu następuje w aptece.

       Pacjent rozpoznaje nazwy międzynarodowe stosowanych leków, które są umieszczane na recepcie i na opakowaniach leków – wzmacnia to stosowanie się pacjentów do przepisanej terapii.

       W uzasadnionych przypadkach lekarz morze przepisać preparat konkretnego producenta.

       W pierwszej kolejności w wyniku prac wielu instytucji i urzędów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo stosowania leków w Niemczech wytypowanych zostało - 188 substancji czynnych (w tym 16 kombinacji dwóch substancji czynnych) występujących w 25 000 zarejestrowanych leków (przewidziane jest regularne uzupełnianie tej listy).

       Z systemu przepisywania leków w postaci nazw międzynarodowych wyłączone są w szczególności następujące postaci leków:

    - stosowane na skórę (np. maści, żele)
    - leki oczne i do uszu (np. krople oczne, krople do uszu)
    - plastry lecznicze (np. plastry przeciwbólowe)
    - inhalacje (np. leki stosowane w leczeniu astmy)
    - leki parenteralne (np. insuliny)

    Katalog farmakoterapii

       Systematyka podziału substancji czynnych:

    - substancje standardowe, które są stosowane u większości pacjentów w danej sytuacji
    - substancje rezerwowe, które są stosowane u tych pacjentów, których leczenie nie jest możliwe substancjami standardowymi
    - substancje pozostałe, stosowane w szczególnych sytuacjach ze względu na swoje specyficzne właściwości

       W pierwszej kolejności wybrane zostały następujące wskazania:

    - nadciśnienie
    - choroba wieńcowa, niewydolność serca, arytmia serca
    - zaburzenia przemiany lipidów
    - osteoporoza
    - choroba Alzheimera, demencje
    - depresja

       Rozszerzona lista wskazań od 1 stycznia 2015r.

    - cukrzyca typu 2
    - antybiotykoterapia górnych i dolnych dróg oddechowych
    - antybiotykoterapia dróg moczowych

    Nadzór farmakoterapii

    1) Aptekarz określa wszystkie leki stosowane przez pacjenta. Następnie pacjent jest rejestrowany w aptece, przynosi w ustalonym terminie do apteki wszystkie stosowane leki – aptekarz przeprowadza w aptece rozmowę z pacjentem, która trwa ok. 1 godz.
    Aptekarz analizuje również leki stosowane przez pacjenta w ciągu ostatnich 6 miesięcy – na podstawie danych otrzymanych z Kasy Chorych.
    2) Aptekarz sporządza wstępny plan farmakoterapii. Dokonuje analizy - w szczególności pod względem interakcji i bezpieczeństwa farmakoterapii. Pacjent otrzymuje wypełniony „dzienniczek farmakoterapii”, który przedstawia w trakcie wizyty u lekarza.
    3) Lekarz wartościuje stosowane leki i uzupełnia plan farmakoterapii. Wprowadza adnotacje w „dzienniczku farmakoterapii”, przekazywane następnie aptekarzowi.
    4) Aptekarz określa kompletny plan farmakoterapii. Aptekarz określa stosowane preparaty i drukuje dla pacjenta plan farmakoterapii.
    5) Okresowa modyfikacja planu farmakoterapii, najczęściej w cyklu kwartalnym.

       Za pierwszą rozmowę z pacjentem w ramach programu ARMIN apteka otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 94,50 Euro. Za każdą kolejną rozmowę przeprowadzaną w cyklu kwartalnym apteka będzie otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 21,00 Euro. Ponadto, za każdą wydaną pozycję na recepcie realizowanej w ramach programu ARMIN, kiedy leki na recepcie przepisywane są w postaci nazw międzynarodowych, apteka będzie otrzymywać dodatkowo 0,20 Euro.

       Przedstawione powyżej główne założenia programu ARMIN są bardzo interesujące i zbieżne z tematami licznych dyskusji prowadzonych na temat przyszłości zawodu i zwiększenia kompetencji zawodowych aptekarzy w Polsce. Wnikliwa analiza doświadczeń wdrażanego w Niemczech programu będzie miała istotne znaczenie w pracach Naczelnej Izby Aptekarskiej nad ustawą o zawodzie aptekarza, która powinna uwzględniać możliwości i nowe wyzwania aptekarstwa polskiego w XXI wieku. Z pewnością pierwsze podsumowania dotyczące realizacji tego programu zostaną zaprezentowane w trakcie Saksońskiego Dnia Aptekarza w kwietniu 2015r., natomiast kolejne wnikliwe analizy będą też prezentowane w trakcie Zjazdu Niemieckich Aptekarzy, który odbędzie się jesienią 2015r.

    mgr farm. Piotr Bohater
    Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA 
  • Galeria.  ( 30 pozycji )




    Msza w bazylice św. Krzyża w Warszawie.

    Poświęcenie ikony Świętych Kosmy i Damiana
    przez księdza Stanisława Warzeszaka.

    Prezes NRA, dr Grzegorz Kucharewicz prezentuje
    poświęconą ikonę Świętych Kosmy i Damiana.

    Uczestnicy uroczystości XII Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza.
    Kwiaty dla aptekarzy od diagnostów laboratoryjnych.

    Strażnicy Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego.
    Wręczenie medalu im. prof. Bronisława Koskowskiego
    Krzysztofowi Kondrackiemu.

     Medal im. prof. Bronisława Koskowskiego.

    Aptekarze odznaczeni Złotymi Krzyżami Zasługi.

    Prezes NRA dziękuje Zofii Ulz za przybycie
    i za wystąpienie podczas uroczystości.
    Przekazanie Tytułu Strażnika Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego
    księdzu profesorowi Tadeuszowi Borutce.
    Śpiewa Marek Majewski.

    Wśród gości uroczystości był mgr farm. Stanisław Mucha,

    Zasłużony Nauczyciel Zawodu Aptekarza.

    Światowej sławy tenor, wielki Wiesław Ochman śpiewa dla aptekarzy.


     Spotkanie koleżeńskie w foyer Filharmonii Narodowej.


    fot. Izabela Podolec

    fot. Remigiusz Komarczewski


  • Manuał aptekarski.  ( 250 pozycji )

       Na zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego uskarża się wiele osób.  Doświadczają one bólu brzucha, niestrawności, nudności, wymiotów, wzdęć, biegunek czy zaparć. Zaburzenia trawienia są zazwyczaj niegroźne i mijają szybko, bez interwencji lekarskiej. Często są związane z infekcją wirusową lub bakteryjną, a ich leczenie polega na zmniejszeniu ryzyka powikłań, takich jak odwodnienie, anemia czy infekcje wtórne. Jednakże ciężkie lub powtarzające się (przewlekłe) objawy wymagają wizyty u lekarza. W niektórych przypadkach nawet nieznaczne objawy mogą wskazywać na znaczące zaburzenia przewodu pokarmowego.

      Technologia Postaci Leku na studiach farmaceutycznych to jeden z ważniejszych zawodowych przedmiotów. Podczas wykładów omawiane są szczegółowo poszczególne procesy technologiczne oraz fizykochemiczne związane z powstawaniem danej postaci leku. Studenci poznają ponadto właściwości różnych substancji i ich zachowania się względem siebie. Ta teoretyczna wiedza weryfikowana jest na zajęciach praktycznych, gdy podczas ćwiczeń wykonywane są wszystkie postaci leku metodami, które można by nazwać „tradycyjnymi”, gdyż opierają się na wykorzystaniu moździerza, pistla i innych naczyń laboratoryjnych. Przyszli „pigularze”, uczą się także wykonywać pigułki i formować je na pigulnicy –  przyrządzie, który można znaleźć jeszcze w niektórych aptekach, a który wynaleziony został w XVII wieku. Na zajęciach z Technologii Postaci Leku poznaje się również najnowocześniejsze urządzenia, które wykorzystywane są w przemyśle farmaceutycznym oraz w aptekach.
  • Wszechnica aptekarska.  ( 139 pozycji )
       W tym roku w dniach 16–22 listopada po raz pierwszy będziemy obchodzić ustanowiony przez WHO Tydzień Wiedzy o Antybiotykach. Obok organizowanego od 2008 roku Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach jest to kolejna wielka - w tym przypadku ogólnoświatowa - kampania dotycząca antybiotyków. Inicjatywa ta ma na celu zwrócenie uwagi na problem, który należy uznać za alarmujący. Poważne skutki nadużywania antybiotyków odczuwamy bowiem już nie tylko w medycynie, ale także w weterynarii!

       Ze względu na walory sensoryczne i wartość odżywczą surowców pozyskiwanych z wody w tym ryb, skorupiaków, głowonogów, ślimaków i małży, od setek lat były i są one wykorzystywane do wytwarzania pożywienia. Samo rybołówstwo to natomiast, oprócz zbieractwa i łowiectwa jedno z najstarszych zajęć człowieka, bo już 10 tys. lat p.n.e. prehistoryczni ludzie trudnili się łowieniem ryb. Na początku czyniono to za pomocą włóczni lub harpunów sporządzonych z ości, rogów lub kości, nieco później, bo 6-2 tys. lat p.n.e., pojawiły się pierwsze dedykowane i zaawansowane narzędzia, takie jak sieci sporządzane z włókien przybrzeżnej roślinności. W tym okresie stosowano także pierwsze, prymitywne przynęty i haczyki. W VIII – IX wieku ryby osiągnęły na rynku znaczną wartość i były równie cenionym towarem co skóry i miód.
  • Przegląd prasy.  ( 20 pozycji )

       Od kilku lat Polska zajmuje miejsce w pierwszej dziesiątce krajów świata pod względem ilości spożywanych leków (zarówno tych przepisywanych na receptę, jak i tych dostępnych w sprzedaży odręcznej), a rynek farmaceutyczny w naszym kraju jest jednym z największych w Europie. Przyczynami skłonności do niepohamowanego, niekontrolowanego nadużywania (ang. abuse) leków, czyli lekomanii, są rozwój i komercjalizacja rynku farmaceutycznego oraz dolegliwości psychosomatyczne naszego społeczeństwa. Ta druga przyczyna ma związek z jednej strony z niezadowalającą samooceną stanu zdrowia i/lub starzeniem się społeczeństwa, a z drugiej ze wzrostem świadomości dotyczącej stanu zdrowia i zapotrzebowania na nowoczesne formy leczenia, nadmierną wiarą w skuteczność leków oraz poszukiwaniem komfortu psychicznego. Konsumentami dużej ilości leków w Polsce są dwie zróżnicowane wiekowo grupy pacjentów: osoby powyżej i poniżej 65 roku życia. Osoby starsze (powyżej 65 roku życia) nadużywają leków często samowolnie, z uwagi na współwystępowanie różnych dolegliwości, poczucie niepewności jutra oraz stałą obawę o własne zdrowie. Drugą grupę wiekową (poniżej 65 roku życia) stanowią mieszkańcy wielkich miast, którzy nadużywają leków (często najnowszych i drogich) świadomie, oraz osoby zamieszkujące małe miasta i wsie, które stosują leki bezrefleksyjne w wyniku modelowania zachowań i pod wpływem reklam w mediach.

       Problem lekomanii w Polsce dotyczy wielu różnorodnych medykamentów, a wśród nich na pierwsze miejsce wysuwa się nadużywanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza tych dostępnych bez recepty. Inne nadużywane leki to te o działaniu przeciwkaszlowym, przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym, uspokajającym i nasennym, przeciwlękowym, pobudzającym, hamującym łaknienie (anorektyki), leki hormonalne, przeczyszczające oraz preparaty zawierające w składzie alkohol (głównie krople nasercowe i krople żołądkowe).

       Konsekwencje lekomanii są różnorodne w zależności od rodzaju i ilości zażywanej substancji oraz okresu nadużywania. Najszybciej obserwowanymi objawami nadużywania leków są objawy niepożądane (bóle i zawroty głowy, bóle brzucha, nudności, osłabienie, reakcje alergiczne, zmiany na skórze i inne) lub zatrucie organizmu wymagające interwencji na oddziałach toksykologicznych. Poważną konsekwencją nadużywania leków jest uzależnienie (ang. addiction) – przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego obejmująca obok zaburzeń psychicznych także szerokie spektrum objawów somatycznych i wegetatywnych. Najważniejszymi cechami uzależnienia są przymus sięgania po substancję uzależniającą i głód narkotykowy. Te cechy decydują o rozróżnieniu pomiędzy nadużywaniem substancji (ang. drug abuse), czyli procesem, nad którym człowiek jeszcze panuje i który może zwalczyć, a uzależnieniem. Uzależnienie cechuje się też nawrotowością (ang. relapse), pojawiającą się nawet po bardzo długim okresie abstynencji. Zgodnie z kryteriami ICD-10 ustalonymi przez Światową Organizację Zdrowia uzależnienie następuje, gdy w ciągu 12 miesięcy chorego cechują co najmniej 3 spośród wymienionych objawów:

    1.    Silna, natrętna potrzeba zażywania substancji (przymus).
    2.    Upośledzona zdolność kontrolowania zażywania substancji.
    3.    Występowanie objawów abstynencyjnych po odstawieniu substancji (głód narkotykowy).
    4.    Tolerancja na zażywaną substancję.
    5.    Postępujące zaniedbywanie alternatywnych do zażywania przyjemności, zachowań czy zainteresowań.
    6.    Zażywanie substancji pomimo wiedzy o szkodliwości dla zdrowia.
       Przyczynę uzależnienia należy wiązać ze zmianami zachodzącymi pod wpływem substancji uzależniających w układach funkcjonalnych mózgu, mianowicie w układzie nagrody, układzie wzbudzenia oraz w układzie poznawczym (kognitywnym). Spośród nich układ nagrody odgrywa zasadniczą rolę w inicjacji i podtrzymywaniu nałogu. Układ ten w warunkach fizjologicznych odpowiedzialny jest za pobieranie pokarmu, wody, zachowania seksualne i agresywne, natomiast patologiczne aktywacje tego układu występują pod wpływem nagród sztucznych, w tym nielegalnych substancji uzależniających oraz leków. Z punktu widzenia lokalizacji w mózgu układ nagrody to ściśle określony układ ośrodków i szlaków neuronalnych, których pobudzenie wywołuje reakcje wskazujące na subiektywne przyjemne odczuwanie tej stymulacji i w związku z tym dążenie do ponowienia bodźca. Układ nagrody tworzą mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne, biegnące z pola brzusznego nakrywki śródmózgowia do różnych struktur limbicznych. Mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne kontrolują zachowania motywacyjne związane z działaniem zewnętrznych dodatnich bodźców wzmacniających (odczuwanych jako przyjemne) i to właśnie im przypisuje się duże znaczenie w rozwoju uzależnień. Sygnał o przyjemnym charakterze pobudza dopaminowe neurony pola brzusznego nakrywki, czego konsekwencją jest wzrost uwalniania dopaminy z zakończeń aksonalnych w jądrze półleżącym przegrody. Pomimo iż dopamina decyduje o wartościach wzmacniających bodźca odbieranego, w neurochemiczną regulację układu nagrody zaangażowane są też inne neuroprzekaźniki. Należą do nich: serotonina, GABA, glutaminian i peptydy opioidowe, których ilość w przestrzeni synaptycznej – zmienna w wyniku działania bodźców nagradzających lub awersyjnych – moduluje homeostazę układu dopaminowego.

       Do nadużywanych leków, które bezpośrednio (przez wpływ na transporter dopaminowy, enzymy syntetyzujące lub rozkładające dopaminę) lub pośrednio (przez wpływ na wychwyt zwrotny lub aktywację receptorów innych neuroprzekaźników) modulują aktywność mezolimbicznego układu dopaminowego, należą pochodne opioidowe obdarzone działaniem przeciwbólowym lub przeciwkaszlowym, leki działające poprzez kompleks receptora GABAA (nasenne, uspokajające i przeciwlękowe), leki poprawiające sprawność umysłową (ang. cognitive enhancers). Warto też wspomnieć o występujących objawach zależności psychicznej pod wpływem substancji hamujących łaknienie lub niektórych leków przeciwdepresyjnych.

       Wymienione wyżej leki (dostępne z przepisu lekarza lub bez recepty) stanowią legalne źródło substancji uzależniających. Dlatego też stosowanie leków, zwłaszcza psychotropowych, powinno być racjonalne, czasowe i w jak najmniejszych dawkach, po dokładnie zebranym wywiadzie od pacjenta na temat wcześniejszych epizodów nadużywania substancji uzależniających.

       Zaleca się także zwiększenie czujności pracowników służby zdrowia mających bezpośredni wpływ na dystrybucję leków na możliwość nadużywania substancji teoretycznie bez potencjału psychoaktywnego i uzależniającego. Do takich „nieuzależniających” leków należą benzydamina i ksylometazolina. W ostatnich latach opisano przypadki ich nadużywania i pojawienia się objawów zagrażających zdrowiu bądź życiu.

       W związku z epidemią uzależnień lekowych konieczne są działania zapobiegające nadużywaniu leków: edukacja na temat zdrowotnych i społecznych konsekwencji ich pobierania (w innej dawce lub innych celach niż zalecanie) prowadzona przez pracowników służby zdrowia, farmakologów oraz toksykologów; ograniczenie reklamy leków i podawanie precyzyjnej informacji o składzie leku. Duże znaczenie mają także: przestrzeganie ograniczeń i zakazów dotyczących odręcznej sprzedaży leków bez recepty lekarskiej, wprowadzenie systemu monitorowania działań niepożądanych leków oraz stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych dla terapii osób uzależnionych od leków.

    prof. dr hab. Małgorzata Filip

    Katedra Toksykologii, Wydział Farmaceutyczny,
    Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków;
    Pracownia Farmakologii Uzależnień,
    Zakład Farmakologii,
    Instytut Farmakologii PAN, Kraków.
    Piśmiennictwo u autorki.

        Redakcja Aptekarza Polskiego dziękuje Autorce oraz Wydawcy i Redakcji Biuletynu Farmacja Krakowska za udostępnienie powyższego artykułu. Artykuł był opublikowany w numerze 1/2014 Farmacji Krakowskiej .
  • Sport to zdrowie.  ( 28 pozycji )
  • Chwila oddechu.  ( 96 pozycji )

    I Ogólnopolskiego

    Konkursu Fotograficznego Farmaceutów

    - FotoFarm - 2015
    K1. "Apteka i aptekarz w obiektywie"
    Tytuł zdjęcia: Autoportret - farmaceuta na urlopie
    Data wykonania zdjęcia: sierpień 2015 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: Karlskrona (Szwecja)
    Nr zdjęcia: 68
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Marek Andrzejczak
    OIA: Gdańsk

    K2. "Farmacja na świecie"
    Tytuł zdjęcia: Farmacja na świecie - Indie
    Miejsce wykonania zdjęcia: Indie
    Nr zdjęcia: 12
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Joanna Szlańszok-Magiera
    OIA: Katowice

    K3. "Nie samą pracą żyje aptekarz"
    Tytuł zdjęcia: Mgiełka okiem farmaceuty - paralotniarza
    Data wykonania zdjęcia: 10.09.2015 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: okolice Drezdenka
    Nr zdjęcia: 1
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Maciej Kurłowicz
    OIA: Zielona Góra

    K4. "Varia"
    Tytuł zdjęcia: Wiatr
    Data wykonania zdjęcia: 02.08.2015 r.
    Nr zdjęcia: 62
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Marta Misiewicz
    OIA: Białystok

    Wyróżnienia w K4:

    Tytuł zdjęcia: Bosfor
    Data wykonania zdjęcia: kwiecień 2014 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: Stambuł (Turcja)
    Nr zdjęcia: 17
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Rafał Pawlik
    OIA: Katowice

    Tytuł zdjęcia: Rozmowy późnym popołudniem
    Data wykonania zdjęcia: sierpień 2015 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: ICE Centrum Kongresowe, Kraków
    Nr zdjęcia: 95
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Anna Sielawa
    OIA: Kraków

    Kategoria - plebiscyt publiczności:

    Tytuł zdjęcia: Skąpane słońcem…
    Data wykonania zdjęcia: lipiec 2014 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: Pola Przezchlebie k/Gliwic
    Nr zdjęcia: 51
    Imię i nazwisko autora: Małgorzata Misiaszek
    OIA: Katowice


  • Barometr PharmaExperta.  ( 86 pozycji )

    Wrzesień 2015:  +0,91%

    I-III kwartał 2015: +5,29%

       Rynek apteczny we wrześniu 2015 r. zanotował sprzedaż na poziomie 2 451 mln PLN. Jest to o 22 mln PLN (+0,91%) więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Natomiast w porównaniu do sierpnia 2015 r. wartość sprzedaży zwiększyła się aż o 273 mln PLN (+12,53%).  

    Tabela 1: Wartość sprzedaży w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć

       Wrzesień jest kolejnym miesiącem, dla którego również zachowany został trend wzrostowy rynku względem analogicznego okresu ub. r. Trend ten jest od kwietnia br. spadkowy, tj. każdy następny miesiąc ma niższą różnicę wartości sprzedaży względem wyniku analogicznego okresu ub. r. Wartość sprzedaży rynku aptecznego liczona od początku roku była o 1 103 mln PLN wyższa od analogicznego okresu ub. r. (średniomiesięczny wzrost wyniósł 122,6 mln PLN). Rynek apteczny osiągnął wzrost w tym okresie o 5,29%.   
    Statystyczna apteka

       We wrześniu 2015 r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 169,0 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 3,0 tys. PLN (-1,74%) od wartości z września 2014 r. Natomiast względem sierpnia 2015 r. nastąpił wzrost o 18,5 tys. PLN (+12,29%).
    Tabela 2: Sprzedaż wartościowa statystycznej apteki
    w (ceny dla pacjenta) w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć

       Po trzech kwartałach roku średniomiesięczny wzrost wartości sprzedaży statystycznej apteki wyniósł 1,89 tys. PLN i był o 1,13% większy wobec takiego samego okresu ub. r. Analogicznie dla całego rynku wzrost ten wyniósł 5,29%.

       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach we wrześniu 2015 r. wyniosła 17,02 PLN. W porównaniu do września 2014 r. cena wzrosła o 3,58%, a wobec poprzedniego miesiąca bieżącego roku zwiększyła się o 0,33%. Od początku obecnego roku średnia cena dla statystycznej apteki wzrosła o 3,56% wobec średniej ceny z trzech kwartałów ubiegłego roku.

    Tabela 3: Średnia cena opakowania (ceny dla pacjenta)
    w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014

    *kliknij, aby powiększyć
       Marża apteczna była o 0,64 pp niższa od marży z września 2014 r. Względem sierpnia br. marża natomiast wzrosła o 0,38 pp. Średnia marża w okresie od stycznia do września br. była na poziomie 25,91%, tj. o 1,32 pp mniej od marży za analogiczny okres 2014 r.

       W przypadku marży aptecznej utrzymuje się trend, iż w każdym dotychczasowym miesiącu br. marża apteczna była niższa od marży w analogicznym miesiącu ub. r.

    Tabela 4: Średnia wartość marży (narzutu) per opakowanie
    w statystycznej aptece w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014

    *kliknij, aby powiększyć
       We wrześniu 2015 r. statystyczną aptekę odwiedziło średnio 3 490 pacjentów. To tyle samo, co w analogicznym okresie ub. r. Liczba pacjentów była natomiast wyższa o 10,79% niż przed miesiącem. Średnia za trzy kwartały bieżącego roku to 3 407 pacjentów na miesiąc. Była ona niższa o 1,48% od średniej liczby pacjentów odwiedzających apteki w analogicznym okresie ub. r.

    Tabela 5: Ilość pacjentów w statystycznej aptece
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć
       Średnia wartość sprzedaży przypadająca na pacjenta wyniosła w sierpniu 48,42 zł i była o 1,74% niższa niż we wrześniu ubiegłego roku (49,28 zł). Względem poprzedniego miesiąca bieżącego roku (47,78 zł) wartość ta wzrosła o 1,35%. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta za okres od stycznia do września 2015 r. była wyższa o 2,59% wobec analogicznego okresu 2014 r.

    Tabela 6: Średnia wartość refundacji i zapłata pacjenta
    na opakowanie w statystycznej aptece i porównanie do roku 2014

    *kliknij, aby powiększyć

       Poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane we wrześniu br. wyniósł 29,26%. Wskaźnik ten był mniejszy o 0,96 pp niż w sierpniu 2015r. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 2,01 pp większy niż w analogicznym miesiącu 2014 roku.

       We wrześniu pacjenci wydali na leki refundowane 266,5 mln PLN, tj. o 13,2 mln PLN więcej niż miesiąc wcześniej oraz o 24,3 mln PLN więcej niż we wrześniu 2014 r.

       We wrześniu pacjenci zapłacili 73,32% z 2 451 mln PLN, stanowiących całkowitą wartość sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem sierpnia 2015 r. udział ten wzrósł o 0,56 pp, a wartościowo wydatki pacjentów zwiększyły się wobec poprzedniego miesiąca o 213,39 mln PLN. We wrześniu pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach ponad 1 807 mln PLN. To o 24,2 mln PLN więcej niż w analogicznym okresie 2014 r. Udział pacjentów w zapłacie za leki był o 0,33 pp wyższy od udziału z września 2014 r.
       Wartość sprzedaży dla całego rynku aptecznego na koniec 2015 roku wyniesie (prognoza) prawie 29,8 mld PLN i będzie wyższa o 4,5% względem wyniku jaki osiągnął rynek w 2014 r. Natomiast przewidywana wartość refundacji leków na koniec 2015 r. wyniesie ponad 7,9 mld PLN, tj. o 4,3% więcej niż wartość refundacji za poprzedni rok.

       Prognozowana ilość pacjentów jaka odwiedzi statystyczną aptekę w roku 2015 to 41 639. Będzie ich o 0,3% mniej niż w ub. r. Średnio (prognoza) w aptece pacjent wyda podczas jednej transakcji 49,49 PLN (+1,2%), a za jedno opakowanie zapłaci 16,87 PLN, tj. o 2,2% więcej niż ubiegłym roku.

       Prognozowana marża apteczna wyniesie na koniec roku 26,36% i będzie o 1,6% niższa od marży za rok 2014.
     dr Jarosław Frąckowiak
         Prezes PharmaExpert
  • Nowe rejestracje  ( 290 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 132 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )


    *kliknij, aby uzyskać szczegóły


  • Aktualności.  ( 70 pozycji )
     Felieton Prezesa NRA

       Niebawem powołany zostanie nowy rząd, który będzie realizował program Prawa i Sprawiedliwości w obszarze ochrony zdrowia. Nowemu ministrowi zdrowia samorząd aptekarski przedstawi pakiet najważniejszych spraw, wymagających pilnych działań legislacyjnych.

        Jesteśmy przygotowani do rozmów, mamy opracowany projekt ustawy o zawodzie farmaceuty i izbach aptekarskich, możemy zaprezentować koncepcję mapy potrzeb farmaceutycznych i konkretne przepisy wprowadzające kryteria demograficzne i geograficzne przy wydawaniu zezwoleń na prowadzenie apteki. Nasze propozycje obejmują nowelizację ustawy o refundacji leków, w tym zmianę przepisów dotyczących sposobu liczenia marży detalicznej. Sytuacja ekonomiczna wielu aptek, grożąca destabilizacją systemu dystrybucji aptecznej, jest dramatyczna i wymaga skoordynowanych działań na różnych poziomach decyzyjnych. Wskażemy zaniechania rządów Donalda Tuska i Ewy Kopacz, a także konsekwencje lekceważenia postulatów wysuwanych przez Naczelną Izbę Aptekarską w imieniu zarówno naszego środowiska, jak i polskich pacjentów.

       Przypomnimy o konieczności nowelizacji tzw. ustawy antywywozowej. Warto podkreślić, że poprawki zgłoszone przez samorząd aptekarski podczas prac sejmowej Komisji Zdrowia, odrzucone przez posłów rządzącej koalicji, posłowie Prawa i Sprawiedliwości zgłosili jako wnioski mniejszości. Istota zmiany zaproponowanej przez NIA polegała na tym, by podmiot odpowiedzialny, wytwórca bądź importer produktów leczniczych zapewnił przedsiębiorcy prowadzącemu hurtownię farmaceutyczną stałe dostawy refundowanych produktów leczniczych objętych zakresem posiadanego przez przedsiębiorcę zezwolenia w ilości niezbędnej do zaspokojenia potrzeb pacjentów. Niestety, posłowie Platformy Obywatelskiej, Polskiego Stronnictwa Ludowego i Sojuszu Lewicy Demokratycznej podczas głosowania w Sejmie 9 kwietnia 2015 r. nie poparli wniosków mniejszości. Posłowie tych partii opowiedzieli się przeciw rozwiązaniom umożliwiającym polskim aptekom realizowanie gwarantowanych ustawowo świadczeń zdrowotnych w postaci zaopatrywania pacjentów w leki refundowane. Nowemu ministrowi zdrowia przekażemy protest aptekarzy przeciwko reglamentacji leków i modelowi dystrybucji, który narzuciły firmy farmaceutyczne, limitując dostawy produktów leczniczych do aptek. Protest poparło ponad siedem tysięcy osób. Aptekarze oczekują pilnych działań polskiego rządu i parlamentu, zmierzających do skutecznego rozwiązania problemu braku leków.

       Nowemu ministrowi zdrowia będziemy chcieli uświadomić konieczność doprecyzowania regulacji dotyczących łączenia obrotu hurtowego z detalicznym w ramach tego samego podmiotu i jednostek powiązanych. Obecnie przepisy antykoncentracyjne uniemożliwiają utworzenie nowej apteki ogólnodostępnej wnioskodawcy, który kontroluje w sposób bezpośredni lub pośredni więcej niż 1 procent aptek na terenie województwa bądź należy do grupy kapitałowej prowadzącej taką liczbę aptek. W ocenie samorządu aptekarskiego art. 99 ustawy – Prawo farmaceutyczne nie jest idealny, a cel tego przepisu nie jest realizowany. Badaniu powinny podlegać nie tylko relacje kontroli czy zależności pomiędzy podmiotami wskazanymi w tych przepisach, ale również wszelkie powiązania o charakterze finansowym i ekonomicznym. Chcąc osiągnąć cel, jakim jest zapobieganie monopolizacji rynku aptek ogólnodostępnych, trzeba między innymi dążyć do zacieśnienia współpracy miedzy wojewódzkim inspektorem farmaceutycznym a prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, co pozwoli właściwie ocenić poziom koncentracji w danej sprawie.

       Katalog spraw do załatwienia jest znacznie obszerniejszy. Konieczna jest między innymi naprawa systemu odpłatności za leki refundowane oraz wprowadzenie mechanizmów pozwalających zrekompensować aptekom szkody ponoszone w związku ze zmianami w wykazach leków refundowanych. Niezbędne jest dostosowanie przepisów o obowiązku pełnienia dyżurów przez apteki do podstawowych zasad państwa prawa. Konieczne jest wyłączenie sklepów ogólnodostępnych z katalogu placówek, które mogą prowadzić obrót detaliczny produktami leczniczymi (projekt konkretnych przepisów przedstawiliśmy w piśmie do prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 2015 r.). Trzeba wzmocnić pozycję apteki w systemie ochrony zdrowia i zagwarantować niezależność farmaceuty jako osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Cel ten pozwala osiągnąć zasada „apteka dla aptekarza lub spółki aptekarzy”, która jest najlepszym gwarantem bezpiecznej dystrybucji leków, opartej na rzeczywistych potrzebach pacjentów i wiedzy farmaceutów. Nowemu rządowi przekażemy przetłumaczoną na język polski węgierską ustawę nr CLXXIII z 2010 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zdrowia i sprawozdanie rządu Węgier na temat realizacji zawartych w tym akcie prawnym regulacji odnoszących się do aptek ogólnodostępnych. Warto czerpać z dobrych rozwiązań i doświadczeń węgierskich farmaceutów.

       W lipcu 2015 r. zwróciłem się pisemnie do liderów największych partii deklarujących udział w wyborach parlamentarnych o uwzględnienie w ich programach wyborczych propozycji zgłaszanych od wielu lat przez Naczelną Izbę Aptekarską. 8 października 2015 r. uczestniczyłem w  debacie zorganizowanej przez Prawo i Sprawiedliwość w siedzibie Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Rozmawialiśmy o problemach opieki zdrowotnej i zmianach, które należy pilnie wprowadzić w systemie ochrony zdrowia w naszym kraju. Debatę prowadził szef sztabu wyborczego PiS Stanisław Karczewski, wicemarszałek Senatu RP. Warto przytoczyć wypowiedzi tego ważnego polityka partii, która zwyciężyła w wyborach parlamentarnych, zamieszczone w październikowym wydaniu „Farmacji Praktycznej” (artykuł „Polityków recepty na farmację”):
    ■ „Producenci leków nie mogą zastąpić państwa w prowadzeniu polityki lekowej. Nie wolno dzielić aptek na lepsze i gorsze, które są dyskryminowane przez producentów leków i wybrane przez nie hurtownie. Nie można dłużej tolerować reglamentacji leków i limitowania ich dostaw do aptek. Nowy Sejm niezwłocznie będzie musiał się tą sprawą zająć”.
    ■ „Przyjęty w ustawie refundacyjnej sposób ustalania marży detalicznej sprawia, że w wielu polskich aptekach wydawanie leków refundowanych przynosi straty”.

    ■ „Przedstawiona przez samorząd aptekarski koncepcja mapy potrzeb usług farmaceutycznych powinna stać się przedmiotem debaty, która musi poprzedzić przyjęcie konkretnych przepisów określających kryteria demograficzne i geograficzne przy wydawaniu zezwoleń na prowadzenie apteki”.

    ■ O obrocie pozaaptecznym: „Trzeba ten obrót zdecydowanie ograniczyć, mając na względzie zdrowie Polaków. Polska  zajmuje trzecie miejsce na świecie pod względem spożycia leków przeciwbólowych. Leki silnie działające powinny być dostępne jedynie w aptekach”.

    ■ „Polskie aptekarstwo potrzebuje reform i nowoczesnych regulacji, które od dziesięcioleci obowiązują w najbardziej rozwiniętych krajach europejskich”.

       I jeszcze jeden fragment wspomnianego artykułu: „Wicemarszałek Senatu uważa, że politycy nie mogą czekać z uporządkowaniem sytuacji na rynku farmaceutycznym i powinni ograniczyć dużą liczbę niepożądanych zjawisk. Punktem wyjścia może być zgłaszana przez polskie środowisko aptekarskie koncepcja «apteki dla aptekarza lub spółki aptekarskiej». Jak zauważa Stanisław Karczewski, takie rozwiązania są powszechne w państwach Unii Europejskiej, a ich zgodność z prawem unijnym potwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE. Bez zmian na rynku farmaceutycznym kuleć będzie cały system opieki zdrowotnej”.

       Powyższe wypowiedzi utwierdzają mnie w przeświadczeniu, że jest realna szansa na dobrą zmianę w polskim aptekarstwie.

       W styczniu 2016 r. w Jachrance koło Warszawy odbędzie się VII Krajowy Zjazd Aptekarzy, który wyłoni nowe władze naszego samorządu. Jeszcze raz apeluję do wszystkich farmaceutów o skorzystanie z czynnego i biernego prawa wyborczego. Koleżanki i Koledzy, weźcie udział w wyborach władz okręgowych izb aptekarskich. Wybierzcie tych, którzy najlepiej będą reprezentowali interesy naszego zawodu. Nie pozwólcie, aby ktokolwiek wami manipulował, zobowiązując do głosowania na osoby niewiarygodne, gotowe realizować przede wszystkim koncepcje wpływowych grup biznesu działających na polskim rynku farmaceutycznym. Udział w wyborach samorządowych to nie tylko wasze prawo, ale i moralny obowiązek. Ważny jest też wybór delegatów na VII Krajowy Zjazd Aptekarzy. Będzie to zjazd decydujący o przyszłości naszego samorządu i polskiego aptekarstwa. Wybierzcie delegatów, którzy faktycznie chcą bronić niezależności zawodu farmaceuty i przeciwstawić się postępującej komercjalizacji.

    Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej