25.10.2014.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 97/75 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start.


 


W aptece.
  
 
(Ewa Sitko) Pani Magdo, w ubiegłą niedzielę wybrałam się na zamykającą moje wakacyjne wędrowanie wycieczkę. Piękna pogoda, cel wędrówki i schronisko - łatwo dostępne. Dużo ludzi na szlaku. Wszyscy w drodze. W powszechnej świadomości życie, zarówno w trochę sztucznie zawężonych jego wymiarach: zawodowym, prywatnym, w określonych rolach: rodzica, pracownika, męża lub żony, pracodawcy, pracownika, jak i w najszerszym rozumieniu: niepowtarzalnego doświadczenia istnienia (choć nie zawsze uświadomionego) opisuje się często metaforą drogi. Dziś, w pierwszych dniach jesieni chciałabym, abyśmy odświeżyły tę metaforę i zastanowiły się, czy w realiach dorosłości może być czymś więcej niż utrwalonym szkolnym schematem. Co daje mi, bądź w czym może ograniczać mnie przeżywanie życia jako drogi?

 
 
ZZA PIERWSZEGO STOŁU
 
 
   Przyszła dziś do mnie pacjentka. Poprosiła o Chlorchinaldin. „Bardzo proszę – kosztuje tyle a tyle…” Pacjentka jednak wyraziła ogromne zdziwienie mówiąc: „Ależ proszę Pana! W aptece X to kosztuje tyle!” I pokazała mi paragon... Aby nie podawać cen i nie reklamować owej apteki X (co jest prawnie zabronione) powiem tylko, że różnica w cenie to 40%. Przepaść…
 
 
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
08.2014 - "Świat ideałów i świętowanie."
07.2014 - "Rzecz o poczuciu humoru."
06.2014 - "Rozważania o radości życia."
05.2014 - "Marka? Jaka marka?"
05.2014 - "Być jak ojciec, być jak matka..."
04.2014 - "Dyskretny urok zwycięzcy..."
03.2014 - "Zmieniać się, żeby tylko nic się nie zmieniło..."
02.2014 - "A jednak mamy misję..."
02.2014 - "W Anglii świeci słońce, ale to jednak dalej dżdżysty kraj."
01.2014 - "Mija 10 lat..."
01.2014 - "Obrazy w głowie człowieka - jak spostrzegamy świat i oceniamy innych ludzi."
12.2013 - "Satysfakcjonująco, dobrze, doskonale..."
11.2013 - "Pewnego razu do apteki..."
11.2013 - "O reklamie aptek raz jeszcze."
11.2013 - "Obfitość pożądana - świąteczny, prezentowy zawrót głowy."
10.2013 - "Ale to nie to samo, co kiedyś..."
09.2013 - "Komu wiedzę, komu?"
09.2013 - "Hart ducha, odwaga i dzielność."
08.2013 - "List lekarza do aptekarza."
08.2013 - "W blasku i cieniu świętych Kosmy i Damiana."
07.2013 - "Historia jednej apteki."
07.2013 - "Współpraca czy rywalizacja?"
06.2013 - "Zza pierwszego stołu - recepta farmaceutyczna."
06.2013 - "Wakacje farmaceuty. A może na bungee?"
05.2013 - "Praca w aptece, a wizyty przedstawicieli."
05.2013 - "Oddajmy lekarzom to, co "lekarskie"."
05.2013 - "Wobec straty."
04.2013 - "Porady zawodowe w aptekach."
04.2013 - "Trudy i obciążenia - farmaceuta w sytuacji wyzwań."
03.2013 - "Pas brzuszny, czyli jak wygląda porada farmaceutyczna."
03.2013 - "Człowiek w sytuacjach."
02.2013 - "Tabletki podłużne i z rowkiem, czyli co się pacjentowi opłaca?"
02.2013 - "Jaka psychologia jest potrzebna farmaceutom?"
01.2013 - Zza pierwszego stołu - "Tamper evident."
01.2013 - "Konflikt, czy współpraca?"
12.2012 - "Wczoraj, dzisiaj i jutro w perspektywie stylu życia."
11.2012 - "Przedświąteczny apel o lojalność i wiarygodność."
10.2012 - "Każdy ma prawo wiedzieć więcej - informacja w aptece."
09.2012 - "Farmaceuta na tropie sensu i radości."
08.2012 - "Jak zachować energię w sytuacjach rutynowych?"
07.2012 - "O uważności w zawodzie aptekarza - farmaceuty."
06.2012 - "Jak odpoczywać, czyli pytania o to, co urlopowo ważne."
05.2012 - "Z aptekarską dokładnością."
04.2012 - "Dobry początek."
03.2012 - "Specyfika zawodu. Rozważania o pomaganiu."
02.2012 - "W okowach gniewu i w atmosferze złości."
01.2012 - "Ludzki farmaceuta - odmowa jako wyraz społecznej odpowiedzialności."
12.2011 - "O przyjaźni."
11.2011 - "O wyzwalaniu reakcji zwrotnej."
10.2011 - "Kadencja, etap, sezon, moment - rzecz o czerpaniu z doświaczenia."
 
«« start « poprz. 1 2 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 84
  • Z uniwersytetu  ( 3 pozycji )
    Lubelska Konferencja fitochemiczna
     
    i doktorat honoris causa

        W dniach 26-29.05.2014 r. odbyła się międzynarodowa konferencja zorganizowana przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Katedrę i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych UM w Lublinie, Lubelski Park Naukowo-Technologiczny i Polską Akademię Nauk.  Było to już 9 spotkanie z tego cyklu, które poświęcone jest aktualnym osiągnięciom w dziedzinie fitochemii i fitoterapii. Zdobyło ono ugruntowaną pozycję, nie tylko w kraju ale także i na świecie. Tegoroczna Konferencja miała szczególne znaczenie, w trakcie jej trwania Uniwersytet Medyczny w Lublinie na wniosek Rady Wydziału Farmaceutycznego nadał tytuł doktora honoris causa prof. dr. Guentherowi Bonn, wybitnemu naukowcowi z Austrii, który badawczo związany jest z lubelską farmakognozją. Warto w tym miejscu dodać, że jest to już 5. doktorat honoris causa wręczony uczonym, którzy współpracują z lubelskim uniwersytetem w ramach badań fitochemicznych. Poprzednio tytuły otrzymali profesorowie: Mirosława Furmanowa, Stanisław Kohlmünzer, Edward Soczewiński oraz Yoshinori Asakawa.
     
    Dziekan Wydziału farmaceutycznego Uz Oddziałem Analityki Medycznej UM
    w Lublinie w trakcie odczytywania życiorysu prof. G. Bonna
     
       Celem konferencji jest omówienie najnowszych trendów, obecnych wyników badań nad naturalnymi substancjami biologicznie aktywnymi oraz wymiana doświadczeń odnoszących się do wszystkich technik chromatograficznych i pokrewnych, jak również jest łącznikiem pomiędzy metodami analizy fitochemicznej, przygotowaniem próbek i izolacji aktywnych metabolitów, które są wytwarzane przez rośliny lecznicze.  

       Tegoroczna Konferencja obejmowała wiele kierunków badawczych. Jednym z nich była ocena poziomu rozwoju wysoce selektywnych i wrażliwych technologii analitycznych. W swoim wykładzie prof. dr h.c. G. Bonn (Austria) określił materiały roślinne jako bardzo złożone macierze, których analiza wymaga odpowiednio przygotowanej próbki do oznaczania ilościowego. W ciągu ostatnich lat izolacja i separacja aktywnych składników z próbek naturalnych stają się coraz bardziej ważne. Nowe osiągnięcia w chromatografii umożliwiają odkrywanie niedostępnych dotychczas obszarów. Coraz bardziej w analityce związków pochodzenia naturalnego widać tendencje do miniaturyzacji i przygotowywania próbek w mikroskali, a także w skali nano.
     
    JM Rektor UM w Lublinie prof dr hab. Andrzej Drop składa gratulacje
    prof. dr h.c. Guentherowi Bonn

       Badanie struktur związków naturalnych jest bardzo istotne z punktu widzenia naukowego, pozwala na identyfikację nowych substancji, których aktywność dotychczas nie została określona. Dla fitoterapii znaczenie ma także metabolomika, która zaczyna być także eksplorowana w tej dziedzinie nauki. Prof. Gerorgiev (Bułgaria)  przedstawił wykład dotyczący metabolomiki i biotechnologicznych aspektów fenyloetanoidów (związki, w których połączenia glikozydowe alkoholu fenyloetylowego acylowane są w części cukrowej pochodnymi kwasu cynamonowego np, werbaskozyd) i glikozydów irydoidowych np. harpagozydu występującego w czarcim pazurze Harpagophytum procumbens. Dla poznania działania związków aktywnych nie tylko konieczna jest informacja o ich strukturze, ale także o ich losach w organizmie.
     
    Profesor Kazimierz Głowniak – główny organizator Konferencji
     
       Uczestnicy konferencji także wiele uwagi poświęcili właściwościom mikrobiologicznym substancji roślinnych, wiele abstraktów odnosiło się właśnie do tej tematyki. Dało się zauważyć także poszukiwanie zastosowań leczniczych nowych gatunków roślin wśród których wymienić można: Seseli devenyense, Heracleum dulce, Telekia speciosa, Mutellina purpurea i inne.

       Konferencja zgromadziła blisko 250 naukowców z ponad 35 krajów z całego świata. ■

    dr n. farm. Tomasz Baj  
    fot. mgr farm. Jarosław Widelski
    i mgr farm. Krzysztof K. Wojtanowski


  • Forum wydarzeń  ( 8 pozycji )

    KONDYCJA POLSKICH APTEK
     
    A DOSTĘPNOŚĆ LEKÓW REFUNDOWANYCH

       15 kwietnia 2014 roku odbyła się w Bydgoszczy I Ogólnopolska Konferencja Farmaceutyczna, której organizatorami byli: Wojewoda Kujawsko-Pomorski Ewa Mes oraz Pomorsko-Kujawska Okręgowa Izba Aptekarska. Temat Konferencji „Kondycja polskich aptek a dostępność leków refundowanych".
       W konferencji uczestniczyli m.in. poseł Tomasz Latos, przewodniczący Komisji Zdrowia Sejmu RP, Zbigniew Niewójt, zastępca Głównego Inspektora Farmaceutycznego, Andrzej Śliwczyński, zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Lekami w NFZ, Alina Fornal i Marek Jędrzejczak - wiceprezesi NRA, Tadeusz Bąbelek, sekretarz NRA, Prezesi ORA, dziekani i wykładowcy uniwersytetów medycznych, wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni, specjaliści wojewódzcy ds. farmacji.
       Tematyka konferencji obejmowała następujące zagadnienia:
    • Dostępność leków w sprzedaży pozaaptecznej;
    • Przepisy antykoncentracyjne dotyczące aptek w Polsce oraz innych krajach UE;
    • Reklama aptek i punktów aptecznych;
    • Trudności w zaopatrzeniu aptek w leki;
    • Wpływ wysokości marży urzędowej na dostępność leków refundowanych w aptekach. Wykłady na te tematy przedstawili prelegenci zaproszeni przez organizatorów.
       Konferencja miała charakter seminaryjny, dzięki czemu po każdym wykładzie uczestnicy mieli możliwość dyskusji i przedstawienia opinii na temat problemu przedstawionego przez prelegenta. Organizatorzy zapowiedzieli opracowanie dokumentu zawierającego konkluzję wszystkich poruszanych tematów i problemów. Zostanie on przesłany do ministra zdrowia, sejmowej komisji zdrowia oraz instytucji zajmujących się problematyką poruszaną na spotkaniu w Bydgoszczy.


     
     PRZECZYTAJ WIĘCEJ...
     
       W październiku 2013 ruszyła siódma już edycja Ogólnopolskiego Programu dla Młodzieży „Mam Haka na Raka”. Jego celem jest kształtowanie postaw prozdrowotnych wśród młodych ludzi oraz zwiększenie świadomości związanej z profilaktyką badań. Patronat nad obecną odsłoną, dedykowaną nowotworom układu limfatycznego, objęły m.in. Narodowy Fundusz Zdrowia, Komisja Europejska oraz Naczelna Izba Aptekarska. Łącznie, we wszystkich edycjach wzięły udział ponad 22 tysiące młodych ludzi.
     
     

     
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
     
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.
     

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
     
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.
     

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
     
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.
     

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
     
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.
     

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
     
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
     
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
     
    Fot. nadesłane przez Autorkę
     
  • Muzealny kalejdoskop  ( 23 pozycji )
    KARTY WIELKANOCNE HANNY NAST
     
    W MUZEUM FARMACJI

        W Muzeum Farmacji im. prof. J. Muszyńskiego w Łodzi odbył się 27 marca 2014 roku wernisaż wystawy ,,Karty świąteczne Hanny Nast’’. Była to już druga wystawa w naszym muzeum przedstawiająca twórczość artystki. Na pierwszej, grudniowej wystawie, prezentowane były karty świąteczne związane ze Świętami Bożego Narodzenia. Na obecnej - karty związane z Wielkanocą i wiosną. Wśród osób przybyłych na wernisaż byli zarówno ci, którzy poznali już twórczość artystki i są pod wielkim wrażeniem jej talentu, jak również ci - którzy pragnęli zapoznać z Jej pracami. Ku zaskoczeniu i radości organizatorów na wernisażu pojawili się również kolekcjonerzy kart świątecznych Hanny Nast. Zademonstrowane przez nich zbiory zawierają karty świąteczne stworzone przez Hannę Nast przed kilkudziesięcioma laty. Na wystawie zaprezentowano 160 przepięknych kart świątecznych oraz 48 autorskich karnetów kwiatowych ilustrujących pięćdziesięcioletnią twórczość Artystki. W świąteczny nastrój wernisażu wprowadził, zacytowany w czasie uroczystości otwarcia, wiersz Jana Lechonia pt. "Wielkanoc".

       Droga, wierzba sadzona wśród zielonej łąki,
       Na której pierwsze jaskry żółcieją i mlecze.
       Pośród wierzb po kamieniach wąska struga ciecze,
       A pod niebem wysoko śpiewają skowronki.

       Wśród tej łąki wilgotnej od porannej rosy,
       Droga, którą co święto szli ludzie ze śpiewką,
       Idzie sobie Pan Jezus, wpółnagi i bosy
       Z wielkanocną w przebitej dłoni chorągiewką.

       Naprzeciw idzie chłopka. Ma kosy złociste,
       Łowicką spódniczkę i piękną zapaskę.
       Poznała Zbawiciela z świętego obrazka,
       Upadła na kolana i krzyknęła: "Chryste!".

       Bije głową o ziemię z serdeczną rozpaczą,
       A Chrystus się pochylił nad klęczącym ciałem
       I rzeknie: "Powiedz ludziom, niech więcej nie płaczą,
       Dwa dni leżałem w grobie. I dziś zmartwychwstałem."
     
       Wielkanoc jest najważniejszym i najradośniej obchodzonym świętem przez chrześcijan, upamiętniającym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Czas jej obchodów ustalono w 325 roku. Przypada on w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Poza wymową religijną, Wielkanoc jest też świętem budzącej się do życia przyrody i zapowiedzią nadejścia wiosny. Wiosenny nastrój kart Hanny Nast można opisać też pięknym fragmentem wiersza nieznanego autora.

       "… Są takie święta raz do roku,
       co budzą życie, budzą czas.
       Wszystko rozkwita w słońca blasku
       i wielka miłość rośnie w nas.
       Miłość do ludzi, do przyrody,
       w zielone każdy z wiosną gra. … Spójrzcie tam – pierwszy liść!’’
     

       Kiedyś, a może lepiej zabrzmi – dawniej, najpopularniejszym sposobem przekazywania świątecznych życzeń – tym, którym nie możemy złożyć ich osobiście, było wysłanie kart. Najstarsze karty wielkanocne pochodzą z początków XX wieku i zawierały zawsze wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa i napis ,,Alleluja’’. Pojawiał się też biblijny symbol Wielkanocy - baranek z czerwoną chorągiewką i złotym krzyżem.
     

       W późniejszych okresach wprowadzano stopniowo również świeckie symbole świąt – żółciutkie kurczaczki i kłapouchego wesołego zająca, barwne pisanki i palmy wielkanocne. Pojawiły się też świece, które symbolizowały zespolenie rodziny i radość ze Zmartwychwstania.

       Hanna Nast studiowała na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Grafiki profesora Juliana Pałki. Studia ukończyła w 1964 roku. W czasie swojej pięćdziesięcioletniej pracy artystycznej stworzyła setki unikalnych kart świątecznych. Te prawdziwe dzieła sztuki wzbudzały i nadal wzbudzają zainteresowanie prywatnych kolekcjonerów na całym świecie. Niewątpliwie jednak szczególnie prestiżowa kolekcja prac Hanny Nast znajduje się w Muzeum Watykańskim. Kiedy w 1983 roku łódzki biskup Rozwadowski wyjeżdżał na spotkanie z Ojcem Świętym, zabrał ze sobą prezent środowiska łódzkich plastyków – album karnetów kwiatowych i zestaw kart z Madonnami – autorstwa Hanny Nast. W lutym 1984 roku pani Nast otrzymała list napisany przez Stanisława Dziwisza sekretarza osobistego papieża, w którym przekazuje on osobiste podziękowanie i wyrazy uznania Jana Pawła II dla Jej kunsztu artystycznego. Do listu dołączono książkę z dedykacją napisaną własnoręcznie przez Ojca Świętego. Karty Hanny Nast wykonywane są w niezwykle plastycznej technice kolaż. Kompozycje powstają przy wykorzystaniu tworzyw, o barwnej kolorystyce i odmiennej fakturze, a elementy tej "precyzyjnej i zaplanowanej naklejanki" łączy niekiedy kolorowa kreska. Szczególnym dowodem wrażliwości i perfekcji artystycznej Hanny Nast są karty "malujące" ścisłe powiązanie elementów religijnych z tradycją ludową.

       Obrazy kreowane na kartach świątecznych cechuje wyjątkowa wymowa plastyczna, ich harmonia, ale też dynamizm. Sprawia to, że na tych kartach "coś" się dzieje, skłaniając osobę oglądającą te miniaturowe dzieła do refleksji związanej z przeżywanymi świętami.
     

       Karty świąteczne Hanny Nast prezentowane na wystawie wyróżnia perfekcyjnie dopracowany detal i niesamowita wręcz "aptekarska" dokładność. Nic w tym zaskakującego, ponieważ Hanna Nast wyrastała w atmosferze aptekarskiej tradycji – tradycji farmaceutycznego rodu Armatysów ze Stanisławowa, miejsca urodzin Pani Hanny i stron rodzinnych ojca Kazimierza Jana Armatysa oraz rodu farmaceutycznego Głuchowskich z Łodzi, z którego pochodzi mama Wiesława Głuchowska (jako jedyna w rodzinie Głuchowskich nie była farmaceutką, studiowała na krakowskiej ASP i pewnie przekazała artystyczny talent córce).

    Karnety kwiatowe Hanny Nast
     
       W 2014 roku pani Hanna Nast obchodzi Jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej - z tej okazji otrzymała od pracowników Muzeum Farmacji bukiet dziewięciu purpurowych róż z życzeniami zdrowia oraz dalszych sukcesów w pracy twórczej.

       Wystawa "Karty świąteczne Hanny Nast" będzie czynna do 9 maja 2014 roku i można ja oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00. Serdecznie zapraszamy.

    Anna Drzewoska
    tekst i zdjęcia kart świątecznych
     
  • Historia farmacji.  ( 93 pozycji )
     
       Coroczny Dzień Aptekarza jest okazją do podsumowań, refleksji, spojrzenia w historię naszego zawodu, a także – podejmowania planów i zobowiązań. Pomimo, że za czasów istnienia „pierwszej” Naczelnej Izby Aptekarskiej (1945-1951), dnia takiego nie obchodzono, na łamach „Farmacji Polskiej” nie brakowało chwil refleksji, i to refleksji dotyczących nie przeszłości – a przyszłości zawodu. Konkretnie zaś tego – jak powinna wyglądać apteka i czym zajmować się powinna. Czy refleksje te spotkały się z rzeczywistością po upływie siedemdziesięciu lat? A może wręcz odwrotnie – mogą być dla nas dalszą inspiracją w przemyśleniach na temat współczesnej funkcji apteki i tego, w jakim kierunku powinna ona podążać? Zapraszam do lektury kolejnych „Migawek…”!

       Permanentny brak leków w latach powojennych uzmysłowił polskiemu środowisku farmaceutycznemu, że ścisła współpraca, która zawiązała się pomiędzy aptekarstwem, a przemysłem farmaceutycznym w istocie jest uzależnieniem apteki od przemysłu, dodajmy – uzależnieniem dla aptekarstwa bardzo niebezpiecznym. Zdano sobie wówczas sprawę, że bez walki aptekarze oddali wytwarzanie leków – czynność, która stanowiła przez stulecia kwintesencję aptekarstwa! Receptury i laboratoria galenowe polskich aptek świeciły pustkami, a nikt przy tym nie myślał, że to właśnie w tych pomieszczeniach tkwi rozwiązanie problemu dramatycznych wręcz niedoborów leków. Wszyscy czekali na dostawy leków z fabryk, a przemysł farmaceutyczny miał stanąć na nogi dopiero za kilka lat. Dopiero w tej krytycznej sytuacji przypomniano sobie o tym, że to apteka powinna być miejscem, gdzie powstaje lek!


    Ilustracja 1. Receptura apteki „Pod Białym Orłem” w Nowym Sączu, lata trzydzieste XX wieku. Ze zbiorów Adama Gutowskiego.
     
       Najzagorzalszym orędownikiem tezy o samowystarczalności apteki był wybitny polski farmakognosta – profesor Wacław Strażewicz, prodziekan Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Poznańskiego. W artykule „W trosce o naukę farmaceutyczną”, opublikowanym na łamach „Farmacji Polskiej” ze stycznia 1946, profesor Strażewicz ubolewał: apteka coraz bardziej zatraca charakter wytwórczy i przetwórczy i staje się agenturą przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, rola zaś farmaceuty pracującego w aptece, sprowadza się do zwykłej ekspedycji. (…) Przeobrażenia te (…) podrywają prestiż apteki i zawodu farmaceutycznego w oczach społeczeństwa. Z kolei w opublikowanym dwa miesiące później artykule „Odrodzenie przetwórczości laboratoriów aptecznych nakazem chwili obecnej” profesor Strażewicz pisał ostro: praca w aptece stała się jałową i bezmyślną, pozbawiając farmaceutów w niej pracujących wielu walorów intelektualnych. Za ten stan rzeczy Strażewicz oskarżał aptekarzy: wiemy wszyscy dobrze, że zepchnięcie aptek do roli sklepików było spowodowane przemysłową produkcją środków leczniczych. Ale przeobrażenie to nie godziło zbytnio w materialną pozycję aptek. To też większość farmaceutów, uznając, że współczesne lecznictwo nie zdoła się obejść bez artykułów przemysłowych, popadła w stan pełnej dezorientacji i straciła zdolność i chęć do walki z tym groźnym objawem. Profesor nie żałował aptekarzom wielu gorzkich słów: niemal całe przetwórstwo apteczne oddaliśmy w ręce przetwórczego przemysłu farmaceutycznego, a rolę apteki sprowadziliśmy do rozdzielczego punktu leków gotowych. (…) taki stan rzeczy podkopywał sens bytu zawodu farmaceutycznego i z tego zdawaliśmy sobie sprawę wszyscy świadomie.

       Nie tylko wybitni naukowcy zwracali uwagę na problem podupadającej receptury. Czynili to także szeregowi aptekarze i działacze samorządowi zarazem. Magister Stanisław Konieczny, właściciel apteki we Wrześni, w obszernym liście opublikowanym na łamach styczniowej „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułowanym „Wzmóżmy produkcję laboratoriów aptecznych”, w jasny i przejrzysty sposób wyjaśniał, dlaczego apteczna receptura powinna być redutą, której zawód aptekarski powinien bezwzględnie bronić. Jednocześnie magister Konieczny nie wypowiadał wojny przemysłowi farmaceutycznemu: receptura, niegdyś stanowiąca dwie trzecie obrotu stale się zmniejsza – co pociąga za sobą zmniejszoną dochodowość aptek – natomiast podnosi się ogólny obrót (…) przez sprzedaż środków leczniczych w gotowych, często bardzo gustownych opakowaniach. Autor zastrzegał jednocześnie, że wobec rozwoju przemysłu farmaceutycznego i postępów nauki zjawisko to jest zupełnie zrozumiałe, dodając jednocześnie: nie jest i nie może być moim zamiarem występować przeciw temu stanowi rzeczy – przeciwnie z dumą podnieść wypada fakt zwiększenia produkcji dobrych preparatów celem właściwego służenia nimi cierpiącej ludzkości. Istniała wszakże duża grupa preparatów, które ze zdecydowaną korzyścią dla chorego powinny być przyrządzane na recepturze i służyć jako świeże. Był to przedwojenny już argument profesora Marka Gatty-Kostyala, przedstawiony w artykule „Historia farmacji uczy nas… jakie miejsce jest w aptece najważniejsze” (Aptekarz Polski, maj 2011). Dalej magister Konieczny wskazywał, że apteczna receptura to najlepsze miejsce do wyszkolenia praktykantów, wywołując w nich zamiłowanie do zawodu oraz dając im zadowolenie z ciekawszej pracy, a także: najszybszy sposób wyrobienia sobie wśród pacjentów autorytetu specjalisty, który leki wytwarza sam, nie zaś – zdaje się na wytwórczość przemysłu farmaceutycznego.       


    Ilustracja 2. Wraz z zaprzestaniem czynności recepturowych, apteki pozbawione zostały uroku dawnych, aptecznych naczyń. Ze zbiorów autora.
     
       Z kolei anonimowy autor, podpisany inicjałami „EsBe”, ustosunkował się do omówionego powyżej artykułu profesora Strażewicza. Głos swój, opublikowany w czerwcowym numerze „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułował „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach”. Odnosząc się do słów profesora Strażewicza pisał: nie ma słuszniejszych argumentów na poparcie tej tezy nad te, które zechciał przytoczyć Sz. Autor. Tu, zdawało by się, trzeba jedynie – chęci aptekarza, bo nic słuszniejszego, aby apteka, jako Officina sanitatis, nie była tylko mniej lub więcej elegancko urządzonym… sklepem rozdzielczym leków, lecz także wytwórnią. „EsBe” humorystycznie odnotował zjawisko, które szczególnie dziś jest częste, a które dotyczy receptury i laboratorium aptecznego: to tylko jedna więcej izba, w której coś tam kiedyś się zrobi w razie koniecznej potrzeby, wygodniej wszak sprowadzić gotowy preparat, niż „babrać” się. Natomiast o aptekach, które posiadały w pełni urządzone receptury i laboratoria, powtarzał w ślad za aptekarzami i nieaptekarzami: „Europa”! W swobodny tonie „EsBe” dywagował nad przyczyną takiego stanu rzeczy: trzeba nie tylko chcieć i móc urządzić takie laboratorium, ale także należy mieć… zamiłowanie do pracy laboratoryjnej. Nie zawsze ci, co zdobyli koncesję lub kupili „Officinę”, mają zamiłowanie wytwórcze, lub tylko skromnie – przetwórcze. Autor oczywiście zdawał sobie sprawę, że w pookupacyjnej biedzie niesłychanie trudno jest myśleć o urządzaniu w pełni sprawnych receptur i laboratoriów, jednak per aspera ad astra – kończył swój artykuł.

       Na wytwórczość aptecznych receptur i laboratoriów zwrócili uwagę w pierwszych powojennych latach także inspektorzy farmaceutyczni. W czasie przeprowadzonych lustracji apteki, krakowski inspektor farmaceutyczny, magister Adam Filemonowicz, stwierdził na przełomie 1947 i 1948 roku że laboratoria nie wszędzie są czynne, często wskutek braku odpowiednich przyrządów i odczynników. Kolejnymi uchybieniami, przekazanymi przez „Farmację Polską” z lutego 1948, było sprowadzanie gotowych preparatów galenowych przez apteki zamiast produkowania tego rodzaju leków w aptekach oraz wprowadzanie leków w obieg często bez uprzedniego zbadania. W rezultacie kontroli krakowski Urząd Wojewódzki wystosował do wszystkich właścicieli, dzierżawców i kierowników aptek pismo okólne, w którym wezwano do usunięcia tych usterek, zakupienia niezbędnych przyborów do sporządzania i badania leków, a szczególnie do uruchomienia wszystkich laboratoriów aptecznych.

    ***

       Oczywiście w ślad za dyskusją i padającymi w niej postulatami, a także głosami płynącymi od inspektorów farmaceutycznych, poszły konkrety, jak zwykle – ze strony Naczelnej Izby Aptekarskiej. Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy, znany doskonale Czytelnikom „Aptekarza Polskiego” (Aptekarz Polski, marzec 2013), wydał pierwszy powojenny podręcznik z zakresu farmacji stosowanej zatytułowany „Zarys farmacji galenowej”. Jego autorem był profesor Marek Gatty-Kostyal, a podtytuł mówił wiele: podręcznik dla studentów farmacji i aptekarzy. Kolejnym niesłychanie ważnym i do dziś wykorzystywanym wydawnictwem było „Receptarium Polonicum” Witolda Głowackiego – zbiór przepisów na leki recepturowe dla użytku lekarzy i aptekarzy. Z kolei na łamach „Farmacji Polskiej” publikowano w układzie terapeutycznym wybrane przepisy z „Receptarium Polonicum” w cyklu „Przepisy dla laboratorium aptecznego”.
     
     
    Ilustracja 3 i 4. Publikacje Farmaceutycznego Instytutu Wydawniczego Naczelnej Izby Aptekarskiej, niezbędne w pracy na recepturze w latach czterdziestych.  Ze zbiorów autora.
     
       Inicjatywa Naczelnej Izby Aptekarskiej nie ograniczyła się wyłącznie do akcji wydawniczej. To właśnie NIA zobowiązała uchwałą Prezydium z dnia 28 października 1948 roku okręgowe izby aptekarskie do zorganizowania w roku 1949 specjalnych kursów uzupełniających dla magistrów farmacji. Wedle zaleceń NIA kursy miały się odbyć w miastach uniwersyteckich, tak aby wykłady mogli prowadzić pracownicy wyższych uczelni farmaceutycznych. Wśród  tematów, które władze Izby Naczelnej zalecały ująć w tematyce kursów, była m.in. wytwórczość laboratorium aptecznego. „Farmacja Polska” zrelacjonowała na swych łamach przebieg kursów urządzonych przez izby okręgowe w Warszawie, Krakowie. Gdańsku i Katowicach.

    ***

       Odczytując przytoczone powyżej głosy i refleksje, a także poznając fakty sprzed blisko siedemdziesięciu lat, możemy zapytać, czy dyskusja na temat aptecznej receptury, przyniosła wówczas jakiekolwiek rezultaty? Z pewnością tak: poczynając od lat pięćdziesiątych miał miejsce prawdziwy renesans receptury aptecznej, tyle, że będący już udziałem upaństwowionych aptek. Dopiero ostatnia dekada XX wieku, która pociągnęła wraz z przemianami ustrojowymi powstanie tysięcy aptek i masową dostępność do preparatów gotowych, sprawiła, że dyskusja na temat aptecznej receptury rozpoczęła się na nowo. Niestety: mniej lub więcej elegancko urządzone sklepy rozdzielcze leków zaczęły stanowić większość pośród polskich aptek, a przeważająca część aptekarzy stanęła po stronie przeciwników receptury, popełniając błąd, który tak silnie piętnowali nasi poprzednicy. Nie przeszkadza tak wielu członkom naszego zawodu, że zrezygnowanie z prowadzenia receptury powoduje, że praca w aptece staje się jałową i bezmyślną. Tylko nieliczne głosy, dla których na szczęście nigdy nie brakuje miejsca na łamach „Aptekarza Polskiego”, nadal wskazują na zalety leku recepturowego i recepturę traktują jako nieodzowny element nie tylko tradycyjnej, ale i nowoczesnej apteki! Dzięki temu właśnie receptura jest miejscem, gdzie dawny aptekarski kunszt wytwarzania leków spotyka się z nowoczesną wizją apteki, a aptekarze z zamiłowaniem do pracy laboratoryjnej mają znakomite pole do popisu.

    ***

       Niniejszym artykułem kończymy cykl „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej”! Staje się on jednak pomostem do cyklu kolejnego – w którym zajmiemy się historycznymi wizjami apteki. Jak nasi poprzednicy widzieli przyszłość swych aptek? W czym upatrywali szanse, a co wydawało im się zbędnym balastem? Co miało stanowić siłę napędową nowoczesnej apteki, a co – należało odrzucić jako hamujące rozwój? Dzięki czemu wreszcie apteka i życie zawodowe miały być – cytując przytoczony powyżej artykuł „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach” – lepsze, doskonalsze, szlachetniejsze? Szczególnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego zamierzenia były ambitne, a część działaczy zawodowych pragnęła uczynić z polskich aptek opokę, na której budowane miało być zdrowie publiczne odrodzonej Rzeczypospolitej! Apteka miała być wedle nich placówką sanitarną, w której prowadzone miały być profesjonalne analizy laboratoryjne: fizjologiczne (krwi, kału, moczu), jakości wody i zanieczyszczeń żywności, a udzielane porady miały dotyczyć nie tylko ekspediowanych leków, ale także – higieny pracy i życia codziennego…

       Wbrew pozorom podobne pytania zadajemy sobie w czasach nam współczesnych: jakie jest, a jakie być powinno miejsce apteki i aptekarza w służbie zdrowia? Wszyscy zgadzamy się, że motorem rozwoju nowoczesnej apteki powinna być profesjonalnie prowadzona opieka farmaceutyczna, która potwierdzi wyjątkową rolę aptekarzy w służbie zdrowia i systemie opieki zdrowotnej nowoczesnego państwa. Zapalczywie dyskutujemy z kolei nad tym, czy w aptece powinna działać receptura, względnie – jaki powinien być jej asortyment. Zdania są jeszcze bardziej podzielone, a emocje sięgają zenitu, gdy chcemy sprecyzować rolę marketingu we współczesnej aptece…  

       Elementem wspólnym dla dyskusji naszych poprzedników oraz współczesnych jest niezmienne przekonanie o wyjątkowości misji apteki i aptekarza: zarówno w społeczeństwie, jak i w służbie zdrowia. Zadaniem natomiast cyklu, który rozpoczniemy w kolejnym numerze „Aptekarza Polskiego”, będzie zwrócenie uwagi, że pomysły rzucane przez naszych poprzedników, mogą być dla nas drogowskazem przy współczesnym zadawaniu pytań i udzielaniu odpowiedzi na najżywotniejsze problemy naszego zawodu!

    dr n. farm. Maciej Bilek

    Piśmiennictwo u autora
     
  • Rynek leków.  ( 66 pozycji )
     
       Pomimo bogatego portfolio farmakologicznego, na dzień dzisiejszy żadna forma farmakoterapii cukrzycy nie prowadzi do wyleczenia lub regresji tej choroby. Niemniej każdy nowy lek, który zmniejsza ryzyko niedocukrzeń (niebezpiecznych dla mózgu) i przeciąga w czasie przejście na insulinoterapię dla wielu pacjentów - zwłaszcza aktywnych zawodowo - może być wybawieniem. 
     
     
     
       Nie tak dawno pojawiły się reklamy w mediach które odnoszą się w swojej treści do wycofania niektórych serii jednego z wiodących preparatów zawierających witaminę C i rutozyd z poziomu aptek. Preparat ten, cieszący się niesłabnącą popularnością i zaufaniem nagle stał się celem nagonki medialnej. I nie myślę tu o rzeczowych informacjach prasowych, ale o reklamie podobnych produktów. Jak w tej sytuacji połapać się w szumie medialnym i czym właściwie różni się suplement od leku? W końcu dla laika wyglądają one tak samo – są to po prostu tabletki.
     
     
     
  • Panorama samorządu.  ( 103 pozycji )
    Relacja z przebiegu obchodów XI Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza
     
    Święto nas wszystkich
     
       Gdy w poprzednim numerze informowaliśmy o XI Ogólnopolskim Dniu Aptekarza, to ubarwiliśmy tę zapowiedź wierszem Krzysztofa Kokota, którego strofy przeniosły nas w nastrój tego święta. Poeta pisał „bukiet przynoszę, taki jak mi się marzy, wrzosy, rumianki, lawenda, na święto Was… Aptekarzy”.

       Z tą dedykacją doczekaliśmy wraz z naszymi Drogimi Czytelniczkami i Czytelnikami do 24 września, kiedy to w Warszawie odbywały się pod honorowym patronatem Ministra Zdrowia ogólnopolskie obchody Dnia Aptekarza. Dzień tego wydarzenia zbiegał się, jak za każdym razem, z datą liturgicznego wspomnienia Kosmy i Damiana, świętych patronów farmaceutów i aptekarzy.  

       Uroczystości rozpoczęły się mszą świętą w intencji aptekarzy odprawioną w Bazylice Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu. Mszę koncelebrowali: ksiądz Józef Jachimczak, Krajowy Duszpasterz Senior Służby Zdrowia, przyjaciel aptekarzy, którego samorząd aptekarski obdarzył godnością Mecenasa Samorządu Aptekarskiego i ksiądz Grzegorz Boraczewski, kanonik honorowy Kolegiackiej Kapituły Sokólskiej.   

       Msza zgromadziła aptekarzy przybyłych do stolicy z całego kraju. Uroczystość kościelna odbywała się z oprawą ceremonialną stosowną w przypadku ważniejszych wydarzeń w życiu samorządu aptekarskiego. Naczelna Izba Aptekarska wystawiła poczet sztandarowy.

       Homilię wygłosił ksiądz Józef Jachimczak, zaś jej przesłanie dotyczyło klauzuli sumienia. W końcowej części uroczystej mszy Walter Pyka, aptekarz i poeta z Popielowa na Opolszczyźnie odczytał swoje wiersze: „Modlitwa Aptekarza” i „Apteka Bożego Miłosierdzia”.

    Modlitwa Aptekarza
    - „Boże, który dokładnie ważysz każde moje słowo, który leczysz skutecznie, który doradzasz serdecznie, który ustaliłeś skład mixtury vitae, który znasz ludzką dosis letalis, który stanowisz pierwiastek nadziei, któryś symbolem miłości wiecznej, pomóż nam tu, pod krzyżem, napisać najprostszy wzór wiary”.

    xxx
     
       Główne uroczystości odbyły się w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Salę Kameralną wypełnili zasłużeni aptekarze reprezentujący okręgowe izby aptekarskie z całego kraju i goście oficjalni. Na salę wprowadzono sztandar Naczelnej Izby Aptekarskiej. Zebrani odśpiewali hymn państwowy.

       Słowa powitania skierował do zebranych Grzegorz Kucharewicz, prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, który następnie wygłosił przemówienie, poświęcone węzłowym problemom polskiego aptekarstwa. Wiele spraw jest nierozwiązanych.  

    -„Nie można już dłużej zwlekać z wprowadzaniem zmian systemowych, na które od lat bezskutecznie czekają polscy aptekarze. Potrzebujemy odważnych polityków i odważnych decyzji” – mówił prezes Kucharewicz. Wystąpienie to publikujemy w całości.

       Po wystąpieniu prezesa NRA głos zabrał poseł Tomasz Latos, przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia.

    - To ogromny zaszczyt być tutaj z Państwem. Mam wielki szacunek dla Państwa środowiska, dla tego wszystkiego, co Państwo robią dla pacjentów, dla polskiej służby zdrowia.
    - Mam świadomość wielu problemów, o których mówił Pan Prezes. Jeśli mówimy o ustawie refundacyjnej wydawało się, że w ślad za tym pójdą inne rozwiązania, które spowodują, że rynek aptekarski ulegnie wzmocnieniu, że apteka będzie rzeczywiście dla aptekarza, że będzie godny zarobek i godziwa płaca za ciężką pracę. Natomiast to wszystko nie tak funkcjonuje.
    - Życzę Państwu zrozumienia dla wszystkich problemów, o których Państwo mówią, dla inicjatyw legislacyjnych. Żeby rządzący pamiętali, że chociaż nie jesteście tak bardzo liczną grupą, to jednak warto, mając na uwadze interes polskich pacjentów pamiętać o Was jako o tej pierwszej linii z którą spotyka się pacjent po wyjściu z gabinetu lekarza. Państwa rola jest nie do przecenienia
    .

       Następnym mówcą był Igor Radziewicz Winnicki, wiceminister zdrowia.

    - Jesteśmy ciągle na etapie daleko idącej transformacji, także transformacji świata rynku leków.
    - Jesteśmy w kraju, w którym dostęp do leków jest zapewniony przede wszystkim w oparciu o leki generyczne. Słowa podziękowania i wdzięczności za to, że to Państwo przekonujecie naszych pacjentów, że te leki są tak samo dobre, tak samo bezpieczne, tak samo skuteczne.
    - Jesteśmy na etapie podsumowań tego, co się wydarzyło przez ostanie dwa i pół roku. Jesteśmy przekonani, co do konieczności zmian niektórych przepisów.
    - Budujemy koncepcję coraz lepszej opieki farmaceutycznej. Potrzeby starzejącego się społeczeństwa, koncentracja na potrzebach leczenia geriatrycznego stawia zawód farmaceuty w strategicznej pozycji. Zwróciłem się z prośbą do środowiska aptekarskiego o współpracę i wypracowanie wspólnie nowatorskiej koncepcji opieki farmaceutycznej.
    - Aptekarz szpitalny powinien być pełnoprawnym członkiem zespołu terapeutycznego.
    - Dziękuję i nisko się kłaniam Państwu, bo Rzeczpospolita bez farmaceutów nie była by tak wspaniała jaką jest.

       Pan Igor Radziewicz Winnicki przekazał aptekarzom i farmaceutom życzenia z okazji zawodowego święta w imieniu własnym, a także w imieniu ministra zdrowia Bartosza Arłukowicza, który z powodu zajęć parlamentarnych nie mógł przybyć na spotkanie.

       Po ministrze zdrowia wystąpił profesor Eduardas Tarasevicius, prezes Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. Profesor przekazał najnowsze informacje dotyczące rynku farmaceutycznego w swoim kraju. Towarzystwo zostało zaproszone do udziału w pracach nad opracowaniem państwowego programu polityki lekowej. Profesor wyraził nadzieję, że NIA będzie członkiem Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej.

    - Niech żyje polska farmacja - tym życzeniem zakończył swoje wystąpienie Pan Profesor.

       Po profesorze głos zabrała Elżbieta Puacz, prezes Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych. - Życzę Wam, żeby wasza praca była doceniona – powiedziała pani prezes.  

       Następnie pan Jerzy Szewczyński, dyrektor Biura Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego odczytał okolicznościowy list wystosowany do aptekarzy przez profesora Janusza Plutę, prezesa Zarządu Głównego tej organizacji.
     
       Kolejnym mówcą był pan Tomasz Nemeth, prezes Zarządu Gedeon Richter Polska, który przekazał życzenia pomyślności polskim farmaceutom i aptekarzom.

       Po wystąpieniach nastąpiło wręczenie odznaczeń państwowych i samorządowych zasłużonym farmaceutom. W trakcie wręczania odznaczeń odczytywano biogramy wyróżnionych osób.

       Nazwiska osób uhonorowanych odznaczeniami państwowymi, medalami im. Prof. B. Koskowskiego, tytułami „Strażnika Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego”, tytułami „Mecenasa Samorządu Aptekarskiego” opublikowaliśmy w poprzednim numerze Aptekarza Polskiego.

       Spotkanie zakończył magister Walter Pyka , który przeczytał wiersze „Homo Chemicus” oraz „Rumowisko”. Oficjalna część uroczystości zakończyła się wykładem pana Marcina Smolińskiego, dyrektora w firmie Polpharma. Wątkiem wykładu było zagadnienie patriotyzmu gospodarczego.

       W przerwie odbyło się spotkanie koleżeńskie w foyer filharmonii. Finałem spotkania był koncert Alicji  Majewskiej przy akompaniamencie Włodzimierza Korcza i kwartetu „OPERA”. Gościnnie wystąpiła również wokalistka młodego pokolenia - Agata Zakrzewska.

    Zbigniew Solarz
     
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

     
    Aptekarz w XIX wieku
     
     
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
     
     
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
     
     
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
     
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
     
     
    Jak chorują seniorzy?
     
     
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
     
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
     
     
    Starsi pacjenci „lubią” leki
     
     
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
     
     
    Niebezpieczna farmakoterapia
     
     
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
     
     
    Opieka farmaceutyczna
     
     
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
     
     
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
     
     
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
     
     
    Komunikacja z pacjentem
     

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.
     

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
     
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
     
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 36 pozycji )
        "Postać leku" pod redakcją prof. dr hab. n. farm Renaty Jachowicz, to nowa, wydana w 2013 roku publikacja specjalistyczna, która ukazała się na rynku księgarskim nakładem wydawnictwa PZWL.

        "Dogłębne zrozumienie mechanizmów oddziaływania różnych czynników na jakość sporządzanego leku dokonuje się na różnych etapach prac badawczych, począwszy od badań preformulacyjnych, przez stopniowe definiowanie technologii i rozwoju formulacji, po próby w skali produkcyjnej. Intencją niniejszej książki jest przedstawienie powyższej problematyki na wybranych przykładach, z uwzględnieniem nowych rozwiązań, wynikających z analizy piśmiennictwa oraz prac własnych." - możemy przeczytać w przedmowie do książki. Przede wszystkim należy z uznaniem przyjąć sam fakt jej ukazania się - na rynku księgarskim nowych pozycji poświęconych farmacji nie jest wcale zbyt wiele. Jednocześnie należy uprzedzić, że niektóre rozdziały książki będą w całości interesujące jedynie dla wybranego grona odbiorców, ze względu na zakres omawianej tematyki (np. zastosowanie techniki MRI w technologii postaci leku). Książkę należy pochwalić za próbę przybliżenia na rycinach zagadnień ogólnie uznawanych za dosyć trudne takich jak na przykład elementy chemii fizycznej. Zarządzenie wiedzą w optymalizacji i ocenie postaci leku będzie szczególnie wciągające dla osób zawodowa zajmujących się farmacją przemysłową. Analiza danych, modelowanie matematyczne w statystycznej ocenie postaci leku to także tematy o których farmaceuta powinien mieć pojęcie, jednakże ten pracujący za pierwszym stołem niekoniecznie musi odczuwać potrzebę zgłębienia szczegółów.

       Z drugiej strony wiele jest informacji dotyczących nowoczesnych technologii postaci leku, całkowicie niezbędnych farmaceutom, którzy chcą być "na bieżąco" z nowościami w tej dziedzinie. Dotyczy to nie tylko nowinek (np. techniki druku przestrzennego do otrzymywania postaci leku), ale również rozwiązań, które już weszły do praktyki i sprzedaży. Dzięki podawaniu przykładów z podaniem nazw handlowych preparatów reprezentujących określony typ postaci leku, lektura staje się bardziej przystępna, gdyż Czytelnik może przetransponować przyswajane informacje na to, co już być może zna z aptecznej praktyki. Przykładowo można dowiedzieć się, iż lek, który wydaje się z apteki niemal codziennie charakteryzuje się tabletką uformowaną z matrycy pęczniejącej, inny zaś popularny specyfik ma formę kapsułek z peletkami. Są to te wiadomości, dzięki którym możemy lepiej przybliżyć pacjentom co będzie się działo z lekiem i ich organizmie i dzięki którym nie jesteśmy jedynie sprzedawcami pudełek.

       W szczególności godny polecenia jest rozdział poświęcony lekom pediatrycznym, przedstawiający ciekawe rozwiązania związane z podawaniem leków dzieciom. Trudność w połykaniu większych form leku czy ich niemiły smak to częste problemy z jakimi borykają się wytwórcy tych medykamentów. W części książki poświęconej tej problematyce można przeczytać między innymi o kubkach o specjalnej konstrukcji, łyżeczkach wypełnionych dawką leku, smoczki ze zbiornikiem na preparat czy słomkach do picia z dawką antybiotyku w formie peletek.

       Jednocześnie odsyłam osoby zainteresowane publikacją na stronę internetową Wydawcy, tj. http://www.wydawnictwopzwl.pl , gdzie można zapoznać się ze spisem treści jak również przeczytać online fragment książki. Jednocześnie chciałabym zwrócić uwagę na interesującą i innowacyjną ofertę wydawnictwa, które umożliwia "wypożyczanie" książek online w systemie IBUK.  Jest to znakomita inicjatywa umożliwiająca niewielkim kosztem legalny dostęp do interesującej nas publikacji, w tym między innymi dodawanie notatek i zaznaczanie akapitów, a nawet drukowanie fragmentów.

    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
    Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2013
    596 stron, okładka miękka
     

     
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )


     
     
     
     
     
     
     
     
     
     CHCEMY WZIĄĆ Z WAS PRZYKŁAD
     
       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
     
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
     
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
     
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     
     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
     
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 28 pozycji )
    Konsultanci krajowi

       6 czerwca 2014 roku minister zdrowia powołał troje konsultantów krajowych w dziedzinach farmacji. W dziedzinie farmacji aptecznej konsultantem krajowym została mgr farm. Lidia Maria Czyż z Rzeszowa. W dziedzinie farmacji przemysłowej konsultantem krajowym została ponownie prof. dr hab. Małgorzata Sznitowska z Gdańska.

       W dziedzinie farmacji szpitalnej konsultantem krajowym został ponownie prof. dr hab. Edmund Grześkowiak z Poznania. Ponadto, w gronie osób pełniących aktualnie funkcję konsultanta krajowego w dziedzinach farmacji jest prof. dr hab. Jan Krzek z Krakowa, konsultant w dziedzinie analityki farmaceutycznej powołany 13 lipca 2011 roku. Kadencja konsultantów trwa 5 lat. 

       Konsultanci w dziedzinach farmacji:
    • wykonują zadania opiniodawcze, doradcze i kontrolne dla organów administracji rządowej, podmiotów, które utworzyły zakłady opieki zdrowotnej, Narodowego Funduszu Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta;
    • prowadzą nadzór nad stroną merytoryczną doskonalenia zawodowego i szkolenia specjalizacyjnego farmaceutów;
    • biorą udział w pracach komisji i zespołów powoływanych w celu realizacji polityki zdrowotnej;
    • sporządzają opinie dotyczące doskonalenia zawodowego farmaceutów;
    • sporządzają opinie dotyczące realizacji szkolenia podyplomowego i specjalizacyjnego farmaceutów w zakresie wynikającym z określonego programu kształcenia oraz sprawują nadzór nad ich merytoryczną realizacją.

       Zasady powoływania i odwoływania konsultantów oraz ich zadania określone są w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia.
       
       17 czerwca 2014 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o konsultantach w ochronie zdrowia, przedłożony przez ministra zdrowia. Projekt zakłada wprowadzenie  przepisów, „których właściwe stosowanie zapewni przejrzystość wykonywania zadań przez konsultanta. Proponowane regulacje są wyrazem dbałości o bezstronność konsultantów i niezależność wyrażanych przez nich opinii.(…) Wszyscy konsultanci oraz kandydaci na konsultantów będą składali oświadczenia, ujawniając informacje o faktach, które mogłyby skutkować ewentualnymi konfliktami interesów między pracą konsultanta a inną działalnością, którą prowadzą. Konsultanci krajowi będą składali je ministrowi zdrowia.(…) Projektowane przepisy zobowiązują konsultantów krajowych do zwoływania co najmniej raz na pół roku posiedzenia zespołu konsultantów wojewódzkich w danej dziedzinie. Dają też konsultantom krajowym prawo wydawania poleceń konsultantom wojewódzkim oraz określania terminu ich wykonania”.
     
    Opracował: Z.S.
     
     
    W internetowym  serwisie informacyjnym GIF
    opublikowano Komunikat Nr 1/2014 Głównego Inspektora Farmaceutycznego
    z dnia 26 czerwca 2014r.
    w sprawie programów lojalnościowych.

       Stanowisko Inspekcji Farmaceutycznej potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. W komunikacie są cytowane  wyroki, z których wynika, że „(…) reklamą apteki jest każdego rodzaju informacja, której celem jest zachęta do nabycia oferowanych przez aptekę towarów lub skorzystania z określonych usług. Reklama może przyjmować różne formy, w szczególności: haseł, sloganów, spotów TV, ulotek, billboardów, folderów czy gazetek. Za reklamę apteki zostały również uznane czynności polegające na wręczeniu bonów rabatowych, umieszczanie obok nazwy apteki „niskie ceny”, „wysokie rabaty”.  (…) Za działania reklamowe powinny być uznane również takie działania, których zamierzonym celem jest pozyskiwanie nowych klientów lub zatrzymywanie „starych”.

       W konkluzji komunikatu zawarte jest stwierdzenie - "Inspekcja Farmaceutyczna ocenia programy lojalnościowe jako zabronioną reklamę aptek i ich działalności".
     

  • Edukacja  ( 20 pozycji )

       Praktyki wakacyjne to nieodzowna część studiów farmaceutycznych.  Po III roku studenci nie mają wyboru i praktyki odbywają w aptece otwartej. Po ukończeniu IV roku stają przed wyborem odbycia  praktyk w aptece szpitalnej lub w przemyśle. Czy wybór ten jest prosty? Wbrew pozorom - nie. O ile studenci (a tacy na pewno się znajdą) zainteresowani wyłącznie pracą w przemyśle wybierają bez wahania tę drugą opcję, o tyle inni mają lekki dylemat. Spowodowany jest on ogólnym, a przynajmniej obecnym na moim wydziale, przekonaniem o „nudności” praktyk w aptece szpitalnej. Sprowadzać się ma ona do pracy magazyniera. Czy rzeczywiście tak jest i czy warto wierzyć takim opiniom? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie w dalszej części artykułu na podstawie swoich tegorocznych doświadczeń z praktyk odbytych w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 1 im. N. Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

       Szpital pod dyrekcją Pana profesora dr hab. n. med. Piotra Kuny, w rankingu Rzeczpospolitej: Ranking Najlepszych Szpitali w 2013 roku otrzymał I miejsce w kategorii „Najlepszy szpital w województwie Łódzkim” oraz VII miejsce w kategorii „Najlepszy szpital zabiegowy, wielospecjalistyczny i onkologiczny”.

       Praktyki odbywałem w dniach 1.07-31.07.2014 roku. Udałem się na nie pełen obaw – a co jeśli opinie o całkowitych nudach i braku możliwości rozwoju są prawdziwe? Co jeśli moje plany zakończą się fiaskiem? Pytań przed rozpoczęciem mojej krótkiej przygody z apteką szpitalną było wiele, ale szybko miały znaleźć się na nie odpowiedzi.

       Na pierwszy rzut oka widać, że praca tutaj różni się zdecydowanie od pracy w aptece otwartej. Faktycznie na początku apteka szpitalna wydawała się być magazynem. Ciągnące się listy zamówień leków na oddziały i niekończące się dostawy, po których następuje przyjęcie i rozdysponowanie produktów leczniczych i niektórych wyrobów medycznych. Jednak nie przypominało to przyjmowania dostaw w aptece otwartej. Należy uświadomić sobie, że płynna praca większości jednostek szpitala spoczywa na barkach tego „magazynu”. Wiąże się to z ciągłymi telefonami z zapytaniami o preparaty, zamienniki. Całkowite zapoznanie się z asortymentem apteki, a także z receptariuszem szpitalnym wbrew pozorom nie zajmie jednego lub dwóch dni. Jest to jednak nieodzowna część pracy w tym miejscu. Nie można sprawnie funkcjonować bez znajomości asortymentu i jego przeznaczenia. Sam ze zdziwieniem obserwowałem jak koleżanki po fachu w ciągu przysłowiowych pięciu sekund były w stanie określić obecność danego preparatu w aptece lub jego brak, a także warunki sprowadzenia go do szpitala (czy to przez zwykłe zamówienie, czy to na zamówienie opieczętowane zgodą Dyrekcji szpitala). Kilku lub kilkunastominutowe ustalanie takich rzeczy nie wchodzi w rachubę. To farmaceuta pracujący w aptece musi od ręki załatwiać tego rodzaju sprawy, aby personel medyczny szpitala mógł czuć się bezpieczny. Wbrew pozorom nie jest to prosta sprawa i wymaga, przynajmniej moim zdaniem, nawet kilkunastomiesięcznego doświadczenia oraz ciągłej kontroli zasad farmakoterapii obowiązującej w szpitalu. Wydawanie leków na oddziały, z pozoru proste, może także chwilami nastręczyć problemów, gdy leki trzeba wydać na cito.
     
       Nie do końca jest także prawdziwy pogląd o braku kontaktu z pacjentami. W szpitalu do którego trafiłem realizowanych jest kilka programów lekowych. Jeden z tych programów dotyczy opieki nad pacjentami cierpiącymi na stwardnienie rozsiane. Powierzono mi realizowanie recept na to schorzenie z czym wiązał się bezpośredni kontakt z pacjentem.  

       Kolejnym aspektem pracy w aptece szpitalnej jest przygotowanie przetargów na produkty farmaceutyczne oraz niektóre wyroby medyczne. Jest to, jak się okazuje ogromne pole do popisu dla farmaceuty. Przygotowanie specyfikacji w szczególności dotyczących wyrobów medycznych lub nowoczesnych leków biotechnologicznych to nie lada wyzwanie. Wymaga to wykazania się szerokim spektrum wiedzy z wielu dziedzin medycyny, a także umiejętnościami organizacyjnymi i negocjacyjnymi. Czemu negocjacyjnymi? Niełatwo pogodzić potrzeby wszystkich oddziałów przy zachowaniu optymalnych kosztów. Także stworzenie listy przetargowej tak, aby była ona przejrzysta i zgodna z Ustawą o zamówieniach publicznych nie należy do najprostszych i mało czasochłonnych prac.

       Następnym bardzo ważnym zagadnieniem z którym się zapoznałem, była kontrola apteczek oddziałowych. Początkowo założyłem, iż jest to kontrola o charakterze sprawdzającym. Nie do końca jednak było to prawdą. Głównym celem przeprowadzanych kontroli była jednak rola głównie „pomocnicza”. To dzięki pracy farmaceuty i jego dobremu kontaktowi z personelem szpitala, zapewniona może być odpowiednia kontrola preparatów leczniczych. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na podejście zarówno „białego personelu”, w tym lekarzy do farmaceutów. Traktowani oni są tutaj na równi, a rozmowy przebiegają na typowo partnerskim poziomie.

       Praca farmaceuty szpitalnego to jednak nie tylko ciągły kontakt z personelem medycznym szpitala, ale także z innymi pracownikami placówki oraz z osobami nie pracującymi w szpitalu, ale z którymi apteka ma styczność ze względu na zakres zadań wykonywanych przez nią. Odpowiednia współpraca z tymi wszystkimi osobami gwarantuje prawidłowe funkcjonowanie apteki.

       Jako praktykant miałem także szczęście zostać oprowadzonym po Oddziale Klinicznym Anestezjologii i Intensywnej Terapii, a także Stacji Dializ. W obu tych miejscach zostałem przyjęty bardzo ciepło (za co jestem bardzo wdzięczny). Poznałem charakterystykę pracy w tych miejscach oraz zapoznałem się z nowoczesnym sprzętem na miarę XXI wieku. Przekonałem się także „na własne oczy” o wysokim profesjonalizmie osób pracujących na tych oddziałach.

       Skłamałbym gdybym nie napisał jednak o pewnych minusie, którego nie da się nie zauważyć. Największym jest brak zatrudnienia farmaceuty klinicznego, który mógłby zarówno kontaktować się z lekarzami w celu optymalizacji terapii, a także otaczać opieką farmaceutyczną pacjentów przebywających w szpitalu (np. przeprowadzać rozmowę z pacjentami przy wypisie w celu wyjaśnienia im zasad przyjmowania leków zaordynowanych w czasie hospitalizacji). Mogłoby to być kolejne pole do popisu dla farmaceutów w szpitalach, chwilowo jednak nie jest to praktykowane przynajmniej w placówce w której się znajdowałem (jak i zapewne w większości na terenie naszego kraju).

       Moim wielkim marzeniem jest zostać właśnie takim farmaceuta – farmaceutą klinicznym. Czy to się uda? Czas pokaże. Mam nadzieję, że kilka osób po przeczytaniu tego artykułu zaciśnie za mnie kciuki – podobno jest to pomocne.

       Reasumując. Praca w aptece szpitalnej to pasmo wyzwań. Można znaleźć wiele dziedzin w których można rozwijać swoje umiejętności. Wielopoziomowość i wielokierunkowość zagadnień z jakimi spotyka się farmaceuta szpitalny zmusza do ciągłego rozwijania swoich umiejętności. Dotyczy to zarówno zgłębiania wiedzy na tematy związane głównie z lekami, ich działaniem, recepturą, jak i tematami pobocznymi (prawem, administracją, logistyką). Farmaceuci są także członkami różnorodnych komitetów (np. Komitetu terapeutycznego), w których ich zdanie ma znaczny wpływ na politykę szpitala.

       Jeżeli ktoś z Was zastanawia się nad odbyciem praktyk w aptece szpitalnej, moim zdaniem, nie będzie to czas zmarnowany. Jeżeli należycie podejdzie się do nich, będzie chciało wynieść się z nich jak najwięcej, mogą okazać się bardzo dobrym wyborem. Być może pomogą Wam podjąć decyzję co zrobić dalej ze swoim życiem zawodowym. Na pewno jest jeszcze wiele do zrobienia, aby praca w aptece szpitalnej mogłaby być jeszcze bardziej interesująca. Mam jednak nadzieję, że rozwój farmacji (w tym klinicznej) w Polsce będzie parł do przodu, co pozwoli wielu z nas spełnić swoje marzenia i czerpać wielką satysfakcję z pracy, którą będziemy wykonywać.

       I jeszcze na sam koniec, tak naprawdę najważniejsza sprawa – atmosfera. Atmosfera która panuje w Aptece szpitalnej w szpitalu im. Barlickiego jest wyjątkowa. W tym miejscu chciałbym gorąco podziękować Pani Kierownik mgr farm. Zdzisławie Cywińskiej jak i całemu personelowi apteki za bardzo ciepłe przyjęcie, za cierpliwość i chęci. Chęci i umożliwienie mi zapoznania się z wieloma aspektami pracy w aptece szpitalnej. To dzięki tym osobom i ich zaangażowaniu, miałem okazję nauczyć się tak wiele. Chciałem podziękować także Dyrekcji szpitala za umożliwienie odbycia mi praktyk w tej placówce. Jestem za to bardzo wdzięczny i zapewne praktyki te pozostawią w mojej głowie zarówno sporo doświadczenia jak i po ludzku – bardzo dobre wspomnienia.

    Damian Piekielny
     

     
  • Lex Apothecariorum.  ( 45 pozycji )

       Po raz kolejny w odstępie kilku lat Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że istnieją obszary, w których każdy kraj należący do Wspólnoty może wprowadzać ograniczenia i limity swobód stanowiących podstawowe kanony funkcjonowania Unii Europejskiej. Takim obszarem jest z pewnością ochrona zdrowia obywateli, którego nieodzownym elementem jest system zaopatrywania pacjentów w niezbędne do leczenia i utrzymywania prawidłowego stanu zdrowia produkty lecznicze, czyli system apteczny. Prawo unijne kształtowane przez precedensy sądu w Luksemburgu, jak również wynikające z treści dyrektyw unijnych dość jednoznacznie wskazuje, że materia wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzenia apteki nie jest skoordynowana i jednakowa, a państwa członkowskie UE mają zapewnioną daleko idącą w tej dziedzinie kompetencję wyłączną. Wystarczy w tym miejscu odwołać się do treści samego Traktatu o Funkcjonowaniu UE, który w art. 168 ust. 7 przyznaje ustawodawstwu krajowemu samodzielność w dziedzinie regulowania systemu usług służby zdrowia i funkcjonowania aptek. Wyłączenia te są powielone m.in. w tzw. dyrektywie usługowej Bolkensteina (2006/123/WE; motyw 22) oraz dyrektywie o uznawaniu kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE; motyw 26).

       14 lutego 2014 roku ETS w wyroku wydanym pod sygnaturą C 367/12 uznał, że specyficzne kryteria demograficzne stosowane w Austrii przy wydawaniu zezwoleń na otwieranie nowych aptek są niezgodne z unijną swobodą przedsiębiorczości (art. 49 TU). Trybunał nie zakwestionował jednak ustawodawstwa krajowego, ustalającego kryteria geograficzne i demograficzne przy koncesjonowaniu aptek jako zasady ogólnej. W Austrii otwarcie nowej apteki wymaga uprzedniego wydania zezwolenia (otrzymanego od Izby Aptekarskiej), które uzależnione jest od istnienia „potrzeby” w tym zakresie. Poprzez pojęcie „potrzeby” należy w świetle prawa austriackiego rozumieć taką sytuację, w której liczba pacjentów zamieszkujących w promieniu czterech kilometrów od istniejącej apteki jest wyższa niż 5500 osób. Jeżeli liczba mieszkańców jest mniejsza, koniecznie należy brać pod uwagę potrzeby lokalnej społeczności. W związku z tym ETS uznał, że pacjenci nie powinni być zmuszani do pokonywania zbyt dużych odległości przy pomocy środków transportu, aby móc skorzystać z usług aptek usytuowanych w innych miejscowościach, znacznie oddalonych od ich miejsca zamieszkania. Trybunał stanął zatem na stanowisku zdroworozsądkowym. Stwierdził mianowicie, że rola aptekarza jest rolą służebną wobec pacjenta. Stosowanie zaś każdorazowo sztywnego kryterium geograficznego przy otwieraniu nowej apteki może wyraźnie kłócić się z nadrzędnym celem wykonywania zawodu farmaceuty, jakim jest pomoc pacjentom (i przy okazji naruszać unijną swobodę przedsiębiorczości). Austriackie prawo zakłada bowiem, że nie ma „potrzeby” otwarcia nowej apteki w każdej sytuacji, w której fakt ten spowodowałby zmniejszenie liczby pacjentów do zaopatrzenia na stałe w już istniejącej aptece poniżej pewnego, ustalonego ustawowo progu. Przepisy te, co wytknął Austrii Trybunał, nie przewidywały jakiegokolwiek odstępstwa od tak określonego ograniczenia geograficznego, co w konsekwencji działać może ze szkodą dla samych pacjentów.

       W cytowanym orzeczeniu ETS nie pierwszy zresztą raz potwierdził, że nie w każdej dziedzinie gospodarki znajdują zastosowanie reguły wolnorynkowe. Ich wprowadzenie do sektora ochrony zdrowia publicznego osłabia system, który ma niebagatelne znaczenie dla sytuacji zdrowotnej samego społeczeństwa. Dzieje się to między innymi poprzez zmuszanie poszczególnych podmiotów na rynku tym funkcjonujących do konkurowania na zasadach ogólnych, czyli - będąc ścisłym – ceną, a nie w sposób w tym wypadku najwłaściwszy, tj. poprzez jakość świadczonych usług. Większość państw europejskich uwzględnia te możliwości, na jakie Traktat Unijny zezwala, i w sposób prawidłowy chroni swoich obywateli przed niekorzystnym wpływem deregulacji w segmencie ochrony zdrowia, stawiając ponad wszystko na jakość, co w wypadku sektora farmaceutycznego oznacza choćby pozostawienie aptek w rękach farmaceutów (czyli daleko idącą regulację rynku). Tymczasem w Polsce, nie widząc żadnych w tym temacie zagrożeń, optuje się za całkowicie wolnorynkowym obrotem detalicznym produktami leczniczymi, przekazując apteki w ręce ludzi spoza zawodu, nie zdając sobie do końca sprawy z tego, jak ogromną przez to wyrządza społeczeństwu krzywdę. Takie postępowanie polskich władz dziwi, jeśli dla porównania spojrzymy na to, co robią inne kraje europejskie, które gospodarkę wolnorynkową w sektorze zdrowotnym dawno odłożyły do lamusa, bądź też czym prędzej pragną od niej odstąpić. Dla przykładu można tu wskazać rząd Łotwy, który jako pierwszy po okresie totalnej liberalizacji rynku farmaceutycznego ponownie z początkiem roku 2011 wprowadził odpowiednie regulacje, czy jakże znamienny przypadek deregulacji sektora farmaceutycznego w Norwegii, gdzie w konsekwencji oddania sektora farmaceutycznego w prywatne ręce, wbrew zapowiedziom pogorszeniu uległa dostępność oraz spadła jakość świadczonych usług farmaceutycznych. Z kolei znacząco wzrosły ceny wszystkich produktów leczniczych. Można też wskazać na Szwecję, która mimo zapowiedzi prywatyzacji aptek z początkiem 2009 roku postanowiła zweryfikować swe stanowisko i w konsekwencji prywatyzację przeprowadziła później, jednak już w zupełnie inny sposób, bo na kompetencjach opartych wyłącznie na farmaceutach. Przykładów można by mnożyć. Większość krajów Unii Europejskiej stosuje kryteria geograficzne bądź demograficzne jako warunek wydania zezwolenia na prowadzenie apteki (np. Grecja, Hiszpania, Włochy, Finlandia czy wspomniana wcześniej Austria). W Finlandii ustawa o lekach wprowadza ograniczenia ilościowe, dzięki którym jeden farmaceuta prowadzić może co najwyżej trzy apteki. Z kolei w Niemczech w „czystej postaci” obowiązuje reguła „apteka dla aptekarza”, która oprócz wprowadzenia kryterium ilościowego, podobnego do tego, które funkcjonujące w Finlandii (jeden aptekarz – maksymalnie trzy apteki lub filie apteczne), sankcjonuje zasadę, że apteka może być prowadzona jedynie przez aptekarzy skupionych w spółce cywilnej bądź w spółce jawnej. Regulowanie rynku farmaceutycznego tak dzisiaj, jak i od wielu lat, jest po prostu europejską normą.

       Warto też w tym miejscu odwołać się do opisywanej na początku tekstu słynnej dyrektywy Bolkensteina z 12 grudnia 2006 roku, 2006/123/WE, która była efektem francuskiego „nie” w referendum z 2005 roku, a która jasno odpowiadała na pytanie, czy zawody i usługi medyczne są usługami takimi, jak wszystkie inne, i z tego tytułu powinny podlegać  wspólnym przepisom, bądź też winny zostać spod ujednolicenia wyłączone. Wynik francuskiego referendum dobitnie wskazał wyjątkowość i rangę usług medycznych. Pokazał również mentalności i dojrzałość społeczeństw zachodnich.

       Mając na względzie decyzję Parlamentu Europejskiego, który postanowił wyłączyć z całego pakietu usług usługi i zawody medyczne, w tym obrót detaliczny produktami leczniczymi oraz wykonywanie zawodu aptekarza, nie dziwią naszego (farmaceutów) środowiska kolejne orzeczenia ETS, w których sąd ten stwierdza, że w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu zdrowia oraz usług sektora zdrowotnego na najwyższym poziomie, można, a nawet należy wprowadzać ograniczenia, limity i zakazy. Mamy nadzieję, że krajowi decydenci przestaną w końcu nasłuchiwać ekspertów ds. wolnego rynku, czy innych osób, nienakierowanych na uzdrowienie segmentu zdrowia publicznego i uświadomią sobie zawczasu, że wolny rynek nie jest tym, co dla samego pacjenta jest najkorzystniejsze. Na rozregulowanym i przez nikogo efektywnie niekontrolowanym rynku produktów leczniczych i aptek działających na zasadzie supermarketów pacjent zawsze traci, a wraz z nim – traci całe społeczeństwo. Regułę tę pojęła, zrozumiała i zaakceptowała w swoim czasie Komisja Europejska, kiedy przegrała boje o sektor zdrowotny w Parlamencie Europejskim i zmuszona została do wyłączenia usług zdrowotnych z całego segmentu usług na rynku wewnętrznym.  

       W Polsce przedstawiciele kolejnych rządów, zasłaniając się swoiście i najczęściej mylnie rozumianymi wartościami konstytucyjnymi, sprawy widzą diametralnie inaczej. Twierdzą oni, że wolny rynek i wolna konkurencja rozwiążą wszystkie problemy związane z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia społeczeństwa, zapominając, że wolność gospodarcza nic nie znaczy bez wysokiej etyki zawodowej, poszanowania dla wartości naczelnych i samej litery prawa. Na szczęście dla innych rządów europejskich polskie podejście do tej sprawy nie znalazło większego poparcia, gdyż jedynie przedstawiciele Czech i Holandii opowiedzieli się za podobnymi jak w Polsce rozwiązaniami. Dobrze, że ogromna większość członków UE, w tym duże i liczące się kraje europejskie, stanowczo poparły tradycyjny europejski model aptekarstwa, oparty na kompetencjach zawodowych farmaceutów, historycznie uwarunkowany i zaspokajający potrzeby, a także oczekiwania społeczeństwa.

       Wyrok ETS z 14 lutego 2014 roku pomaga zrozumieć dominujące w Unii Europejskiej pojmowanie właściwie zorganizowanego oraz prawidłowo funkcjonującego systemu ochrony zdrowia. Należy też wspomnieć o innych wyrokach tego sądu. Najdonioślejszym z nich jest z pewnością orzeczenie z 2009 roku, w którym Trybunał uszanował obowiązującą w niemieckim prawie zasadę „apteka dla aptekarza”, stwierdzając jej niesprzeczność z zasadą swobody przedsiębiorczości (wyrok z 19 maja 2009 roku, połączone sprawy C 171/07 i C 172/07, Apothekerkammer des Saarlandes). Ale hołdowanie przez unijny sąd tradycyjnemu modelowi aptekarstwa, jak również wyłączenie przezeń materii prowadzenia apteki spod reguł wolnego rynku funkcjonowało w jego linii orzeczniczej tak wcześniej, jak i później. Ostatnie orzeczenia ETS odnoszące się do kwestii prowadzenia aptek przesądzają dobitnie, że stosowanie przez państwo członkowskie kryteriów geograficznych, demograficznych, ilościowych czy „jakościowych” przy koncesjonowaniu aptek nie narusza wyrażonej w art. 49 TU zasady swobody przedsiębiorczości (por. wyrok z 1 czerwca 2010 roku w połączonych sprawach C 570/07 i C 571/07, odnoszący się do hiszpańskich przepisów farmaceutycznych, bardzo podobnych do przedstawionego powyżej casusu austriackiego; wyrok z 21 czerwca 2012 roku w sprawie C‑84/11 dotyczący przepisów fińskich; wyrok ETS z 29 września 2011 roku w sprawie C-315/08 Grisoli przeciwko Regione Lombardia, wyrok z 17 grudnia 2010 roku w sprawie C-217/09 czy też ubiegłoroczne orzeczenie ETS-u z dnia 5 grudnia 2013 roku w połączonych sprawach C-159/12 do C-161/12, odnoszące się do włoskich przepisów regulujących funkcjonowania aptek). W tym miejscu i niejako na marginesie należy dodać, że skarżąca w październiku 2013 roku Polskę do Komisji Europejskiej Konfederacja „Lewiatan” w swojej skardze całkowicie pominęła wymienione powyżej orzecznictwo Trybunału w Luksemburgu dotyczące prowadzenia aptek, chociaż kwestionowała ona właśnie przepis art. 94a ustawy - Prawo farmaceutyczne, który przecież wprost odnosi się do funkcjonowania aptek. Daje to wyobrażenie o intencjach twórców skargi.

       Polska, funkcjonująca w filozofii gospodarki wolnorynkowej i jej implementacji do obszaru systemu ochrony zdrowia publicznego, jako kraj ponosi z tytułu takiego wyboru ogromne straty. Trzeba mieć na uwadze to, że przez takie działanie państwo samo ubezwłasnowolnia się w zakresie kontroli nad obrotem produktami leczniczymi. Sytuacja prawna rynku aptecznego na dzień dzisiejszy wygląda bowiem tak, że mamy zbyt słabo egzekwowany przepis oddzielający hurt od detalu, przez co tracimy kontrolę nad podmiotami zajmującymi się tym obrotem. Zawarty w art. 99 ustawy - Prawo farmaceutyczne przepis antykoncentracyjne jest skomplikowany i w praktyce niestosowany przez organy nadzoru farmaceutycznego w procesie wydawania zezwolenia aptekom. Ten aspekt sprawił, że wbrew deklaracjom i wcześniejszym intencjom rynek aptekarski, faktycznie został zmonopolizowany po 2001 roku. Pochodną tego jest szerokie naruszenie zasady równości, w tym – równego traktowania podmiotów prowadzących apteki, pomimo że prawo takie gwarantuje każdemu przedsiębiorcy aptecznemu nie tylko ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1), ale przede wszystkim Konstytucja RP (art. 32 ust. 1). Ta nierówność znajduje swój finał w różnorodności cen (w hurcie i w detalu) oraz uniemożliwia pacjentom dostępu do pełnej gamy produktów leczniczych zarejestrowanych na terenie RP.

       Porządkowanie rynku aptek nie jest zatem „fanaberią” farmaceutów, lecz koniecznością. To, że de lege lata nie mamy na wzór niemiecki czy fiński obowiązującej zasady „apteka dla aptekarza” jest przejawem błędnego wyboru koncepcji ze strony ustawodawcy, ale również brakiem świadomości o tym, że produkty lecznicze nie są i nigdy nie będą zwykłym towarem rynkowym, na co farmaceuci zwracają uwagę od lat. Odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwa nie ciąży tylko na barkach kolejnych ministrów zdrowia; ciąży przede wszystkim na pracownikach medycznych, w tym na farmaceutach, ludziach specjalnie do tego przygotowywanych i wyszkolonych przez lata nauki i praktyki. W miejscu ich pracy – w aptekach – wymagane są wysokie standardy jakości (nie tylko w odniesieniu do lokalu apteki, ale i personelu. Nie bez znaczenia są również uwarunkowania etyczne i zawodowe). W realiach wolnego rynku – a więc żywiołowego wydawania kolejnych zezwoleń aptecznych – nie można osiągnąć wymagań stawianych przez założenia polityki zdrowotnej, prawo farmaceutyczne i etykę aptekarską. Zrozumiały to już dawno temu bogate i uporządkowane kraje tzw. starej Unii, które jako normę stosują zasady demografii i geografii, czemu hołduje w zacytowanych powyżej orzeczeniach ETS (pomimo faktu, że sąd ten na co dzień wyrokuje bardzo liberalnie, ukracając najdrobniejsze nawet próby ochrony własnego rynku przez państwa członkowskie). Pauperyzacja aptek, będąca m.in. skutkiem ich nadmiernej ilości sprawia, że nie są one w tanie wypełnić właściwych im zadań w sektorze zdrowotnym wobec społeczeństwa. W naszym kraju deprecjonowany jest zawód farmaceuty, który – dla odmiany – w odbiorze społecznym mieszkańców zachodniej Europy budzi podziw i szacunek.

       Cytowane powyżej wyroki ETS odnoszące się do spraw farmaceutycznych powinny być dobrze znane decydentom, do czego w tym miejscu i korzystając z okazji zachęcamy. Stanowisko farmaceutów w omawianych kwestiach nie musi być popierane wyrokami, które orzekane są sądy unijne. Niemniej jednak orzeczenia te mają swoje głębokie uzasadnienie aksjologiczne, są racjonalne i poparte doświadczeniami polityki zdrowotnej państw zachodnich z ostatnich kilkudziesięciu lat. I bez nich jednak wiemy, że w każdym elemencie systemu gospodarki produktami leczniczymi wymagana jest precyzyjna organizacja oparta na planowaniu i obwarowaniu licznymi ograniczeniami oraz właściwą regulacją. Bez niej szereg wyrosłych na rynku farmaceutycznym patologii, związanych z jego rozregulowaniem, nie zostanie zlikwidowanych. A podjęte w tym kierunku działania, wdrożone tzw. ustawą refundacyjną, pozostaną jedynie półśrodkami, sprawią, że efektywna, a przede wszystkim racjonalna polityka w obszarze zdrowia publicznego, pozostanie na etapie założeń czy niedoścignioną mrzonką. Co najważniejsze jednak, najbardziej ucierpią z tego powodu pacjenci, a w szerszej perspektywie – społeczeństwo.

    mgr Piotr Sędłak, aplikant radcowski
    dr n. farm. Tadeusz Bąbelek
    dr n. farm. Grzegorz Pakulski
     

    Fot. Fotolia.pl

     

  • Farmacja na świecie.  ( 33 pozycji )

       Dzięki zachowanym zwojom papirusów, rysunkom zdobiącym wiele odkopanych przedmiotów oraz zwyczajowi balsamowania zwłok możemy dowiedzieć się jak wyglądało leczenie chorych w jednej z najstarszych cywilizacji.
     
       Właściwą historię Egiptu poprzedziły dziesiątki tysięcy lat prehistorii. Już od VII tysiąclecia p.n.e. zarysowały się główne cechy tego, co obecnie nazywamy cywilizacją i kulturą egipską. Od roku 3100 p.n.e. zjednoczonym państwem rządził faraon, władca Dolnego i Górnego Egiptu. W tym okresie powstało także pismo, co miało ogromne konsekwencje dla wkroczenia tego kraju do historii. Dopiero jednak około roku 2700 p.n.e., w okresie panowania faraona Dżosera, założyciela stolicy w Memfis, rozpoczął się okres potęgi i wszechstronnego rozwoju. Znalazło to wyraz w imponującym zespole piramidy schodkowej w Sakkarze, uważanej za jeden z najstarszych zabytków zarówno w Egipcie jak i na świecie. Zespół tej piramidy jest dziełem Imhotepa (imię to oznacza „dający zadowolenie”), który sprawował funkcję wezyra u faraona Dżosera. Imhotep był w jednej osobie zarówno utalentowanym architektem jak i medykiem. Był tak wybitnym lekarzem władcy i jego otoczenia, że pochowano go w piramidzie w okolicy Sakkary. Tę niezwykłą postać, po upływie wieków, wyniesiono pod niebiosa. Początkowo czczony był jako półbóg, a w wieku VII p.n.e. awansował do roli wielkiego boga Egiptu. W późniejszych czasach Grecy rozpoznawali w nim swego Asklepiosa, a dla Rzymian był mitycznym Eskulapem. Imhotep upamiętnił się dla potomnych jako autor nowoczesnych ksiąg medycznych o olbrzymim znaczeniu.

       Starożytni Egipcjanie wierzyli, że sztukę leczenia wymyślili bogowie. I to bynajmniej nie po to aby ulżyć w cierpieniu swoim wyznawcom. Wymyślili ją, ponieważ sami bardzo tego potrzebowali. Egipskim bogom niezwykle często zdarzało się chorować, odnosić rany, a nawet umierać. Bogiem, który nauczył ludzi sztuki leczenia był Toth - pan wiedzy wszelakiej. Jemu to właśnie poświęcony był święty ptak Ibis. Oprócz niego modlono się także do Apisa, Ptaha, Izydy oraz Sachmet (lekarze nosili tytuł "kapłanów bogini Sachmet"). W przypadku choroby również władcy odwoływali się do mocy nadprzyrodzonych, np. faraon Amenhotep III, gdy zachorował, poprosił władcę Babilonii o przesłanie do Egiptu posągu bogini Isztar.
     
     
    Egipscy lekarze
     
     
       Cały sztab demonów dbał o to, aby starożytnym lekarzom nie zabrakło pracy. Wiara w ozdrowieńczą moc bogów skłaniała ludzi do odwiedzania świątyń oraz szukania pomocy u kapłanów. Natomiast konkretne dolegliwości zmuszały do korzystania z porad lekarzy. Medycy kształcili się w przyświątynnych domach - tzw. "domach życia", będących swoistymi centrami naukowo-dydaktycznymi. Najbardziej znane szkoły działały w Heliopolis, Tebach, Memfis i Sais (tu kształciły się kapłanki - akuszerki). Nauka polegała przede wszystkim na zgłębianiu 42 „świętych ksiąg” (zwanych hermetycznymi). Ostatnie 6 z nich zawierało wiadomości z medycyny. Po zakończeniu nauki adepci składali przysięgę, której sens od współczesnej przysięgi Hipokratesa różni się tylko imionami wzywanych bogów. W "domach życia" prowadzono także oddziały porodowe, ambulatoria, oddziały medycyny paliatywnej oraz hospicja. Armia posiadała szpitale polowe oraz własnych sanitariuszy i lekarzy (ich symbolem był skorpion - symbol Izydy). Egipcjanie prowadzili także ogrody botaniczne w których hodowano rośliny lecznicze.

       Lekarze egipscy byli dobrymi praktykami, a zawód ten był bardzo rozpowszechniony. Grecki podróżnik, Herodot z Halikarnasu napisał, że wśród egipskich medyków istniała ścisła specjalizacja. Byli więc lekarze od oczu, od głowy, od zębów, od brzucha itd. W razie problemów ze zdrowiem, chory mógł zwrócić się o pomoc do sunu - specjalisty po szkole medycznej, nab – kapłana leczącego modlitwami lub sau - znachora czy czarownika leczącego magią.

       Lekarze byli opłacani przez państwo i zorganizowani w hierarchiczną strukturę. Lekarz egipski mógł odmówić leczenia przypadków uznanych przez niego za beznadziejne. Badanie było bardzo drobiazgowe, obejmowało także szeroki wywiad o chorym i jego rodzinie.
     
     
    Profilaktyka
     
     
       Starożytni mieszkańcy Egiptu uważali powszechnie, że choroba może przyjść za sprawą nieprawidłowego jedzenia, a przyczynę wszelkich objawów chorobowych upatrywano w niestrawności. Zazwyczaj jedzono chleb, dużo jarzyn i owoców, ryby i mięso (oprócz wieprzowiny). Dużo poszczono. Egipcjanie leczyli się środkami przeczyszczającymi i powodującymi wymioty. Raz na miesiąc oczyszczali się przez trzy kolejne dni, a jedną z metod przeczyszczających była lewatywa. Ogromną wagę przywiązywano również do higieny osobistej. Egipcjanin kąpał się codziennie oraz mył ręce przed każdym posiłkiem. Obowiązywał zakaz wychodzenia z domu po zmroku w pierwszych tygodniach po wylewie Nilu (ze względu na możliwość ukąszenia przez malaryczne komary). Wierzono też w moc kadzidła jako środka odstraszającego choroby. Oprócz tych racjonalnych sposobów, chwytano się także tych magicznych. Najczęściej noszono amulety, wśród nich bardzo popularne były święte skarabeusze, tzw. krzyże Egiptu oraz węzły Izydy. Przypadłości natury duchowej, do których zaliczano epilepsję, histerię oraz choroby nerwowe, będące według Egipcjan karą za grzechy czy też złośliwością bogów, leczono za pomocą tzw. snu sakralnego. Nie był to sen zwykły lecz somnambuliczny, tak głęboki, że człowiek miał wizje, częstokroć dotyczące wyzdrowienia.
     
     
    Aleksandria
     
     
       Największym centrum naukowym w starożytnym Egipcie była Aleksandria, miasto założone w 331 roku p.n.e. przez Aleksandra Wielkiego. Była ona w okresie hellenistycznym również znaczącym centrum medycznym. Symbolem aleksandryjskiej szkoły medycznej były nazwiska Herofilosa i Erasistratosa. Herofilos, który z pochodzenia był Grekiem, założył szkołę medyczną w aleksandryjskim Muzejonie. Rozwinął nauki Hipokratesa w oparciu o anatomię. Jako pierwszy swe wnioski o budowie ciała opierał na przeprowadzanych przez siebie sekcjach zwłok. Od niego pochodzą opisy oka, mózgu, narządów płciowych. Jako pierwszy zaobserwował, że tętnice nie zawierają powietrza tylko krew. Opisał budowę przewodu pokarmowego i podał pierwszy opis części jelita cienkiego, którą nazwał dwunastnicą, ponieważ długość jej określił na 12 poprzecznych szerokości palca. Nazwa ta dotrwała do naszych czasów. Wprowadził też recepty z dużą ilością składników, zwłaszcza pochodzących z dalekiego wschodu. Jego dzieła zaginęły, znane są głównie z cytatów z prac Galena.

       Erasistratos, również Grek z pochodzenia, był współzałożycielem szkoły medycznej w aleksandryjskim Muzejonie. Wniósł istotny wkład w poznanie anatomii człowieka, gdyż dowiódł istnienia węzłów chłonnych i zjawiska krążenia krwi, dał pierwszy opis anatomii serca, wyróżnił nerwy czuciowe i ruchowe. Zapisał się jako prekursor badań eksperymentalnych na zwierzętach. Był zwolennikiem leczenia dietą, gimnastyką, kąpielami i okładami. Napisał szereg dzieł, które jednak zaginęły.

       Aleksandria swój wspaniały rozwój jako ośrodek naukowy zawdzięcza głównie bibliotece, która była największą książnicą świata starożytnego. Założona została przez macedońskiego króla Egiptu - Ptolemeusza I Sotera (około roku 300 p.n.e.).

       Dzieło założyciela kontynuowali jego następcy, co przyczyniło się do zgromadzenia znaczących zbiorów. Doszło nawet do tego, że każdy kto wjeżdżał do Aleksandrii z jakąś księgą, musiał ją zostawić w depozycie biblioteki, a odebrać ją mógł dopiero po jej skopiowaniu. Biblioteka ucierpiała podczas inwazji Cezara na Egipt, ale ówczesna królowa – Kleopatra – uzyskała tytułem rekompensaty około 200 tysięcy woluminów z biblioteki w Pergamonie.

       Nowa biblioteka aleksandryjska, zwana Bibliotheca Alexandrina, została uruchomiona w roku 2002. W olbrzymim kompleksie, oprócz biblioteki, znajdują się hale wystawowe, muzea, planetarium, galerie sztuki oraz centrum konferencyjne. Fasada centralnego budynku to stroma, szeroka krzywizna z szarego granitu. Większą część wnętrza głównego budynku zajmuje otwarta, wielopoziomowa czytelnia. Cztery najniższe kondygnacje znajdują się pod ziemią i są przystosowane do przechowywania 8 milionów woluminów. Na ulicach wokół kompleksu biblioteki panuje do późnego wieczora ożywiony ruch, głównie studiującej na tutejszych uczelniach młodzieży. Na uniwersytecie aleksandryjskim fakultet farmaceutyczny uruchomiono już w połowie XIX wieku i jest on jednym z najstarszych w Egipcie. Obecnie w kraju tym istnieje ponad 20 szkół kształcących farmaceutów, a rocznie podejmuje naukę kilkanaście tysięcy studentów, w tym znacznie więcej kobiet niż mężczyzn. Ocenia się, że w Egipcie pracuje blisko 150 tysięcy farmaceutów, z czego około 70% w aptekach.
     
     
    Papirusy medyczno - farmaceutyczne
     
     
       Przez wieki jedynymi źródłami dostarczającymi informacji na temat starożytnego Egiptu i jego medycyny były zapiski, sporządzone około roku 450 p.n.e. przez greckiego podróżnika Herodota. Liczne egipskie teksty oraz inskrypcje na ścianach piramid i grobowców pozostawały nie rozszyfrowane do roku 1822. Odczytanie tych tekstów było dlatego tak trudne, gdyż jak się okazało, w starożytnym Egipcie używano trzy rodzaje pisma: hieroglificzne, hieratyczne i demotyczne.
        
        Informacji o farmacji i medycynie egipskiej dostarczają nam głównie papirusy, które zachowały się z tamtych czasów. Papirusy wytwarzano z włókien łodyg wodnej rośliny Cyperus papyrus (syn. Papyrus antiquorum). Na owych papirusach zapisywano wszystko, co było potrzebne do rządzenia rozległym państwem, ale przedstawiano też zagadnienia medyczne, różne leki i sposoby ich przyrządzania. Najwięcej wiadomości dostarczył nam dokument nazwany papirusem Ebersa. Nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego egiptologa Georga Ebersa, który w roku 1873 zakupił papirusowy zwój od pewnego Araba. Sprzedający twierdził, ze znalazł go między nogami mumii w Tebach. Po zbadaniu okazało się, że papirus ten pochodzi z około 1550 r. p.n.e., ale jego fragmenty są odpisem z o wiele starszych źródeł. Papirus ma postać zwoju długości ponad 20 metrów, zawiera 108 rozdziałów z których każdy składa się z 20-22 wierszy. Po odczytaniu zapisu (napisany jest pismem hieratycznym) stał się najważniejszym dokumentem staroegipskiej medycyny. Zawiera informacje z zakresu chorób wewnętrznych, chirurgii, stosowania minerałów i licznych roślin leczniczych. Zaopatrzony jest w spis treści i komentarze, zawiera jednak szereg nieznanych nam określeń, najprawdopodobniej fachowych terminów medycznych. Wymieniono w nim około 700 lekarstw, w tym wiele roślinnych jak jałowiec, siemię lniane, koper, kminek, czosnek, liście senesu, tymianek, jaskółcze ziele, pięciornik, kozieradkę, mak, korzeń mandragory, lulek egipski, nasiona bielunia.  Podano też ponad 800 sposobów ich przyrządzania i podawanych chorym w postaci pigułek, czopków, maści, kropli, kadzideł czy kąpieli. Wiele z nich aplikowano doodbytniczo, inne rozpuszczano w wodzie, mleku, piwie czy winie. W celu zmniejszenia bólu używano przetworów maku oraz substancji spokrewnionych z mandragorą, m.in. atropiny i skopolaminy. Na odwrocie papirusu zawarte są notatki kalendarzowe, pozwalające ustalić przybliżoną datę jego powstania. Powszechnie uważa się, że autorem rozdziału „chirurgicznego" jest sam Imhotep.
     

       Papirus Smith'a, długości prawie 5 metrów, został napisany około roku 1700 p.n.e., ale jest oparty na tekstach sięgających do 3200 r. p.n.e. Uważany jest za pierwszy dokument medyczny w historii ludzkości, a jego autorstwo w dużej części przypisuje się Imhotepowi. Papirus zyskał swój desygnat od nazwiska amerykańskiego egiptologa Edwin'a Smith'a, który w 1862 roku kupił go w Luksorze od handlarza Mustafa Aga. Papirus został odczytany dopiero w roku 1920. Zawiera m.in. opisy 48 chorób, sposoby nastawiania i unieruchamiania złamań, zwalczania infekcji i gorączki. Już wtedy wiedziano, że uszkodzenie głowy może spowodować paraliż członków lub niemożliwość mówienia. Jest w nim też wzmianka o obserwacji akcji serca i liczeniu tętna.
     
     

       Papirus berliński pochodzi z roku 1350 p.n.e., ma 279 wierszy. Znaleziony został w Sakkarze przez Heinricha Brugscha. Zwój zawiera 80 przepisów gotowych recept, ale jest bardzo trudny do odczytania i część tekstu pozostaje nieznana.
     
     

       Papirus Hearsta, znaleziony w r. 1899 w górnym Egipcie, pochodzi prawdopodobnie z XII-XI wieku p.n.e. i zawiera liczne recepty i ich zastosowanie, m.in. receptę leku, który bóg Ra sam dla siebie stworzył. Występują w nim także odpisy ze „świętych ksiąg”.
     
     

       Papirus z Kahun, pochodzący z r. 2250 p.n.e., jest podręcznikiem ginekologii. Opisano w nim miesiączkowanie i jego zaburzenia, występowanie guzów, stanów zapalnych narządów rodnych i sutków. Podpowiadano jak postępować w wypadku poprzecznego ułożenia płodu. Podano jak wykonać narzędzia potrzebne przy porodzie. Opisano również rewelacyjny a jednocześnie bardzo prosty test na określanie płci dziecka, które ma urodzić kobieta: należy codziennie oddawać mocz na ziarna pszenicy i jęczmienia. Jeżeli najpierw zacznie kiełkować pszenica, to urodzi się chłopczyk, jeżeli jęczmień, to dziewczynka. Prawdziwość tego testu potwierdzono w roku 1939. Cała tajemnica polega na produkowaniu przez płód różnego rodzaju gonadotropiny, w zależności od płci.
     
     
     
    Tradycyjna i współczesna farmacja egipska
     
     
       Słowo „farmacja” wywodzi się od staroegipskiego "Ph-Ar-Maki" oznaczającego tego, „kto zapewnia bezpieczeństwo”. Słowo to było używane jako jedno z imion boga Tota, który według mitologii staroegipskiej, nauczył ludzi sztuki leczenia.

       Jeśli chodzi o lekarstwa, to oprócz osobliwych specyfików w rodzaju: brud spod paznokci, tłuszcz hipopotama, mleko kobiety, która powiła syna, dziecięcy mocz – używano głownie leków roślinnych, np. cebuli i czosnku. Lekarstwa wykonywano z dużą precyzją, przede wszystkim z ziół, minerałów i tkanek zwierzęcych. Znano również środki znieczulające na przykład marmur w postaci pudru zmieszanego z octem. Analiza egipskich praktyk medycznych wykazała, że wiele stosowanych wówczas lekarstw i zabiegów miało racjonalne podstawy i było skuteczne. Co więcej, wiele tych metod było stosowanych jeszcze w XX wieku. Uważa się, że Egipcjanie znali i wykorzystywali jedną trzecią wszystkich leków jakie znamy współcześnie.

       Także obecnie w wielu środowiskach, zwłaszcza na prowincji, wciąż są żywe archaiczne bądź graniczące z zabobonami poglądy na temat leczenia. Wprawdzie magia należy już do rzadkości, jednak dużym powodzeniem cieszy się ziołolecznictwo. Ludzie ze społecznych nizin nie poszukują porady lekarza ani nie odwiedzają współczesnych aptek, gdyż mają zaufanie do uzdrowicieli. Wolą poddawać się uświęconym tradycją rytuałom, choćby takim, które mają na celu wygnanie z ich ciała demonów.

       Postępująca urbanizacja kraju znacznie zwiększyła liczbę ludności zamieszkującej w miastach. Wraz z tym rozwija się infrastruktura zdrowotna, w tym liczne placówki podstawowej opieki medycznej oraz apteki, które dostępne już są dla 95% ludności.

       W Egipcie funkcjonuje ponad 60 tysięcy aptek. Standardy obsługi i zasady dystrybucji leków nie odbiegają od europejskich gdyż placówki te są prowadzone przez wykształconych współcześnie farmaceutów. Aptekę łatwo znaleźć po szyldzie zapisanym alfabetem łacińskim „Pharmacie” oraz kielichu z owijającym się wokół niego wężem Asklepiosa.

       Wśród krajów Środkowego Wschodu egipski rynek farmaceutyczny jest największy. Jego roczna wartość znacznie przekroczyła poziom 2 mld dolarów, a wzrost kształtuje się w granicach 5%. Obecnie główne problemy sektora farmaceutycznego to wprowadzeniu regulacji prawnych, zgodnych z międzynarodowymi standardami w zakresie ochrony praw intelektualnych oraz stworzenie klarownego systemu refundacji leków. Rynkiem tym coraz bardziej interesuje się też kapitał zagraniczny.

    dr n. przyr., mgr farm. Karol Adamkowski

    Piśmiennictwo
    1. Brandt-Rauf P.W. : History of occupational medicine: relevance of Imhotep and the Edwin Smith papyrus. Br.J.Industr.Med. 1987, 44, 68.
    2. Cotterell A. Cywilizacje Starożytne. Wyd. Łódzkie, 1990.
    3. Dzierżanowski R. Słownik chronologiczny dziejów medycyny i farmacji. PZWL, Warszawa, 1983.
    4. Fakhry A., Piramidy. Warszawa, 1963.
    5. Fink-Finowicki C. Zarys historii i propedeutyki farmacji. PZWL, Warszawa, 1985.
    6. Michałowski K., Piramidy i mastaby. Warszawa, 1972.
    7. White J.E.M., Starożytny Egipt. Wrocław, 1976.
     
  • Galeria.  ( 26 pozycji )

    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA

    - FOTORELACJA

     
     
     
     
    FOTORELACJA Z III ŻEGLARSKICH
     
    MISTRZOSTW POLSKI APTEKARZY
     
     
     
     
  • Manuał aptekarski.  ( 222 pozycji )

        Lęk społeczny jest obecnie uważany za jeden z najczęściej występujących problemów psychiatrycznych. Szacuje się, że może dotyczyć ok 7% populacji, co plasuje go na trzecim miejscu wśród najczęstszych problemów dotyczących zdrowia psychicznego, tuż za alkoholizmem i depresją. W zespole lęku społecznego, lęk pojawia się w różnych sytuacjach dotyczących funkcjonowania społecznego. Często utrudnia prowadzenie normalnego życia, zdobycie odpowiedniego wykształcenia czy pracy, ponadto może uniemożliwiać zawarcie znajomości, przyjaźni, pomimo wyraźnej potrzeby ich posiadania. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do „zniszczenia sobie życia”. Zmagając się z lękiem społecznym nie musimy być skazani na niepowodzenie. Stosując odpowiednią psychoterapię, trening umiejętności czy farmakoterapię jesteśmy w stanie go w pełni pokonać.
     
     
     
     
       Depresja to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Jest ona stanem charakteryzującym się długotrwale obniżonym nastrojem, któremu towarzyszy szereg innych objawów psychicznych i somatycznych. Mimo wielu lat prowadzenia intensywnych badań, depresja nadal pozostaje istotnym problemem zarówno klinicznym, jak i społecznym. Choroba ta dotyka osoby w różnym wieku, od niemowlęcego po podeszły. Według okresu występowania zaburzeń depresję możemy podzielić na dziecięcą, młodzieńczą, wieku średniego i wieku podeszłego. 
     
     

     
     
       Kocimiętka jak sama nazwa sugeruje najczęściej, kojarzy nam się z naszymi małymi kotkami, które szczególnie upodobały sobie tę roślinę ze względu na jej zapach. Najczęściej preparaty zawierające ten surowiec spotkać możemy w sklepach zoologicznych. Nie wszyscy wiedzą, że substancja ta posiada również wielowiekową tradycję w zastosowaniu w wielu dolegliwościach u ludzi, głównie w leczeniu gorączki, lęku i dolegliwości żołądkowo-jelitowych. 
     
     
     
  • Wszechnica aptekarska.  ( 105 pozycji )
     
     

       Neomycyna - antybiotyk z grupy aminoglikozydów jest substancją powszechnie wykorzystywaną w recepturze aptecznej. Chyba pierwsze skojarzenie, które nasuwa się większości farmaceutów po usłyszeniu słowa „aminoglikozydy” brzmi „ototoksyczność”. Dlatego przyznać musimy, że poza zagadnieniami stricte związanymi z recepturą tego antybiotyku, szukaliśmy odpowiedzi na pytanie: czy lek o działaniu ototoksycznym może być  bezpiecznie aplikowany miejscowo, a szczególnie w kroplach do uszu?  Biorąc więc pod uwagę siłę działania, toksyczność i poważne działania niepożądane neomycyny jej powszechne stosowanie w recepturze może wydawać się nieco kontrowersyjne. Jednak przy ordynowaniu i aplikowaniu leku lege artis neomycyna okazuje się być znakomitym środkiem na bakteryjne schorzenia skóry, oczu czy uszu. Na barkach farmaceuty spoczywa odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie leku, dlatego w tym artykule poruszymy aspekty związane z recepturą, właściwościami oraz działaniem neomycyny.
     
     
     

       Napoje energetyzujące (energy drinki, ED, stymulanty, energizery, energetyki, stymulant drink, NE) zaliczane są do tzw. napojów funkcjonalnych, czyli żywności, która z definicji poza rolą odżywczą powinna cechować się pozytywnym wpływem na zdrowie, sprawność umysłową i fizyczną. Ludzie poszukiwali stymulatorów energetycznych od wieków. Prekolumbijscy Amerykanie w celach pobudzenia, podczas rytuału oczyszczenia przed ceremoniami religijnymi czy też wyprawą na wojnę spożywali napary z liści i kory ostrokrzewu (Ilex paraguariensis). Afrykanie przeżuwali nasiona kola w celach wzmocnienia organizmu, by zniwelować zmęczenie fizyczne. Na całym świecie powszechne było spożywanie naparów z kawy i herbaty. W późniejszym czasie najpopularniejszym, dającym energię napojem stała się cola, pierwotnie zawierająca kofeinę (pochodzącą z nasion Cola nitida) i inny stymulant – kokainę. Dopiero w 1903 roku zabroniono stosowania drugiej z tych substancji do produkcji popularnej do dziś Coca-Coli.
     
     
  • Przegląd prasy.  ( 19 pozycji )

     

    Poniżej zaprezentowany „Przegląd prasy” został przygotowany na podstawie trzech periodyków  obejmujących swoją tematyką farmację i medycynę szpitalną i ma na celu m.in. zachęcenie farmaceutów szpitalnych i klinicznych (ale nie tylko!) do sięgania po te źródła. Wiele wartościowych tekstów jest dostępnych bezpłatnie również on-line.
     
     
    LEKI WŁASNE PACJENTÓW W SZPITALU
     
     
       Badacze z Danii zajęli się mało zbadanym problemem stosowania w czasie pobytu w szpitalu przez chorych leków przyniesionych przez nich z domu (PODs – patients’ own drugs, co można przetłumaczyć jako leki własne pacjentów). Po pierwsze przeprowadzili analizę częstotliwości z jaką pacjenci korzystają z własnych medykamentów przebywając na oddziale. Po drugie zajęli się kwestią jeszcze istotniejszą, mianowicie zbadali jakość tych leków biorąc pod uwagę ich wygląd, opakowanie, możliwość zidentyfikowania zawartości, zgodność warunków w jakich były przechowywane z zaleceniami producenta oraz datę ważności. Autorzy zwrócili uwagę na istotne wady i zalety umożliwienia pacjentom szpitali korzystania z własnych leków, włączając  w to także preparaty ziołowe i suplementy diety. Problem jest bieżący także w naszym kraju. Apteki szpitalne zaopatrzone są na ogół w ograniczoną receptariuszem szpitalnym liczbę i rodzaj leków. Umożliwiając pacjentom przynoszenie własnych produktów leczniczych do szpitala należy brać pod uwagę nie tylko aspekt ekonomiczny, ale również zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa farmakoterapii.  

    [1] Nielsen TRH, Kruse MG, Andersen SE „The quality and quantity of patients’ own drugs brought to hospital during admission” European Journal of Hospital Pharmacy: Science and Practice, October 2013, Volume 20:297-301, Issue 5

     
    STANDARDY AKREDYTACYJNE W FARMAKOTERAPII
     
     
       Uważa się, że jedną z najskuteczniejszych metod zarządzania jakością dla poprawy bezpieczeństwa pacjentów szpitali jest dostosowanie się tych ostatnich do wypracowanych norm, wytycznych i standardów. Na tym polu jest także dużo pracy dla farmaceutów klinicznych i szpitalnych. W artykule „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” m.in. można zapoznać się z zasadami punktacji standardów akredytacyjnych z zakresu farmakoterapii. Na ich podstawie można się zorientować, w jakim zakresie farmaceuci zatrudnieni w szpitalu mogą brać udział w tworzeniu podstawowych procedur tj. zasady stosowania leków spoza receptariusza szpitalnego, zasady pozyskiwania leków w trybie nagłym czy współpraca w zakresie dokumentowania i raportowania działań niepożądanych.

    [2] mgr Urszula Religioni „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” Farmakoekonomika szpitalna, nr 24/2013

     
    ZAKAŻENIA CLOSTRIDUM DIFFICILE
     
     
        Biegunki poantybiotykowe to jeden z poważniejszych problemów epidemiologicznych w szpitalu. Szczególnie niebezpieczne mogą być endemiczne zakażenia szpitalne o etiologii C. difficile.  Wyzwaniem jest eliminacja ze środowiska endospor, wyjątkowo odpornych na eradykację. Pacjenci, zarówno objawowi jak i nosiciele, ręce personelu oraz środowisko szpitalne stanowią drogi roznoszenia się patogenu. Autorzy tekstu „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” podają i omawiają epidemiologię zakażenia, a także metody jej kontroli w warunkach szpitalnych - zarówno te tradycyjne, jak i nowoczesne.

    [3] Grzegorz Ziółkowski, Barbara Ziółkowska, Mirosława Malara, Beata Ochocka „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” Forum zakażeń 2013;4(4):235-240
     
    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
     
     
  • Sport to zdrowie.  ( 20 pozycji )

       W regatach wzięło udział 18 załóg. Załogi reprezentowały 8 okręgowych izb aptekarskich. Najwięcej załóg tradycyjnie wystawiła Okręgowa Izba Aptekarska w Olsztynie gospodarz regat. OIA w Olsztynie reprezentowało 5 załóg. Cztery załogi reprezentowały Warszawską Izbę Aptekarską. Po dwie załogi wystawiły Krakowska i Śląska oraz Pomorsko-Kujawska Izba Aptekarska oraz po jednej Łódzka, Białostocka oraz Gdańska Izba Aptekarska.
     
     
     
    Aptekarska szkoła pod żaglami
     

       Mija powoli kolejne lato, czyli czas wypoczynku i urlopów. Często jedyny okres, kiedy możemy oddać się swoim pasjom. Zapewne wielu z nas wybiega już jednak myślami w przyszłość. Planujemy kolejne słoneczne dni, odliczamy jesienne i zimowe miesiące do chwili, gdy ponownie zapomnimy o trudach codzienności spędzając czas na łonie przyrody w gronie rodziny i przyjaciół.
     
     
     
     
  • Chwila oddechu.  ( 86 pozycji )

     
  • Barometr PharmaExperta.  ( 75 pozycji )
       Rynek farmaceutyczny w sierpniu br. zanotował sprzedaż na poziomie 2 135 mln PLN. To o 7,1 mln PLN (+0,34%) więcej niż w analogicznym okresie 2013r. Natomiast w porównaniu do lipca 2014r. wartość sprzedaży zmniejszyła się o 176,1 mln PLN (-7,62%). 

       W sierpniu 2014 największy wzrost zanotował segment sprzedaży odręcznej, którego wartość wzrosła o 5,32 mln PLN (+0,63%) względem analogicznego okresu ub. r. Wartość leków pełnopłatnych wzrosła o 2,0 mln PLN (+0,42%). Natomiast wartość leków refundowanych zmniejszyła się o prawie 2,0 mln PLN (-0,25%). Różnicę (+1,8 mln PLN) dopełnia sprzedaż produktów w ramach importu.

       Natomiast w porównaniu do lipca 2014 r. nastąpił znaczny spadek wartości sprzedaży we wszystkich segmentach rynku. Segment leków refundowanych zmniejszył sprzedaż o 80,7 mln PLN (-9,22%), a wartość segmentu leków pełnopłatnych spadła o 44,0 mln PLN (-8,52%). Również segment sprzedaży odręcznej osiągnął niższą sprzedaż względem ubiegłego miesiąca br. Jego wartość spadła 48,1 mln PLN (-5,35%).

       Wyniki za osiem miesięcy bieżącego roku są nadal umiarkowanie optymistyczne, mimo, iż sierpień był najsłabszym miesiącem w tym roku. Sierpień miał również najniższy wzrost względem analogicznego okresu ub. r. Jednakże w porównaniu do analogicznego okresu ub. r. nastąpił wzrost wartości sprzedaży o 354 mln PLN. To o 1,96% lepszy wynik niż przed rokiem.

    Zestawienie wartości sprzedaży
    poszczególnych segmentów rynku farmaceutycznego
    (dane w mln PLN)

    Tabela 1: sierpień 2014 vs sierpień 2013
    *kliknij, aby powiększyć

    Tabela 2: sierpień 2014 vs lipiec 2014
    *kliknij, aby powiększyć
     
     
    Statystyczna apteka
     
      
       W sierpniu 2014r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 152,0 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 4,0 tys. PLN (-2,56%) niż w sierpniu ub. r. Natomiast względem lipca 2014r. wartość sprzedaży spadła o 13,5 tys. PLN (-8,16%). W porównaniu do analogicznego okresu z 2013r. wartość sprzedaży statystycznej apteki zmniejszyła się we wszystkich segmentach: w sprzedaży odręcznej (-2,28%) leków pełnopłatnych (-2,48%) i w segmencie leków refundowanych (-3,13%). Również w porównaniu do lipca br. nastąpił spadek sprzedaży, który objął wszystkie segmenty rynku:  sprzedaży odręcznej (-5,90%), leków pełnopłatnych (-9,05%) i leków refundowanych (-9,75%).
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w sierpniu 2014r. wyniosła 16,42 PLN. W porównaniu do poprzedniego miesiąca średnia cena była niższa o 0,72%, a wobec sierpnia 2013r. wzrosła o 0,29%. Natomiast średnia marża apteczna w sierpniu 2014r. wyniosła 26,65%. To o 0,22 pp więcej niż przed miesiącem. Względem sierpnia 2013r. (28,01%) marża spadła o 1,36 pp.
     
     
    Refundacja a współpłacenie
     
     
       W sierpniu 2014r. poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane wyniósł 27,61%. Wskaźnik ten zwiększył się względem lipca 2014r. o 0,66 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 1,46 pp mniejszy niż w analogicznym miesiącu ubiegłego roku. W sierpniu pacjenci wydali na leki refundowane 219,5 mln PLN, tj. blisko o 16,5 mln PLN mniej niż miesiąc wcześniej i o 12,2 mln PLN mniej niż w sierpniu 2013r.

       W sierpniu pacjenci zapłacili 73,04% z 2 135 mln PLN, stanowiącej całkowitą wartości sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem lipca 2014r. udział ten wzrósł o 0,73 pp, ale wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 111,8 mln PLN. W sierpniu 2014r. pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach blisko 1 600 mln PLN. To o 3,0 mln PLN mniej niż w analogicznym okresie 2013r. Udział pacjentów w zapłacie za leki zmniejszył się w tym okresie o 0,39 pp.

     
    Prognoza wartości sprzedaży leków na rok 2014
     
     
       Na koniec 2014 r. rynek powinien osiągnąć wartość 28,6 mld PLN. To o 3,0% więcej niż wartość rynku za poprzedni rok. Natomiast wartość refundacji na koniec 2014 roku osiągnie poziom ponad 7,6 mld PLN, tj. będzie o 6,2% większa niż w roku 2013.
     
    *kliknij, aby powiększyć

     
    Prognozowane ceny i marże na koniec bieżącego roku
     
     
       Średnia cena leków na koniec roku wyniesie 16,45 PLN, co oznacza, że ceny będą minimalnie niższe (-0,3%) od średniej ceny z ubiegłego roku. Prognozowana wielkość marży na koniec roku wyniesie 27,48%. Będzie ona niższa o 0,4% niż w roku 2013. Za spadek marży będzie odpowiadać segment leków pełnopłatnych oraz produkty w sprzedaży odręcznej. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta w roku 2014 wyniesie 48,41 PLN (+3,8%), jednocześnie liczba pacjentów w aptece będzie mniejsza o 2,9% niż w 2013 roku.

     Piotr Kula
    Prezes PharmaExpert
     
    fot. z archiwum Autora
     
     
  • Nowe rejestracje  ( 247 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
     
     
      
     
     
     
                    
     
     
     
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 116 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )

     

    *kliknij, aby uzyskać szczegóły
     

     

  • Aktualności.  ( 56 pozycji )
    Wystąpienie prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej
    dr. GRZEGORZA KUCHAREWICZA
    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA
    24 września 2014 roku
     

       Szanowni Goście! Koleżanki i Koledzy!

       Po raz jedenasty obchodzimy Ogólnopolski Dzień Aptekarza – święto naszego zawodu, święto wszystkich farmaceutów. To doroczne święto jednoczy nasze środowisko wokół wartości i doświadczeń, które chcemy wspólnie przeżywać i powtarzać. Witam wszystkich, którzy przyjęli zaproszenie na dzisiejszą uroczystość. Witam serdecznie naszych szanownych gości, wśród których jest wielu przyjaciół polskich farmaceutów. Wasza obecność jest wyrazem uznania dla roli farmaceuty i apteki w systemie ochrony zdrowia. Szczególnie gorąco pragnę przywitać aptekarzy, zwłaszcza tych, którzy dzisiaj odbiorą odznaczenia państwowe nadane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, odznaki honorowe Ministra Zdrowia „Za zasługi dla ochrony zdrowia” oraz Medale im. prof. Bronisława Koskowskiego - najwyższe wyróżnienie samorządowe, przyznawane za zasługi dla polskiego aptekarstwa.
     
     
     
     
     
     
     Warszawa, 1 października 2014 r.

        
      
     
     
     Pani EWA KOPACZ
        Prezes Rady Ministrów
        Rzeczypospolitej Polskiej


    APEL
    DO PREZESA RADY MINISTRÓW W SPRAWIE RATOWANIA
    NIEZALEŻNYCH APTEK I HURTOWNI FARMACEUTYCZNYCH


       W imieniu samorządu aptekarskiego oraz wszystkich polskich farmaceutów apeluję do Pani Premier o podjęcie decyzji ratujących niezależne apteki prowadzone przez polskich farmaceutów.
     

     
cookies.jpg
Dzień Aptekarza
SPONSORZY GŁÓWNI
SPONSORZY
PATRONAT MEDIALNY
dza2014pm.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg
side effects of naltrexone low dose ciplox india pharmacy order cialis professional from mexico without prescription generic prazosin us long term side effects of salvent side effects of reglan to increase milk supply actos without a script low price cod amitriptyline usa diprosone to buy in the usa without a prescription dutas free shipping tramadol no prescription online what is allegra allergy for legal buy paroxetine online canada proventil for sale online revista veja online br flonase nasal spray cost order aricept online no presctiption fast casodex deleviery clonidine fast canada can minocycline cause weight gain which uk site to buy nymphomax buy meclizine with a mastercard duetact rx buy purinethol online usa metronidazole drug canadian pharmacy revatio 20 mg. sildenafil to buy himcocid how to use floxin otic cheapest place to buy kytril pamelor dose pack no prescription can we trust fluconazol online vasotec online order order periactin without prescription motilium tablets us online mexican pharmacy no prescription caverta cardura buy australia buy acai in australia missed dose of zoloft effects januvia lawsuit canada suhagra store where to buy pyridium otc 2mg canada cheap abilify online extacy pill identifier uk tamsulozin canada online no prescription kelnor for sale australia purchase prednisone lowest price order tadapox without rx uk pharmacies online that sell arava online pharmacy uk amoxiline prescription maxalt mlt canadian pharmacy online cialis soft astrazeneca seroquel 25mg tablets almetec in croatia rheuma online arava dilantin australia companies only what is the generic form of nexium is meloxicam enolat a prescription drug canada buy proscar without prescription current price prandin how to get off prednisone weight serophene australia price synthroid generic mexico pill rx health alti doxycycline products where to buy diarex in canada safely bromocriptine dopamine prolactin omeprazole over the counter augmentin indications usage ortho tri cyclen weight gain hydrochlorothiazide buy online australia discount lamictal from usa buy olanzapine tablets buy glucofage greece use of digoxin in australia provera dose pack no prescription buy keppra boots pharmacy buy depakine chrono online in the united states without a prescription buy proscar perth australia buy kytril in australia albenza doctors online elavil and zoloft combination buy tablets usa kamagra 100mg purchase doxi 1 in usa buy trial erection packs 3 tablets us tizanidina uk no prescription rumalaya delivery london lexapro mg tablets femara no rx cheapest cleocin in the uk valtrex reviews side effects delivery cod cheap antivert when did generic skelaxin become available low allies hydrochlorothiazide mg canada donde comprar baclofen en colombia genuine tadalis sx best price is astelin a prescription drug purchase pamelor how much is carvedilolo tablets what is diclofenac sodium 50mg used for ivenox uk next day delivery fastest erythromycin uk delivery elocon canadian online buy medrol perth australia do you need rx sertralina can you get pregnant while taking nitrofurantoin lookig cialis buy effexor xr overseas buy cheap purim pills where purchase phenergan where can i buy metronidazole mg where to buy cheap generic valtrex purchase metoclopramide on line in mexico methotrexate shortage pills buy generic amoxicillin no prescription benicar side effects anxiety how to get triamterene in australia celadrin mg canadian rx adalat medication information zyrtec weight gain depression medazole next day compazine side effects elderly janumet side effects long term use ordering glucotrol xl pharmacy discount buying chloromycetin using paypal female cialis order in the us celadrin express canada how many sominex to take seroquel drugs canada comprar retino a cream 0 05 original en madrid confido over the counter india buy misoprost mg online for micronase purchase cytoxan pharmacy coupons voltaren diovan manufacturer genuine rumalaya forte best price online sale of tinidazole costco pharmacy coumadin price gasex cheap ordering viagra super active here in canada voltaren for sale 100mg demadex with no subscription where to buy cheap generic topamax maximum voltaren dose lansoprazol generic usa cost comparison paxil cr mg is it safe to order metoclopramide cheap lotensin pills prednisone pas cher how to buy zantac in london diamox with no subscription buy abilify 30 mg bipolar apo azithromycin alcohol etabus dosage instructions dramamine clothing discount delta cortef with no subscription cheap lasix 40 mg estrace online mexico ordering trazodone mexico cheap levitra 20mg tablets where to buy estrofem with echeck buy combivent in usa buy accutane cheap isotretinoin 10mg buy desyrel dividose pill rx health oxybutyninum products how long does promethazine with codeine take to work levitra super active with no subscription diltiazem sent to spain misoprost online usa buy zestril online from uk low cost yagara flomax from india buy shoes online usa ship to australia can you buy lotrisone doctor prescription buy keppra 100 celexa india pharmacy asacol drug in uk pharmacy is generic cialis super active available in usa mentax buy online india midamor dosage recommended vermox tablets for kids haldol dosage instructions flomax 0.4mg cap find tadacip in florida online pharmacy retin a ge tinidazolum mg usa calcium carbonate max dose aldactone how to buy non prescription skelaxin pharmacy propecia by mail order generic ortho tri cyclen lo weight gain buy proscar from mexico online prograf india how often to use flovent inhaler pariet e pillola contraccettiva liquidex casodex to buy from europe betapace lawsuit canada can get propecia over counter order allie online buy serevent singapore cialis discount code without script asthma advair diskus liv 52 pricing buy quibron t pills online over the counter substitute for bactroban buy atorlip 10 boots tegretol buy online mexico non prescription retin a 0,025 aciphex in india online pharmacy rythmol viagra sublingual pharmacies billig arjuna online kaufen metformin where to buy in canada best price asacol promethazine dm generic online ranitidine india prometrium tablets uses ally diet online buy ondansetrona greece retail cost of flovent watch live cricket online ind vs pak where to buy advair with visa where can i buy fucidin cream hydrochlorothiazide canada buy celebrex greece prescription clomid side effects serpina buy online ireland the best herbal viagra buy effexor xr astrailia asacol brand positioning lipitor medicine for purchase rogaine 2 on line in australia buy zetia perth australia cheap anastrozolo sale uk what is detrol where to buy micronase online without rx diclofenac gel dosage recommended furosemide with no subscription over the counter fertility drugs for men cheap coumadin 40 mg generic suprax switzerland serophene online cheap l thyroxine next day what is nolvadex pct canadian pharmacy no prescription klonopin kamagra 100mg tablets london what does robaxin 750 look like where to order clomid for pct levitra super active order online buy rhinocort using paypal purchase combivent on line in canada dilantin capsules open order stieva a without rx buy zitromax online no prescription us buy metformin pills in the mexico ovral l buy no prescription nootropil by mail order tizanidina birth control online canada how to order sildenafil citrate order robaxin from best site to buy lansoprazol buy cheap ranitidine using pay pal fluconazol from uk cheap rx7 mods buy fasigyne tablets us can you get a rash from taking bactrim nootropil generic equivalent elocon fast canada what is the medication trazodone used for can you buy daruharidra prescription drugs order aviane 28 from mexico without prescription extendaquin to purchase without a prescription seroquel online pharmacy buy revatio online from canada lopid without a prescription buy silagra 50 mg florinef drug in germany pharmacy order propecia for hair loss yasmin medication side effects without food take reglan buy viagra super force buy altitude sickness tablets amantadina dosis y via de administracion buy strattera online cod depakine chrono cheap india pharmacy lansoprazol next day can purchase promethazine motilium mcneil deltasone reviews for men cialis jelly drug in fr pharmacy endep cost comparison himcolin pills buy online cheapest phenamax tablets uk good purim costumes how to join class action lawsuit against lipitor ou acheter prednisone med cab vantin clomid in singapore calan tablets uses no prescription v gel over the counter toprol order inderal from india without prescription salbumol australia companies only do i need a prescription for kamagra gold arimidex online cheap average cost of qsymia buy allegra online canada allegra over the counter when drug viagra professional online overnight shipping emsam to buy in england order ventolin without prescription donde puedo comprar nymphomax protonix to buy in the canada without a prescription differin drugs for sale order lipothin online in usa ordering fincar mexico riperdal mg uk order retin a 0,05 online no prescription with a echeck where to buy prinivil online canada alavert for sale philippines eldepryl tablets side effects serpina mail order india where can i buy augmentin 625mg buy meclizine from canada prilosec mg tablet is mail order lady era safe dostinex trusted online drug stores in canada buy allopurinol overseas vagifem from china common antibiotics for chest infection cheap clomid generic online pharmacy tretinoin 0,05 india no prescription buy aciclovir pills online youtube russian drugs generic name for baclofen order janumet pills zantac online with out prescription best site for cozaar 100 mg kamagra oral jelly fluoxetine 10 mg capsules side effects of vasotec 5mg buy cheap paroxetine online brand levitra tablets duprost spain acquistare famvir in italia coumadin online bestellen cialis sublingual fast canada development of buccal tablets of diltiazem hydrochloride zofran side effects hiccups safe trial erection packs 2 no prescription tetracycline visa american regent furosemide buying tizanidinum using paypal isoniazid no prescription over counter capoten why has ceftin been discontinued ginette 35 canada acai berry living xs price lexapro overnight shipping mircette trusted online drug stores in canada orlistar from australia procardia overnight delivery no prescription strattera costco pharmacy cilest price birth control pills viagra quadriplegic with herpes buy retin a online mexico no prescription 100mg viagra generic renagel without rx order diclofenac 50mg trileptal coupon code canada buy propranolol without prescription can you buy prescription order cyklokapron serevent tablets from buy nitrofurantoin in croatia buy ceftin pills in the canada better than key pred metronidazole 500 mg tablets dosage medrol pills for dogs diprolene online pharmacy uk nombre generico de nimotop cefixime buy online india furosemide drug shortage altace on line in the india zetia price in canada where can i get some trental generic skelaxin usa pharmacy craigslist new york manhattan jobs erythromycin cheap australia pharmacy eurax drug in fr pharmacy what is remeron 30 mg keflex on line in the canada canada pharmacy premarin cream purchase diprosone in mexico tretinoin 0,025 no script how to buy stieva a in canada buy cardura without prescription letrozole femara cost mail order protonix online order pulmicort from india without prescription plendil phone orders pharmacy support worker nhs metronidazole 200mg for dogs pramipexole dihydrochloride gyno buy generic nizagara online glycomet generic for buy emoquette mg flucazole no prescription compare prices hytrin side effects uk discount zyban from canada sinequan pills online in the uk without a script buy accutane online perscription what are fluoxetine tablets used for exelon fda approved to buy without prescription brafix over the counter canada where to buy isoniazid online uk where do i viagra professional in mexico raloxifeno from china prednisolone asthma treatment evecare by mail order uk best site for synthroid buy propecia lloyds pharmacy etodolac usage generic predalone safe generic brand for effexor xr american stromectol forzest sublingual dosage where coumadin cancer rest buy promethazine codeine syrup australia micardis cheap mexico pharmacy where can i get salvent from buy aspirin online pharmacy buy tetracycline online canada no prescription sale aprovel ampicilina without a prescription from uk order non generic female cialis zoloft where can i buy it canadian online pharmacy for dostinex lansoprazol price india exelon dosage too high malegra dxt uk online buy lopressor pills in the australia all types biaxin pills hoodia discontinued vermox medication interactions order feldene online without rx mexican pharmacy no prescription aldactone can you buy vagifem over the counter in germany buy cilest online no prescription usa buy caverta quick teva azathioprine colitis ortho tri cyclen reviews breasts tricor shelf life keflex for uti while pregnant rogaine for women results diovan prescriptions tadalis sx non perscription countries cymbalta over counter drug where purchase retino a cream 0,05 danazol to buy in the uk without a prescription order antivert online with visa research grade cabaser over counter malegra fxt endep tablets price eulexin canada pharmacy what does retin a gel do twins turbo doxycycline 50 mg order online buy brahmi from india low alli capoten dosage children antibiotics for sale online no prescription mail order generic sertralina buy dipyridamole with no rx albendazole birth control online us sildenaflex viagra alternative buying dutas order suprax no prescription canada tenormin tablets online lopressor 100 review western drug lamisil buy flunil online from canada trimox canada drug store usa buy orlistar without prescription worldwide pharmacy naprosyn nootropil on line for sale no script buying trimox in manchester amitriptyline tablets 10mg patient information unisom lawsuit settlements buy olistat online what is innopran xl made of order brand cialis online probalan 100 review buy accutane isotretinoin order requip on line india best place to buy lithium in india purchase zestril in mexico how long does it take for requip to start working nitroglycerin gtt max dose doxycycline hyclate treat malaria best pharmacy to order prograf xenical india usv us online pharmacy no prescription methotrexate canadian viagra uk trazodone prescription medication orlistatum supplier in uk ordering terramycin canada mentax canadian online overnight pharmacy digoxin no script what dose of bactrim for uti micardis pills sweat trial erection packs 3 generic uk buy flonase with e check benicar buy online canada acai next day kamagra gold by mail order buy arimidex cheap generic can topamax tablets be crushed tadacip woldwide shipping research grade accutane donde comprar cytotec en argentina best place to buy rogaine 5 in mexico list of tesco stores selling revatio what works better for acne minocycline or doxycycline almetec legal us requip side effects depression buy liposafe online safely where do i ciprofloksacin in india ordering phenergan canada januvia side effects in men what is the cost for accutane spc lisinopril tablets purchase zoloft in mexico collagen booster with hyaluronic acid reviews online pharmacy esperal pill rx health order microzide products list of tesco stores selling emsam india pharmacies online that sell zyrtec us pharmacy online finpecia cialis soft tabs online pills caprysin perth australia starlix sold over counter blood pressure medicine diovan hct skelaxin canada overnight delivery herbal testosterone cream best prednisolone prices best place to buy minomycin in australia female cialis does it work sarafem canada pharmacy uk buy alesse without prescription cialis chinese name proscar film tablet 5 mg 28 tb clarina looking for all natural fertility drugs where to buy actoplus met canadian where to buy hoodia with amex asacol side effects weight loss aciphex 20mg used where to buy lariam 100 mg synthroid how to take finast what is disulfiramum made of actonel sales 2010 ditropan canadian medications without prescription coumadin over counter drug interactions how much does iv zyvox cost generic clomid over counter best site for phenergan allopurinol otc europe buy mevacor online no prescription uk cheap sinequan cipro cheap inderal on line purchase keppra order in the us is levothroid available on line in canada xenical orlistat 120 mg capsules sominex generic name quiero comprar suhagra buy rumalaya in australia buy disulphiram online no prescription usa order maxaman online no prescription with a amex arjuna prescription coupon tizanidina noprescrition needed canada online pharmacy comprar tizanidinum original en madrid buy urispas in india online price of aleve in canada doxycycline hyclate usage order non generic revatio midamor pharmacy order retino a cream 0,05 with paypal payment prednisone medications order accutane uk india levitra price canadian pharmacy #1 online drug store side effects of doxycycline tablets zebeta mg mexico best prices on generic viagra 50mg celexa prices cvs motilium online legally combivent on line purchase dutas without a prescription from australia fluoxetine online cheap betnovate barato buy mentat online us no prescription roaccutane from australia decadron with paypal payment flucazole limited india mexican pharmacy no prescription amaryl erection packs 3 generic reviews asacol overseas buying emoquette using paypal gyne lotrimin no prescription reviews benadryl for sale uk buy adalat with a mastercard avalide noprescrition needed uk online pharmacy ciprofloxacin 500mg wikipedia buy luvox bulk lotrisone mg uk rosuvastatin medicine order demadex on line mexico genuine arimidex 100mg purchase clomid there over counter medicine similar singulair hotel villa cipro booking.com what does the cd mean in diltiazem cd where to buy levitra online usa cheap elimite usa azithromycin 250 mg buy online brand advair diskus comprar how to purchase viagra online tegretol delivery london acquistare tamoxifen in italia midamor billig kaufen recent pharmaceutical news purchase premarin on line in mexico pyridium side effects uk where can i purchase emoquette buy atrovent in india online cymbalta vs celexa weight loss disulfiramum delivery uk safe to buy generic cardizem from usa mexico pharmacies online that sell accutane zyban online pharmacy uk liposafe online usa estro fast usa oblong blue pill with watson 932 toprol xl 25mg tablets side effects xenical uk brand name best prices on generic cialis approved can order estrofem online purchasing deltasone online uk can we trust zocor online ordering acticin click here order luvox without prescription buy entocort bulk order lamictal online no presctiption celexa dosage increase when to buy viagra super active online in usa cialis professional without a prescription from india buy atacand india buy cheap propecia no prescription best place to buy tretinoin in usa can you buy diskus generic advair asthma side effects of keppra in dogs order bupron from uk without prescription pharm support group viagra orlistat success stories order glucotrol on line india discount vistaril from canada buy discount levlen sinemet looking for purchase mobic lowest price buy serpina online safely finasteride usp 5 mg propecia how long does prednisone weight gain last how to store erythromycin can i buy hytrin in canada haldol now co uk acheter mobicarte orange tabac prilosec discount coupons nexium on line in the india buy robaxin online no prescription uk purchase vasotec pills zebeta in the uk erexin v cheap mexico pharmacy l thyroxine online order get inderal toronto long term side effects of amoxil drugs similar to parlodel generic clonidine hydrochloride altace us companies only buy amoxil online no prescription usa generic lipitor date online viagra jelly india generic prozac usa is buying abortion pill online safe reglan generic metoclopramide erythromycin 50mg tablets pharmacie de garde bruxelles schaerbeek recommended dosage valtrex shingles is there a lawsuit against metformin propecia without prescription india kamagra coupons best full coverage drugstore foundation can you buy viagra sublingual in ireland cheap 100mg canadian nitroglycerin patch phone in order for actoplus met viagra for men over 70 generic delta cortef us florinef cost canadian best price for aristocort get flunil toronto yasmin price singapore prazosin uk online discount lady era of canada order wigraine online no prescription with a amex safe place order himcocid pilex capsules review amaryl birth control online uk ezetimibe pregnancy category buy brand advair diskus online no prescription united states coumadin drugs online purchases gyne lotrimin from usa discount wellbutrin of canada get fluticanose las vegas trial erection packs 1 non perscription countries protonix drip best rumalaya forte prices avis aalesund vigra airport purchase luvox pills caprysin drug in uk pharmacy original mometasona online how long does it take for oral baclofen to work prednisolona delivery uk side effects allopurinol 300 mg cheap genuine oxytrol online uses for meloxicam 15 mg maxalt lowest price frumil where can i buy it buy atorlip 10 mexican pharmacies medicine similar to carafate antivert uk pharmacy himalaya pilex pills order zetia from australia without prescription how fast can i get off prednisone augmentin sales india what doses does wellbutrin sr come in motrin cvs pharmacy triamterene back order buy mestinon pills sinequan online in canada buy viagra plus without a subscription best place to buy oestrogel in uk order lamisil online no prescription with a amex is celebrex banned in usa med cab procardia buying thyroxine in manchester buy online diclofenac gel generic can order apo clopidogrel canada can buy cleocin gel online comprar lukol original antivert generic over the counter buy simvastatina boots pharmacy anteovin online in usa crestor fast usa acai sales proventil suppositories buy premarin online with out prescription sri lanka pharmacy online safe mevacor no precription childrens benadryl coupons 2011 where to alesse ovral l day remeron buy online us online drug for cialis super active cicloferon aciclovir dosis strattera pills generic colchicine medication fucidin ointment side effects generic cipro pills generic eurax switzerland xenical diet menu lasix mg mexico nizagara shipping overseas buy bactroban from canada buy nimotop cheap western drug etabus can i order hoodia online accutane usa lov cost trental without a transcript order allopurinol buy crestor no prescription to buy nexium online buy antabuse online amazon buy pulmicort online from mexico azitromicina pills buy online zenegra mist canada ciprofloxacin milk tea norvasc 5mg tablets side effects eulexin prices at costco power v8 viagra pareri how to take celexa and wellbutrin together ginseng price in india ordering glucophage usa order bentyl without rx buy retin a 0 025 visa aripiprazola generic usa acheter du viagra en suisse sans ordonnance compare prices microzide purchase digoxin on line in canada buy urispas australia what does zyrtec d look like amlodipin generic uk prevacid mexico companies only generic seroquel buy canada retino a cream 0,025 from canada cephalexin canada online no prescription study pharmacy in toronto canada seroquel online pharmacies with out prescription arzomicin over the counter drugs buy eltroxin greece flonase drug coupons hoodia gordonii in canada cost of renova without insurance buy levitra super active 80 mg online arthritis in fingers treatment buy orlistatum online amazon olanzapine 100mg tablet compazine buy on line lasix not generic over the counter anti anxiety pills what kind of medicine is amitriptyline rogaine 2 tablets 40mg what is levitra mg used to treat comprar diovan original what does zyprexa do to the brain buy rhinocort online with mastercard cephalexin drugs test who has the cheapest clonazepam online levlen canada prescription carbozyne results forum viagra walgreens cheap vermox sale uk mexican pharmacy no prescription plavix maxaman italiano endep uk sale best place to buy trimox in india erythromycin 250mg dosage online pharmacy schools in usa cytoxan for purchase coumadin side effects uk canadian pharmacy baclofen glucofage australia price where do i triamterenum in uk aqua band songs mp3 my mexican drugstore oracea on line in the uk tegretol from mexico furosemide with or without food risperdal price walmart estrace where to get doxazosin buy no prescription what is purinethol tablets buy tretinoin cream .01 order roxithromycin lowest price purchase danazol on line in usa side effects of tegretol levothyroxine sodium 50 mcg used can you only get strattera on prescription what is the classification for vytorin alesse over counter uk calan no prescription needed canadian online pharmacy how long does the initial breakout last on accutane keflex over the counter uk genuine clonidine 100mg what is the drug aygestin what class of drugs is biaxin suprax for sale usa online drug for desyrel compazine suppositories buy is there a difference in synthroid and levothyroxine baclofen overnight shipping cheap zyvox without up drug order ceftin pharmacy approved fastest flonase uk delivery order nizoral canada better than lanoxin generic metformin ortho tri cyclen pills side effects l tryptophan brand order buy zocor without a prescription from canadian pharmacy minomycin pharmacy zertalin tablets from buy best place to buy endep in uk doxine canada sildenafil citrate costco where to buy fincar online without rx fucidin dosage too high neo medrol lotion uk buy abilify online no prescription antipsychotic buy amoxil online amazon korean red ginseng 1000 mg overnight nolvadex accepted online no prescription erection packs 1 fast mexico precose australia price dog heartworm medicine online difference between generic and brand name plan b medazole buy online india cytotec 40mg lady era discount voucher pyridium over the counter medicine isoniazid without subscription allegra medication interactions minocin comprare buy augmentin in ireland buy roaccutan online from india buy estrace capsules buy hoodia boots ventolin hfa coupons special offers telmisartan and hydrochlorothiazide tablets side effects buy acai berry pulp atomoxetin for sale viagra as sold on xm radio ranitidine sublingual dosage viagra shipped fast buy lozol online safely robaxin medicine pain nizoral uk buy acheter baclofene en espagne viramune maximum dosage medrol medication online costco pharmacy singulair price purchase alavert on line in india buy allopurinol online australia no prescription purchase vermox 500mg buy lexapro 200 nolvadex or letrozole for gyno where to purchase viagra in australia flagyl and pregnancy 2011 generic pariet 20mg order non generic metformin ventolin 100 ug what is meclizine hcl 25mg clomid 10 mg buy over the counter bactrim online fertomid doctors online better than warafin purchase diprosone on line in australia avodart canada drug store no prescription benfotiamine can you only get vagifem on prescription erection packs 1 by mail best generic dostinex review trandate online forum roxithromycin 300 mg and alcohol extendaquin from usa levitra tablets india stromectol direct pharmacy tizanidinum phone orders where to buy reglan with visa which uk site to buy cytotec zyban uk buy viagra generico online contrassegno trimix fill prices best place to buy beta val in india buy renagel with paypal lamictal generic cheap costs mobic cheapest rate risperdal for men in usa cheap zenegra no script vistaril mg tenormin syrup buy viagra on line no prescription femcare online cheap fluss 40 buy online australia levitra super active lawsuit comprar accutane original en madrid best place to buy anafranil in uk metronidazole flagyl dose for dogs purchase hydrodiuril in mexico xenical orlistat supply problems clavamox coupon code diprosone on line no script generic vantin buy canada what is another name for atrovent cheap caverta 100 mg hoodia gordonii prices alli orlistat in italia low cost aceon purchasing lopid online uk purchase tegretol cheap lipothin in costa rica buy retin a 0,025 pills online us pharmacies online that sell keflex what does the xl refer to in toprol xl best place to buy pilex in usa diclofenac gel to buy in the uk without a prescription can you only get probalan on prescription augmentin bid 1000 mg 10 tablet fluoxetine hydrochloride capsules 20 mg bystolic uk brand name eldepryl order acquistare cialis originale online yasmin noprescrition needed uk online pharmacy safe apo clopidogrel no prescription how to take allium cepa disulfiramum dosage instructions xeloda overnight pharmacy provera medication diclofenac gel uk next day delivery best pomegranate juice reviews cheap feldene piroxicam where to buy asics runners online in australia patient reviews on luvox brand advair diskus tablets uk maxaman without a perscription cheapest naprosyn in the uk online schools pharmacy technician degree cheap isoptin usa buy brand advair diskus new zealand online how to get topamax drug prednisona buy india where to buy clomifene harmful side effects of asthma inhalers almetec for purchase without a prescription nolvadex gyno during cycle purchase zestril on line in india comprar wellbutrin original en madrid cheap atarax buy online how to take didronel mg non generic vpxl cialis south africa vente de meclizine au quebec metformin tablets price cheap microzide discount antara from usa plavix side effects weight gain is zoloft an over the counter medicine cheap brand name abilify order flagyl 400mg cheap keflex online buy doxazosin without rx procardia buy online us alfa flucon buy australia mexican pharmacy no prescription beta val bentyl pct buy acai cost comparison brahmi australia pharmacy buy lady era 100mg online acute mi aspirin dose cefixime for dogs buy quinine poisoning treatment where purchase revatio free coupon for terramycin viagra professional overnight crestor mail order cheap pet drugs online co uk alli slimming pills reviews cheap cialis trial packs what is finast drugs mail order zyban online ordering lipothin india bactrim dosage for kids cost of eldepryl what types of carafate are there clomid buy canada purchase lipothin in usa xenical online buy betnovate rd cream 0.025 w w best site for aygestin generic name for plavix finpecia where to buy in canada sepibest mexico no prescription order cipro without rx buy primatene mist bulk discount cialis sublingual from canada anastrozole first canadian pharmacy review zebeta over the counter drugs order claravis online no prescription with a mastercard buy rosuvastatin pills in the australia buy zofran australia cheap copegus india buy ovral l online from mexico buy bisoprololi fumaras with paypal beconase aq mail order current price minomycin haridra medication buy generic dutasterid online no prescription seroquel roche precio argentina dutasterid order in the us buy sarafem online no prescription usa shatavari capsules price how much does differin 0.3 cost order tadapox online no prescription with a visa evista usa sale zithromax price in malaysia common side effects of ramipril combivent without a prescription from us dapoxetine no script viagra 50mg price what does zaditor treat capoten usa pharmacy levitra super active noprescrition needed usa online pharmacy dutasterid for sale uk confido sublingual dosage ampicilina for men sale in uk best place buy cafergot pct low cost overnight doxycycline order bupron sr from mexico without prescription silagra vs kamagra what is flomax .4 mg used for cholestoplex where to get cheap avandamet india indian viagra medicine names digoxin birth control online us gabapentine tablets prilosec vs nexium dosage does clomid increase fertility in men no rx naprosyn online buy toradol in india online chloroquine dose schedule lamisil canada drugs rogaine 5 fast india doxycycline acne treatment time detrol where to get where to buy ciplox with amex buy vasotec in singapore olanzapine for sale uk pictures before and after accutane ginseng pills buy apo clopidogrel mg online for glucophage film tablet 850 mg 100 tb fda approved generics of jandj antibiotic levaquin buy lopid pills in the canada there generic zithromax very cheap biaxin leukeran trusted online drug stores in canada pharmacy technician salary ontario canada emoquette sublingual dosage pharmacy buy drugs fasigyne what class of drugs is cymbalta order protonix no rx canadian pharmacy phenamax online with out prescription order flucazole on line canada safe to buy generic female viagra from canada best place to buy rosuvastatin in canada buy viagra soft online from usa order protonix online no prescription with a visa sarafem side effects long term use purchase propecia 5mg is azurette legal in uk permethrinum drug in fr pharmacy cialis jelly generic 2013 drugs orlistat 120mg online buy moduretic online express mail junior motrin chewable tablets where to buy amlodipin online mexico buy genuine levlen uk research grade diclofenac gel albenza online forum bactrim ds acne.org asacol tablets on line to buy ginette 35 online without prescription diflucan 150mg fluconazole viagra where to buy metformin fast india how to buy cefixime online renova mail order is allegra available without prescription buy fluoxetine online no prescription us erexor overnight pharmacy pictures of viagra tablets online furosemide arthritis knee pain buy maxalt online at canada pharmacy buy generic strattera online no prescription robaxin drug in mexico pharmacy cheapest place to buy ortho tri cyclen lo bactrim on line in the uk over the counter zyrtec dosage prednisolone for dogs to buy uk pharmacy safe to buy generic prednisolone from uk buy oxycontin mexico pharmacy clomid from usa pharmacy buy motilium tablets canada hydrodiuril maximum dosage non prescription thyroxine pharmacy acheter nexium 40 mg pulmicort respules reviews buy claravis without rx lowest priced clarinex raciper online from india buy paxil 100 generic viagra super active no prescription fucidin uk no prescription purchasing cytotec online uk tulasi now co uk overseas pharmacy no prescription zyprexa stromectol buy online ireland how to buy the abortion pill online can i order nizoral online suhagra with no subscription order brafix on line india without a script cod alphagan online how to get cialis professional in australia legal online imitrex trental echeck disulphiram no prescription buy sertralina online cheap ciprofloxacino normon 500 mg prospecto buy prinivil greece how to order evecare buy abilify 2mg online pharmacies post cycle therapy clomid tamoxifen best place to buy predalone online buy omnicef online amazon generic mentat us safe to buy generic ampicilina from usa voveran sr delivery nitrofurantoin pharmacy mail order ciprofloksacin pills sweat buy flonase greece discount naprosyn from canada order bupropion canada premarin tablets what is the medicine skelaxin used for buy plavix online in canada noroxin dosering canada buy actoplus met without prescription target pharmacy wellbutrin price order bupron from australia without prescription what is female viagra 2010 levaquin lawyer florida what does erythromycin contain non prescription zofran indocin woldwide shipping prednisone deltasone definition how to import viagra jelly order lasix no prescription overnight order thyrox without rx buy salbutamol online from india reported medication errors associated with methotrexate prilosec otc in india what is lamictal prescribed for can you buy premarin online obelit us companies only acheter livre electronique suisse buy lamictal 100 reglan reviews effectiveness non generic abilify buying pariet in manchester non prescription malegra dxt buy serophene pills online lotensin for dogs buy over the counter reminyl generic metformin cost buy ciplox pills relafen pct buy buy cafergot online no prescription usa albendazole prix en pharmacie en france billig chloromycetin online kaufen awc canadian pharmacy code cipro and flagyl side effects cipralex alcohol effects diprolene order by phone moduretic birth control online canada us online pharmacy no prescription ortho cyclen abana tablets side effects brand wellbutrin price where cane i buy alli maxaman order canada purchase metrogel in mexico what is the rate of twins from clomid 50mg online almetec india diltiazem 90mg tablet acquistare lamictal in italia best place to buy orlistatum without a prescription buy phenergan in singapore buy forzest greece escitalopram online non prescription uk finast to buy in england genuine zofran 100mg buyers of levitra plus canada can i buy clonidine in canada buy luvox canada purchase cialis online pharmacy micardis price comparison australia olistat drugstore.com discount mestinon mg buy cytotec without rx generique augmentin 100 mg buy genuine amantadine online adidas torsion allegra eqt cheap hytrin pills remeron where to buy in canada motilium western australia where can i buy disulphiram famvir lawsuit settlements buy relafen tablets use flovent coupon online lowest priced altace atorlip 5 overnight delivery is glumetza better than metformin fluoxetina mg no prescription voltaren cream cost exelon medication overnight delivery lopressor dosage for atrial fibrillation ipharmacy app adalat italiano where can i buy fluoxetine mg can you order seroflo online without bystolic over the counter usa mobic pharmacy buy levothyroid online mexico no prescription cost of generic paxil at walgreens celebrex pills side effects mircette over the counter drugs purchase viagra online paypal schott suprax lantern glass viagra in dubai price search quotes .com amoxycillin italiano betnovate n cream for acne scars calan generic india cheap pills generic order pyridium citalopram 10 mg premature ejaculation purchase salvent online no prescription retino a cream 0 05 price india augmentin 1000 mg price to buy simvastatina in uk buy canada no prescription for aciclovir where can i get cleocin atacand over counter uk estradiol valerate mg mexico ordering renagel canada antara over the counter usa costco pharmacy atorlip 10 price serious side effects of prazosin anastrozolo from india get raloxifeno las vegas generic biaxin usa best pharmacy drugs to get high how to order abana levitra medication used topamax and birth control pills is mail order caffeine ergotamine safe what does orlistato purchase albuterol in mexico luvox dosage forms will generic abilify available what is metformin for fertility himcocid online legally lopressor hct clincin without insurance prescription metformin and pregnancy buy generic duphalac online no prescription buy eurax low cheap price generic orlistat uk purchase fosamax what is the drug classification for dulcolax best place to buy zestoretic in mexico zedd without a prescription from canada famvir mg tablet buy codeine promethazine syrup online online isoptin with no prescription propecia prescription online how to purchase sinemet online can i order metoclopramide no prescription in the usa para que sirve amsa fast orlistat fosamax plus 10 mg buy brand benicar buy erexor australia can buy flagyl over counter metocarbamol mg buy xalatan minocycline canada online no prescription best pharmacy to order finast overstock drugstore coupon retailmenot online bactrim overnight delivery permethrinum to buy in the usa without a prescription best zoloft without prescription trandate in singapore side effects of generic lamisil tablets lasix tabs 20 mg shingles valacyclovir dosage snovitra super power in croatia does tricare prime cover viagra finpecia shipped to canada allegra pills children levothroid reviews for men atorvastatin coupon card can order zantac canada haridra pharmacy usa no prescription needed heartworm medication yagara tablets us online viagra feminino onde comprar no brasil xeloda suppositories buy buy trileptal online without a prescription research grade aripiprazola order birth control pills fincar uk brand name valaciclovir noprescrition needed usa online pharmacy duetact no prescription fedex ups generic brand cialis how to buy lukol actos discounted metformina etabus mg order exelon in croatia canadian pharmacy online flucazole pharmacy buy drugs percocet what does xl stand for in toprol xl tamsulozin tablets buy serpina on line in the india aspirin face mask side effects buy medazole greece doxycycline hyclate and fish oil canada buy chloromycetin without prescription lamictal no prescription reviews buy proventil astrailia revatio canada drug store discount proscar from canada diclofenac limited india janumet best online non prescription pharmacy silagra fda approved to buy without prescription buy liquid cialis sildalis canada paypal when does allie brosh book come out retin a ge with no rx avandamet online forum accutane second time around ciplox tablets triamterene from usa pharmacy accutane complications treatment forzest medication order florida zovirax getting ampicillin in australia oder mg tablets of evista bupropionum for men sale in uk pamelor drugstore.com online indocin purchase what is zithromax for kids cialis viagra online canadian buying amitriptyline india what is serophene made of permethrinum tablets from buy geriforte syrup over counter uk glucofage uk no prescription side effects lasix medication dogs buy propranolol mg online c ratioph order in the us suprax and drinking alcohol reviews on diabecon what is ampicillin for where to buy fml forte stromectol cheapest rate zocor shop net can buy doxycycline online generic olanzapine buy canada colchicina without prescrip canadian pharmacy no prescription rumalaya prilosec prescription dosage generic paxil in usa donde comprar antabuse walmart pharmacy price check use salbutamol coupon online cleocin gel uk buy nolvadex over the counter australia buy paroxetine low cheap price aripiprazola online from canada does bactrim interfere with birth control pills where to get dramamine pct ondansetrona next day delivery where can i buy phenergan in the u.s. buy ortho tri cyclen online caverta overnight delivery can i buy estro in canada brand tretinoin 0 05 for sale best place to buy yaz in mexico hoodia sale ventolin mexico pharmacy seroflo 125 inhaler price overnight pharmacy paxil inderal drug in germany pharmacy can benicar cause weight gain long term side effects of toradol geriforte cheapest rate thyroxin pharmacy prices list how to buy nimotop midamor online forum serpina mg no prescription sarafem for purchase over the counter drugs similar to reglan where can i get some xalatan ordering speman mexico dipyridamole tablets buy buy ciprofloxacina uk generic lamictal safe isoptin online without prescription kamagra oral jelly drug oversea buy generic albendazole what is kytril used for what are the long term side effects of prednisone what does zyvox look like purchase orlistatum lowest price purchase benicar online rhinocort with no rx viagra super active for purchase where to buy cialis sublingual with amex rogaine 5 generic usa toradol order by phone prinivil online overnight shipping lanoxin discounts codes strattera 40 mg vs adderall orlistat online india purchase micardis pills cialis verified buy coumadin 50 aciclovir supplier in uk reminyl discounts codes diarex without a prescription from mexico myambutol weight gain where to buy cheap generic ethionamide best price for generic zyrtec buy endep online from australia flagyl er tablets side effects metoclopramide pills online in the mexico cost of diovan 160 mg keflex pill canadian list of tesco stores selling levitra discover card wiki lov cost kamagra soft methotrexate fast usa get lipothin toronto cardizem from canadian pharmacy genuine trental best price synthroid generic online cheap kamagra uk lowest priced danazol order estrace cream buy cialis jelly with mastercard best place to buy bactroban in mexico fucidin generic 2013 drugs order zetia online uk ordering lansoprazol usa aciclovir buy online us is prilosec 40 mg over the counter cymbalta shortage best place to buy evista in australia costco pharmacy micardis price betnovate c skin cream gsk pfizer lipitor sales 2012 procardia without prescription miami naprosyn online price ed pills online novo digoxin phone orders order flagyl er online no presctiption generic uk paypal colchicine elimite non perscription countries western drug exelon yasmin coupons mylan valacyclovir 500 mg buy atacand perth australia vasotec on line in the uk lotrisone buy no prescription cialis canada review safe buy amantadine online online meds no prescription needed viagra substitute food advair diskus no prrescription glucovance non perscription countries order altace tablets water pill hydrochlorothiazide weight loss health canada cabaser lamictal india no prescription cost of bactroban over counter medicine similar zovirax can i take prilosec with thyroid medicine a good web page to buy ciplox with no script lopressor doctors online where to buy celadrin online usa lotensin uk online can you buy generic drugs on line? where can i get anteovin buy xenical in usa levoxyl missed doses tadalis sx for sale australia signs and symptoms of low digoxin level purchase ephedraxin in mexico cialis rx list buy clonidine tablets uk med cab lotrisone neighborhood resource center dutas otc europe best erection pills speman fast canada augmentin 875 mg tabletta lamisil where can i buy it is claritin better than zyrtec buy flonase online pharmacy singulair generic cefadroxil delivered to your home amoxiline mg canada uk version of lanoxin order rosuvastatin online in usa viagra jelly without prescrip lotrel brand positioning eurax 20mg tab canadian pharmacy aspirin codeine purchase brand cialis pills orlistato max dose how much does zofran cost at walmart genuine wellbutrin sr best price side effects of bactrim ds 800 where can you buy elimite cream aldactone uses medication zofran oral rxlist buy femara with mastercard aciphex online sales clomid comprare buy floxin mg bupropionum generic reviews side effects of nizoral in dogs propranolol comprar what does requip pill look like buy bupropion online india research grade beconase aq vpxl trusted online drug stores in canada triamterenum cost in canada ortho tri cyclen canadian pharmacy side effects bactrim ds 800 cozaar online with out prescription buy zyprexa online no prescription uk moduretic 5mg tablets trental tablets us online elocon lotion side effects albendazole from usa free sample athma medication aciphex to buy in the uk without a prescription over the counter ventolin inhaler apo furosemida online curacne cheap us pharmacy is mail order flovent safe colospa over the counter canada safe sominex buy sale eltroxin court order calanthe atrovent nasal spray uses tinidazole online sales sale effexor xr amlodipin without prescription pills safe estro no precription frusemide legal us confido pills buy cleocin pills xenical daily dose