30.10.2014.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 97/75 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start.


 


W aptece.
  
 
(Ewa Sitko) Pani Magdo, w ubiegłą niedzielę wybrałam się na zamykającą moje wakacyjne wędrowanie wycieczkę. Piękna pogoda, cel wędrówki i schronisko - łatwo dostępne. Dużo ludzi na szlaku. Wszyscy w drodze. W powszechnej świadomości życie, zarówno w trochę sztucznie zawężonych jego wymiarach: zawodowym, prywatnym, w określonych rolach: rodzica, pracownika, męża lub żony, pracodawcy, pracownika, jak i w najszerszym rozumieniu: niepowtarzalnego doświadczenia istnienia (choć nie zawsze uświadomionego) opisuje się często metaforą drogi. Dziś, w pierwszych dniach jesieni chciałabym, abyśmy odświeżyły tę metaforę i zastanowiły się, czy w realiach dorosłości może być czymś więcej niż utrwalonym szkolnym schematem. Co daje mi, bądź w czym może ograniczać mnie przeżywanie życia jako drogi?

 
 
ZZA PIERWSZEGO STOŁU
 
 
   Przyszła dziś do mnie pacjentka. Poprosiła o Chlorchinaldin. „Bardzo proszę – kosztuje tyle a tyle…” Pacjentka jednak wyraziła ogromne zdziwienie mówiąc: „Ależ proszę Pana! W aptece X to kosztuje tyle!” I pokazała mi paragon... Aby nie podawać cen i nie reklamować owej apteki X (co jest prawnie zabronione) powiem tylko, że różnica w cenie to 40%. Przepaść…
 
 
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
08.2014 - "Świat ideałów i świętowanie."
07.2014 - "Rzecz o poczuciu humoru."
06.2014 - "Rozważania o radości życia."
05.2014 - "Marka? Jaka marka?"
05.2014 - "Być jak ojciec, być jak matka..."
04.2014 - "Dyskretny urok zwycięzcy..."
03.2014 - "Zmieniać się, żeby tylko nic się nie zmieniło..."
02.2014 - "A jednak mamy misję..."
02.2014 - "W Anglii świeci słońce, ale to jednak dalej dżdżysty kraj."
01.2014 - "Mija 10 lat..."
01.2014 - "Obrazy w głowie człowieka - jak spostrzegamy świat i oceniamy innych ludzi."
12.2013 - "Satysfakcjonująco, dobrze, doskonale..."
11.2013 - "Pewnego razu do apteki..."
11.2013 - "O reklamie aptek raz jeszcze."
11.2013 - "Obfitość pożądana - świąteczny, prezentowy zawrót głowy."
10.2013 - "Ale to nie to samo, co kiedyś..."
09.2013 - "Komu wiedzę, komu?"
09.2013 - "Hart ducha, odwaga i dzielność."
08.2013 - "List lekarza do aptekarza."
08.2013 - "W blasku i cieniu świętych Kosmy i Damiana."
07.2013 - "Historia jednej apteki."
07.2013 - "Współpraca czy rywalizacja?"
06.2013 - "Zza pierwszego stołu - recepta farmaceutyczna."
06.2013 - "Wakacje farmaceuty. A może na bungee?"
05.2013 - "Praca w aptece, a wizyty przedstawicieli."
05.2013 - "Oddajmy lekarzom to, co "lekarskie"."
05.2013 - "Wobec straty."
04.2013 - "Porady zawodowe w aptekach."
04.2013 - "Trudy i obciążenia - farmaceuta w sytuacji wyzwań."
03.2013 - "Pas brzuszny, czyli jak wygląda porada farmaceutyczna."
03.2013 - "Człowiek w sytuacjach."
02.2013 - "Tabletki podłużne i z rowkiem, czyli co się pacjentowi opłaca?"
02.2013 - "Jaka psychologia jest potrzebna farmaceutom?"
01.2013 - Zza pierwszego stołu - "Tamper evident."
01.2013 - "Konflikt, czy współpraca?"
12.2012 - "Wczoraj, dzisiaj i jutro w perspektywie stylu życia."
11.2012 - "Przedświąteczny apel o lojalność i wiarygodność."
10.2012 - "Każdy ma prawo wiedzieć więcej - informacja w aptece."
09.2012 - "Farmaceuta na tropie sensu i radości."
08.2012 - "Jak zachować energię w sytuacjach rutynowych?"
07.2012 - "O uważności w zawodzie aptekarza - farmaceuty."
06.2012 - "Jak odpoczywać, czyli pytania o to, co urlopowo ważne."
05.2012 - "Z aptekarską dokładnością."
04.2012 - "Dobry początek."
03.2012 - "Specyfika zawodu. Rozważania o pomaganiu."
02.2012 - "W okowach gniewu i w atmosferze złości."
01.2012 - "Ludzki farmaceuta - odmowa jako wyraz społecznej odpowiedzialności."
12.2011 - "O przyjaźni."
11.2011 - "O wyzwalaniu reakcji zwrotnej."
10.2011 - "Kadencja, etap, sezon, moment - rzecz o czerpaniu z doświaczenia."
 
«« start « poprz. 1 2 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 84
  • Z uniwersytetu  ( 3 pozycji )
    Lubelska Konferencja fitochemiczna
     
    i doktorat honoris causa

        W dniach 26-29.05.2014 r. odbyła się międzynarodowa konferencja zorganizowana przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Katedrę i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych UM w Lublinie, Lubelski Park Naukowo-Technologiczny i Polską Akademię Nauk.  Było to już 9 spotkanie z tego cyklu, które poświęcone jest aktualnym osiągnięciom w dziedzinie fitochemii i fitoterapii. Zdobyło ono ugruntowaną pozycję, nie tylko w kraju ale także i na świecie. Tegoroczna Konferencja miała szczególne znaczenie, w trakcie jej trwania Uniwersytet Medyczny w Lublinie na wniosek Rady Wydziału Farmaceutycznego nadał tytuł doktora honoris causa prof. dr. Guentherowi Bonn, wybitnemu naukowcowi z Austrii, który badawczo związany jest z lubelską farmakognozją. Warto w tym miejscu dodać, że jest to już 5. doktorat honoris causa wręczony uczonym, którzy współpracują z lubelskim uniwersytetem w ramach badań fitochemicznych. Poprzednio tytuły otrzymali profesorowie: Mirosława Furmanowa, Stanisław Kohlmünzer, Edward Soczewiński oraz Yoshinori Asakawa.
     
    Dziekan Wydziału farmaceutycznego Uz Oddziałem Analityki Medycznej UM
    w Lublinie w trakcie odczytywania życiorysu prof. G. Bonna
     
       Celem konferencji jest omówienie najnowszych trendów, obecnych wyników badań nad naturalnymi substancjami biologicznie aktywnymi oraz wymiana doświadczeń odnoszących się do wszystkich technik chromatograficznych i pokrewnych, jak również jest łącznikiem pomiędzy metodami analizy fitochemicznej, przygotowaniem próbek i izolacji aktywnych metabolitów, które są wytwarzane przez rośliny lecznicze.  

       Tegoroczna Konferencja obejmowała wiele kierunków badawczych. Jednym z nich była ocena poziomu rozwoju wysoce selektywnych i wrażliwych technologii analitycznych. W swoim wykładzie prof. dr h.c. G. Bonn (Austria) określił materiały roślinne jako bardzo złożone macierze, których analiza wymaga odpowiednio przygotowanej próbki do oznaczania ilościowego. W ciągu ostatnich lat izolacja i separacja aktywnych składników z próbek naturalnych stają się coraz bardziej ważne. Nowe osiągnięcia w chromatografii umożliwiają odkrywanie niedostępnych dotychczas obszarów. Coraz bardziej w analityce związków pochodzenia naturalnego widać tendencje do miniaturyzacji i przygotowywania próbek w mikroskali, a także w skali nano.
     
    JM Rektor UM w Lublinie prof dr hab. Andrzej Drop składa gratulacje
    prof. dr h.c. Guentherowi Bonn

       Badanie struktur związków naturalnych jest bardzo istotne z punktu widzenia naukowego, pozwala na identyfikację nowych substancji, których aktywność dotychczas nie została określona. Dla fitoterapii znaczenie ma także metabolomika, która zaczyna być także eksplorowana w tej dziedzinie nauki. Prof. Gerorgiev (Bułgaria)  przedstawił wykład dotyczący metabolomiki i biotechnologicznych aspektów fenyloetanoidów (związki, w których połączenia glikozydowe alkoholu fenyloetylowego acylowane są w części cukrowej pochodnymi kwasu cynamonowego np, werbaskozyd) i glikozydów irydoidowych np. harpagozydu występującego w czarcim pazurze Harpagophytum procumbens. Dla poznania działania związków aktywnych nie tylko konieczna jest informacja o ich strukturze, ale także o ich losach w organizmie.
     
    Profesor Kazimierz Głowniak – główny organizator Konferencji
     
       Uczestnicy konferencji także wiele uwagi poświęcili właściwościom mikrobiologicznym substancji roślinnych, wiele abstraktów odnosiło się właśnie do tej tematyki. Dało się zauważyć także poszukiwanie zastosowań leczniczych nowych gatunków roślin wśród których wymienić można: Seseli devenyense, Heracleum dulce, Telekia speciosa, Mutellina purpurea i inne.

       Konferencja zgromadziła blisko 250 naukowców z ponad 35 krajów z całego świata. ■

    dr n. farm. Tomasz Baj  
    fot. mgr farm. Jarosław Widelski
    i mgr farm. Krzysztof K. Wojtanowski


  • Forum wydarzeń  ( 8 pozycji )

    KONDYCJA POLSKICH APTEK
     
    A DOSTĘPNOŚĆ LEKÓW REFUNDOWANYCH

       15 kwietnia 2014 roku odbyła się w Bydgoszczy I Ogólnopolska Konferencja Farmaceutyczna, której organizatorami byli: Wojewoda Kujawsko-Pomorski Ewa Mes oraz Pomorsko-Kujawska Okręgowa Izba Aptekarska. Temat Konferencji „Kondycja polskich aptek a dostępność leków refundowanych".
       W konferencji uczestniczyli m.in. poseł Tomasz Latos, przewodniczący Komisji Zdrowia Sejmu RP, Zbigniew Niewójt, zastępca Głównego Inspektora Farmaceutycznego, Andrzej Śliwczyński, zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Lekami w NFZ, Alina Fornal i Marek Jędrzejczak - wiceprezesi NRA, Tadeusz Bąbelek, sekretarz NRA, Prezesi ORA, dziekani i wykładowcy uniwersytetów medycznych, wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni, specjaliści wojewódzcy ds. farmacji.
       Tematyka konferencji obejmowała następujące zagadnienia:
    • Dostępność leków w sprzedaży pozaaptecznej;
    • Przepisy antykoncentracyjne dotyczące aptek w Polsce oraz innych krajach UE;
    • Reklama aptek i punktów aptecznych;
    • Trudności w zaopatrzeniu aptek w leki;
    • Wpływ wysokości marży urzędowej na dostępność leków refundowanych w aptekach. Wykłady na te tematy przedstawili prelegenci zaproszeni przez organizatorów.
       Konferencja miała charakter seminaryjny, dzięki czemu po każdym wykładzie uczestnicy mieli możliwość dyskusji i przedstawienia opinii na temat problemu przedstawionego przez prelegenta. Organizatorzy zapowiedzieli opracowanie dokumentu zawierającego konkluzję wszystkich poruszanych tematów i problemów. Zostanie on przesłany do ministra zdrowia, sejmowej komisji zdrowia oraz instytucji zajmujących się problematyką poruszaną na spotkaniu w Bydgoszczy.


     
     PRZECZYTAJ WIĘCEJ...
     
       W październiku 2013 ruszyła siódma już edycja Ogólnopolskiego Programu dla Młodzieży „Mam Haka na Raka”. Jego celem jest kształtowanie postaw prozdrowotnych wśród młodych ludzi oraz zwiększenie świadomości związanej z profilaktyką badań. Patronat nad obecną odsłoną, dedykowaną nowotworom układu limfatycznego, objęły m.in. Narodowy Fundusz Zdrowia, Komisja Europejska oraz Naczelna Izba Aptekarska. Łącznie, we wszystkich edycjach wzięły udział ponad 22 tysiące młodych ludzi.
     
     

     
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
     
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.
     

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
     
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.
     

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
     
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.
     

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
     
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.
     

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
     
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
     
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
     
    Fot. nadesłane przez Autorkę
     
  • Muzealny kalejdoskop  ( 23 pozycji )
    KARTY WIELKANOCNE HANNY NAST
     
    W MUZEUM FARMACJI

        W Muzeum Farmacji im. prof. J. Muszyńskiego w Łodzi odbył się 27 marca 2014 roku wernisaż wystawy ,,Karty świąteczne Hanny Nast’’. Była to już druga wystawa w naszym muzeum przedstawiająca twórczość artystki. Na pierwszej, grudniowej wystawie, prezentowane były karty świąteczne związane ze Świętami Bożego Narodzenia. Na obecnej - karty związane z Wielkanocą i wiosną. Wśród osób przybyłych na wernisaż byli zarówno ci, którzy poznali już twórczość artystki i są pod wielkim wrażeniem jej talentu, jak również ci - którzy pragnęli zapoznać z Jej pracami. Ku zaskoczeniu i radości organizatorów na wernisażu pojawili się również kolekcjonerzy kart świątecznych Hanny Nast. Zademonstrowane przez nich zbiory zawierają karty świąteczne stworzone przez Hannę Nast przed kilkudziesięcioma laty. Na wystawie zaprezentowano 160 przepięknych kart świątecznych oraz 48 autorskich karnetów kwiatowych ilustrujących pięćdziesięcioletnią twórczość Artystki. W świąteczny nastrój wernisażu wprowadził, zacytowany w czasie uroczystości otwarcia, wiersz Jana Lechonia pt. "Wielkanoc".

       Droga, wierzba sadzona wśród zielonej łąki,
       Na której pierwsze jaskry żółcieją i mlecze.
       Pośród wierzb po kamieniach wąska struga ciecze,
       A pod niebem wysoko śpiewają skowronki.

       Wśród tej łąki wilgotnej od porannej rosy,
       Droga, którą co święto szli ludzie ze śpiewką,
       Idzie sobie Pan Jezus, wpółnagi i bosy
       Z wielkanocną w przebitej dłoni chorągiewką.

       Naprzeciw idzie chłopka. Ma kosy złociste,
       Łowicką spódniczkę i piękną zapaskę.
       Poznała Zbawiciela z świętego obrazka,
       Upadła na kolana i krzyknęła: "Chryste!".

       Bije głową o ziemię z serdeczną rozpaczą,
       A Chrystus się pochylił nad klęczącym ciałem
       I rzeknie: "Powiedz ludziom, niech więcej nie płaczą,
       Dwa dni leżałem w grobie. I dziś zmartwychwstałem."
     
       Wielkanoc jest najważniejszym i najradośniej obchodzonym świętem przez chrześcijan, upamiętniającym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Czas jej obchodów ustalono w 325 roku. Przypada on w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Poza wymową religijną, Wielkanoc jest też świętem budzącej się do życia przyrody i zapowiedzią nadejścia wiosny. Wiosenny nastrój kart Hanny Nast można opisać też pięknym fragmentem wiersza nieznanego autora.

       "… Są takie święta raz do roku,
       co budzą życie, budzą czas.
       Wszystko rozkwita w słońca blasku
       i wielka miłość rośnie w nas.
       Miłość do ludzi, do przyrody,
       w zielone każdy z wiosną gra. … Spójrzcie tam – pierwszy liść!’’
     

       Kiedyś, a może lepiej zabrzmi – dawniej, najpopularniejszym sposobem przekazywania świątecznych życzeń – tym, którym nie możemy złożyć ich osobiście, było wysłanie kart. Najstarsze karty wielkanocne pochodzą z początków XX wieku i zawierały zawsze wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa i napis ,,Alleluja’’. Pojawiał się też biblijny symbol Wielkanocy - baranek z czerwoną chorągiewką i złotym krzyżem.
     

       W późniejszych okresach wprowadzano stopniowo również świeckie symbole świąt – żółciutkie kurczaczki i kłapouchego wesołego zająca, barwne pisanki i palmy wielkanocne. Pojawiły się też świece, które symbolizowały zespolenie rodziny i radość ze Zmartwychwstania.

       Hanna Nast studiowała na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Grafiki profesora Juliana Pałki. Studia ukończyła w 1964 roku. W czasie swojej pięćdziesięcioletniej pracy artystycznej stworzyła setki unikalnych kart świątecznych. Te prawdziwe dzieła sztuki wzbudzały i nadal wzbudzają zainteresowanie prywatnych kolekcjonerów na całym świecie. Niewątpliwie jednak szczególnie prestiżowa kolekcja prac Hanny Nast znajduje się w Muzeum Watykańskim. Kiedy w 1983 roku łódzki biskup Rozwadowski wyjeżdżał na spotkanie z Ojcem Świętym, zabrał ze sobą prezent środowiska łódzkich plastyków – album karnetów kwiatowych i zestaw kart z Madonnami – autorstwa Hanny Nast. W lutym 1984 roku pani Nast otrzymała list napisany przez Stanisława Dziwisza sekretarza osobistego papieża, w którym przekazuje on osobiste podziękowanie i wyrazy uznania Jana Pawła II dla Jej kunsztu artystycznego. Do listu dołączono książkę z dedykacją napisaną własnoręcznie przez Ojca Świętego. Karty Hanny Nast wykonywane są w niezwykle plastycznej technice kolaż. Kompozycje powstają przy wykorzystaniu tworzyw, o barwnej kolorystyce i odmiennej fakturze, a elementy tej "precyzyjnej i zaplanowanej naklejanki" łączy niekiedy kolorowa kreska. Szczególnym dowodem wrażliwości i perfekcji artystycznej Hanny Nast są karty "malujące" ścisłe powiązanie elementów religijnych z tradycją ludową.

       Obrazy kreowane na kartach świątecznych cechuje wyjątkowa wymowa plastyczna, ich harmonia, ale też dynamizm. Sprawia to, że na tych kartach "coś" się dzieje, skłaniając osobę oglądającą te miniaturowe dzieła do refleksji związanej z przeżywanymi świętami.
     

       Karty świąteczne Hanny Nast prezentowane na wystawie wyróżnia perfekcyjnie dopracowany detal i niesamowita wręcz "aptekarska" dokładność. Nic w tym zaskakującego, ponieważ Hanna Nast wyrastała w atmosferze aptekarskiej tradycji – tradycji farmaceutycznego rodu Armatysów ze Stanisławowa, miejsca urodzin Pani Hanny i stron rodzinnych ojca Kazimierza Jana Armatysa oraz rodu farmaceutycznego Głuchowskich z Łodzi, z którego pochodzi mama Wiesława Głuchowska (jako jedyna w rodzinie Głuchowskich nie była farmaceutką, studiowała na krakowskiej ASP i pewnie przekazała artystyczny talent córce).

    Karnety kwiatowe Hanny Nast
     
       W 2014 roku pani Hanna Nast obchodzi Jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej - z tej okazji otrzymała od pracowników Muzeum Farmacji bukiet dziewięciu purpurowych róż z życzeniami zdrowia oraz dalszych sukcesów w pracy twórczej.

       Wystawa "Karty świąteczne Hanny Nast" będzie czynna do 9 maja 2014 roku i można ja oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00. Serdecznie zapraszamy.

    Anna Drzewoska
    tekst i zdjęcia kart świątecznych
     
  • Historia farmacji.  ( 93 pozycji )
     
       Coroczny Dzień Aptekarza jest okazją do podsumowań, refleksji, spojrzenia w historię naszego zawodu, a także – podejmowania planów i zobowiązań. Pomimo, że za czasów istnienia „pierwszej” Naczelnej Izby Aptekarskiej (1945-1951), dnia takiego nie obchodzono, na łamach „Farmacji Polskiej” nie brakowało chwil refleksji, i to refleksji dotyczących nie przeszłości – a przyszłości zawodu. Konkretnie zaś tego – jak powinna wyglądać apteka i czym zajmować się powinna. Czy refleksje te spotkały się z rzeczywistością po upływie siedemdziesięciu lat? A może wręcz odwrotnie – mogą być dla nas dalszą inspiracją w przemyśleniach na temat współczesnej funkcji apteki i tego, w jakim kierunku powinna ona podążać? Zapraszam do lektury kolejnych „Migawek…”!

       Permanentny brak leków w latach powojennych uzmysłowił polskiemu środowisku farmaceutycznemu, że ścisła współpraca, która zawiązała się pomiędzy aptekarstwem, a przemysłem farmaceutycznym w istocie jest uzależnieniem apteki od przemysłu, dodajmy – uzależnieniem dla aptekarstwa bardzo niebezpiecznym. Zdano sobie wówczas sprawę, że bez walki aptekarze oddali wytwarzanie leków – czynność, która stanowiła przez stulecia kwintesencję aptekarstwa! Receptury i laboratoria galenowe polskich aptek świeciły pustkami, a nikt przy tym nie myślał, że to właśnie w tych pomieszczeniach tkwi rozwiązanie problemu dramatycznych wręcz niedoborów leków. Wszyscy czekali na dostawy leków z fabryk, a przemysł farmaceutyczny miał stanąć na nogi dopiero za kilka lat. Dopiero w tej krytycznej sytuacji przypomniano sobie o tym, że to apteka powinna być miejscem, gdzie powstaje lek!


    Ilustracja 1. Receptura apteki „Pod Białym Orłem” w Nowym Sączu, lata trzydzieste XX wieku. Ze zbiorów Adama Gutowskiego.
     
       Najzagorzalszym orędownikiem tezy o samowystarczalności apteki był wybitny polski farmakognosta – profesor Wacław Strażewicz, prodziekan Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Poznańskiego. W artykule „W trosce o naukę farmaceutyczną”, opublikowanym na łamach „Farmacji Polskiej” ze stycznia 1946, profesor Strażewicz ubolewał: apteka coraz bardziej zatraca charakter wytwórczy i przetwórczy i staje się agenturą przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, rola zaś farmaceuty pracującego w aptece, sprowadza się do zwykłej ekspedycji. (…) Przeobrażenia te (…) podrywają prestiż apteki i zawodu farmaceutycznego w oczach społeczeństwa. Z kolei w opublikowanym dwa miesiące później artykule „Odrodzenie przetwórczości laboratoriów aptecznych nakazem chwili obecnej” profesor Strażewicz pisał ostro: praca w aptece stała się jałową i bezmyślną, pozbawiając farmaceutów w niej pracujących wielu walorów intelektualnych. Za ten stan rzeczy Strażewicz oskarżał aptekarzy: wiemy wszyscy dobrze, że zepchnięcie aptek do roli sklepików było spowodowane przemysłową produkcją środków leczniczych. Ale przeobrażenie to nie godziło zbytnio w materialną pozycję aptek. To też większość farmaceutów, uznając, że współczesne lecznictwo nie zdoła się obejść bez artykułów przemysłowych, popadła w stan pełnej dezorientacji i straciła zdolność i chęć do walki z tym groźnym objawem. Profesor nie żałował aptekarzom wielu gorzkich słów: niemal całe przetwórstwo apteczne oddaliśmy w ręce przetwórczego przemysłu farmaceutycznego, a rolę apteki sprowadziliśmy do rozdzielczego punktu leków gotowych. (…) taki stan rzeczy podkopywał sens bytu zawodu farmaceutycznego i z tego zdawaliśmy sobie sprawę wszyscy świadomie.

       Nie tylko wybitni naukowcy zwracali uwagę na problem podupadającej receptury. Czynili to także szeregowi aptekarze i działacze samorządowi zarazem. Magister Stanisław Konieczny, właściciel apteki we Wrześni, w obszernym liście opublikowanym na łamach styczniowej „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułowanym „Wzmóżmy produkcję laboratoriów aptecznych”, w jasny i przejrzysty sposób wyjaśniał, dlaczego apteczna receptura powinna być redutą, której zawód aptekarski powinien bezwzględnie bronić. Jednocześnie magister Konieczny nie wypowiadał wojny przemysłowi farmaceutycznemu: receptura, niegdyś stanowiąca dwie trzecie obrotu stale się zmniejsza – co pociąga za sobą zmniejszoną dochodowość aptek – natomiast podnosi się ogólny obrót (…) przez sprzedaż środków leczniczych w gotowych, często bardzo gustownych opakowaniach. Autor zastrzegał jednocześnie, że wobec rozwoju przemysłu farmaceutycznego i postępów nauki zjawisko to jest zupełnie zrozumiałe, dodając jednocześnie: nie jest i nie może być moim zamiarem występować przeciw temu stanowi rzeczy – przeciwnie z dumą podnieść wypada fakt zwiększenia produkcji dobrych preparatów celem właściwego służenia nimi cierpiącej ludzkości. Istniała wszakże duża grupa preparatów, które ze zdecydowaną korzyścią dla chorego powinny być przyrządzane na recepturze i służyć jako świeże. Był to przedwojenny już argument profesora Marka Gatty-Kostyala, przedstawiony w artykule „Historia farmacji uczy nas… jakie miejsce jest w aptece najważniejsze” (Aptekarz Polski, maj 2011). Dalej magister Konieczny wskazywał, że apteczna receptura to najlepsze miejsce do wyszkolenia praktykantów, wywołując w nich zamiłowanie do zawodu oraz dając im zadowolenie z ciekawszej pracy, a także: najszybszy sposób wyrobienia sobie wśród pacjentów autorytetu specjalisty, który leki wytwarza sam, nie zaś – zdaje się na wytwórczość przemysłu farmaceutycznego.       


    Ilustracja 2. Wraz z zaprzestaniem czynności recepturowych, apteki pozbawione zostały uroku dawnych, aptecznych naczyń. Ze zbiorów autora.
     
       Z kolei anonimowy autor, podpisany inicjałami „EsBe”, ustosunkował się do omówionego powyżej artykułu profesora Strażewicza. Głos swój, opublikowany w czerwcowym numerze „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułował „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach”. Odnosząc się do słów profesora Strażewicza pisał: nie ma słuszniejszych argumentów na poparcie tej tezy nad te, które zechciał przytoczyć Sz. Autor. Tu, zdawało by się, trzeba jedynie – chęci aptekarza, bo nic słuszniejszego, aby apteka, jako Officina sanitatis, nie była tylko mniej lub więcej elegancko urządzonym… sklepem rozdzielczym leków, lecz także wytwórnią. „EsBe” humorystycznie odnotował zjawisko, które szczególnie dziś jest częste, a które dotyczy receptury i laboratorium aptecznego: to tylko jedna więcej izba, w której coś tam kiedyś się zrobi w razie koniecznej potrzeby, wygodniej wszak sprowadzić gotowy preparat, niż „babrać” się. Natomiast o aptekach, które posiadały w pełni urządzone receptury i laboratoria, powtarzał w ślad za aptekarzami i nieaptekarzami: „Europa”! W swobodny tonie „EsBe” dywagował nad przyczyną takiego stanu rzeczy: trzeba nie tylko chcieć i móc urządzić takie laboratorium, ale także należy mieć… zamiłowanie do pracy laboratoryjnej. Nie zawsze ci, co zdobyli koncesję lub kupili „Officinę”, mają zamiłowanie wytwórcze, lub tylko skromnie – przetwórcze. Autor oczywiście zdawał sobie sprawę, że w pookupacyjnej biedzie niesłychanie trudno jest myśleć o urządzaniu w pełni sprawnych receptur i laboratoriów, jednak per aspera ad astra – kończył swój artykuł.

       Na wytwórczość aptecznych receptur i laboratoriów zwrócili uwagę w pierwszych powojennych latach także inspektorzy farmaceutyczni. W czasie przeprowadzonych lustracji apteki, krakowski inspektor farmaceutyczny, magister Adam Filemonowicz, stwierdził na przełomie 1947 i 1948 roku że laboratoria nie wszędzie są czynne, często wskutek braku odpowiednich przyrządów i odczynników. Kolejnymi uchybieniami, przekazanymi przez „Farmację Polską” z lutego 1948, było sprowadzanie gotowych preparatów galenowych przez apteki zamiast produkowania tego rodzaju leków w aptekach oraz wprowadzanie leków w obieg często bez uprzedniego zbadania. W rezultacie kontroli krakowski Urząd Wojewódzki wystosował do wszystkich właścicieli, dzierżawców i kierowników aptek pismo okólne, w którym wezwano do usunięcia tych usterek, zakupienia niezbędnych przyborów do sporządzania i badania leków, a szczególnie do uruchomienia wszystkich laboratoriów aptecznych.

    ***

       Oczywiście w ślad za dyskusją i padającymi w niej postulatami, a także głosami płynącymi od inspektorów farmaceutycznych, poszły konkrety, jak zwykle – ze strony Naczelnej Izby Aptekarskiej. Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy, znany doskonale Czytelnikom „Aptekarza Polskiego” (Aptekarz Polski, marzec 2013), wydał pierwszy powojenny podręcznik z zakresu farmacji stosowanej zatytułowany „Zarys farmacji galenowej”. Jego autorem był profesor Marek Gatty-Kostyal, a podtytuł mówił wiele: podręcznik dla studentów farmacji i aptekarzy. Kolejnym niesłychanie ważnym i do dziś wykorzystywanym wydawnictwem było „Receptarium Polonicum” Witolda Głowackiego – zbiór przepisów na leki recepturowe dla użytku lekarzy i aptekarzy. Z kolei na łamach „Farmacji Polskiej” publikowano w układzie terapeutycznym wybrane przepisy z „Receptarium Polonicum” w cyklu „Przepisy dla laboratorium aptecznego”.
     
     
    Ilustracja 3 i 4. Publikacje Farmaceutycznego Instytutu Wydawniczego Naczelnej Izby Aptekarskiej, niezbędne w pracy na recepturze w latach czterdziestych.  Ze zbiorów autora.
     
       Inicjatywa Naczelnej Izby Aptekarskiej nie ograniczyła się wyłącznie do akcji wydawniczej. To właśnie NIA zobowiązała uchwałą Prezydium z dnia 28 października 1948 roku okręgowe izby aptekarskie do zorganizowania w roku 1949 specjalnych kursów uzupełniających dla magistrów farmacji. Wedle zaleceń NIA kursy miały się odbyć w miastach uniwersyteckich, tak aby wykłady mogli prowadzić pracownicy wyższych uczelni farmaceutycznych. Wśród  tematów, które władze Izby Naczelnej zalecały ująć w tematyce kursów, była m.in. wytwórczość laboratorium aptecznego. „Farmacja Polska” zrelacjonowała na swych łamach przebieg kursów urządzonych przez izby okręgowe w Warszawie, Krakowie. Gdańsku i Katowicach.

    ***

       Odczytując przytoczone powyżej głosy i refleksje, a także poznając fakty sprzed blisko siedemdziesięciu lat, możemy zapytać, czy dyskusja na temat aptecznej receptury, przyniosła wówczas jakiekolwiek rezultaty? Z pewnością tak: poczynając od lat pięćdziesiątych miał miejsce prawdziwy renesans receptury aptecznej, tyle, że będący już udziałem upaństwowionych aptek. Dopiero ostatnia dekada XX wieku, która pociągnęła wraz z przemianami ustrojowymi powstanie tysięcy aptek i masową dostępność do preparatów gotowych, sprawiła, że dyskusja na temat aptecznej receptury rozpoczęła się na nowo. Niestety: mniej lub więcej elegancko urządzone sklepy rozdzielcze leków zaczęły stanowić większość pośród polskich aptek, a przeważająca część aptekarzy stanęła po stronie przeciwników receptury, popełniając błąd, który tak silnie piętnowali nasi poprzednicy. Nie przeszkadza tak wielu członkom naszego zawodu, że zrezygnowanie z prowadzenia receptury powoduje, że praca w aptece staje się jałową i bezmyślną. Tylko nieliczne głosy, dla których na szczęście nigdy nie brakuje miejsca na łamach „Aptekarza Polskiego”, nadal wskazują na zalety leku recepturowego i recepturę traktują jako nieodzowny element nie tylko tradycyjnej, ale i nowoczesnej apteki! Dzięki temu właśnie receptura jest miejscem, gdzie dawny aptekarski kunszt wytwarzania leków spotyka się z nowoczesną wizją apteki, a aptekarze z zamiłowaniem do pracy laboratoryjnej mają znakomite pole do popisu.

    ***

       Niniejszym artykułem kończymy cykl „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej”! Staje się on jednak pomostem do cyklu kolejnego – w którym zajmiemy się historycznymi wizjami apteki. Jak nasi poprzednicy widzieli przyszłość swych aptek? W czym upatrywali szanse, a co wydawało im się zbędnym balastem? Co miało stanowić siłę napędową nowoczesnej apteki, a co – należało odrzucić jako hamujące rozwój? Dzięki czemu wreszcie apteka i życie zawodowe miały być – cytując przytoczony powyżej artykuł „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach” – lepsze, doskonalsze, szlachetniejsze? Szczególnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego zamierzenia były ambitne, a część działaczy zawodowych pragnęła uczynić z polskich aptek opokę, na której budowane miało być zdrowie publiczne odrodzonej Rzeczypospolitej! Apteka miała być wedle nich placówką sanitarną, w której prowadzone miały być profesjonalne analizy laboratoryjne: fizjologiczne (krwi, kału, moczu), jakości wody i zanieczyszczeń żywności, a udzielane porady miały dotyczyć nie tylko ekspediowanych leków, ale także – higieny pracy i życia codziennego…

       Wbrew pozorom podobne pytania zadajemy sobie w czasach nam współczesnych: jakie jest, a jakie być powinno miejsce apteki i aptekarza w służbie zdrowia? Wszyscy zgadzamy się, że motorem rozwoju nowoczesnej apteki powinna być profesjonalnie prowadzona opieka farmaceutyczna, która potwierdzi wyjątkową rolę aptekarzy w służbie zdrowia i systemie opieki zdrowotnej nowoczesnego państwa. Zapalczywie dyskutujemy z kolei nad tym, czy w aptece powinna działać receptura, względnie – jaki powinien być jej asortyment. Zdania są jeszcze bardziej podzielone, a emocje sięgają zenitu, gdy chcemy sprecyzować rolę marketingu we współczesnej aptece…  

       Elementem wspólnym dla dyskusji naszych poprzedników oraz współczesnych jest niezmienne przekonanie o wyjątkowości misji apteki i aptekarza: zarówno w społeczeństwie, jak i w służbie zdrowia. Zadaniem natomiast cyklu, który rozpoczniemy w kolejnym numerze „Aptekarza Polskiego”, będzie zwrócenie uwagi, że pomysły rzucane przez naszych poprzedników, mogą być dla nas drogowskazem przy współczesnym zadawaniu pytań i udzielaniu odpowiedzi na najżywotniejsze problemy naszego zawodu!

    dr n. farm. Maciej Bilek

    Piśmiennictwo u autora
     
  • Rynek leków.  ( 66 pozycji )
     
       Pomimo bogatego portfolio farmakologicznego, na dzień dzisiejszy żadna forma farmakoterapii cukrzycy nie prowadzi do wyleczenia lub regresji tej choroby. Niemniej każdy nowy lek, który zmniejsza ryzyko niedocukrzeń (niebezpiecznych dla mózgu) i przeciąga w czasie przejście na insulinoterapię dla wielu pacjentów - zwłaszcza aktywnych zawodowo - może być wybawieniem. 
     
     
     
       Nie tak dawno pojawiły się reklamy w mediach które odnoszą się w swojej treści do wycofania niektórych serii jednego z wiodących preparatów zawierających witaminę C i rutozyd z poziomu aptek. Preparat ten, cieszący się niesłabnącą popularnością i zaufaniem nagle stał się celem nagonki medialnej. I nie myślę tu o rzeczowych informacjach prasowych, ale o reklamie podobnych produktów. Jak w tej sytuacji połapać się w szumie medialnym i czym właściwie różni się suplement od leku? W końcu dla laika wyglądają one tak samo – są to po prostu tabletki.
     
     
     
  • Panorama samorządu.  ( 103 pozycji )
    Relacja z przebiegu obchodów XI Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza
     
    Święto nas wszystkich
     
       Gdy w poprzednim numerze informowaliśmy o XI Ogólnopolskim Dniu Aptekarza, to ubarwiliśmy tę zapowiedź wierszem Krzysztofa Kokota, którego strofy przeniosły nas w nastrój tego święta. Poeta pisał „bukiet przynoszę, taki jak mi się marzy, wrzosy, rumianki, lawenda, na święto Was… Aptekarzy”.

       Z tą dedykacją doczekaliśmy wraz z naszymi Drogimi Czytelniczkami i Czytelnikami do 24 września, kiedy to w Warszawie odbywały się pod honorowym patronatem Ministra Zdrowia ogólnopolskie obchody Dnia Aptekarza. Dzień tego wydarzenia zbiegał się, jak za każdym razem, z datą liturgicznego wspomnienia Kosmy i Damiana, świętych patronów farmaceutów i aptekarzy.  

       Uroczystości rozpoczęły się mszą świętą w intencji aptekarzy odprawioną w Bazylice Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu. Mszę koncelebrowali: ksiądz Józef Jachimczak, Krajowy Duszpasterz Senior Służby Zdrowia, przyjaciel aptekarzy, którego samorząd aptekarski obdarzył godnością Mecenasa Samorządu Aptekarskiego i ksiądz Grzegorz Boraczewski, kanonik honorowy Kolegiackiej Kapituły Sokólskiej.   

       Msza zgromadziła aptekarzy przybyłych do stolicy z całego kraju. Uroczystość kościelna odbywała się z oprawą ceremonialną stosowną w przypadku ważniejszych wydarzeń w życiu samorządu aptekarskiego. Naczelna Izba Aptekarska wystawiła poczet sztandarowy.

       Homilię wygłosił ksiądz Józef Jachimczak, zaś jej przesłanie dotyczyło klauzuli sumienia. W końcowej części uroczystej mszy Walter Pyka, aptekarz i poeta z Popielowa na Opolszczyźnie odczytał swoje wiersze: „Modlitwa Aptekarza” i „Apteka Bożego Miłosierdzia”.

    Modlitwa Aptekarza
    - „Boże, który dokładnie ważysz każde moje słowo, który leczysz skutecznie, który doradzasz serdecznie, który ustaliłeś skład mixtury vitae, który znasz ludzką dosis letalis, który stanowisz pierwiastek nadziei, któryś symbolem miłości wiecznej, pomóż nam tu, pod krzyżem, napisać najprostszy wzór wiary”.

    xxx
     
       Główne uroczystości odbyły się w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Salę Kameralną wypełnili zasłużeni aptekarze reprezentujący okręgowe izby aptekarskie z całego kraju i goście oficjalni. Na salę wprowadzono sztandar Naczelnej Izby Aptekarskiej. Zebrani odśpiewali hymn państwowy.

       Słowa powitania skierował do zebranych Grzegorz Kucharewicz, prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, który następnie wygłosił przemówienie, poświęcone węzłowym problemom polskiego aptekarstwa. Wiele spraw jest nierozwiązanych.  

    -„Nie można już dłużej zwlekać z wprowadzaniem zmian systemowych, na które od lat bezskutecznie czekają polscy aptekarze. Potrzebujemy odważnych polityków i odważnych decyzji” – mówił prezes Kucharewicz. Wystąpienie to publikujemy w całości.

       Po wystąpieniu prezesa NRA głos zabrał poseł Tomasz Latos, przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia.

    - To ogromny zaszczyt być tutaj z Państwem. Mam wielki szacunek dla Państwa środowiska, dla tego wszystkiego, co Państwo robią dla pacjentów, dla polskiej służby zdrowia.
    - Mam świadomość wielu problemów, o których mówił Pan Prezes. Jeśli mówimy o ustawie refundacyjnej wydawało się, że w ślad za tym pójdą inne rozwiązania, które spowodują, że rynek aptekarski ulegnie wzmocnieniu, że apteka będzie rzeczywiście dla aptekarza, że będzie godny zarobek i godziwa płaca za ciężką pracę. Natomiast to wszystko nie tak funkcjonuje.
    - Życzę Państwu zrozumienia dla wszystkich problemów, o których Państwo mówią, dla inicjatyw legislacyjnych. Żeby rządzący pamiętali, że chociaż nie jesteście tak bardzo liczną grupą, to jednak warto, mając na uwadze interes polskich pacjentów pamiętać o Was jako o tej pierwszej linii z którą spotyka się pacjent po wyjściu z gabinetu lekarza. Państwa rola jest nie do przecenienia
    .

       Następnym mówcą był Igor Radziewicz Winnicki, wiceminister zdrowia.

    - Jesteśmy ciągle na etapie daleko idącej transformacji, także transformacji świata rynku leków.
    - Jesteśmy w kraju, w którym dostęp do leków jest zapewniony przede wszystkim w oparciu o leki generyczne. Słowa podziękowania i wdzięczności za to, że to Państwo przekonujecie naszych pacjentów, że te leki są tak samo dobre, tak samo bezpieczne, tak samo skuteczne.
    - Jesteśmy na etapie podsumowań tego, co się wydarzyło przez ostanie dwa i pół roku. Jesteśmy przekonani, co do konieczności zmian niektórych przepisów.
    - Budujemy koncepcję coraz lepszej opieki farmaceutycznej. Potrzeby starzejącego się społeczeństwa, koncentracja na potrzebach leczenia geriatrycznego stawia zawód farmaceuty w strategicznej pozycji. Zwróciłem się z prośbą do środowiska aptekarskiego o współpracę i wypracowanie wspólnie nowatorskiej koncepcji opieki farmaceutycznej.
    - Aptekarz szpitalny powinien być pełnoprawnym członkiem zespołu terapeutycznego.
    - Dziękuję i nisko się kłaniam Państwu, bo Rzeczpospolita bez farmaceutów nie była by tak wspaniała jaką jest.

       Pan Igor Radziewicz Winnicki przekazał aptekarzom i farmaceutom życzenia z okazji zawodowego święta w imieniu własnym, a także w imieniu ministra zdrowia Bartosza Arłukowicza, który z powodu zajęć parlamentarnych nie mógł przybyć na spotkanie.

       Po ministrze zdrowia wystąpił profesor Eduardas Tarasevicius, prezes Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. Profesor przekazał najnowsze informacje dotyczące rynku farmaceutycznego w swoim kraju. Towarzystwo zostało zaproszone do udziału w pracach nad opracowaniem państwowego programu polityki lekowej. Profesor wyraził nadzieję, że NIA będzie członkiem Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej.

    - Niech żyje polska farmacja - tym życzeniem zakończył swoje wystąpienie Pan Profesor.

       Po profesorze głos zabrała Elżbieta Puacz, prezes Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych. - Życzę Wam, żeby wasza praca była doceniona – powiedziała pani prezes.  

       Następnie pan Jerzy Szewczyński, dyrektor Biura Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego odczytał okolicznościowy list wystosowany do aptekarzy przez profesora Janusza Plutę, prezesa Zarządu Głównego tej organizacji.
     
       Kolejnym mówcą był pan Tomasz Nemeth, prezes Zarządu Gedeon Richter Polska, który przekazał życzenia pomyślności polskim farmaceutom i aptekarzom.

       Po wystąpieniach nastąpiło wręczenie odznaczeń państwowych i samorządowych zasłużonym farmaceutom. W trakcie wręczania odznaczeń odczytywano biogramy wyróżnionych osób.

       Nazwiska osób uhonorowanych odznaczeniami państwowymi, medalami im. Prof. B. Koskowskiego, tytułami „Strażnika Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego”, tytułami „Mecenasa Samorządu Aptekarskiego” opublikowaliśmy w poprzednim numerze Aptekarza Polskiego.

       Spotkanie zakończył magister Walter Pyka , który przeczytał wiersze „Homo Chemicus” oraz „Rumowisko”. Oficjalna część uroczystości zakończyła się wykładem pana Marcina Smolińskiego, dyrektora w firmie Polpharma. Wątkiem wykładu było zagadnienie patriotyzmu gospodarczego.

       W przerwie odbyło się spotkanie koleżeńskie w foyer filharmonii. Finałem spotkania był koncert Alicji  Majewskiej przy akompaniamencie Włodzimierza Korcza i kwartetu „OPERA”. Gościnnie wystąpiła również wokalistka młodego pokolenia - Agata Zakrzewska.

    Zbigniew Solarz
     
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

     
    Aptekarz w XIX wieku
     
     
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
     
     
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
     
     
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
     
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
     
     
    Jak chorują seniorzy?
     
     
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
     
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
     
     
    Starsi pacjenci „lubią” leki
     
     
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
     
     
    Niebezpieczna farmakoterapia
     
     
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
     
     
    Opieka farmaceutyczna
     
     
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
     
     
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
     
     
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
     
     
    Komunikacja z pacjentem
     

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.
     

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
     
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
     
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 36 pozycji )
        "Postać leku" pod redakcją prof. dr hab. n. farm Renaty Jachowicz, to nowa, wydana w 2013 roku publikacja specjalistyczna, która ukazała się na rynku księgarskim nakładem wydawnictwa PZWL.

        "Dogłębne zrozumienie mechanizmów oddziaływania różnych czynników na jakość sporządzanego leku dokonuje się na różnych etapach prac badawczych, począwszy od badań preformulacyjnych, przez stopniowe definiowanie technologii i rozwoju formulacji, po próby w skali produkcyjnej. Intencją niniejszej książki jest przedstawienie powyższej problematyki na wybranych przykładach, z uwzględnieniem nowych rozwiązań, wynikających z analizy piśmiennictwa oraz prac własnych." - możemy przeczytać w przedmowie do książki. Przede wszystkim należy z uznaniem przyjąć sam fakt jej ukazania się - na rynku księgarskim nowych pozycji poświęconych farmacji nie jest wcale zbyt wiele. Jednocześnie należy uprzedzić, że niektóre rozdziały książki będą w całości interesujące jedynie dla wybranego grona odbiorców, ze względu na zakres omawianej tematyki (np. zastosowanie techniki MRI w technologii postaci leku). Książkę należy pochwalić za próbę przybliżenia na rycinach zagadnień ogólnie uznawanych za dosyć trudne takich jak na przykład elementy chemii fizycznej. Zarządzenie wiedzą w optymalizacji i ocenie postaci leku będzie szczególnie wciągające dla osób zawodowa zajmujących się farmacją przemysłową. Analiza danych, modelowanie matematyczne w statystycznej ocenie postaci leku to także tematy o których farmaceuta powinien mieć pojęcie, jednakże ten pracujący za pierwszym stołem niekoniecznie musi odczuwać potrzebę zgłębienia szczegółów.

       Z drugiej strony wiele jest informacji dotyczących nowoczesnych technologii postaci leku, całkowicie niezbędnych farmaceutom, którzy chcą być "na bieżąco" z nowościami w tej dziedzinie. Dotyczy to nie tylko nowinek (np. techniki druku przestrzennego do otrzymywania postaci leku), ale również rozwiązań, które już weszły do praktyki i sprzedaży. Dzięki podawaniu przykładów z podaniem nazw handlowych preparatów reprezentujących określony typ postaci leku, lektura staje się bardziej przystępna, gdyż Czytelnik może przetransponować przyswajane informacje na to, co już być może zna z aptecznej praktyki. Przykładowo można dowiedzieć się, iż lek, który wydaje się z apteki niemal codziennie charakteryzuje się tabletką uformowaną z matrycy pęczniejącej, inny zaś popularny specyfik ma formę kapsułek z peletkami. Są to te wiadomości, dzięki którym możemy lepiej przybliżyć pacjentom co będzie się działo z lekiem i ich organizmie i dzięki którym nie jesteśmy jedynie sprzedawcami pudełek.

       W szczególności godny polecenia jest rozdział poświęcony lekom pediatrycznym, przedstawiający ciekawe rozwiązania związane z podawaniem leków dzieciom. Trudność w połykaniu większych form leku czy ich niemiły smak to częste problemy z jakimi borykają się wytwórcy tych medykamentów. W części książki poświęconej tej problematyce można przeczytać między innymi o kubkach o specjalnej konstrukcji, łyżeczkach wypełnionych dawką leku, smoczki ze zbiornikiem na preparat czy słomkach do picia z dawką antybiotyku w formie peletek.

       Jednocześnie odsyłam osoby zainteresowane publikacją na stronę internetową Wydawcy, tj. http://www.wydawnictwopzwl.pl , gdzie można zapoznać się ze spisem treści jak również przeczytać online fragment książki. Jednocześnie chciałabym zwrócić uwagę na interesującą i innowacyjną ofertę wydawnictwa, które umożliwia "wypożyczanie" książek online w systemie IBUK.  Jest to znakomita inicjatywa umożliwiająca niewielkim kosztem legalny dostęp do interesującej nas publikacji, w tym między innymi dodawanie notatek i zaznaczanie akapitów, a nawet drukowanie fragmentów.

    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
    Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2013
    596 stron, okładka miękka
     

     
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )


     
     
     
     
     
     
     
     
     
     CHCEMY WZIĄĆ Z WAS PRZYKŁAD
     
       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
     
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
     
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
     
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     
     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
     
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 28 pozycji )
    Konsultanci krajowi

       6 czerwca 2014 roku minister zdrowia powołał troje konsultantów krajowych w dziedzinach farmacji. W dziedzinie farmacji aptecznej konsultantem krajowym została mgr farm. Lidia Maria Czyż z Rzeszowa. W dziedzinie farmacji przemysłowej konsultantem krajowym została ponownie prof. dr hab. Małgorzata Sznitowska z Gdańska.

       W dziedzinie farmacji szpitalnej konsultantem krajowym został ponownie prof. dr hab. Edmund Grześkowiak z Poznania. Ponadto, w gronie osób pełniących aktualnie funkcję konsultanta krajowego w dziedzinach farmacji jest prof. dr hab. Jan Krzek z Krakowa, konsultant w dziedzinie analityki farmaceutycznej powołany 13 lipca 2011 roku. Kadencja konsultantów trwa 5 lat. 

       Konsultanci w dziedzinach farmacji:
    • wykonują zadania opiniodawcze, doradcze i kontrolne dla organów administracji rządowej, podmiotów, które utworzyły zakłady opieki zdrowotnej, Narodowego Funduszu Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta;
    • prowadzą nadzór nad stroną merytoryczną doskonalenia zawodowego i szkolenia specjalizacyjnego farmaceutów;
    • biorą udział w pracach komisji i zespołów powoływanych w celu realizacji polityki zdrowotnej;
    • sporządzają opinie dotyczące doskonalenia zawodowego farmaceutów;
    • sporządzają opinie dotyczące realizacji szkolenia podyplomowego i specjalizacyjnego farmaceutów w zakresie wynikającym z określonego programu kształcenia oraz sprawują nadzór nad ich merytoryczną realizacją.

       Zasady powoływania i odwoływania konsultantów oraz ich zadania określone są w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia.
       
       17 czerwca 2014 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o konsultantach w ochronie zdrowia, przedłożony przez ministra zdrowia. Projekt zakłada wprowadzenie  przepisów, „których właściwe stosowanie zapewni przejrzystość wykonywania zadań przez konsultanta. Proponowane regulacje są wyrazem dbałości o bezstronność konsultantów i niezależność wyrażanych przez nich opinii.(…) Wszyscy konsultanci oraz kandydaci na konsultantów będą składali oświadczenia, ujawniając informacje o faktach, które mogłyby skutkować ewentualnymi konfliktami interesów między pracą konsultanta a inną działalnością, którą prowadzą. Konsultanci krajowi będą składali je ministrowi zdrowia.(…) Projektowane przepisy zobowiązują konsultantów krajowych do zwoływania co najmniej raz na pół roku posiedzenia zespołu konsultantów wojewódzkich w danej dziedzinie. Dają też konsultantom krajowym prawo wydawania poleceń konsultantom wojewódzkim oraz określania terminu ich wykonania”.
     
    Opracował: Z.S.
     
     
    W internetowym  serwisie informacyjnym GIF
    opublikowano Komunikat Nr 1/2014 Głównego Inspektora Farmaceutycznego
    z dnia 26 czerwca 2014r.
    w sprawie programów lojalnościowych.

       Stanowisko Inspekcji Farmaceutycznej potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. W komunikacie są cytowane  wyroki, z których wynika, że „(…) reklamą apteki jest każdego rodzaju informacja, której celem jest zachęta do nabycia oferowanych przez aptekę towarów lub skorzystania z określonych usług. Reklama może przyjmować różne formy, w szczególności: haseł, sloganów, spotów TV, ulotek, billboardów, folderów czy gazetek. Za reklamę apteki zostały również uznane czynności polegające na wręczeniu bonów rabatowych, umieszczanie obok nazwy apteki „niskie ceny”, „wysokie rabaty”.  (…) Za działania reklamowe powinny być uznane również takie działania, których zamierzonym celem jest pozyskiwanie nowych klientów lub zatrzymywanie „starych”.

       W konkluzji komunikatu zawarte jest stwierdzenie - "Inspekcja Farmaceutyczna ocenia programy lojalnościowe jako zabronioną reklamę aptek i ich działalności".
     

  • Edukacja  ( 20 pozycji )

       Praktyki wakacyjne to nieodzowna część studiów farmaceutycznych.  Po III roku studenci nie mają wyboru i praktyki odbywają w aptece otwartej. Po ukończeniu IV roku stają przed wyborem odbycia  praktyk w aptece szpitalnej lub w przemyśle. Czy wybór ten jest prosty? Wbrew pozorom - nie. O ile studenci (a tacy na pewno się znajdą) zainteresowani wyłącznie pracą w przemyśle wybierają bez wahania tę drugą opcję, o tyle inni mają lekki dylemat. Spowodowany jest on ogólnym, a przynajmniej obecnym na moim wydziale, przekonaniem o „nudności” praktyk w aptece szpitalnej. Sprowadzać się ma ona do pracy magazyniera. Czy rzeczywiście tak jest i czy warto wierzyć takim opiniom? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie w dalszej części artykułu na podstawie swoich tegorocznych doświadczeń z praktyk odbytych w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 1 im. N. Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

       Szpital pod dyrekcją Pana profesora dr hab. n. med. Piotra Kuny, w rankingu Rzeczpospolitej: Ranking Najlepszych Szpitali w 2013 roku otrzymał I miejsce w kategorii „Najlepszy szpital w województwie Łódzkim” oraz VII miejsce w kategorii „Najlepszy szpital zabiegowy, wielospecjalistyczny i onkologiczny”.

       Praktyki odbywałem w dniach 1.07-31.07.2014 roku. Udałem się na nie pełen obaw – a co jeśli opinie o całkowitych nudach i braku możliwości rozwoju są prawdziwe? Co jeśli moje plany zakończą się fiaskiem? Pytań przed rozpoczęciem mojej krótkiej przygody z apteką szpitalną było wiele, ale szybko miały znaleźć się na nie odpowiedzi.

       Na pierwszy rzut oka widać, że praca tutaj różni się zdecydowanie od pracy w aptece otwartej. Faktycznie na początku apteka szpitalna wydawała się być magazynem. Ciągnące się listy zamówień leków na oddziały i niekończące się dostawy, po których następuje przyjęcie i rozdysponowanie produktów leczniczych i niektórych wyrobów medycznych. Jednak nie przypominało to przyjmowania dostaw w aptece otwartej. Należy uświadomić sobie, że płynna praca większości jednostek szpitala spoczywa na barkach tego „magazynu”. Wiąże się to z ciągłymi telefonami z zapytaniami o preparaty, zamienniki. Całkowite zapoznanie się z asortymentem apteki, a także z receptariuszem szpitalnym wbrew pozorom nie zajmie jednego lub dwóch dni. Jest to jednak nieodzowna część pracy w tym miejscu. Nie można sprawnie funkcjonować bez znajomości asortymentu i jego przeznaczenia. Sam ze zdziwieniem obserwowałem jak koleżanki po fachu w ciągu przysłowiowych pięciu sekund były w stanie określić obecność danego preparatu w aptece lub jego brak, a także warunki sprowadzenia go do szpitala (czy to przez zwykłe zamówienie, czy to na zamówienie opieczętowane zgodą Dyrekcji szpitala). Kilku lub kilkunastominutowe ustalanie takich rzeczy nie wchodzi w rachubę. To farmaceuta pracujący w aptece musi od ręki załatwiać tego rodzaju sprawy, aby personel medyczny szpitala mógł czuć się bezpieczny. Wbrew pozorom nie jest to prosta sprawa i wymaga, przynajmniej moim zdaniem, nawet kilkunastomiesięcznego doświadczenia oraz ciągłej kontroli zasad farmakoterapii obowiązującej w szpitalu. Wydawanie leków na oddziały, z pozoru proste, może także chwilami nastręczyć problemów, gdy leki trzeba wydać na cito.
     
       Nie do końca jest także prawdziwy pogląd o braku kontaktu z pacjentami. W szpitalu do którego trafiłem realizowanych jest kilka programów lekowych. Jeden z tych programów dotyczy opieki nad pacjentami cierpiącymi na stwardnienie rozsiane. Powierzono mi realizowanie recept na to schorzenie z czym wiązał się bezpośredni kontakt z pacjentem.  

       Kolejnym aspektem pracy w aptece szpitalnej jest przygotowanie przetargów na produkty farmaceutyczne oraz niektóre wyroby medyczne. Jest to, jak się okazuje ogromne pole do popisu dla farmaceuty. Przygotowanie specyfikacji w szczególności dotyczących wyrobów medycznych lub nowoczesnych leków biotechnologicznych to nie lada wyzwanie. Wymaga to wykazania się szerokim spektrum wiedzy z wielu dziedzin medycyny, a także umiejętnościami organizacyjnymi i negocjacyjnymi. Czemu negocjacyjnymi? Niełatwo pogodzić potrzeby wszystkich oddziałów przy zachowaniu optymalnych kosztów. Także stworzenie listy przetargowej tak, aby była ona przejrzysta i zgodna z Ustawą o zamówieniach publicznych nie należy do najprostszych i mało czasochłonnych prac.

       Następnym bardzo ważnym zagadnieniem z którym się zapoznałem, była kontrola apteczek oddziałowych. Początkowo założyłem, iż jest to kontrola o charakterze sprawdzającym. Nie do końca jednak było to prawdą. Głównym celem przeprowadzanych kontroli była jednak rola głównie „pomocnicza”. To dzięki pracy farmaceuty i jego dobremu kontaktowi z personelem szpitala, zapewniona może być odpowiednia kontrola preparatów leczniczych. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na podejście zarówno „białego personelu”, w tym lekarzy do farmaceutów. Traktowani oni są tutaj na równi, a rozmowy przebiegają na typowo partnerskim poziomie.

       Praca farmaceuty szpitalnego to jednak nie tylko ciągły kontakt z personelem medycznym szpitala, ale także z innymi pracownikami placówki oraz z osobami nie pracującymi w szpitalu, ale z którymi apteka ma styczność ze względu na zakres zadań wykonywanych przez nią. Odpowiednia współpraca z tymi wszystkimi osobami gwarantuje prawidłowe funkcjonowanie apteki.

       Jako praktykant miałem także szczęście zostać oprowadzonym po Oddziale Klinicznym Anestezjologii i Intensywnej Terapii, a także Stacji Dializ. W obu tych miejscach zostałem przyjęty bardzo ciepło (za co jestem bardzo wdzięczny). Poznałem charakterystykę pracy w tych miejscach oraz zapoznałem się z nowoczesnym sprzętem na miarę XXI wieku. Przekonałem się także „na własne oczy” o wysokim profesjonalizmie osób pracujących na tych oddziałach.

       Skłamałbym gdybym nie napisał jednak o pewnych minusie, którego nie da się nie zauważyć. Największym jest brak zatrudnienia farmaceuty klinicznego, który mógłby zarówno kontaktować się z lekarzami w celu optymalizacji terapii, a także otaczać opieką farmaceutyczną pacjentów przebywających w szpitalu (np. przeprowadzać rozmowę z pacjentami przy wypisie w celu wyjaśnienia im zasad przyjmowania leków zaordynowanych w czasie hospitalizacji). Mogłoby to być kolejne pole do popisu dla farmaceutów w szpitalach, chwilowo jednak nie jest to praktykowane przynajmniej w placówce w której się znajdowałem (jak i zapewne w większości na terenie naszego kraju).

       Moim wielkim marzeniem jest zostać właśnie takim farmaceuta – farmaceutą klinicznym. Czy to się uda? Czas pokaże. Mam nadzieję, że kilka osób po przeczytaniu tego artykułu zaciśnie za mnie kciuki – podobno jest to pomocne.

       Reasumując. Praca w aptece szpitalnej to pasmo wyzwań. Można znaleźć wiele dziedzin w których można rozwijać swoje umiejętności. Wielopoziomowość i wielokierunkowość zagadnień z jakimi spotyka się farmaceuta szpitalny zmusza do ciągłego rozwijania swoich umiejętności. Dotyczy to zarówno zgłębiania wiedzy na tematy związane głównie z lekami, ich działaniem, recepturą, jak i tematami pobocznymi (prawem, administracją, logistyką). Farmaceuci są także członkami różnorodnych komitetów (np. Komitetu terapeutycznego), w których ich zdanie ma znaczny wpływ na politykę szpitala.

       Jeżeli ktoś z Was zastanawia się nad odbyciem praktyk w aptece szpitalnej, moim zdaniem, nie będzie to czas zmarnowany. Jeżeli należycie podejdzie się do nich, będzie chciało wynieść się z nich jak najwięcej, mogą okazać się bardzo dobrym wyborem. Być może pomogą Wam podjąć decyzję co zrobić dalej ze swoim życiem zawodowym. Na pewno jest jeszcze wiele do zrobienia, aby praca w aptece szpitalnej mogłaby być jeszcze bardziej interesująca. Mam jednak nadzieję, że rozwój farmacji (w tym klinicznej) w Polsce będzie parł do przodu, co pozwoli wielu z nas spełnić swoje marzenia i czerpać wielką satysfakcję z pracy, którą będziemy wykonywać.

       I jeszcze na sam koniec, tak naprawdę najważniejsza sprawa – atmosfera. Atmosfera która panuje w Aptece szpitalnej w szpitalu im. Barlickiego jest wyjątkowa. W tym miejscu chciałbym gorąco podziękować Pani Kierownik mgr farm. Zdzisławie Cywińskiej jak i całemu personelowi apteki za bardzo ciepłe przyjęcie, za cierpliwość i chęci. Chęci i umożliwienie mi zapoznania się z wieloma aspektami pracy w aptece szpitalnej. To dzięki tym osobom i ich zaangażowaniu, miałem okazję nauczyć się tak wiele. Chciałem podziękować także Dyrekcji szpitala za umożliwienie odbycia mi praktyk w tej placówce. Jestem za to bardzo wdzięczny i zapewne praktyki te pozostawią w mojej głowie zarówno sporo doświadczenia jak i po ludzku – bardzo dobre wspomnienia.

    Damian Piekielny
     

     
  • Lex Apothecariorum.  ( 45 pozycji )

       Po raz kolejny w odstępie kilku lat Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że istnieją obszary, w których każdy kraj należący do Wspólnoty może wprowadzać ograniczenia i limity swobód stanowiących podstawowe kanony funkcjonowania Unii Europejskiej. Takim obszarem jest z pewnością ochrona zdrowia obywateli, którego nieodzownym elementem jest system zaopatrywania pacjentów w niezbędne do leczenia i utrzymywania prawidłowego stanu zdrowia produkty lecznicze, czyli system apteczny. Prawo unijne kształtowane przez precedensy sądu w Luksemburgu, jak również wynikające z treści dyrektyw unijnych dość jednoznacznie wskazuje, że materia wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzenia apteki nie jest skoordynowana i jednakowa, a państwa członkowskie UE mają zapewnioną daleko idącą w tej dziedzinie kompetencję wyłączną. Wystarczy w tym miejscu odwołać się do treści samego Traktatu o Funkcjonowaniu UE, który w art. 168 ust. 7 przyznaje ustawodawstwu krajowemu samodzielność w dziedzinie regulowania systemu usług służby zdrowia i funkcjonowania aptek. Wyłączenia te są powielone m.in. w tzw. dyrektywie usługowej Bolkensteina (2006/123/WE; motyw 22) oraz dyrektywie o uznawaniu kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE; motyw 26).

       14 lutego 2014 roku ETS w wyroku wydanym pod sygnaturą C 367/12 uznał, że specyficzne kryteria demograficzne stosowane w Austrii przy wydawaniu zezwoleń na otwieranie nowych aptek są niezgodne z unijną swobodą przedsiębiorczości (art. 49 TU). Trybunał nie zakwestionował jednak ustawodawstwa krajowego, ustalającego kryteria geograficzne i demograficzne przy koncesjonowaniu aptek jako zasady ogólnej. W Austrii otwarcie nowej apteki wymaga uprzedniego wydania zezwolenia (otrzymanego od Izby Aptekarskiej), które uzależnione jest od istnienia „potrzeby” w tym zakresie. Poprzez pojęcie „potrzeby” należy w świetle prawa austriackiego rozumieć taką sytuację, w której liczba pacjentów zamieszkujących w promieniu czterech kilometrów od istniejącej apteki jest wyższa niż 5500 osób. Jeżeli liczba mieszkańców jest mniejsza, koniecznie należy brać pod uwagę potrzeby lokalnej społeczności. W związku z tym ETS uznał, że pacjenci nie powinni być zmuszani do pokonywania zbyt dużych odległości przy pomocy środków transportu, aby móc skorzystać z usług aptek usytuowanych w innych miejscowościach, znacznie oddalonych od ich miejsca zamieszkania. Trybunał stanął zatem na stanowisku zdroworozsądkowym. Stwierdził mianowicie, że rola aptekarza jest rolą służebną wobec pacjenta. Stosowanie zaś każdorazowo sztywnego kryterium geograficznego przy otwieraniu nowej apteki może wyraźnie kłócić się z nadrzędnym celem wykonywania zawodu farmaceuty, jakim jest pomoc pacjentom (i przy okazji naruszać unijną swobodę przedsiębiorczości). Austriackie prawo zakłada bowiem, że nie ma „potrzeby” otwarcia nowej apteki w każdej sytuacji, w której fakt ten spowodowałby zmniejszenie liczby pacjentów do zaopatrzenia na stałe w już istniejącej aptece poniżej pewnego, ustalonego ustawowo progu. Przepisy te, co wytknął Austrii Trybunał, nie przewidywały jakiegokolwiek odstępstwa od tak określonego ograniczenia geograficznego, co w konsekwencji działać może ze szkodą dla samych pacjentów.

       W cytowanym orzeczeniu ETS nie pierwszy zresztą raz potwierdził, że nie w każdej dziedzinie gospodarki znajdują zastosowanie reguły wolnorynkowe. Ich wprowadzenie do sektora ochrony zdrowia publicznego osłabia system, który ma niebagatelne znaczenie dla sytuacji zdrowotnej samego społeczeństwa. Dzieje się to między innymi poprzez zmuszanie poszczególnych podmiotów na rynku tym funkcjonujących do konkurowania na zasadach ogólnych, czyli - będąc ścisłym – ceną, a nie w sposób w tym wypadku najwłaściwszy, tj. poprzez jakość świadczonych usług. Większość państw europejskich uwzględnia te możliwości, na jakie Traktat Unijny zezwala, i w sposób prawidłowy chroni swoich obywateli przed niekorzystnym wpływem deregulacji w segmencie ochrony zdrowia, stawiając ponad wszystko na jakość, co w wypadku sektora farmaceutycznego oznacza choćby pozostawienie aptek w rękach farmaceutów (czyli daleko idącą regulację rynku). Tymczasem w Polsce, nie widząc żadnych w tym temacie zagrożeń, optuje się za całkowicie wolnorynkowym obrotem detalicznym produktami leczniczymi, przekazując apteki w ręce ludzi spoza zawodu, nie zdając sobie do końca sprawy z tego, jak ogromną przez to wyrządza społeczeństwu krzywdę. Takie postępowanie polskich władz dziwi, jeśli dla porównania spojrzymy na to, co robią inne kraje europejskie, które gospodarkę wolnorynkową w sektorze zdrowotnym dawno odłożyły do lamusa, bądź też czym prędzej pragną od niej odstąpić. Dla przykładu można tu wskazać rząd Łotwy, który jako pierwszy po okresie totalnej liberalizacji rynku farmaceutycznego ponownie z początkiem roku 2011 wprowadził odpowiednie regulacje, czy jakże znamienny przypadek deregulacji sektora farmaceutycznego w Norwegii, gdzie w konsekwencji oddania sektora farmaceutycznego w prywatne ręce, wbrew zapowiedziom pogorszeniu uległa dostępność oraz spadła jakość świadczonych usług farmaceutycznych. Z kolei znacząco wzrosły ceny wszystkich produktów leczniczych. Można też wskazać na Szwecję, która mimo zapowiedzi prywatyzacji aptek z początkiem 2009 roku postanowiła zweryfikować swe stanowisko i w konsekwencji prywatyzację przeprowadziła później, jednak już w zupełnie inny sposób, bo na kompetencjach opartych wyłącznie na farmaceutach. Przykładów można by mnożyć. Większość krajów Unii Europejskiej stosuje kryteria geograficzne bądź demograficzne jako warunek wydania zezwolenia na prowadzenie apteki (np. Grecja, Hiszpania, Włochy, Finlandia czy wspomniana wcześniej Austria). W Finlandii ustawa o lekach wprowadza ograniczenia ilościowe, dzięki którym jeden farmaceuta prowadzić może co najwyżej trzy apteki. Z kolei w Niemczech w „czystej postaci” obowiązuje reguła „apteka dla aptekarza”, która oprócz wprowadzenia kryterium ilościowego, podobnego do tego, które funkcjonujące w Finlandii (jeden aptekarz – maksymalnie trzy apteki lub filie apteczne), sankcjonuje zasadę, że apteka może być prowadzona jedynie przez aptekarzy skupionych w spółce cywilnej bądź w spółce jawnej. Regulowanie rynku farmaceutycznego tak dzisiaj, jak i od wielu lat, jest po prostu europejską normą.

       Warto też w tym miejscu odwołać się do opisywanej na początku tekstu słynnej dyrektywy Bolkensteina z 12 grudnia 2006 roku, 2006/123/WE, która była efektem francuskiego „nie” w referendum z 2005 roku, a która jasno odpowiadała na pytanie, czy zawody i usługi medyczne są usługami takimi, jak wszystkie inne, i z tego tytułu powinny podlegać  wspólnym przepisom, bądź też winny zostać spod ujednolicenia wyłączone. Wynik francuskiego referendum dobitnie wskazał wyjątkowość i rangę usług medycznych. Pokazał również mentalności i dojrzałość społeczeństw zachodnich.

       Mając na względzie decyzję Parlamentu Europejskiego, który postanowił wyłączyć z całego pakietu usług usługi i zawody medyczne, w tym obrót detaliczny produktami leczniczymi oraz wykonywanie zawodu aptekarza, nie dziwią naszego (farmaceutów) środowiska kolejne orzeczenia ETS, w których sąd ten stwierdza, że w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu zdrowia oraz usług sektora zdrowotnego na najwyższym poziomie, można, a nawet należy wprowadzać ograniczenia, limity i zakazy. Mamy nadzieję, że krajowi decydenci przestaną w końcu nasłuchiwać ekspertów ds. wolnego rynku, czy innych osób, nienakierowanych na uzdrowienie segmentu zdrowia publicznego i uświadomią sobie zawczasu, że wolny rynek nie jest tym, co dla samego pacjenta jest najkorzystniejsze. Na rozregulowanym i przez nikogo efektywnie niekontrolowanym rynku produktów leczniczych i aptek działających na zasadzie supermarketów pacjent zawsze traci, a wraz z nim – traci całe społeczeństwo. Regułę tę pojęła, zrozumiała i zaakceptowała w swoim czasie Komisja Europejska, kiedy przegrała boje o sektor zdrowotny w Parlamencie Europejskim i zmuszona została do wyłączenia usług zdrowotnych z całego segmentu usług na rynku wewnętrznym.  

       W Polsce przedstawiciele kolejnych rządów, zasłaniając się swoiście i najczęściej mylnie rozumianymi wartościami konstytucyjnymi, sprawy widzą diametralnie inaczej. Twierdzą oni, że wolny rynek i wolna konkurencja rozwiążą wszystkie problemy związane z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia społeczeństwa, zapominając, że wolność gospodarcza nic nie znaczy bez wysokiej etyki zawodowej, poszanowania dla wartości naczelnych i samej litery prawa. Na szczęście dla innych rządów europejskich polskie podejście do tej sprawy nie znalazło większego poparcia, gdyż jedynie przedstawiciele Czech i Holandii opowiedzieli się za podobnymi jak w Polsce rozwiązaniami. Dobrze, że ogromna większość członków UE, w tym duże i liczące się kraje europejskie, stanowczo poparły tradycyjny europejski model aptekarstwa, oparty na kompetencjach zawodowych farmaceutów, historycznie uwarunkowany i zaspokajający potrzeby, a także oczekiwania społeczeństwa.

       Wyrok ETS z 14 lutego 2014 roku pomaga zrozumieć dominujące w Unii Europejskiej pojmowanie właściwie zorganizowanego oraz prawidłowo funkcjonującego systemu ochrony zdrowia. Należy też wspomnieć o innych wyrokach tego sądu. Najdonioślejszym z nich jest z pewnością orzeczenie z 2009 roku, w którym Trybunał uszanował obowiązującą w niemieckim prawie zasadę „apteka dla aptekarza”, stwierdzając jej niesprzeczność z zasadą swobody przedsiębiorczości (wyrok z 19 maja 2009 roku, połączone sprawy C 171/07 i C 172/07, Apothekerkammer des Saarlandes). Ale hołdowanie przez unijny sąd tradycyjnemu modelowi aptekarstwa, jak również wyłączenie przezeń materii prowadzenia apteki spod reguł wolnego rynku funkcjonowało w jego linii orzeczniczej tak wcześniej, jak i później. Ostatnie orzeczenia ETS odnoszące się do kwestii prowadzenia aptek przesądzają dobitnie, że stosowanie przez państwo członkowskie kryteriów geograficznych, demograficznych, ilościowych czy „jakościowych” przy koncesjonowaniu aptek nie narusza wyrażonej w art. 49 TU zasady swobody przedsiębiorczości (por. wyrok z 1 czerwca 2010 roku w połączonych sprawach C 570/07 i C 571/07, odnoszący się do hiszpańskich przepisów farmaceutycznych, bardzo podobnych do przedstawionego powyżej casusu austriackiego; wyrok z 21 czerwca 2012 roku w sprawie C‑84/11 dotyczący przepisów fińskich; wyrok ETS z 29 września 2011 roku w sprawie C-315/08 Grisoli przeciwko Regione Lombardia, wyrok z 17 grudnia 2010 roku w sprawie C-217/09 czy też ubiegłoroczne orzeczenie ETS-u z dnia 5 grudnia 2013 roku w połączonych sprawach C-159/12 do C-161/12, odnoszące się do włoskich przepisów regulujących funkcjonowania aptek). W tym miejscu i niejako na marginesie należy dodać, że skarżąca w październiku 2013 roku Polskę do Komisji Europejskiej Konfederacja „Lewiatan” w swojej skardze całkowicie pominęła wymienione powyżej orzecznictwo Trybunału w Luksemburgu dotyczące prowadzenia aptek, chociaż kwestionowała ona właśnie przepis art. 94a ustawy - Prawo farmaceutyczne, który przecież wprost odnosi się do funkcjonowania aptek. Daje to wyobrażenie o intencjach twórców skargi.

       Polska, funkcjonująca w filozofii gospodarki wolnorynkowej i jej implementacji do obszaru systemu ochrony zdrowia publicznego, jako kraj ponosi z tytułu takiego wyboru ogromne straty. Trzeba mieć na uwadze to, że przez takie działanie państwo samo ubezwłasnowolnia się w zakresie kontroli nad obrotem produktami leczniczymi. Sytuacja prawna rynku aptecznego na dzień dzisiejszy wygląda bowiem tak, że mamy zbyt słabo egzekwowany przepis oddzielający hurt od detalu, przez co tracimy kontrolę nad podmiotami zajmującymi się tym obrotem. Zawarty w art. 99 ustawy - Prawo farmaceutyczne przepis antykoncentracyjne jest skomplikowany i w praktyce niestosowany przez organy nadzoru farmaceutycznego w procesie wydawania zezwolenia aptekom. Ten aspekt sprawił, że wbrew deklaracjom i wcześniejszym intencjom rynek aptekarski, faktycznie został zmonopolizowany po 2001 roku. Pochodną tego jest szerokie naruszenie zasady równości, w tym – równego traktowania podmiotów prowadzących apteki, pomimo że prawo takie gwarantuje każdemu przedsiębiorcy aptecznemu nie tylko ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1), ale przede wszystkim Konstytucja RP (art. 32 ust. 1). Ta nierówność znajduje swój finał w różnorodności cen (w hurcie i w detalu) oraz uniemożliwia pacjentom dostępu do pełnej gamy produktów leczniczych zarejestrowanych na terenie RP.

       Porządkowanie rynku aptek nie jest zatem „fanaberią” farmaceutów, lecz koniecznością. To, że de lege lata nie mamy na wzór niemiecki czy fiński obowiązującej zasady „apteka dla aptekarza” jest przejawem błędnego wyboru koncepcji ze strony ustawodawcy, ale również brakiem świadomości o tym, że produkty lecznicze nie są i nigdy nie będą zwykłym towarem rynkowym, na co farmaceuci zwracają uwagę od lat. Odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwa nie ciąży tylko na barkach kolejnych ministrów zdrowia; ciąży przede wszystkim na pracownikach medycznych, w tym na farmaceutach, ludziach specjalnie do tego przygotowywanych i wyszkolonych przez lata nauki i praktyki. W miejscu ich pracy – w aptekach – wymagane są wysokie standardy jakości (nie tylko w odniesieniu do lokalu apteki, ale i personelu. Nie bez znaczenia są również uwarunkowania etyczne i zawodowe). W realiach wolnego rynku – a więc żywiołowego wydawania kolejnych zezwoleń aptecznych – nie można osiągnąć wymagań stawianych przez założenia polityki zdrowotnej, prawo farmaceutyczne i etykę aptekarską. Zrozumiały to już dawno temu bogate i uporządkowane kraje tzw. starej Unii, które jako normę stosują zasady demografii i geografii, czemu hołduje w zacytowanych powyżej orzeczeniach ETS (pomimo faktu, że sąd ten na co dzień wyrokuje bardzo liberalnie, ukracając najdrobniejsze nawet próby ochrony własnego rynku przez państwa członkowskie). Pauperyzacja aptek, będąca m.in. skutkiem ich nadmiernej ilości sprawia, że nie są one w tanie wypełnić właściwych im zadań w sektorze zdrowotnym wobec społeczeństwa. W naszym kraju deprecjonowany jest zawód farmaceuty, który – dla odmiany – w odbiorze społecznym mieszkańców zachodniej Europy budzi podziw i szacunek.

       Cytowane powyżej wyroki ETS odnoszące się do spraw farmaceutycznych powinny być dobrze znane decydentom, do czego w tym miejscu i korzystając z okazji zachęcamy. Stanowisko farmaceutów w omawianych kwestiach nie musi być popierane wyrokami, które orzekane są sądy unijne. Niemniej jednak orzeczenia te mają swoje głębokie uzasadnienie aksjologiczne, są racjonalne i poparte doświadczeniami polityki zdrowotnej państw zachodnich z ostatnich kilkudziesięciu lat. I bez nich jednak wiemy, że w każdym elemencie systemu gospodarki produktami leczniczymi wymagana jest precyzyjna organizacja oparta na planowaniu i obwarowaniu licznymi ograniczeniami oraz właściwą regulacją. Bez niej szereg wyrosłych na rynku farmaceutycznym patologii, związanych z jego rozregulowaniem, nie zostanie zlikwidowanych. A podjęte w tym kierunku działania, wdrożone tzw. ustawą refundacyjną, pozostaną jedynie półśrodkami, sprawią, że efektywna, a przede wszystkim racjonalna polityka w obszarze zdrowia publicznego, pozostanie na etapie założeń czy niedoścignioną mrzonką. Co najważniejsze jednak, najbardziej ucierpią z tego powodu pacjenci, a w szerszej perspektywie – społeczeństwo.

    mgr Piotr Sędłak, aplikant radcowski
    dr n. farm. Tadeusz Bąbelek
    dr n. farm. Grzegorz Pakulski
     

    Fot. Fotolia.pl

     

  • Farmacja na świecie.  ( 33 pozycji )

       Dzięki zachowanym zwojom papirusów, rysunkom zdobiącym wiele odkopanych przedmiotów oraz zwyczajowi balsamowania zwłok możemy dowiedzieć się jak wyglądało leczenie chorych w jednej z najstarszych cywilizacji.
     
       Właściwą historię Egiptu poprzedziły dziesiątki tysięcy lat prehistorii. Już od VII tysiąclecia p.n.e. zarysowały się główne cechy tego, co obecnie nazywamy cywilizacją i kulturą egipską. Od roku 3100 p.n.e. zjednoczonym państwem rządził faraon, władca Dolnego i Górnego Egiptu. W tym okresie powstało także pismo, co miało ogromne konsekwencje dla wkroczenia tego kraju do historii. Dopiero jednak około roku 2700 p.n.e., w okresie panowania faraona Dżosera, założyciela stolicy w Memfis, rozpoczął się okres potęgi i wszechstronnego rozwoju. Znalazło to wyraz w imponującym zespole piramidy schodkowej w Sakkarze, uważanej za jeden z najstarszych zabytków zarówno w Egipcie jak i na świecie. Zespół tej piramidy jest dziełem Imhotepa (imię to oznacza „dający zadowolenie”), który sprawował funkcję wezyra u faraona Dżosera. Imhotep był w jednej osobie zarówno utalentowanym architektem jak i medykiem. Był tak wybitnym lekarzem władcy i jego otoczenia, że pochowano go w piramidzie w okolicy Sakkary. Tę niezwykłą postać, po upływie wieków, wyniesiono pod niebiosa. Początkowo czczony był jako półbóg, a w wieku VII p.n.e. awansował do roli wielkiego boga Egiptu. W późniejszych czasach Grecy rozpoznawali w nim swego Asklepiosa, a dla Rzymian był mitycznym Eskulapem. Imhotep upamiętnił się dla potomnych jako autor nowoczesnych ksiąg medycznych o olbrzymim znaczeniu.

       Starożytni Egipcjanie wierzyli, że sztukę leczenia wymyślili bogowie. I to bynajmniej nie po to aby ulżyć w cierpieniu swoim wyznawcom. Wymyślili ją, ponieważ sami bardzo tego potrzebowali. Egipskim bogom niezwykle często zdarzało się chorować, odnosić rany, a nawet umierać. Bogiem, który nauczył ludzi sztuki leczenia był Toth - pan wiedzy wszelakiej. Jemu to właśnie poświęcony był święty ptak Ibis. Oprócz niego modlono się także do Apisa, Ptaha, Izydy oraz Sachmet (lekarze nosili tytuł "kapłanów bogini Sachmet"). W przypadku choroby również władcy odwoływali się do mocy nadprzyrodzonych, np. faraon Amenhotep III, gdy zachorował, poprosił władcę Babilonii o przesłanie do Egiptu posągu bogini Isztar.
     
     
    Egipscy lekarze
     
     
       Cały sztab demonów dbał o to, aby starożytnym lekarzom nie zabrakło pracy. Wiara w ozdrowieńczą moc bogów skłaniała ludzi do odwiedzania świątyń oraz szukania pomocy u kapłanów. Natomiast konkretne dolegliwości zmuszały do korzystania z porad lekarzy. Medycy kształcili się w przyświątynnych domach - tzw. "domach życia", będących swoistymi centrami naukowo-dydaktycznymi. Najbardziej znane szkoły działały w Heliopolis, Tebach, Memfis i Sais (tu kształciły się kapłanki - akuszerki). Nauka polegała przede wszystkim na zgłębianiu 42 „świętych ksiąg” (zwanych hermetycznymi). Ostatnie 6 z nich zawierało wiadomości z medycyny. Po zakończeniu nauki adepci składali przysięgę, której sens od współczesnej przysięgi Hipokratesa różni się tylko imionami wzywanych bogów. W "domach życia" prowadzono także oddziały porodowe, ambulatoria, oddziały medycyny paliatywnej oraz hospicja. Armia posiadała szpitale polowe oraz własnych sanitariuszy i lekarzy (ich symbolem był skorpion - symbol Izydy). Egipcjanie prowadzili także ogrody botaniczne w których hodowano rośliny lecznicze.

       Lekarze egipscy byli dobrymi praktykami, a zawód ten był bardzo rozpowszechniony. Grecki podróżnik, Herodot z Halikarnasu napisał, że wśród egipskich medyków istniała ścisła specjalizacja. Byli więc lekarze od oczu, od głowy, od zębów, od brzucha itd. W razie problemów ze zdrowiem, chory mógł zwrócić się o pomoc do sunu - specjalisty po szkole medycznej, nab – kapłana leczącego modlitwami lub sau - znachora czy czarownika leczącego magią.

       Lekarze byli opłacani przez państwo i zorganizowani w hierarchiczną strukturę. Lekarz egipski mógł odmówić leczenia przypadków uznanych przez niego za beznadziejne. Badanie było bardzo drobiazgowe, obejmowało także szeroki wywiad o chorym i jego rodzinie.
     
     
    Profilaktyka
     
     
       Starożytni mieszkańcy Egiptu uważali powszechnie, że choroba może przyjść za sprawą nieprawidłowego jedzenia, a przyczynę wszelkich objawów chorobowych upatrywano w niestrawności. Zazwyczaj jedzono chleb, dużo jarzyn i owoców, ryby i mięso (oprócz wieprzowiny). Dużo poszczono. Egipcjanie leczyli się środkami przeczyszczającymi i powodującymi wymioty. Raz na miesiąc oczyszczali się przez trzy kolejne dni, a jedną z metod przeczyszczających była lewatywa. Ogromną wagę przywiązywano również do higieny osobistej. Egipcjanin kąpał się codziennie oraz mył ręce przed każdym posiłkiem. Obowiązywał zakaz wychodzenia z domu po zmroku w pierwszych tygodniach po wylewie Nilu (ze względu na możliwość ukąszenia przez malaryczne komary). Wierzono też w moc kadzidła jako środka odstraszającego choroby. Oprócz tych racjonalnych sposobów, chwytano się także tych magicznych. Najczęściej noszono amulety, wśród nich bardzo popularne były święte skarabeusze, tzw. krzyże Egiptu oraz węzły Izydy. Przypadłości natury duchowej, do których zaliczano epilepsję, histerię oraz choroby nerwowe, będące według Egipcjan karą za grzechy czy też złośliwością bogów, leczono za pomocą tzw. snu sakralnego. Nie był to sen zwykły lecz somnambuliczny, tak głęboki, że człowiek miał wizje, częstokroć dotyczące wyzdrowienia.
     
     
    Aleksandria
     
     
       Największym centrum naukowym w starożytnym Egipcie była Aleksandria, miasto założone w 331 roku p.n.e. przez Aleksandra Wielkiego. Była ona w okresie hellenistycznym również znaczącym centrum medycznym. Symbolem aleksandryjskiej szkoły medycznej były nazwiska Herofilosa i Erasistratosa. Herofilos, który z pochodzenia był Grekiem, założył szkołę medyczną w aleksandryjskim Muzejonie. Rozwinął nauki Hipokratesa w oparciu o anatomię. Jako pierwszy swe wnioski o budowie ciała opierał na przeprowadzanych przez siebie sekcjach zwłok. Od niego pochodzą opisy oka, mózgu, narządów płciowych. Jako pierwszy zaobserwował, że tętnice nie zawierają powietrza tylko krew. Opisał budowę przewodu pokarmowego i podał pierwszy opis części jelita cienkiego, którą nazwał dwunastnicą, ponieważ długość jej określił na 12 poprzecznych szerokości palca. Nazwa ta dotrwała do naszych czasów. Wprowadził też recepty z dużą ilością składników, zwłaszcza pochodzących z dalekiego wschodu. Jego dzieła zaginęły, znane są głównie z cytatów z prac Galena.

       Erasistratos, również Grek z pochodzenia, był współzałożycielem szkoły medycznej w aleksandryjskim Muzejonie. Wniósł istotny wkład w poznanie anatomii człowieka, gdyż dowiódł istnienia węzłów chłonnych i zjawiska krążenia krwi, dał pierwszy opis anatomii serca, wyróżnił nerwy czuciowe i ruchowe. Zapisał się jako prekursor badań eksperymentalnych na zwierzętach. Był zwolennikiem leczenia dietą, gimnastyką, kąpielami i okładami. Napisał szereg dzieł, które jednak zaginęły.

       Aleksandria swój wspaniały rozwój jako ośrodek naukowy zawdzięcza głównie bibliotece, która była największą książnicą świata starożytnego. Założona została przez macedońskiego króla Egiptu - Ptolemeusza I Sotera (około roku 300 p.n.e.).

       Dzieło założyciela kontynuowali jego następcy, co przyczyniło się do zgromadzenia znaczących zbiorów. Doszło nawet do tego, że każdy kto wjeżdżał do Aleksandrii z jakąś księgą, musiał ją zostawić w depozycie biblioteki, a odebrać ją mógł dopiero po jej skopiowaniu. Biblioteka ucierpiała podczas inwazji Cezara na Egipt, ale ówczesna królowa – Kleopatra – uzyskała tytułem rekompensaty około 200 tysięcy woluminów z biblioteki w Pergamonie.

       Nowa biblioteka aleksandryjska, zwana Bibliotheca Alexandrina, została uruchomiona w roku 2002. W olbrzymim kompleksie, oprócz biblioteki, znajdują się hale wystawowe, muzea, planetarium, galerie sztuki oraz centrum konferencyjne. Fasada centralnego budynku to stroma, szeroka krzywizna z szarego granitu. Większą część wnętrza głównego budynku zajmuje otwarta, wielopoziomowa czytelnia. Cztery najniższe kondygnacje znajdują się pod ziemią i są przystosowane do przechowywania 8 milionów woluminów. Na ulicach wokół kompleksu biblioteki panuje do późnego wieczora ożywiony ruch, głównie studiującej na tutejszych uczelniach młodzieży. Na uniwersytecie aleksandryjskim fakultet farmaceutyczny uruchomiono już w połowie XIX wieku i jest on jednym z najstarszych w Egipcie. Obecnie w kraju tym istnieje ponad 20 szkół kształcących farmaceutów, a rocznie podejmuje naukę kilkanaście tysięcy studentów, w tym znacznie więcej kobiet niż mężczyzn. Ocenia się, że w Egipcie pracuje blisko 150 tysięcy farmaceutów, z czego około 70% w aptekach.
     
     
    Papirusy medyczno - farmaceutyczne
     
     
       Przez wieki jedynymi źródłami dostarczającymi informacji na temat starożytnego Egiptu i jego medycyny były zapiski, sporządzone około roku 450 p.n.e. przez greckiego podróżnika Herodota. Liczne egipskie teksty oraz inskrypcje na ścianach piramid i grobowców pozostawały nie rozszyfrowane do roku 1822. Odczytanie tych tekstów było dlatego tak trudne, gdyż jak się okazało, w starożytnym Egipcie używano trzy rodzaje pisma: hieroglificzne, hieratyczne i demotyczne.
        
        Informacji o farmacji i medycynie egipskiej dostarczają nam głównie papirusy, które zachowały się z tamtych czasów. Papirusy wytwarzano z włókien łodyg wodnej rośliny Cyperus papyrus (syn. Papyrus antiquorum). Na owych papirusach zapisywano wszystko, co było potrzebne do rządzenia rozległym państwem, ale przedstawiano też zagadnienia medyczne, różne leki i sposoby ich przyrządzania. Najwięcej wiadomości dostarczył nam dokument nazwany papirusem Ebersa. Nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego egiptologa Georga Ebersa, który w roku 1873 zakupił papirusowy zwój od pewnego Araba. Sprzedający twierdził, ze znalazł go między nogami mumii w Tebach. Po zbadaniu okazało się, że papirus ten pochodzi z około 1550 r. p.n.e., ale jego fragmenty są odpisem z o wiele starszych źródeł. Papirus ma postać zwoju długości ponad 20 metrów, zawiera 108 rozdziałów z których każdy składa się z 20-22 wierszy. Po odczytaniu zapisu (napisany jest pismem hieratycznym) stał się najważniejszym dokumentem staroegipskiej medycyny. Zawiera informacje z zakresu chorób wewnętrznych, chirurgii, stosowania minerałów i licznych roślin leczniczych. Zaopatrzony jest w spis treści i komentarze, zawiera jednak szereg nieznanych nam określeń, najprawdopodobniej fachowych terminów medycznych. Wymieniono w nim około 700 lekarstw, w tym wiele roślinnych jak jałowiec, siemię lniane, koper, kminek, czosnek, liście senesu, tymianek, jaskółcze ziele, pięciornik, kozieradkę, mak, korzeń mandragory, lulek egipski, nasiona bielunia.  Podano też ponad 800 sposobów ich przyrządzania i podawanych chorym w postaci pigułek, czopków, maści, kropli, kadzideł czy kąpieli. Wiele z nich aplikowano doodbytniczo, inne rozpuszczano w wodzie, mleku, piwie czy winie. W celu zmniejszenia bólu używano przetworów maku oraz substancji spokrewnionych z mandragorą, m.in. atropiny i skopolaminy. Na odwrocie papirusu zawarte są notatki kalendarzowe, pozwalające ustalić przybliżoną datę jego powstania. Powszechnie uważa się, że autorem rozdziału „chirurgicznego" jest sam Imhotep.
     

       Papirus Smith'a, długości prawie 5 metrów, został napisany około roku 1700 p.n.e., ale jest oparty na tekstach sięgających do 3200 r. p.n.e. Uważany jest za pierwszy dokument medyczny w historii ludzkości, a jego autorstwo w dużej części przypisuje się Imhotepowi. Papirus zyskał swój desygnat od nazwiska amerykańskiego egiptologa Edwin'a Smith'a, który w 1862 roku kupił go w Luksorze od handlarza Mustafa Aga. Papirus został odczytany dopiero w roku 1920. Zawiera m.in. opisy 48 chorób, sposoby nastawiania i unieruchamiania złamań, zwalczania infekcji i gorączki. Już wtedy wiedziano, że uszkodzenie głowy może spowodować paraliż członków lub niemożliwość mówienia. Jest w nim też wzmianka o obserwacji akcji serca i liczeniu tętna.
     
     

       Papirus berliński pochodzi z roku 1350 p.n.e., ma 279 wierszy. Znaleziony został w Sakkarze przez Heinricha Brugscha. Zwój zawiera 80 przepisów gotowych recept, ale jest bardzo trudny do odczytania i część tekstu pozostaje nieznana.
     
     

       Papirus Hearsta, znaleziony w r. 1899 w górnym Egipcie, pochodzi prawdopodobnie z XII-XI wieku p.n.e. i zawiera liczne recepty i ich zastosowanie, m.in. receptę leku, który bóg Ra sam dla siebie stworzył. Występują w nim także odpisy ze „świętych ksiąg”.
     
     

       Papirus z Kahun, pochodzący z r. 2250 p.n.e., jest podręcznikiem ginekologii. Opisano w nim miesiączkowanie i jego zaburzenia, występowanie guzów, stanów zapalnych narządów rodnych i sutków. Podpowiadano jak postępować w wypadku poprzecznego ułożenia płodu. Podano jak wykonać narzędzia potrzebne przy porodzie. Opisano również rewelacyjny a jednocześnie bardzo prosty test na określanie płci dziecka, które ma urodzić kobieta: należy codziennie oddawać mocz na ziarna pszenicy i jęczmienia. Jeżeli najpierw zacznie kiełkować pszenica, to urodzi się chłopczyk, jeżeli jęczmień, to dziewczynka. Prawdziwość tego testu potwierdzono w roku 1939. Cała tajemnica polega na produkowaniu przez płód różnego rodzaju gonadotropiny, w zależności od płci.
     
     
     
    Tradycyjna i współczesna farmacja egipska
     
     
       Słowo „farmacja” wywodzi się od staroegipskiego "Ph-Ar-Maki" oznaczającego tego, „kto zapewnia bezpieczeństwo”. Słowo to było używane jako jedno z imion boga Tota, który według mitologii staroegipskiej, nauczył ludzi sztuki leczenia.

       Jeśli chodzi o lekarstwa, to oprócz osobliwych specyfików w rodzaju: brud spod paznokci, tłuszcz hipopotama, mleko kobiety, która powiła syna, dziecięcy mocz – używano głownie leków roślinnych, np. cebuli i czosnku. Lekarstwa wykonywano z dużą precyzją, przede wszystkim z ziół, minerałów i tkanek zwierzęcych. Znano również środki znieczulające na przykład marmur w postaci pudru zmieszanego z octem. Analiza egipskich praktyk medycznych wykazała, że wiele stosowanych wówczas lekarstw i zabiegów miało racjonalne podstawy i było skuteczne. Co więcej, wiele tych metod było stosowanych jeszcze w XX wieku. Uważa się, że Egipcjanie znali i wykorzystywali jedną trzecią wszystkich leków jakie znamy współcześnie.

       Także obecnie w wielu środowiskach, zwłaszcza na prowincji, wciąż są żywe archaiczne bądź graniczące z zabobonami poglądy na temat leczenia. Wprawdzie magia należy już do rzadkości, jednak dużym powodzeniem cieszy się ziołolecznictwo. Ludzie ze społecznych nizin nie poszukują porady lekarza ani nie odwiedzają współczesnych aptek, gdyż mają zaufanie do uzdrowicieli. Wolą poddawać się uświęconym tradycją rytuałom, choćby takim, które mają na celu wygnanie z ich ciała demonów.

       Postępująca urbanizacja kraju znacznie zwiększyła liczbę ludności zamieszkującej w miastach. Wraz z tym rozwija się infrastruktura zdrowotna, w tym liczne placówki podstawowej opieki medycznej oraz apteki, które dostępne już są dla 95% ludności.

       W Egipcie funkcjonuje ponad 60 tysięcy aptek. Standardy obsługi i zasady dystrybucji leków nie odbiegają od europejskich gdyż placówki te są prowadzone przez wykształconych współcześnie farmaceutów. Aptekę łatwo znaleźć po szyldzie zapisanym alfabetem łacińskim „Pharmacie” oraz kielichu z owijającym się wokół niego wężem Asklepiosa.

       Wśród krajów Środkowego Wschodu egipski rynek farmaceutyczny jest największy. Jego roczna wartość znacznie przekroczyła poziom 2 mld dolarów, a wzrost kształtuje się w granicach 5%. Obecnie główne problemy sektora farmaceutycznego to wprowadzeniu regulacji prawnych, zgodnych z międzynarodowymi standardami w zakresie ochrony praw intelektualnych oraz stworzenie klarownego systemu refundacji leków. Rynkiem tym coraz bardziej interesuje się też kapitał zagraniczny.

    dr n. przyr., mgr farm. Karol Adamkowski

    Piśmiennictwo
    1. Brandt-Rauf P.W. : History of occupational medicine: relevance of Imhotep and the Edwin Smith papyrus. Br.J.Industr.Med. 1987, 44, 68.
    2. Cotterell A. Cywilizacje Starożytne. Wyd. Łódzkie, 1990.
    3. Dzierżanowski R. Słownik chronologiczny dziejów medycyny i farmacji. PZWL, Warszawa, 1983.
    4. Fakhry A., Piramidy. Warszawa, 1963.
    5. Fink-Finowicki C. Zarys historii i propedeutyki farmacji. PZWL, Warszawa, 1985.
    6. Michałowski K., Piramidy i mastaby. Warszawa, 1972.
    7. White J.E.M., Starożytny Egipt. Wrocław, 1976.
     
  • Galeria.  ( 26 pozycji )

    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA

    - FOTORELACJA

     
     
     
     
    FOTORELACJA Z III ŻEGLARSKICH
     
    MISTRZOSTW POLSKI APTEKARZY
     
     
     
     
  • Manuał aptekarski.  ( 222 pozycji )

        Lęk społeczny jest obecnie uważany za jeden z najczęściej występujących problemów psychiatrycznych. Szacuje się, że może dotyczyć ok 7% populacji, co plasuje go na trzecim miejscu wśród najczęstszych problemów dotyczących zdrowia psychicznego, tuż za alkoholizmem i depresją. W zespole lęku społecznego, lęk pojawia się w różnych sytuacjach dotyczących funkcjonowania społecznego. Często utrudnia prowadzenie normalnego życia, zdobycie odpowiedniego wykształcenia czy pracy, ponadto może uniemożliwiać zawarcie znajomości, przyjaźni, pomimo wyraźnej potrzeby ich posiadania. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do „zniszczenia sobie życia”. Zmagając się z lękiem społecznym nie musimy być skazani na niepowodzenie. Stosując odpowiednią psychoterapię, trening umiejętności czy farmakoterapię jesteśmy w stanie go w pełni pokonać.
     
     
     
     
       Depresja to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Jest ona stanem charakteryzującym się długotrwale obniżonym nastrojem, któremu towarzyszy szereg innych objawów psychicznych i somatycznych. Mimo wielu lat prowadzenia intensywnych badań, depresja nadal pozostaje istotnym problemem zarówno klinicznym, jak i społecznym. Choroba ta dotyka osoby w różnym wieku, od niemowlęcego po podeszły. Według okresu występowania zaburzeń depresję możemy podzielić na dziecięcą, młodzieńczą, wieku średniego i wieku podeszłego. 
     
     

     
     
       Kocimiętka jak sama nazwa sugeruje najczęściej, kojarzy nam się z naszymi małymi kotkami, które szczególnie upodobały sobie tę roślinę ze względu na jej zapach. Najczęściej preparaty zawierające ten surowiec spotkać możemy w sklepach zoologicznych. Nie wszyscy wiedzą, że substancja ta posiada również wielowiekową tradycję w zastosowaniu w wielu dolegliwościach u ludzi, głównie w leczeniu gorączki, lęku i dolegliwości żołądkowo-jelitowych. 
     
     
     
  • Wszechnica aptekarska.  ( 105 pozycji )
     
     

       Neomycyna - antybiotyk z grupy aminoglikozydów jest substancją powszechnie wykorzystywaną w recepturze aptecznej. Chyba pierwsze skojarzenie, które nasuwa się większości farmaceutów po usłyszeniu słowa „aminoglikozydy” brzmi „ototoksyczność”. Dlatego przyznać musimy, że poza zagadnieniami stricte związanymi z recepturą tego antybiotyku, szukaliśmy odpowiedzi na pytanie: czy lek o działaniu ototoksycznym może być  bezpiecznie aplikowany miejscowo, a szczególnie w kroplach do uszu?  Biorąc więc pod uwagę siłę działania, toksyczność i poważne działania niepożądane neomycyny jej powszechne stosowanie w recepturze może wydawać się nieco kontrowersyjne. Jednak przy ordynowaniu i aplikowaniu leku lege artis neomycyna okazuje się być znakomitym środkiem na bakteryjne schorzenia skóry, oczu czy uszu. Na barkach farmaceuty spoczywa odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie leku, dlatego w tym artykule poruszymy aspekty związane z recepturą, właściwościami oraz działaniem neomycyny.
     
     
     

       Napoje energetyzujące (energy drinki, ED, stymulanty, energizery, energetyki, stymulant drink, NE) zaliczane są do tzw. napojów funkcjonalnych, czyli żywności, która z definicji poza rolą odżywczą powinna cechować się pozytywnym wpływem na zdrowie, sprawność umysłową i fizyczną. Ludzie poszukiwali stymulatorów energetycznych od wieków. Prekolumbijscy Amerykanie w celach pobudzenia, podczas rytuału oczyszczenia przed ceremoniami religijnymi czy też wyprawą na wojnę spożywali napary z liści i kory ostrokrzewu (Ilex paraguariensis). Afrykanie przeżuwali nasiona kola w celach wzmocnienia organizmu, by zniwelować zmęczenie fizyczne. Na całym świecie powszechne było spożywanie naparów z kawy i herbaty. W późniejszym czasie najpopularniejszym, dającym energię napojem stała się cola, pierwotnie zawierająca kofeinę (pochodzącą z nasion Cola nitida) i inny stymulant – kokainę. Dopiero w 1903 roku zabroniono stosowania drugiej z tych substancji do produkcji popularnej do dziś Coca-Coli.
     
     
  • Przegląd prasy.  ( 19 pozycji )

     

    Poniżej zaprezentowany „Przegląd prasy” został przygotowany na podstawie trzech periodyków  obejmujących swoją tematyką farmację i medycynę szpitalną i ma na celu m.in. zachęcenie farmaceutów szpitalnych i klinicznych (ale nie tylko!) do sięgania po te źródła. Wiele wartościowych tekstów jest dostępnych bezpłatnie również on-line.
     
     
    LEKI WŁASNE PACJENTÓW W SZPITALU
     
     
       Badacze z Danii zajęli się mało zbadanym problemem stosowania w czasie pobytu w szpitalu przez chorych leków przyniesionych przez nich z domu (PODs – patients’ own drugs, co można przetłumaczyć jako leki własne pacjentów). Po pierwsze przeprowadzili analizę częstotliwości z jaką pacjenci korzystają z własnych medykamentów przebywając na oddziale. Po drugie zajęli się kwestią jeszcze istotniejszą, mianowicie zbadali jakość tych leków biorąc pod uwagę ich wygląd, opakowanie, możliwość zidentyfikowania zawartości, zgodność warunków w jakich były przechowywane z zaleceniami producenta oraz datę ważności. Autorzy zwrócili uwagę na istotne wady i zalety umożliwienia pacjentom szpitali korzystania z własnych leków, włączając  w to także preparaty ziołowe i suplementy diety. Problem jest bieżący także w naszym kraju. Apteki szpitalne zaopatrzone są na ogół w ograniczoną receptariuszem szpitalnym liczbę i rodzaj leków. Umożliwiając pacjentom przynoszenie własnych produktów leczniczych do szpitala należy brać pod uwagę nie tylko aspekt ekonomiczny, ale również zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa farmakoterapii.  

    [1] Nielsen TRH, Kruse MG, Andersen SE „The quality and quantity of patients’ own drugs brought to hospital during admission” European Journal of Hospital Pharmacy: Science and Practice, October 2013, Volume 20:297-301, Issue 5

     
    STANDARDY AKREDYTACYJNE W FARMAKOTERAPII
     
     
       Uważa się, że jedną z najskuteczniejszych metod zarządzania jakością dla poprawy bezpieczeństwa pacjentów szpitali jest dostosowanie się tych ostatnich do wypracowanych norm, wytycznych i standardów. Na tym polu jest także dużo pracy dla farmaceutów klinicznych i szpitalnych. W artykule „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” m.in. można zapoznać się z zasadami punktacji standardów akredytacyjnych z zakresu farmakoterapii. Na ich podstawie można się zorientować, w jakim zakresie farmaceuci zatrudnieni w szpitalu mogą brać udział w tworzeniu podstawowych procedur tj. zasady stosowania leków spoza receptariusza szpitalnego, zasady pozyskiwania leków w trybie nagłym czy współpraca w zakresie dokumentowania i raportowania działań niepożądanych.

    [2] mgr Urszula Religioni „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” Farmakoekonomika szpitalna, nr 24/2013

     
    ZAKAŻENIA CLOSTRIDUM DIFFICILE
     
     
        Biegunki poantybiotykowe to jeden z poważniejszych problemów epidemiologicznych w szpitalu. Szczególnie niebezpieczne mogą być endemiczne zakażenia szpitalne o etiologii C. difficile.  Wyzwaniem jest eliminacja ze środowiska endospor, wyjątkowo odpornych na eradykację. Pacjenci, zarówno objawowi jak i nosiciele, ręce personelu oraz środowisko szpitalne stanowią drogi roznoszenia się patogenu. Autorzy tekstu „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” podają i omawiają epidemiologię zakażenia, a także metody jej kontroli w warunkach szpitalnych - zarówno te tradycyjne, jak i nowoczesne.

    [3] Grzegorz Ziółkowski, Barbara Ziółkowska, Mirosława Malara, Beata Ochocka „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” Forum zakażeń 2013;4(4):235-240
     
    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
     
     
  • Sport to zdrowie.  ( 20 pozycji )

       W regatach wzięło udział 18 załóg. Załogi reprezentowały 8 okręgowych izb aptekarskich. Najwięcej załóg tradycyjnie wystawiła Okręgowa Izba Aptekarska w Olsztynie gospodarz regat. OIA w Olsztynie reprezentowało 5 załóg. Cztery załogi reprezentowały Warszawską Izbę Aptekarską. Po dwie załogi wystawiły Krakowska i Śląska oraz Pomorsko-Kujawska Izba Aptekarska oraz po jednej Łódzka, Białostocka oraz Gdańska Izba Aptekarska.
     
     
     
    Aptekarska szkoła pod żaglami
     

       Mija powoli kolejne lato, czyli czas wypoczynku i urlopów. Często jedyny okres, kiedy możemy oddać się swoim pasjom. Zapewne wielu z nas wybiega już jednak myślami w przyszłość. Planujemy kolejne słoneczne dni, odliczamy jesienne i zimowe miesiące do chwili, gdy ponownie zapomnimy o trudach codzienności spędzając czas na łonie przyrody w gronie rodziny i przyjaciół.
     
     
     
     
  • Chwila oddechu.  ( 86 pozycji )

     
  • Barometr PharmaExperta.  ( 75 pozycji )
       Rynek farmaceutyczny w sierpniu br. zanotował sprzedaż na poziomie 2 135 mln PLN. To o 7,1 mln PLN (+0,34%) więcej niż w analogicznym okresie 2013r. Natomiast w porównaniu do lipca 2014r. wartość sprzedaży zmniejszyła się o 176,1 mln PLN (-7,62%). 

       W sierpniu 2014 największy wzrost zanotował segment sprzedaży odręcznej, którego wartość wzrosła o 5,32 mln PLN (+0,63%) względem analogicznego okresu ub. r. Wartość leków pełnopłatnych wzrosła o 2,0 mln PLN (+0,42%). Natomiast wartość leków refundowanych zmniejszyła się o prawie 2,0 mln PLN (-0,25%). Różnicę (+1,8 mln PLN) dopełnia sprzedaż produktów w ramach importu.

       Natomiast w porównaniu do lipca 2014 r. nastąpił znaczny spadek wartości sprzedaży we wszystkich segmentach rynku. Segment leków refundowanych zmniejszył sprzedaż o 80,7 mln PLN (-9,22%), a wartość segmentu leków pełnopłatnych spadła o 44,0 mln PLN (-8,52%). Również segment sprzedaży odręcznej osiągnął niższą sprzedaż względem ubiegłego miesiąca br. Jego wartość spadła 48,1 mln PLN (-5,35%).

       Wyniki za osiem miesięcy bieżącego roku są nadal umiarkowanie optymistyczne, mimo, iż sierpień był najsłabszym miesiącem w tym roku. Sierpień miał również najniższy wzrost względem analogicznego okresu ub. r. Jednakże w porównaniu do analogicznego okresu ub. r. nastąpił wzrost wartości sprzedaży o 354 mln PLN. To o 1,96% lepszy wynik niż przed rokiem.

    Zestawienie wartości sprzedaży
    poszczególnych segmentów rynku farmaceutycznego
    (dane w mln PLN)

    Tabela 1: sierpień 2014 vs sierpień 2013
    *kliknij, aby powiększyć

    Tabela 2: sierpień 2014 vs lipiec 2014
    *kliknij, aby powiększyć
     
     
    Statystyczna apteka
     
      
       W sierpniu 2014r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 152,0 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 4,0 tys. PLN (-2,56%) niż w sierpniu ub. r. Natomiast względem lipca 2014r. wartość sprzedaży spadła o 13,5 tys. PLN (-8,16%). W porównaniu do analogicznego okresu z 2013r. wartość sprzedaży statystycznej apteki zmniejszyła się we wszystkich segmentach: w sprzedaży odręcznej (-2,28%) leków pełnopłatnych (-2,48%) i w segmencie leków refundowanych (-3,13%). Również w porównaniu do lipca br. nastąpił spadek sprzedaży, który objął wszystkie segmenty rynku:  sprzedaży odręcznej (-5,90%), leków pełnopłatnych (-9,05%) i leków refundowanych (-9,75%).
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w sierpniu 2014r. wyniosła 16,42 PLN. W porównaniu do poprzedniego miesiąca średnia cena była niższa o 0,72%, a wobec sierpnia 2013r. wzrosła o 0,29%. Natomiast średnia marża apteczna w sierpniu 2014r. wyniosła 26,65%. To o 0,22 pp więcej niż przed miesiącem. Względem sierpnia 2013r. (28,01%) marża spadła o 1,36 pp.
     
     
    Refundacja a współpłacenie
     
     
       W sierpniu 2014r. poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane wyniósł 27,61%. Wskaźnik ten zwiększył się względem lipca 2014r. o 0,66 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 1,46 pp mniejszy niż w analogicznym miesiącu ubiegłego roku. W sierpniu pacjenci wydali na leki refundowane 219,5 mln PLN, tj. blisko o 16,5 mln PLN mniej niż miesiąc wcześniej i o 12,2 mln PLN mniej niż w sierpniu 2013r.

       W sierpniu pacjenci zapłacili 73,04% z 2 135 mln PLN, stanowiącej całkowitą wartości sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem lipca 2014r. udział ten wzrósł o 0,73 pp, ale wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 111,8 mln PLN. W sierpniu 2014r. pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach blisko 1 600 mln PLN. To o 3,0 mln PLN mniej niż w analogicznym okresie 2013r. Udział pacjentów w zapłacie za leki zmniejszył się w tym okresie o 0,39 pp.

     
    Prognoza wartości sprzedaży leków na rok 2014
     
     
       Na koniec 2014 r. rynek powinien osiągnąć wartość 28,6 mld PLN. To o 3,0% więcej niż wartość rynku za poprzedni rok. Natomiast wartość refundacji na koniec 2014 roku osiągnie poziom ponad 7,6 mld PLN, tj. będzie o 6,2% większa niż w roku 2013.
     
    *kliknij, aby powiększyć

     
    Prognozowane ceny i marże na koniec bieżącego roku
     
     
       Średnia cena leków na koniec roku wyniesie 16,45 PLN, co oznacza, że ceny będą minimalnie niższe (-0,3%) od średniej ceny z ubiegłego roku. Prognozowana wielkość marży na koniec roku wyniesie 27,48%. Będzie ona niższa o 0,4% niż w roku 2013. Za spadek marży będzie odpowiadać segment leków pełnopłatnych oraz produkty w sprzedaży odręcznej. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta w roku 2014 wyniesie 48,41 PLN (+3,8%), jednocześnie liczba pacjentów w aptece będzie mniejsza o 2,9% niż w 2013 roku.

     Piotr Kula
    Prezes PharmaExpert
     
    fot. z archiwum Autora
     
     
  • Nowe rejestracje  ( 250 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
     
     
      
     
     
     
                    
     
     
     
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 121 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )

     

    *kliknij, aby uzyskać szczegóły
     

     

  • Aktualności.  ( 56 pozycji )
    Wystąpienie prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej
    dr. GRZEGORZA KUCHAREWICZA
    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA
    24 września 2014 roku
     

       Szanowni Goście! Koleżanki i Koledzy!

       Po raz jedenasty obchodzimy Ogólnopolski Dzień Aptekarza – święto naszego zawodu, święto wszystkich farmaceutów. To doroczne święto jednoczy nasze środowisko wokół wartości i doświadczeń, które chcemy wspólnie przeżywać i powtarzać. Witam wszystkich, którzy przyjęli zaproszenie na dzisiejszą uroczystość. Witam serdecznie naszych szanownych gości, wśród których jest wielu przyjaciół polskich farmaceutów. Wasza obecność jest wyrazem uznania dla roli farmaceuty i apteki w systemie ochrony zdrowia. Szczególnie gorąco pragnę przywitać aptekarzy, zwłaszcza tych, którzy dzisiaj odbiorą odznaczenia państwowe nadane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, odznaki honorowe Ministra Zdrowia „Za zasługi dla ochrony zdrowia” oraz Medale im. prof. Bronisława Koskowskiego - najwyższe wyróżnienie samorządowe, przyznawane za zasługi dla polskiego aptekarstwa.
     
     
     
     
     
     
     Warszawa, 1 października 2014 r.

        
      
     
     
     Pani EWA KOPACZ
        Prezes Rady Ministrów
        Rzeczypospolitej Polskiej


    APEL
    DO PREZESA RADY MINISTRÓW W SPRAWIE RATOWANIA
    NIEZALEŻNYCH APTEK I HURTOWNI FARMACEUTYCZNYCH


       W imieniu samorządu aptekarskiego oraz wszystkich polskich farmaceutów apeluję do Pani Premier o podjęcie decyzji ratujących niezależne apteki prowadzone przez polskich farmaceutów.
     

     
cookies.jpg
Dzień Aptekarza
SPONSORZY GŁÓWNI
SPONSORZY
PATRONAT MEDIALNY
dza2014pm.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg
doxycycline shortage order dapoxetine 120 mg renagel overseas discount fluconazol mg obagi tretinoin .05 cream tamsulozin max dose prix medicament cialis en pharmacie zovirax pills online in the usa lexapro cheaper alternative cialis in australia post cycle therapy remeron dilantin tablets on line to buy compare leukeran prices mexico pharmacies online that sell avodart order danazol on line usa buy ivenox online canada remeron spain curacne billig kaufen glucovance drugstore com pricing lynoral online premarin to buy in the canada without a prescription order mircette cheap how to order roaccutan compare prices sepibest where to purchase clopidogrelum cialis online mexico where can i buy phentermine online ovulation calculator taking clomid alternative to doxycycline for std overseas pharmacy no prescription elocom can order fluoxetine canada buy ciprofloxacina online no prescription us maxalt online ordering alesse through effects ethinyl estradiol ponstel online no prescription recommended dosage clomid pct zydis cheap canada pharmacy omnicef 300 mg price viagra soft from europe prednisone buy usa lamisil generico italiano micardis cheap price is valtrex generic available where can i purchase evecare neurontin lawsuit settlement alli arjuna watch online buy xenical online overnight can you get high off cephalexin discount erexin v of canada pill identifier with pictures morphine cheap tricor buy online quickest frumil best place to buy brand levitra in canada diltiazem side effects in dogs curacne online parlodel from mexico effexor xr and alcohol dostinex drugs buy cialis canada 2013 best place buy eldepryl lasilix without prescription medication rogaine 5 drug in uk pharmacy microzide online in us where can i buy artane online without a prescription estradiol valerate drug class normal dose of iv lasix xeloda no prescription needed maximum cardizem dose geriforte syrup no prescription canada montelukast pill rx health order minomycin products buy lasilix online from mexico best place to buy seroflo without a prescription online mexican doctor consultation elimite without a prescription from canada a good web page to buy diprolene with no script viagra substitutes from uk clopidogrelum maximum dosage buy amoxycillin online usa brand cialis italiano levitra super active online no prescription maxalt side effects uk apcalis sx shelf life trazodone hydrochloride uses side effects diclofenac gel medication where to buy prednisone where to get mexico pharmacies online that sell sominex dipyridamole results forum comprar diovan amlo fix cost of valtrex in australia accutane generic 2013 drugs what is rocaltrol how much is diflucan tablets nizoral 200mg tablets dogs toprol cheap canada pharmacy onlinedrugstoredirect celebrex 100mg buy pharmacy that sells celebrex is reminyl a prescription drug pharmacie en ligne viagra paypal avodart lawsuit canada best place to buy estrace online remeron discount card norvasc canada prescription zithromax pack size j code for solu medrol 1000 mg online tretinoin 0 025 purchase buy cholestoplex perth australia where can i get anastrozolo pills shatavari to buy from europe order frumil online metformin and pregnancy pcos discount amantadine otc cialis super active precio mexico ordering isoptin uk strattera canadian online fincar wholesale canada apo furosemida tablets online do prednisolone eye drops cause weight gain cheap viagra uk sale generic styplon no prescription in re viagra products liability litigation generic actoplus met 15 850 pioglitazone orlistatum cost in canada where can you buy topamax where to buy viagra sublingual online uk buying ortho tri cyclen comprar allopurinol en argentina ciplox over counter canadian prednisona detrol phone orders levothyroid canadian online overnight pharmacy finast drugs online purchases is ranitidine over the counter in canada ordering low dose provera cialis 2.5 mg daily cheap sertraline no prescription tulasi prices at costco how many mgs of gabapentin get you high tamsulozin order in the us canada drugs pilex with prescription diclofenac overnight free delivery indocin online in us safe place order reglan buy generic periactin with bonus purchase brand levitra in uk will medicare part d pay for viagra proscar india price generic for singulair chewable 4mg is liposafe available over the counter ordering hydrochlorothiazide without prescription foro culturismo digital diovan sales us hct is orlistat better than alli prescription citalopram used where can i get some tretinoin olistat for men in usa reviews on shallaki buy zovirax with no rx purchase methotrexate on line in the uk arthritis medication relafen generic viagra vs brand viagra safe buy fluoxetine online motrin tablets from buy tetracycline online from usa liquid cardura review buy phenergan from india what is malegra fxt pills used for where to buy orlistat with mastercard aricept from mexico trileptal without a prescription from mexico diakof brand positioning generic childrens tylenol motrin recall lasix in india eritromicina antibiotic where do i salvent in canada no rx vytorin online best online pharmacy to get viagra retin a gel 0,1 next day delivery what is the difference between pataday and zaditor purchase mometasona on line in uk buy hong kong chinese fml forte ml what is lisinopril 10mg tablets used for buy allopurinol next day order robaxin no rx canadian pharmacy mevacor buy usa cardizem discount no prescription elavil online bestellen zyloprim mg india zebeta shop net purchase tamoxifen citrate overnight cabaser no prescription fedex ups can you buy micronase over the counter fluoxetine canadian online ordering aviane 28 usa brafix tabs what types of obelit are there genuine altace online prescription paxil cost per pill hydrodiuril canada sale alfa flucon without a prescription from us sale hyaluronic acid over counter substitute bentyl how to use lamisil for ringworm common side effects of citalopram 10mg where can i buy aygestin sinemet medication where to buy calcium carbonate billig kaufen buy minocin low cheap price coumadin buy online mexico finast dosage recommended generic allegra d generic azulfidine no prescription voltaren generic gel retin a 0,025 fast uk nimotop online ordering levitra plus puissant proscar sale alesse medicine online medrol drug canadian pharmacy genuine prandin best price buy ciplox online without prescription order ciprofloxacin 500 mg fucidin drug canadian pharmacy buy seroquel online thru paypals remeron medicine children order lincocin cheap order serevent online uk what does allopurinol do for gout vitamin shoppe locations ny alli cheap australia pharmacy buy seroflo inhaler canada buying terramycin from canada no prescription canadian pharmacy hydrodiuril salvent doctors online safe to buy generic colospa from uk rogaine 5 for sale take viagra blue pill tetracycline generic form best place to buy isotretin in usa canadian online pharmacy for voltaren roaccutane without script ordering viagra internet grifulvin v reviews how can i get a cheap perscription for my methotrexate tadapox uses medication is there a shortage of ginseng dostinex cheap canada pharmacy buy 5mg cialis legal to buy propranolol wellbutrin lawsuit seizures how to buy zyprexa in canada can we trust effexor xr online midamor over the counter australia prevacid buy online australia order skelaxin from uk without prescription discount trial erection packs 2 buy mexitil paypal buy reglan online with out prescription top drugstore foundations uk aspirin mechanism of action analgesic pilex online canadian buy quetiapinum online from usa nizagara without prescriptions generic key pred in usa cymbalta uk boots non prescription zertalin pharmacy suprax suspension generic mexican pharmacy no prescription ceftin micardis pills online in the australia buy non prescription drugs canada aciclovir 200 mg dispersible tablets ordering tizanidina buy actos canada drugs generic best price avandamet zocor peak sales where do i acivir pills in india best place to buy famvir elavil drugs for sale cheap tretinoin uk zyprexa buy online us kamagra sales discount is ventolin a prescription drug generic for valtrex acyclovir levothroid without prescription canada where to buy aldactone online mexico what is proscar buy digoxin in singapore buy aceon with no script how to get imitrex drug benadryl no script cost of haldol injection augmentin dosage for adults 875 micronase discontinued can ampicillin capsules be opened kroger pharmacy discount prescriptions zentel from usa florida plendil flunil fda approved to buy without prescription what is lady era for lopid pills buy online buy allegra online thru paypals 50 mg benadryl over counter side effects of diabecon order arjuna cheap diflucan discontinued how fast can you get pregnant while taking metformin how to get ephedraxin on line generic pills for tegretol minocycline overnight who makes voltaren emulgel how to get your child to take augmentin how to take robaxin 750 is periactin available over the counter buy passion rx australia reviews on oxytrol what is finax used for buy kamagra online uk cheap drug store chains in australia sex drive drug for women apo furosemida lawsuit canada is mail order yaz safe i pill malegra dxt website methotrexate and cough medicine plavix mais barato order yaz from mexico without prescription where do i l thyroxine in uk are all yaz active pills the same metronidazole tinidazole in pregnancy hyzaar cheap price crestor uk sale should i take antibiotics for flu penegra thailand female viagra effects drug best site get fincar vantin visa riperdal cheap us pharmacy how much does generic valtrex cost buy sepibest online thru paypals find tretinoin 0 05 in florida cheapest dilantin in the uk no script tindamax mg lipitor delivery uk buy lopressor online thru paypals where purchase azitromicina toprol xl side effects weight gain kroger pharmacy lexington ky alexandria drive reglan medication guide weight gain after going off yasmin trazodone pills online in the usa side effects of testosterone therapy for men what is an example of alliteration in poetry metrogel birth control online uk online sale of prandin what is the generic for diovan hct can you buy erection pills at walgreens where is the cheapest place to buy zoloft disulfiramum birth control online uk revatio india companies only crestor spain over counter order abilify from india without prescription ordering fincar canada pfizer ireland pharmaceuticals ringaskiddy address buy brand epivir hbv tizanidinum shoppers drug mart retino a cream 0,025 india companies only can you buy ed pills online evista discounts wellbutrin online in canada where to buy mirapex with echeck prilosec 10mg suspension urispas tablets uses what is the maximum dose for levitra norvasc 5 mg tabletta proscar price walgreens sertraline hcl 50 mg po tabs pharmacy has best price carafate buy cheap prednisolone lasix generic brand name is meclizine hcl over the counter cialis soft generic wikipedia drugs vantin prices there generic ciprodex otic buy roaccutan mexican pharmacies risperdal side effects in children lexapro canadian pharmacy toradol buy uk where to buy cefixime with visa para que sirve el clorhidrato de amantadina cialis super active australia companies only bupropion online meds buy moduretic pills in the uk what does siberian ginseng root extract do can you buy liv 52 online fluconazole tablet and alcohol claravis online pharmacies with out prescription viagra oral jelly wikipedia what does proscar do safe glucofage no precription ditropan discount voucher eulexin no prescription reviews which uk site to buy cymbalta hyzaar buy uk ditropan over counter revista online natura ciclo 18 omnicef prix en pharmacie en france what is rumalaya liniment tablets can you buy lower price prescription vasotec viagra direct canada can you buy vardenafilum brand pravachol buy is generic malegra fxt available in usa canadian pharmcy without prescription accutane settlements ibd how long does zocor stay in system side effects of albuterol sulfate inhalation solution 0.083 is it illegal to order generic atorlip 5 diflucan side effects itching triamterenum best online non prescription pharmacy buy carafate online with out prescription uk version of imitrex xalatan canadian pharmacy is dyazide a prescription drug generic pills for maxaman sominex canadian online overnight pharmacy ortho cyclen buy uk cheap tretinoin 0,025 uk picture of metformin 500 mg tablet keppra canadian medications without prescription nymphomax on line doxycycline 100mg capsules dogs moduretic online order doxycycl hyc 50 mg for acne inderal without a perscription cialis 80 mg reviews low cost overnight avapro zocor without insurance online vermox overnight delivery speman 100tabs ayurveda cialis lowest price online doxycycline hyclate uses in dogs mobic 7.5 mg tablets summary product characteristics femara pills online in the uk doxycycline medication purchase zocor pills flomax mail order where do i florinef in mexico much does plan b generic cost walgreens como comprar snovitra super power pharmacy conference amsterdam october 2012 disulfiramum generic name does differin work overnight buy strattera atomoxetine canada motrin discount do you need rx celexa order trileptal online no prescription with a amex cheapest mycelex g where to buy curacne online india can you order levitra plus clomid vs. nolvadex for gyno fincar 100u? can you order tretinoin tadalafil citrate forum myambutol overseas overseas pharmacy no prescription adalat elocom mast bebe buy curacne boots pharmacy zerit side effects uk aygestin on line in the uk where to buy dramamine online canada nordette without a perscription can you buy extendaquin online erection packs 2 canada no prescription evecare in croatia how to buy viagra online legally safe trazodone no precription lisinopril hctz get you high generic for diltiazem cd citalopram canada companies only discount female cialis prescription flonase uk pharmacy skelaxin mg no prescription western drug viagra super active benadryl coupons coming off fluoxetine weight gain where to buy azitromicina ointment buy rythmol sr online without a prescription comprare viagra originale online best ophthacare prices celebrex drugs online estro cost in canada zixen trimix 44 where to buy toprol xl in canada safely craigslist usa new jersey generic drug for dilantin bactrim from mexico generic aceon 3 mg carafate next day anteovin prices usa canadian meds store reviews is levothyroxin legal in uk isoniazid 100mg cheap get acticin las vegas prozac without perscription bisoprolol vs metoprolol tartrate buy carafate capsules best place to buy dyazide in mexico levothyroid buy india ordering trimox usa dutasterid pills online in the india abilify sold over counter desyrel 50mg tablets where to buy zithromax without a prescription generic erection packs 3 uk paypal map of medicine back pain what is lortab 5 325 priligy on line in the mexico effexor xr tablet sale ordering zetia canada statue to meridia map location rizatriptan maxalt max depakine chrono online forum buy cymbalta without a subscription buy isotretin tablets uk prograf in italia ordering sx online prescription apcalis vasotec barato naprosyn generic uk buy lexapro canada oracea noprescrition needed uk online pharmacy online carvedilolo with no prescription pill rx health albuterol products levothroid cheap canada pharmacy buy cefadroxil online india no prescription trazodone reviews webmd z pack price rite aid cytotec birth control online us propecia refill pack order viagra cheap i want to pay some celebrex allopurinol tablets used for buy dyazide without a subscription buy biaxin 500 mg buy methotrexate tablets online where can i get anteovin from what is forzest drugs buy xenical tablets us pharmacy has best price diclofenac atarax without a prescription from australia american venlor levoxyl without prescription pills best place to buy procardia without a prescription tretinoin 0,025 roche precio argentina types of medication for anxiety attacks brand levitra professional for sale lexapro lawsuit pregnancy buy noroxin usa erexin v order maxaman delivery generic uk paypal riperdal metformin hcl 1000 mg price canadianmedicinenow yasmin side effects uk flexeril dosage for fibromyalgia order uk doxycycline no prescription azurette online mexico trimix computers low price fasigyn uk innopran xl not generic lopressor hct 100 25 containing hydrochlorothiazide and metoprolol best drugstore makeup remover for acne prone skin where to buy predalone online uk alli noprescrition needed usa online pharmacy norco sight 2 se review fast synthroid delivery ciprofloxacina max dose acivir pills online india oestrogel uk sale buy generic zoloft online with prescription emsam buy online us purchase terramycin pills lithium shop net orlistato express canada generic pills for betapace buy mifepristone and misoprostol i want to pay some beconase aq brand quetiapinum buy misoprostol buy cheap buy brand trileptal starlix generico italiano generic for nexium available order viagra by phone pharmacy research grade ondansetrona long time side effects capoten where do i buy nymphomax generic zyrtec reviews on yasmin what does ciprodex otic suspension treat purchase erection packs 2 in usa is retino a cream 0 025 available over the counter purchase lisinopril in india fast amlodipinbesilat deleviery order diprolene online canada buy amoxycillin inhaler canada cheapest trazodone paypal best place to buy nitroglycerin in india billig viagra soft online kaufen bactrim online from canada generic name for rhinocort aqua buy famvir mg para que se usa el aciclovir order propranolol no rx canadian pharmacy floxin 10 mg cost generic from lozol hydrochlorothiazide brand name in pakistan online procardia india acheter pas cher vpxl lowest priced canadian pharmacies for generic drugs generic luvox safe endep pharmacy generic pills for hydrodiuril health express pharmacy kilkenny ordering zentel usa tramadol for sale no prescription uk buy meclizine no prescription fast delivery prednisona without a prescription from us can you get high off sertraline hcl buy brand vpxl what is the dosage of dramamine for children vente de unisom au quebec colchicine user reviews order tretinoin 0,025 from australia without prescription generic pills for tetracycline voltaren gel medication guide triamterenum non perscription countries erectalis 20 mg tablets purchase seroflo mg generic ciprofloksacin buy canada canada and estrofem amantadine pharmacy canada pharmacies online that sell roaccutan side effects of quinine water buy celapram tablets where cialis sublingual online colchicina with no prescription purchase keftab on line in india come e quando usare viagra compare player stats football oxybutyninum cheap australia pharmacy pill rx health order viagra jelly products viagra generic review ceftin drug in mexico pharmacy cheap citalopram no prescription order delta cortef without prescription purchasing dapoxetine online uk albuterol tablets dosage vardenafil same viagra cheapest luvox to buy sildenafil citrate daily use reviews cam order viagra canada topamax mg canada suprax without prescrip kaiser mail order pharmacy california which uk site to buy prandin clavamox generic uk buy salbumol online cheap ralista no prescription needed dogs can you buy aristocort in ireland avalide billig kaufen why does champix cause nausea pyridium online mexico online no prescription uk for luvox antivert online in uk side effects metformin denk femara to buy in the canada without a prescription best site for misoprost mentax from mexico orlistat fda approved to buy without prescription desyrel doctors online what is quibron t tablets buy endep without prescription skelaxin without a prescription from canada what is montelukast sodium 10mg used for buy generic elocon online best place to buy dapoxetine in india cheapest lamisilate tablets uk ordering almetec canada pharmacy salary low cost buspar drugstore prescription safe artane no precription buy lamictal uk ordering vagifem mexico buy evecare uk ciplactin syrup purchase doxazosin cheap high blood pressure purchase benicar lowest price roaccutan without a script insulin tolerance test protocol where to buy erection packs 3 without a prescription best place to buy janumet in india klipal codeine australia price alli back in stock uk cilas laser designator to buy zydis in uk hytrin on line in the uk buy percocet canada buy diltiazem online in usa buy finpecia in usa what is lisinopril 10 mg amlodipin online australia buy wellbutrin without a subscription cleocin prix en pharmacie en france can you only get finpecia on prescription provera shopping pulmicort online uk buy quetiapinum usa proventil dosage for children order diamox from india without prescription prozac without a prescription from australia purchase flovent on line in usa hytrin with out a prescription naprosyn no rx best price cialis canadian pharmacy best place to buy valaciclovir online buy genuine viagra australia dipyridamole reviews buy duetact online at canada pharmacy generic caverta in usa buy voltaren 75 comprar lopressor en argentina tricor drug in canada pharmacy mentat ds syrup shortage cheap ways to make drugs best online pharmacy generic zedd digoxin no prescription maxalt cost uk compare strattera prices buy viagra plus pills online what is yagara tablets revia cost in canada diclofenac no rx oristal without prescrip drugs online store toradol without prescription canada erythromycin for men in usa acticin to buy in the usa without a prescription how to use accuran neurontin tablets 300mg zyprexa online uk dulcolax pharmacy prices list best online pharmacy no prescription needed how to buy zitromax in london zentel canadian online meloxicam overdose treatment cost comparison roxithromycin mg confido medication on line buy silagra overseas erexin v prescriptions buy clomid online from australia sale prilosec serpina canada no prescription lady era ships from india next day service on viagra missed lexapro dose pharmacy buy drugs hyzaar cabana without a script pharmacy probalan online pharmacies with out prescription maxalt discount coupon where can you get viagra scabies permethrin boots buy propranolol online no prescription uk glucophage discontinued side effects of imitrex 100mg plendil drug store online get lukol toronto cialis soft 20mg without prescription cheap lamictal actos diabetes wiki doxycycline cost boots buy tamoxifen singapore cymbalta discount price purchase capoten in australia vasodilan rx retin a 0,05 mail order fastest finast uk delivery all types tizanidina pills canadian fluticanose flagyl order buy retin a 0,025 in singapore canadian pharmacy online tadalis lowest price forzest amantadine no prescription canada purchase indocin mg buy tadalis sx online no prescription uk ordering novo digoxin atarax 100 levoxyl on line in the usa sertralina online pay paypal purchase alesse no prescription mexico pharmacies online that sell kamagra oral jelly online albenza purchase levitra plus generico italiano zestoretic to buy in the uk without a prescription aciclovir 100mg frumil tablets price malegra dxt tablets online evista 100mg cheap dyazide online without prescription donde puedo comprar proscar purchase mobic online why is there a shortage of prevacid how to buy bupron in london can you buy disulphiram online serophene drug in fr pharmacy order generic diamox lynoral medicine online bula cloridrato de sertralina 50mg roaccutane on line in the india are generic viagra safe warafin online mexico canadian allies us list purchase aciclovir on line in india chloromycetin uk sale atorvastatin calcium patent expiry what is zenegra for order clincin tablets order generic levothyroid colchicine tablets price buy combivent quick priligy usa pharmacy buy brand advair diskus hong kong tretinoin uk boots how much does flovent hfa cost metronidazole reviews for men robaxin daily use reviews brand viagra without a prescription where to buy lotrel in canada safely cefadroxil dosage for acne buy diprosone online us no prescription where to buy key pred online usa cost levaquin 750 mg walmart buy proscar online us no prescription order elocon no prescription claritin otc sales can i get furosemide permethrin uk pharmacy what is the generic for naprosyn generic amoxiline uk paypal deltasone drug in uk pharmacy vega 100mg price cialis 5mg australia order ceftin uk pharmacy avapro 5mg tablets where to buy norvasc online without rx frumil overnight delivery voltaren 100mg used nexium capsules vs tablets where to buy metocarbamol online uk where can i order aricept lopressor medication where to buy is chloramphenicol over the counter buy lotrisone tablets usa synthroid canada prescription buy priligy xr without prescription zyrtec mg price ordering hoodia here in canada zevin acyclovir 200 mg how often to use proventil what is hyzaar pills used for buy klipal codeine cheap bisoprololi fumaras over counter uk bystolic mg uk myambutol uk online lotrisone legal us detrol italiano ivenox online pharmacies with out prescription requip without prescription canada can i make atorlip 5 best place to buy c ratioph in mexico buy myambutol hong kong is there a generic zyrtec d is it safe to open cymbalta capsules cheap generic endep generic allopurinol include norvasc 40mg buy actos cheap canadian refill cialis cabgolin pharmacy order generic hydrochlorothiazide dosing over the counter drugs similar to retin a 0,05 adalat from europe 2531 blue pill best price estrofem pharmacy mexico tegretol long lasting erection pills india what does lukol bayer aspirin annual sales depo provera weight gain first 3 months best dosage to take for cialis long term side effects of benicar doxi 1 noprescrition needed canada online pharmacy mentax drug in canada pharmacy does cipro have a shelf life metoclopramide mg tablet can you buy phenamax online online cipro india lozol over the counter usa no script cephalexin mg buy acivir pills hong kong estro without subscription best rhinocort prices doxycycline dosage for gonorrhea and chlamydia buy microzide mg online pravachol 40 mg price priligy from usa pharmacy very cheap suprax augmentin duo forte tablets side effects oestrogel no prescription compare prices albuterol drug in germany pharmacy buy advair diskus coupon avalide medication hydrochlorothiazide best pharmacy to order nizagara fast levitra super active delivery comprar doxazosin original en madrid purchase mentax in australia best price for real oxybutyninum lozol from australia acquisto vermox sicuro online sepibest buy australia generic brand for flomax voveran sr drug in uk pharmacy buy viramune online express mail fincar without rx cost of femara online generic procardia nizoral canada online no prescription cheap extendaquin free delivery amoxil 500mg antibiotic cialis and viagra at the same time buy retino a cream pills in the canada what is fasigyne pills used for cialis super active 100mg simvastatina generic name purchase minocin lowest price where can i buy acai max cleanse in australia buy amoxicillin no rx how much viagra cost in canada valtrex generic australia mircette overnight pharmacy para que se usa la crema lamisil diclofenaco sodico dosis adulto top 10 online caffeine ergotamine sites buspar no prescription canada suprax costco arthrotec 75 coupon amaryl from uk flucazole drug in mexico pharmacy over the counter medicine like prednisone best prices for pink viagra for women digoxin online store buy sominex greece best site to buy hyaluronic acid buy levaquin online with out prescription amoxiline prices at costco can you order robaxin pulmicort ships from india tenormin reviews anxiety buy mentat without rx lasuna dosage instructions date lexapro goes generic amitriptyline sleeping tablets aldactone mexico pharmacy phentermine online consultation lexapro medication class buy lincocin boots pharmacy glucophage cheap uk where do i female viagra in mexico best place to buy levitra revia discounts codes sialia sialis meaning buy levlen with paypal how to use tadacip where can i buy tamsulozin mg online pharmacy diabetic supplies what is albendazole drug is effexor xr a prescription drug order carvedilolo on line india vistaril cheap canada pharmacy aleve prescription coupon retino a cream 0,05 buy online india generic clozaril india actonel tablets from buy order lopid pills the online drugstore retin a 0 025 antivert from mexico how to use eurax using amitriptyline nerve pain patient reviews on mobic sertralina efectos secundarios foros warafin online without rx generic brand advair diskus cost acheter pas cher betnovate hctz triamterene shortage best price for real precose buy clonidine online no prescription uk better than flonase florida shallaki buy doksazosin lek pills in the australia very cheap indinavir where to buy amaryllis bulb kit discount estro from canada oristal online in uk usa buy nizoral without prescription retin a pct buy is it illegal to sell viagra online avandamet with paypal payment cleocin weight gain buy micronase pills in the us generic online buy advair diskus betnovate online overnight shipping what does aspirin do for a christmas tree buy oxytrol without rx cialis generic form purchase curacne on line in the uk actos in the uk now best depression medication 2012 vardenafilum shelf life oral methotrexate dose for abortion can you only get ginseng on prescription buy sarafem overseas what is anafranil prescribed for best pharmacy to order baclofen dulcolax online coupon code levlen for discount novo digoxin online no prescription donde comprar fertomid geriforte where can i buy clonidine 0.1mg tabs over the counter medicine that acts as brand levitra arimidex uk companies only 100 mg obestat buy celebrex online without a prescription buy ambien online no rx roaccutan online without prescription where can i buy lopressor online without a prescription brand viagra tablets 150 mg purchase levothyroid in australia trimox online forum shuddha guggulu best online non prescription pharmacy safe buy ponstel online glimepiride with metformin india dulcolax stool softener price drug market order plaquenil prednisolona reviews for men what is tinidazole drugs diovan for purchase ultra low dose vasotec indian pharmacy council 2011 bangalore prednisolone next day cipralex roche precio argentina what doses does micardis come in oracea fast uk order propecia 5mg australia buy actonel online from australia list of tesco stores selling ginseng imuran cheap price generic florinef usa deltasone usa cvs prices where can i get some colospa buy unisom mg buy mirapex tablets mexico where can i get estrace from best place to buy orlistar in australia ethionamide otc europe internet tgel order cialis 100mg raciper without prescrip side effects of januvia medication cialis versus viagra review india pharmacies online that sell capoten bactroban cream 15g billig oratane online kaufen cafergot over the counter usa generic valtrex price kelnor without a prescription order yasmin tablets cheap generic brafix order yagara on line canada diprolene online bestellen buy canadian lamisil buy atorlip 20 online india cheap kamagra oral jelly sale uk styplon mg order florinef discount no prescription leukeran without a script order generic clomifene pharmaceutical council nz online pharmacy uk accutane buy levitra super active in australia keppra 40mg retin a coupon pharmacy on line antivert from usa estro pharmacy mail order where purchase microzide proventil hfa inhaler and pregnancy isoptin lowest price online friv 10000 xu astelin spain over counter how to purchase cardizem how to order curacne buy tofranil no prescription donde puedo comprar xenical en peru western drug augmentin can you buy celadrin over the counter in germany motilium tablet sale buy topamax pills in the canada order sepibest online canada what is indocin drugs buy yagara online cordarone iv loading dose over night shipping antibiotics buy nba live 10 for pc trimox without insurance zithromax where to purchase how does fertomid 100mg work antara cheap australia pharmacy cleocin gel 100mg cheap generic name for zyban cheap ivenox free delivery buy capoten online overnight delivery keflex medication where to buy best pharmacy technician online training acivir pills coupon code half price dostinex erexin pills buy american cordarone mixing robaxin and alcohol lisinopril 10 mg 3972 keftab mg india kamagra to buy in the usa without a prescription floxin pharmacy online what is accuran mg used to treat what is pyridium pills used for cheapest tadalis sx buy lukol online india long time side effects lamisilate diabecon generic reviews side effects of cordarone medication patient is there a drug comparative to malegra fxt buy emoquette with a mastercard key pred buy online canada buy ciplox canada buy shuddha guggulu without prescription order medrol dosepak from india without prescription order aciphex 120 mg codeine and promethazine over the counter without a script next day altace online wigraine women buy generic cialis scam purchase female cialis mg finpecia to buy in the usa without a prescription how long to take cipro for gonorrhea accutane online acne.org where was celebrex waterfall commercial filmed best drugstore foundation primer for dry skin cost of zyban in south africa side effects of shatavari churna cost of fosamax generic alli with prescription buy yasmin online from mexico list of anti anxiety drugs where do i female viagra in canada buy voveran from canada buy elavil mg online maxalt rizatriptan benzoate side effects brand thyrohormone buy discount nitrofurantoin from canada zerit pills sweat without a transcript buy chloramphenicol yaz canadian medications without prescription aceon usa no prescription maxalt and cold medicine best online pharmacy generic anacin moduretic no prescription needed dogs ondansetron hcl 8 mg during pregnancy can you take fasigyne daily how to stop emails from canadian pharmacy salbumol online canada zoloft discount coupons quibron t uk brand name proscar canada online no prescription what is ashwagandha root used for pharmacy has best price chloromycetin prescription prednisone alcohol are meds from india safe cardizem drugstore.com rosuvastatin drugstore com pricing cialis sublingual prescription only metrogel results forum buy alphagan in singapore order riperdal from australia without prescription how to order furosemide online finax tablets online is paroxetine available on line in canada where do i hydrodiuril in usa how to buy shatavari buy ranitidine no prescription fast delivery alli capsules use betapace coupon online purchase doksazosin lek on line in mexico can order dulcolax canada roxithromycin ships from india buy cafergot have no prescription all side effects of aciphex what is anastrozole tablets order plendil online no prescription with a amex levaquin 1000 mg daily buy rocaltrol visa erythromycin buy on line order amlodipin without rx meclizine refill pack pariet cheap mexico pharmacy sildenafil tablete lotrel online drugs from india online prescription order ranitidine from mexico without prescription generic fluoxetina uk can you crush cipro tabs order seroquel without rx online pharmacy no prescription needed clarinex buy mycelex g from canada fast flagyl deleviery how much will female viagra cost buy levothroid 50 mcg discount seroquel of canada ver sin cita previa online gratis nitrofurantoin lowest price ralista billig kaufen dutas over the couter tizanidinum online mexico ordering strattera online estro online pay paypal what is phenergan with codeine prescribed for tinidazole over the counter australia differin cream over counter amantadine online coupon code vigrande 100 fiyat uk buy valaciclovir without prescription get ethionamide toronto is there a drug comparative to zyrtec cheapest way get lipitor order alli online uk a good web page to buy hoodia with no script haldol in croatia viagra super active mg india que es mejor orlistat o redustat bentyl sold over counter date viagra goes off patent cheap prinivil buy online zyvox 300 mg information what is the retail cost of zoloft aprovel online order ordering otomax mexico pharmacy has best price brand viagra how to use nitroglycerin transdermal patches compazine 100 acheter depakote pas cher cephalexin overnight pharmacy cipro dosage bronchitis safe place order cialis soft generic cefixime uk orlistatum pills online in the mexico brand amoxil generic release date cipro online pharmacy shipped to canada order erection packs 1 on line usa glucotrol drug in uk pharmacy v gel mg usa better than pyridium side effects of lisinopril 2.5mg cheap aldactone online without overnight online shopping sites in india for medicines is fosamax over the counter buy ciprofloxacin online overnight atacand on the internet order klipal codeine no rx canadian pharmacy elocon salbe 100 g best place to buy zantac in uk what is warafin mg used to treat how to buy cleocin gel in london proscar from australia pamelor drug class alli simpson height where can i buy liquid clomid vega 100 tablets suppliers cialis sublingual order how much does flonase cost elocom generic uk alti doxycycline canada drug store minocycline reviews for men where could i buy levothroid without prescription uk pharmacies online that sell otomax albenda cheap canada pharmacy olanzapine no prescription reviews delivery fedex buy phenergan where to buy female cialis with mastercard best place to buy levitra professional without a prescription flagyl er coupons buy percocet boots citalopram no prescription reviews actos pharmacy assistance what are sildenafil tablets for zofran online india microzide fast usa zenegra buy on line luvox mg usa buy medications online uk azathioprine monitoring cks vpxl 10 mg cost best generic lopressor sites buy terramycin tablets online maxalt reviews for migraines propecia canada buy can you get pregnant on diflucan buy phenamax tablets usa seasonique with no subscription capoten buy online india azithromycin chlamydia drinking blue xanax football street price to buy tindamax how to buy eldepryl decadron online bestellen triamterene and hydrochlorothiazide capsules buy brand amoxil pills in the us generic citalopram hbr comprar isotretin original inderal with prescription viagra uk companies only online thyroxin overnight delivery augmentin xr dosage for adults how to use atarax raloxifeno lawsuit vente de prednisolone au quebec lamisil side effects taste loss generic form of premarin cream is it legal to buy drugs from india etabus mg uk amantadine buy no prescription buy tamoxifen australia estrogen motilium without rx discount viagra plus accutane supplier in uk prednisone pharmacy prices list best generic nizoral sites amlodipine besylate cost of metformin 500 mg indian generics online clonidine coversyl drugs ace perindopril comprar nizoral original norvasc generic australia all types brand viagra pills warafin india abilify dose for bipolar efectos secundarios de las pastillas omifin trial erection packs 2 buy online canada aciclovir generic mexico can you buy celapram online allegra india hicks where can i buy elimite cream over the counter overnight evista brand name dapoxetine online order duetact on line usa buy furosemide tablets online uk novo digoxin cheap mexico pharmacy trusted rx meds how to order zofran roaccutan pharmacy order discount warafin otc blopress with american express pharmacy technician training online canada asacol to buy in the usa without a prescription clozaril without a prescription from canada tizanidinum spain order rogaine 5 online no presctiption coreg over the couter frusemide from canada with no prescription terramycin sale uk generic revatio canada erection packs 2 from australia jeff dunham oregon state fair cost of revia without insurance can i buy levitra plus in canada sims 3 custom content clothes nimotop nimodipino tabletas 30 mg glucotrol xl medication side effects apo furosemida generic uk best place to buy disulphiram without a prescription valacyclovir 1000 mg side effects relafen overnight no rx cheapest place to buy meclizine get diprosone toronto safe to buy generic phenergan from canada augmentin for sale india liposafe on line in the india where can i buy actoplus tablets can you buy cialis sublingual over the counter in germany 40 mg online buy accutane cheap fluconazol buy india how to order sumycin online where can i buy rumalaya gel fertomid generic cheap costs how often to take nexium 40 mg nootropil pills sweat lopressor drug in usa pharmacy how long does digoxin last zestril echeck benfotiamine shop net online generic methotrexate where to buy over the counter water pills low price sumycin uk best aviane 28 prices metformin tablets spc vistaril online bestellen order dyazide from mexico without prescription cheap generic viagra co uk order metronidazol online no prescription with a visa buy kamagra oral jelly canada buy online pharmacy malaysia yasmin 21 tablets side effects buy triamterene online india no prescription cheap penegra usa purchase glucophage cheap zitromax without prescription costco pharmacy xenical price buy wellbutrin xl 300mg can i buy painkillers online buy amaryl online us no prescription accutane prescription expiration order lotensin online finasteride propecia generic acticin buy online mexico retin a 0 025 suppositories buy what is the correct dosage of lioresal prilosec cheapest rate beat way to order astelin prilosec wildberry ingredients yasmin salehizadeh roaccutane india companies only indian generics online bystolic comprar venlafaxina original zestril cheap canada pharmacy ciplox online usa cheap purinethol pills viagra prescriptions usa buy brand bupropion purchase maxalt on line in india orlistat xenical reviews 1000x ampicillin stock genuine sumycin best price best prices buy prandin drugs provera mg uk cipla share price today plavix generic release date 2012 cialis oral jelly kamagra wirkung fluticanose delivery uk buy tetracycline fast shipping isotretin pills online in the canada order non generic chloroquine imitrex doctors online buy nexium with visa diclofenac gel billig kaufen medrol dosepak online uk abilify generic uk quiero comprar apcalis sx brand hytrin for sale pill rx health order oratane products zyvox pfizer billion tricor without a prescription stromectol from uk warafin over the counter uk online forum buy astelin purchase tadacip online to buy minocycline buy kelnor inhaler canada plavix generic release 2012 topamax medicine side effects my kamagra chewable coupons is mail order metformin safe order clomifene from mexico without prescription can you buy zovirax tablets over the counter discount cheap tretinoin 0 025 uk retino a cream 0 025 medicine online buy nexium without prescription canada depakine chrono online from india clomifene online in canada cardizem lawsuit settlements use lantus coupon online aristocort order in the us lopid uses medication what is arjunas crisis cipro intellectual property online services femara prescriptions amoxil max dose best generic cephalexin sites comprar buspar en argentina the fertility drug clomiphene causes a woman to how to buy prevacid asacol online forum how to buy pilex in canada fosamax for dogs emsam max dose what is mobic tablets used for coumadin alcohol dangers dutasterid buy canada difference between viagra professional viagra super active endep buy without what is artane made of telmisartan hydrochlorothiazide wikipedia atacand online from india buy estro hong kong mupirocin over the counter fluss 40 maximum dosage disulfiram 200mg v gel shortage proscar billig kaufen noroxin buy mexico buy kamagra in the uk where to purchase chloromycetin benicar tablets from buy buy serophene without a script buy calan tablets how long to use clomid after cycle buy disulfiramo singapore paxil cheap india pharmacy online female viagra with no prescription what does the drug dilantin do buy abilify 2mg online uk purchase arzomicin in india purchase movalis online no prescription side effects of propranolol best place to buy duprost online zoloft order online no prescription prescription furosemide lasix levitra plus tablets price chloroquine phosphate structure gasex reviews and dosage online generic mentax certain fungal seasonique pills online in the canada cost of mail trandate buy oxybutyninum with no script is female cialis a prescription drug himcocid online australia buy zovirax fast shipping order thyrox pills order dilantin no rx canadian pharmacy frusemide refills como usar omifin 50 mg purchase albendazole pills order meloxicam enolat on line usa does prevacid work better than zantac babies 100 mg cialis soft can dogs take aspirin for pain over the counter avodart to get nexium beta val usa sale where to buy rythmol sr with mastercard cheaper substitute for lexapro tinidazole suppliers overseas augmentin without prescription canada synthroid dose for dogs phenergan prescription dosage what does alli diet pills do buy arzomicin tablets australia where to buy remeron with echeck purchase tindamax in australia generic flagyl er cost canada pharmacies online that sell amlodipinbesilat how long does clonidine take to work for hot flashes champix and alcohol drinking anastrozole 1mg tab buy aciclovir uk tablets cream robaxin mexico companies only requip canada sale where nexium viagra plus no prrescription what does the medicine etodolac do how much does cipro cost mail order brand levitra cheapest vipps pharmacy fluoxetine prozac buy trazodone hydrochloride uk canadian pharmacy windsor canada periactin cheap price where to buy cafergot online uk alphagan discounts retin a cream reviews what is metocarbamol pills used for order flagyl on line india what is estrofem made of kamagra jelly cheap canadian zofran no prescription do you need rx purinethol doctor vitamin online store serophene dosage instructions where to purchase didronel buy atarax mg vasotec buy uk there generic glucophage legal buy rythmol sr online canada where can i buy tamoxifen tablets synthroid vs armour thyroid conversion where can i buy exelon acticin where can i buy it trental from mexico buy cream accutane egypt zantac canada drugs geriforte online india flovent drug canadian pharmacy online apotheke deutschland viagra paxil tablets us online med cab avapro research grade probalan acquisto cialis online sicuro riperdal birth control online australia beat way to order revia generic ortho cyclen switzerland infant reflux medication ranitidine best place to buy prinivil in india very cheap synthroid domperidone australia naprosyn shopping current price antivert buy hoodia have no prescription zerit mail order india order zertalin online no prescription with a echeck how to buy clomid over the counter buy voveran mg online altace delivery uk buy promethazine mexican pharmacies cheapest generic microzide