31.10.2014.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 97/75 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start.


 


Wszechnica aptekarska.
 
 

   Neomycyna - antybiotyk z grupy aminoglikozydów jest substancją powszechnie wykorzystywaną w recepturze aptecznej. Chyba pierwsze skojarzenie, które nasuwa się większości farmaceutów po usłyszeniu słowa „aminoglikozydy” brzmi „ototoksyczność”. Dlatego przyznać musimy, że poza zagadnieniami stricte związanymi z recepturą tego antybiotyku, szukaliśmy odpowiedzi na pytanie: czy lek o działaniu ototoksycznym może być  bezpiecznie aplikowany miejscowo, a szczególnie w kroplach do uszu?  Biorąc więc pod uwagę siłę działania, toksyczność i poważne działania niepożądane neomycyny jej powszechne stosowanie w recepturze może wydawać się nieco kontrowersyjne. Jednak przy ordynowaniu i aplikowaniu leku lege artis neomycyna okazuje się być znakomitym środkiem na bakteryjne schorzenia skóry, oczu czy uszu. Na barkach farmaceuty spoczywa odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie leku, dlatego w tym artykule poruszymy aspekty związane z recepturą, właściwościami oraz działaniem neomycyny.
 
 
 

   Napoje energetyzujące (energy drinki, ED, stymulanty, energizery, energetyki, stymulant drink, NE) zaliczane są do tzw. napojów funkcjonalnych, czyli żywności, która z definicji poza rolą odżywczą powinna cechować się pozytywnym wpływem na zdrowie, sprawność umysłową i fizyczną. Ludzie poszukiwali stymulatorów energetycznych od wieków. Prekolumbijscy Amerykanie w celach pobudzenia, podczas rytuału oczyszczenia przed ceremoniami religijnymi czy też wyprawą na wojnę spożywali napary z liści i kory ostrokrzewu (Ilex paraguariensis). Afrykanie przeżuwali nasiona kola w celach wzmocnienia organizmu, by zniwelować zmęczenie fizyczne. Na całym świecie powszechne było spożywanie naparów z kawy i herbaty. W późniejszym czasie najpopularniejszym, dającym energię napojem stała się cola, pierwotnie zawierająca kofeinę (pochodzącą z nasion Cola nitida) i inny stymulant – kokainę. Dopiero w 1903 roku zabroniono stosowania drugiej z tych substancji do produkcji popularnej do dziś Coca-Coli.
 
 
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
08.2014 - "Dobro chorego najwyższym prawem."
08.2014 - "Efekt klasy."
07.2014 - "Standardy akredytacyjne."
07.2014 - "Część IV - Fenobarbital c.d."
06.2014 - "Cukier czy słodzik?"
06.2014 - "Repetytorium do specjalizacji - fenobarbital."
05.2014 - "Clostridium difficile - nowa superbakteria?"
05.2014 - "Dieta w zespole metabolicznym."
05.2014 - "Receptura apteczna, nie zawsze jednoznaczna..."
04.2014 - "Nutrigenetyka i nutrigenomika - rewolucja w żywieniu?"
04.2014 - "Nystatyna."
04.2014 - "Dieta w nadciśńieniu tętniczym."
03.2014 - "Leki i wyroby medyczne dla osób uprzywilejowanych."
03.2014 - "Ditranol jako lek przeciwłuszczycowy."
03.2014 - "Kuchnia molekularna."
02.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część V."
02.2014 - "Nowa Żywność."
01.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część IV."
01.2014 - "Antybiotyki i dodatki do żywności."
12.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część III."
12.2013 - "Zagrożenia związane z zanieczyszczeniami żywności."
11.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część druga."
11.2013 - "Wpływ zabiegów kulinarnych na zawartość składników odżywczych w codziennym posiłku."
10.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część I."
10.2013 - "Toksykologiczne aspekty przechowywania żywności."
09.2013 - "Czyste ręce."
09.2013 - "Problemy z kwasem bornym."
08.2013 - "Problemy z efedryną."
07.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany - część II."
06.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany."
05.2013 - "Trudne przypadki w recepturze - podziel się z innymi!"
04.2013 - "Miary domowe."
03.2013 - "Przewlekła niewydolność żylna."
03.2013 - "Krople w recepturze aptecznej - nie takie straszne jak myślimy!"
03.2013 - "Nowa kategoria relacji pomiędzy lekarzem a farmaceutą szpitalnym."
02.2013 - "Kontrola dawkowania w leku recepturowym ad usum externum."
02.2013 - "Komunikaty bezpieczeństwa."
01.2013 - "O recepturze aptecznej słów kilka."
01.2013 - "Higroskopia i euteksja."
01.2013 - "Farmacja szpitalna - stare problemy i nowe wyzwania."
12.2012 - "Rany, krwotoki i ich zaopatrywanie - krótki przewodnik."
12.2012 - "Działania niepożądane typu E."
12.2012 - "Testy diagnostyczne dostępne w aptece."
12.2012 - "Przykłady niezgodności chemicznych w mieszankach i roztworach."
11.2012 - "Sposoby sporządzania kropli ocznych."
11.2012 - "HIV/AIDS współcześnie."
10.2012 - "Rhinitis medicamentosa - choroba, powikłanie, uzależnienie?"
10.2012 - "Wybrane aspekty określania trwałości leków recepturowych."
09.2012 - "Zastosowanie lecytyny w technologii leków pozajelitowych."
08.2012 - "Przykłady interakcji recepturowych z wodą wapienną."
 
«« start « poprz. 1 2 3 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 105
  • Z uniwersytetu  ( 3 pozycji )
    Lubelska Konferencja fitochemiczna
     
    i doktorat honoris causa

        W dniach 26-29.05.2014 r. odbyła się międzynarodowa konferencja zorganizowana przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Katedrę i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych UM w Lublinie, Lubelski Park Naukowo-Technologiczny i Polską Akademię Nauk.  Było to już 9 spotkanie z tego cyklu, które poświęcone jest aktualnym osiągnięciom w dziedzinie fitochemii i fitoterapii. Zdobyło ono ugruntowaną pozycję, nie tylko w kraju ale także i na świecie. Tegoroczna Konferencja miała szczególne znaczenie, w trakcie jej trwania Uniwersytet Medyczny w Lublinie na wniosek Rady Wydziału Farmaceutycznego nadał tytuł doktora honoris causa prof. dr. Guentherowi Bonn, wybitnemu naukowcowi z Austrii, który badawczo związany jest z lubelską farmakognozją. Warto w tym miejscu dodać, że jest to już 5. doktorat honoris causa wręczony uczonym, którzy współpracują z lubelskim uniwersytetem w ramach badań fitochemicznych. Poprzednio tytuły otrzymali profesorowie: Mirosława Furmanowa, Stanisław Kohlmünzer, Edward Soczewiński oraz Yoshinori Asakawa.
     
    Dziekan Wydziału farmaceutycznego Uz Oddziałem Analityki Medycznej UM
    w Lublinie w trakcie odczytywania życiorysu prof. G. Bonna
     
       Celem konferencji jest omówienie najnowszych trendów, obecnych wyników badań nad naturalnymi substancjami biologicznie aktywnymi oraz wymiana doświadczeń odnoszących się do wszystkich technik chromatograficznych i pokrewnych, jak również jest łącznikiem pomiędzy metodami analizy fitochemicznej, przygotowaniem próbek i izolacji aktywnych metabolitów, które są wytwarzane przez rośliny lecznicze.  

       Tegoroczna Konferencja obejmowała wiele kierunków badawczych. Jednym z nich była ocena poziomu rozwoju wysoce selektywnych i wrażliwych technologii analitycznych. W swoim wykładzie prof. dr h.c. G. Bonn (Austria) określił materiały roślinne jako bardzo złożone macierze, których analiza wymaga odpowiednio przygotowanej próbki do oznaczania ilościowego. W ciągu ostatnich lat izolacja i separacja aktywnych składników z próbek naturalnych stają się coraz bardziej ważne. Nowe osiągnięcia w chromatografii umożliwiają odkrywanie niedostępnych dotychczas obszarów. Coraz bardziej w analityce związków pochodzenia naturalnego widać tendencje do miniaturyzacji i przygotowywania próbek w mikroskali, a także w skali nano.
     
    JM Rektor UM w Lublinie prof dr hab. Andrzej Drop składa gratulacje
    prof. dr h.c. Guentherowi Bonn

       Badanie struktur związków naturalnych jest bardzo istotne z punktu widzenia naukowego, pozwala na identyfikację nowych substancji, których aktywność dotychczas nie została określona. Dla fitoterapii znaczenie ma także metabolomika, która zaczyna być także eksplorowana w tej dziedzinie nauki. Prof. Gerorgiev (Bułgaria)  przedstawił wykład dotyczący metabolomiki i biotechnologicznych aspektów fenyloetanoidów (związki, w których połączenia glikozydowe alkoholu fenyloetylowego acylowane są w części cukrowej pochodnymi kwasu cynamonowego np, werbaskozyd) i glikozydów irydoidowych np. harpagozydu występującego w czarcim pazurze Harpagophytum procumbens. Dla poznania działania związków aktywnych nie tylko konieczna jest informacja o ich strukturze, ale także o ich losach w organizmie.
     
    Profesor Kazimierz Głowniak – główny organizator Konferencji
     
       Uczestnicy konferencji także wiele uwagi poświęcili właściwościom mikrobiologicznym substancji roślinnych, wiele abstraktów odnosiło się właśnie do tej tematyki. Dało się zauważyć także poszukiwanie zastosowań leczniczych nowych gatunków roślin wśród których wymienić można: Seseli devenyense, Heracleum dulce, Telekia speciosa, Mutellina purpurea i inne.

       Konferencja zgromadziła blisko 250 naukowców z ponad 35 krajów z całego świata. ■

    dr n. farm. Tomasz Baj  
    fot. mgr farm. Jarosław Widelski
    i mgr farm. Krzysztof K. Wojtanowski


  • Forum wydarzeń  ( 8 pozycji )

    KONDYCJA POLSKICH APTEK
     
    A DOSTĘPNOŚĆ LEKÓW REFUNDOWANYCH

       15 kwietnia 2014 roku odbyła się w Bydgoszczy I Ogólnopolska Konferencja Farmaceutyczna, której organizatorami byli: Wojewoda Kujawsko-Pomorski Ewa Mes oraz Pomorsko-Kujawska Okręgowa Izba Aptekarska. Temat Konferencji „Kondycja polskich aptek a dostępność leków refundowanych".
       W konferencji uczestniczyli m.in. poseł Tomasz Latos, przewodniczący Komisji Zdrowia Sejmu RP, Zbigniew Niewójt, zastępca Głównego Inspektora Farmaceutycznego, Andrzej Śliwczyński, zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Lekami w NFZ, Alina Fornal i Marek Jędrzejczak - wiceprezesi NRA, Tadeusz Bąbelek, sekretarz NRA, Prezesi ORA, dziekani i wykładowcy uniwersytetów medycznych, wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni, specjaliści wojewódzcy ds. farmacji.
       Tematyka konferencji obejmowała następujące zagadnienia:
    • Dostępność leków w sprzedaży pozaaptecznej;
    • Przepisy antykoncentracyjne dotyczące aptek w Polsce oraz innych krajach UE;
    • Reklama aptek i punktów aptecznych;
    • Trudności w zaopatrzeniu aptek w leki;
    • Wpływ wysokości marży urzędowej na dostępność leków refundowanych w aptekach. Wykłady na te tematy przedstawili prelegenci zaproszeni przez organizatorów.
       Konferencja miała charakter seminaryjny, dzięki czemu po każdym wykładzie uczestnicy mieli możliwość dyskusji i przedstawienia opinii na temat problemu przedstawionego przez prelegenta. Organizatorzy zapowiedzieli opracowanie dokumentu zawierającego konkluzję wszystkich poruszanych tematów i problemów. Zostanie on przesłany do ministra zdrowia, sejmowej komisji zdrowia oraz instytucji zajmujących się problematyką poruszaną na spotkaniu w Bydgoszczy.


     
     PRZECZYTAJ WIĘCEJ...
     
       W październiku 2013 ruszyła siódma już edycja Ogólnopolskiego Programu dla Młodzieży „Mam Haka na Raka”. Jego celem jest kształtowanie postaw prozdrowotnych wśród młodych ludzi oraz zwiększenie świadomości związanej z profilaktyką badań. Patronat nad obecną odsłoną, dedykowaną nowotworom układu limfatycznego, objęły m.in. Narodowy Fundusz Zdrowia, Komisja Europejska oraz Naczelna Izba Aptekarska. Łącznie, we wszystkich edycjach wzięły udział ponad 22 tysiące młodych ludzi.
     
     

     
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
     
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.
     

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
     
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.
     

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
     
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.
     

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
     
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.
     

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
     
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
     
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
     
    Fot. nadesłane przez Autorkę
     
  • Muzealny kalejdoskop  ( 23 pozycji )
    KARTY WIELKANOCNE HANNY NAST
     
    W MUZEUM FARMACJI

        W Muzeum Farmacji im. prof. J. Muszyńskiego w Łodzi odbył się 27 marca 2014 roku wernisaż wystawy ,,Karty świąteczne Hanny Nast’’. Była to już druga wystawa w naszym muzeum przedstawiająca twórczość artystki. Na pierwszej, grudniowej wystawie, prezentowane były karty świąteczne związane ze Świętami Bożego Narodzenia. Na obecnej - karty związane z Wielkanocą i wiosną. Wśród osób przybyłych na wernisaż byli zarówno ci, którzy poznali już twórczość artystki i są pod wielkim wrażeniem jej talentu, jak również ci - którzy pragnęli zapoznać z Jej pracami. Ku zaskoczeniu i radości organizatorów na wernisażu pojawili się również kolekcjonerzy kart świątecznych Hanny Nast. Zademonstrowane przez nich zbiory zawierają karty świąteczne stworzone przez Hannę Nast przed kilkudziesięcioma laty. Na wystawie zaprezentowano 160 przepięknych kart świątecznych oraz 48 autorskich karnetów kwiatowych ilustrujących pięćdziesięcioletnią twórczość Artystki. W świąteczny nastrój wernisażu wprowadził, zacytowany w czasie uroczystości otwarcia, wiersz Jana Lechonia pt. "Wielkanoc".

       Droga, wierzba sadzona wśród zielonej łąki,
       Na której pierwsze jaskry żółcieją i mlecze.
       Pośród wierzb po kamieniach wąska struga ciecze,
       A pod niebem wysoko śpiewają skowronki.

       Wśród tej łąki wilgotnej od porannej rosy,
       Droga, którą co święto szli ludzie ze śpiewką,
       Idzie sobie Pan Jezus, wpółnagi i bosy
       Z wielkanocną w przebitej dłoni chorągiewką.

       Naprzeciw idzie chłopka. Ma kosy złociste,
       Łowicką spódniczkę i piękną zapaskę.
       Poznała Zbawiciela z świętego obrazka,
       Upadła na kolana i krzyknęła: "Chryste!".

       Bije głową o ziemię z serdeczną rozpaczą,
       A Chrystus się pochylił nad klęczącym ciałem
       I rzeknie: "Powiedz ludziom, niech więcej nie płaczą,
       Dwa dni leżałem w grobie. I dziś zmartwychwstałem."
     
       Wielkanoc jest najważniejszym i najradośniej obchodzonym świętem przez chrześcijan, upamiętniającym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Czas jej obchodów ustalono w 325 roku. Przypada on w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Poza wymową religijną, Wielkanoc jest też świętem budzącej się do życia przyrody i zapowiedzią nadejścia wiosny. Wiosenny nastrój kart Hanny Nast można opisać też pięknym fragmentem wiersza nieznanego autora.

       "… Są takie święta raz do roku,
       co budzą życie, budzą czas.
       Wszystko rozkwita w słońca blasku
       i wielka miłość rośnie w nas.
       Miłość do ludzi, do przyrody,
       w zielone każdy z wiosną gra. … Spójrzcie tam – pierwszy liść!’’
     

       Kiedyś, a może lepiej zabrzmi – dawniej, najpopularniejszym sposobem przekazywania świątecznych życzeń – tym, którym nie możemy złożyć ich osobiście, było wysłanie kart. Najstarsze karty wielkanocne pochodzą z początków XX wieku i zawierały zawsze wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa i napis ,,Alleluja’’. Pojawiał się też biblijny symbol Wielkanocy - baranek z czerwoną chorągiewką i złotym krzyżem.
     

       W późniejszych okresach wprowadzano stopniowo również świeckie symbole świąt – żółciutkie kurczaczki i kłapouchego wesołego zająca, barwne pisanki i palmy wielkanocne. Pojawiły się też świece, które symbolizowały zespolenie rodziny i radość ze Zmartwychwstania.

       Hanna Nast studiowała na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Grafiki profesora Juliana Pałki. Studia ukończyła w 1964 roku. W czasie swojej pięćdziesięcioletniej pracy artystycznej stworzyła setki unikalnych kart świątecznych. Te prawdziwe dzieła sztuki wzbudzały i nadal wzbudzają zainteresowanie prywatnych kolekcjonerów na całym świecie. Niewątpliwie jednak szczególnie prestiżowa kolekcja prac Hanny Nast znajduje się w Muzeum Watykańskim. Kiedy w 1983 roku łódzki biskup Rozwadowski wyjeżdżał na spotkanie z Ojcem Świętym, zabrał ze sobą prezent środowiska łódzkich plastyków – album karnetów kwiatowych i zestaw kart z Madonnami – autorstwa Hanny Nast. W lutym 1984 roku pani Nast otrzymała list napisany przez Stanisława Dziwisza sekretarza osobistego papieża, w którym przekazuje on osobiste podziękowanie i wyrazy uznania Jana Pawła II dla Jej kunsztu artystycznego. Do listu dołączono książkę z dedykacją napisaną własnoręcznie przez Ojca Świętego. Karty Hanny Nast wykonywane są w niezwykle plastycznej technice kolaż. Kompozycje powstają przy wykorzystaniu tworzyw, o barwnej kolorystyce i odmiennej fakturze, a elementy tej "precyzyjnej i zaplanowanej naklejanki" łączy niekiedy kolorowa kreska. Szczególnym dowodem wrażliwości i perfekcji artystycznej Hanny Nast są karty "malujące" ścisłe powiązanie elementów religijnych z tradycją ludową.

       Obrazy kreowane na kartach świątecznych cechuje wyjątkowa wymowa plastyczna, ich harmonia, ale też dynamizm. Sprawia to, że na tych kartach "coś" się dzieje, skłaniając osobę oglądającą te miniaturowe dzieła do refleksji związanej z przeżywanymi świętami.
     

       Karty świąteczne Hanny Nast prezentowane na wystawie wyróżnia perfekcyjnie dopracowany detal i niesamowita wręcz "aptekarska" dokładność. Nic w tym zaskakującego, ponieważ Hanna Nast wyrastała w atmosferze aptekarskiej tradycji – tradycji farmaceutycznego rodu Armatysów ze Stanisławowa, miejsca urodzin Pani Hanny i stron rodzinnych ojca Kazimierza Jana Armatysa oraz rodu farmaceutycznego Głuchowskich z Łodzi, z którego pochodzi mama Wiesława Głuchowska (jako jedyna w rodzinie Głuchowskich nie była farmaceutką, studiowała na krakowskiej ASP i pewnie przekazała artystyczny talent córce).

    Karnety kwiatowe Hanny Nast
     
       W 2014 roku pani Hanna Nast obchodzi Jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej - z tej okazji otrzymała od pracowników Muzeum Farmacji bukiet dziewięciu purpurowych róż z życzeniami zdrowia oraz dalszych sukcesów w pracy twórczej.

       Wystawa "Karty świąteczne Hanny Nast" będzie czynna do 9 maja 2014 roku i można ja oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00. Serdecznie zapraszamy.

    Anna Drzewoska
    tekst i zdjęcia kart świątecznych
     
  • W aptece.  ( 84 pozycji )
      
     
    (Ewa Sitko) Pani Magdo, w ubiegłą niedzielę wybrałam się na zamykającą moje wakacyjne wędrowanie wycieczkę. Piękna pogoda, cel wędrówki i schronisko - łatwo dostępne. Dużo ludzi na szlaku. Wszyscy w drodze. W powszechnej świadomości życie, zarówno w trochę sztucznie zawężonych jego wymiarach: zawodowym, prywatnym, w określonych rolach: rodzica, pracownika, męża lub żony, pracodawcy, pracownika, jak i w najszerszym rozumieniu: niepowtarzalnego doświadczenia istnienia (choć nie zawsze uświadomionego) opisuje się często metaforą drogi. Dziś, w pierwszych dniach jesieni chciałabym, abyśmy odświeżyły tę metaforę i zastanowiły się, czy w realiach dorosłości może być czymś więcej niż utrwalonym szkolnym schematem. Co daje mi, bądź w czym może ograniczać mnie przeżywanie życia jako drogi?

     
     
    ZZA PIERWSZEGO STOŁU
     
     
       Przyszła dziś do mnie pacjentka. Poprosiła o Chlorchinaldin. „Bardzo proszę – kosztuje tyle a tyle…” Pacjentka jednak wyraziła ogromne zdziwienie mówiąc: „Ależ proszę Pana! W aptece X to kosztuje tyle!” I pokazała mi paragon... Aby nie podawać cen i nie reklamować owej apteki X (co jest prawnie zabronione) powiem tylko, że różnica w cenie to 40%. Przepaść…
     
     
  • Historia farmacji.  ( 93 pozycji )
     
       Coroczny Dzień Aptekarza jest okazją do podsumowań, refleksji, spojrzenia w historię naszego zawodu, a także – podejmowania planów i zobowiązań. Pomimo, że za czasów istnienia „pierwszej” Naczelnej Izby Aptekarskiej (1945-1951), dnia takiego nie obchodzono, na łamach „Farmacji Polskiej” nie brakowało chwil refleksji, i to refleksji dotyczących nie przeszłości – a przyszłości zawodu. Konkretnie zaś tego – jak powinna wyglądać apteka i czym zajmować się powinna. Czy refleksje te spotkały się z rzeczywistością po upływie siedemdziesięciu lat? A może wręcz odwrotnie – mogą być dla nas dalszą inspiracją w przemyśleniach na temat współczesnej funkcji apteki i tego, w jakim kierunku powinna ona podążać? Zapraszam do lektury kolejnych „Migawek…”!

       Permanentny brak leków w latach powojennych uzmysłowił polskiemu środowisku farmaceutycznemu, że ścisła współpraca, która zawiązała się pomiędzy aptekarstwem, a przemysłem farmaceutycznym w istocie jest uzależnieniem apteki od przemysłu, dodajmy – uzależnieniem dla aptekarstwa bardzo niebezpiecznym. Zdano sobie wówczas sprawę, że bez walki aptekarze oddali wytwarzanie leków – czynność, która stanowiła przez stulecia kwintesencję aptekarstwa! Receptury i laboratoria galenowe polskich aptek świeciły pustkami, a nikt przy tym nie myślał, że to właśnie w tych pomieszczeniach tkwi rozwiązanie problemu dramatycznych wręcz niedoborów leków. Wszyscy czekali na dostawy leków z fabryk, a przemysł farmaceutyczny miał stanąć na nogi dopiero za kilka lat. Dopiero w tej krytycznej sytuacji przypomniano sobie o tym, że to apteka powinna być miejscem, gdzie powstaje lek!


    Ilustracja 1. Receptura apteki „Pod Białym Orłem” w Nowym Sączu, lata trzydzieste XX wieku. Ze zbiorów Adama Gutowskiego.
     
       Najzagorzalszym orędownikiem tezy o samowystarczalności apteki był wybitny polski farmakognosta – profesor Wacław Strażewicz, prodziekan Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Poznańskiego. W artykule „W trosce o naukę farmaceutyczną”, opublikowanym na łamach „Farmacji Polskiej” ze stycznia 1946, profesor Strażewicz ubolewał: apteka coraz bardziej zatraca charakter wytwórczy i przetwórczy i staje się agenturą przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, rola zaś farmaceuty pracującego w aptece, sprowadza się do zwykłej ekspedycji. (…) Przeobrażenia te (…) podrywają prestiż apteki i zawodu farmaceutycznego w oczach społeczeństwa. Z kolei w opublikowanym dwa miesiące później artykule „Odrodzenie przetwórczości laboratoriów aptecznych nakazem chwili obecnej” profesor Strażewicz pisał ostro: praca w aptece stała się jałową i bezmyślną, pozbawiając farmaceutów w niej pracujących wielu walorów intelektualnych. Za ten stan rzeczy Strażewicz oskarżał aptekarzy: wiemy wszyscy dobrze, że zepchnięcie aptek do roli sklepików było spowodowane przemysłową produkcją środków leczniczych. Ale przeobrażenie to nie godziło zbytnio w materialną pozycję aptek. To też większość farmaceutów, uznając, że współczesne lecznictwo nie zdoła się obejść bez artykułów przemysłowych, popadła w stan pełnej dezorientacji i straciła zdolność i chęć do walki z tym groźnym objawem. Profesor nie żałował aptekarzom wielu gorzkich słów: niemal całe przetwórstwo apteczne oddaliśmy w ręce przetwórczego przemysłu farmaceutycznego, a rolę apteki sprowadziliśmy do rozdzielczego punktu leków gotowych. (…) taki stan rzeczy podkopywał sens bytu zawodu farmaceutycznego i z tego zdawaliśmy sobie sprawę wszyscy świadomie.

       Nie tylko wybitni naukowcy zwracali uwagę na problem podupadającej receptury. Czynili to także szeregowi aptekarze i działacze samorządowi zarazem. Magister Stanisław Konieczny, właściciel apteki we Wrześni, w obszernym liście opublikowanym na łamach styczniowej „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułowanym „Wzmóżmy produkcję laboratoriów aptecznych”, w jasny i przejrzysty sposób wyjaśniał, dlaczego apteczna receptura powinna być redutą, której zawód aptekarski powinien bezwzględnie bronić. Jednocześnie magister Konieczny nie wypowiadał wojny przemysłowi farmaceutycznemu: receptura, niegdyś stanowiąca dwie trzecie obrotu stale się zmniejsza – co pociąga za sobą zmniejszoną dochodowość aptek – natomiast podnosi się ogólny obrót (…) przez sprzedaż środków leczniczych w gotowych, często bardzo gustownych opakowaniach. Autor zastrzegał jednocześnie, że wobec rozwoju przemysłu farmaceutycznego i postępów nauki zjawisko to jest zupełnie zrozumiałe, dodając jednocześnie: nie jest i nie może być moim zamiarem występować przeciw temu stanowi rzeczy – przeciwnie z dumą podnieść wypada fakt zwiększenia produkcji dobrych preparatów celem właściwego służenia nimi cierpiącej ludzkości. Istniała wszakże duża grupa preparatów, które ze zdecydowaną korzyścią dla chorego powinny być przyrządzane na recepturze i służyć jako świeże. Był to przedwojenny już argument profesora Marka Gatty-Kostyala, przedstawiony w artykule „Historia farmacji uczy nas… jakie miejsce jest w aptece najważniejsze” (Aptekarz Polski, maj 2011). Dalej magister Konieczny wskazywał, że apteczna receptura to najlepsze miejsce do wyszkolenia praktykantów, wywołując w nich zamiłowanie do zawodu oraz dając im zadowolenie z ciekawszej pracy, a także: najszybszy sposób wyrobienia sobie wśród pacjentów autorytetu specjalisty, który leki wytwarza sam, nie zaś – zdaje się na wytwórczość przemysłu farmaceutycznego.       


    Ilustracja 2. Wraz z zaprzestaniem czynności recepturowych, apteki pozbawione zostały uroku dawnych, aptecznych naczyń. Ze zbiorów autora.
     
       Z kolei anonimowy autor, podpisany inicjałami „EsBe”, ustosunkował się do omówionego powyżej artykułu profesora Strażewicza. Głos swój, opublikowany w czerwcowym numerze „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułował „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach”. Odnosząc się do słów profesora Strażewicza pisał: nie ma słuszniejszych argumentów na poparcie tej tezy nad te, które zechciał przytoczyć Sz. Autor. Tu, zdawało by się, trzeba jedynie – chęci aptekarza, bo nic słuszniejszego, aby apteka, jako Officina sanitatis, nie była tylko mniej lub więcej elegancko urządzonym… sklepem rozdzielczym leków, lecz także wytwórnią. „EsBe” humorystycznie odnotował zjawisko, które szczególnie dziś jest częste, a które dotyczy receptury i laboratorium aptecznego: to tylko jedna więcej izba, w której coś tam kiedyś się zrobi w razie koniecznej potrzeby, wygodniej wszak sprowadzić gotowy preparat, niż „babrać” się. Natomiast o aptekach, które posiadały w pełni urządzone receptury i laboratoria, powtarzał w ślad za aptekarzami i nieaptekarzami: „Europa”! W swobodny tonie „EsBe” dywagował nad przyczyną takiego stanu rzeczy: trzeba nie tylko chcieć i móc urządzić takie laboratorium, ale także należy mieć… zamiłowanie do pracy laboratoryjnej. Nie zawsze ci, co zdobyli koncesję lub kupili „Officinę”, mają zamiłowanie wytwórcze, lub tylko skromnie – przetwórcze. Autor oczywiście zdawał sobie sprawę, że w pookupacyjnej biedzie niesłychanie trudno jest myśleć o urządzaniu w pełni sprawnych receptur i laboratoriów, jednak per aspera ad astra – kończył swój artykuł.

       Na wytwórczość aptecznych receptur i laboratoriów zwrócili uwagę w pierwszych powojennych latach także inspektorzy farmaceutyczni. W czasie przeprowadzonych lustracji apteki, krakowski inspektor farmaceutyczny, magister Adam Filemonowicz, stwierdził na przełomie 1947 i 1948 roku że laboratoria nie wszędzie są czynne, często wskutek braku odpowiednich przyrządów i odczynników. Kolejnymi uchybieniami, przekazanymi przez „Farmację Polską” z lutego 1948, było sprowadzanie gotowych preparatów galenowych przez apteki zamiast produkowania tego rodzaju leków w aptekach oraz wprowadzanie leków w obieg często bez uprzedniego zbadania. W rezultacie kontroli krakowski Urząd Wojewódzki wystosował do wszystkich właścicieli, dzierżawców i kierowników aptek pismo okólne, w którym wezwano do usunięcia tych usterek, zakupienia niezbędnych przyborów do sporządzania i badania leków, a szczególnie do uruchomienia wszystkich laboratoriów aptecznych.

    ***

       Oczywiście w ślad za dyskusją i padającymi w niej postulatami, a także głosami płynącymi od inspektorów farmaceutycznych, poszły konkrety, jak zwykle – ze strony Naczelnej Izby Aptekarskiej. Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy, znany doskonale Czytelnikom „Aptekarza Polskiego” (Aptekarz Polski, marzec 2013), wydał pierwszy powojenny podręcznik z zakresu farmacji stosowanej zatytułowany „Zarys farmacji galenowej”. Jego autorem był profesor Marek Gatty-Kostyal, a podtytuł mówił wiele: podręcznik dla studentów farmacji i aptekarzy. Kolejnym niesłychanie ważnym i do dziś wykorzystywanym wydawnictwem było „Receptarium Polonicum” Witolda Głowackiego – zbiór przepisów na leki recepturowe dla użytku lekarzy i aptekarzy. Z kolei na łamach „Farmacji Polskiej” publikowano w układzie terapeutycznym wybrane przepisy z „Receptarium Polonicum” w cyklu „Przepisy dla laboratorium aptecznego”.
     
     
    Ilustracja 3 i 4. Publikacje Farmaceutycznego Instytutu Wydawniczego Naczelnej Izby Aptekarskiej, niezbędne w pracy na recepturze w latach czterdziestych.  Ze zbiorów autora.
     
       Inicjatywa Naczelnej Izby Aptekarskiej nie ograniczyła się wyłącznie do akcji wydawniczej. To właśnie NIA zobowiązała uchwałą Prezydium z dnia 28 października 1948 roku okręgowe izby aptekarskie do zorganizowania w roku 1949 specjalnych kursów uzupełniających dla magistrów farmacji. Wedle zaleceń NIA kursy miały się odbyć w miastach uniwersyteckich, tak aby wykłady mogli prowadzić pracownicy wyższych uczelni farmaceutycznych. Wśród  tematów, które władze Izby Naczelnej zalecały ująć w tematyce kursów, była m.in. wytwórczość laboratorium aptecznego. „Farmacja Polska” zrelacjonowała na swych łamach przebieg kursów urządzonych przez izby okręgowe w Warszawie, Krakowie. Gdańsku i Katowicach.

    ***

       Odczytując przytoczone powyżej głosy i refleksje, a także poznając fakty sprzed blisko siedemdziesięciu lat, możemy zapytać, czy dyskusja na temat aptecznej receptury, przyniosła wówczas jakiekolwiek rezultaty? Z pewnością tak: poczynając od lat pięćdziesiątych miał miejsce prawdziwy renesans receptury aptecznej, tyle, że będący już udziałem upaństwowionych aptek. Dopiero ostatnia dekada XX wieku, która pociągnęła wraz z przemianami ustrojowymi powstanie tysięcy aptek i masową dostępność do preparatów gotowych, sprawiła, że dyskusja na temat aptecznej receptury rozpoczęła się na nowo. Niestety: mniej lub więcej elegancko urządzone sklepy rozdzielcze leków zaczęły stanowić większość pośród polskich aptek, a przeważająca część aptekarzy stanęła po stronie przeciwników receptury, popełniając błąd, który tak silnie piętnowali nasi poprzednicy. Nie przeszkadza tak wielu członkom naszego zawodu, że zrezygnowanie z prowadzenia receptury powoduje, że praca w aptece staje się jałową i bezmyślną. Tylko nieliczne głosy, dla których na szczęście nigdy nie brakuje miejsca na łamach „Aptekarza Polskiego”, nadal wskazują na zalety leku recepturowego i recepturę traktują jako nieodzowny element nie tylko tradycyjnej, ale i nowoczesnej apteki! Dzięki temu właśnie receptura jest miejscem, gdzie dawny aptekarski kunszt wytwarzania leków spotyka się z nowoczesną wizją apteki, a aptekarze z zamiłowaniem do pracy laboratoryjnej mają znakomite pole do popisu.

    ***

       Niniejszym artykułem kończymy cykl „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej”! Staje się on jednak pomostem do cyklu kolejnego – w którym zajmiemy się historycznymi wizjami apteki. Jak nasi poprzednicy widzieli przyszłość swych aptek? W czym upatrywali szanse, a co wydawało im się zbędnym balastem? Co miało stanowić siłę napędową nowoczesnej apteki, a co – należało odrzucić jako hamujące rozwój? Dzięki czemu wreszcie apteka i życie zawodowe miały być – cytując przytoczony powyżej artykuł „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach” – lepsze, doskonalsze, szlachetniejsze? Szczególnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego zamierzenia były ambitne, a część działaczy zawodowych pragnęła uczynić z polskich aptek opokę, na której budowane miało być zdrowie publiczne odrodzonej Rzeczypospolitej! Apteka miała być wedle nich placówką sanitarną, w której prowadzone miały być profesjonalne analizy laboratoryjne: fizjologiczne (krwi, kału, moczu), jakości wody i zanieczyszczeń żywności, a udzielane porady miały dotyczyć nie tylko ekspediowanych leków, ale także – higieny pracy i życia codziennego…

       Wbrew pozorom podobne pytania zadajemy sobie w czasach nam współczesnych: jakie jest, a jakie być powinno miejsce apteki i aptekarza w służbie zdrowia? Wszyscy zgadzamy się, że motorem rozwoju nowoczesnej apteki powinna być profesjonalnie prowadzona opieka farmaceutyczna, która potwierdzi wyjątkową rolę aptekarzy w służbie zdrowia i systemie opieki zdrowotnej nowoczesnego państwa. Zapalczywie dyskutujemy z kolei nad tym, czy w aptece powinna działać receptura, względnie – jaki powinien być jej asortyment. Zdania są jeszcze bardziej podzielone, a emocje sięgają zenitu, gdy chcemy sprecyzować rolę marketingu we współczesnej aptece…  

       Elementem wspólnym dla dyskusji naszych poprzedników oraz współczesnych jest niezmienne przekonanie o wyjątkowości misji apteki i aptekarza: zarówno w społeczeństwie, jak i w służbie zdrowia. Zadaniem natomiast cyklu, który rozpoczniemy w kolejnym numerze „Aptekarza Polskiego”, będzie zwrócenie uwagi, że pomysły rzucane przez naszych poprzedników, mogą być dla nas drogowskazem przy współczesnym zadawaniu pytań i udzielaniu odpowiedzi na najżywotniejsze problemy naszego zawodu!

    dr n. farm. Maciej Bilek

    Piśmiennictwo u autora
     
  • Rynek leków.  ( 66 pozycji )
     
       Pomimo bogatego portfolio farmakologicznego, na dzień dzisiejszy żadna forma farmakoterapii cukrzycy nie prowadzi do wyleczenia lub regresji tej choroby. Niemniej każdy nowy lek, który zmniejsza ryzyko niedocukrzeń (niebezpiecznych dla mózgu) i przeciąga w czasie przejście na insulinoterapię dla wielu pacjentów - zwłaszcza aktywnych zawodowo - może być wybawieniem. 
     
     
     
       Nie tak dawno pojawiły się reklamy w mediach które odnoszą się w swojej treści do wycofania niektórych serii jednego z wiodących preparatów zawierających witaminę C i rutozyd z poziomu aptek. Preparat ten, cieszący się niesłabnącą popularnością i zaufaniem nagle stał się celem nagonki medialnej. I nie myślę tu o rzeczowych informacjach prasowych, ale o reklamie podobnych produktów. Jak w tej sytuacji połapać się w szumie medialnym i czym właściwie różni się suplement od leku? W końcu dla laika wyglądają one tak samo – są to po prostu tabletki.
     
     
     
  • Panorama samorządu.  ( 103 pozycji )
    Relacja z przebiegu obchodów XI Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza
     
    Święto nas wszystkich
     
       Gdy w poprzednim numerze informowaliśmy o XI Ogólnopolskim Dniu Aptekarza, to ubarwiliśmy tę zapowiedź wierszem Krzysztofa Kokota, którego strofy przeniosły nas w nastrój tego święta. Poeta pisał „bukiet przynoszę, taki jak mi się marzy, wrzosy, rumianki, lawenda, na święto Was… Aptekarzy”.

       Z tą dedykacją doczekaliśmy wraz z naszymi Drogimi Czytelniczkami i Czytelnikami do 24 września, kiedy to w Warszawie odbywały się pod honorowym patronatem Ministra Zdrowia ogólnopolskie obchody Dnia Aptekarza. Dzień tego wydarzenia zbiegał się, jak za każdym razem, z datą liturgicznego wspomnienia Kosmy i Damiana, świętych patronów farmaceutów i aptekarzy.  

       Uroczystości rozpoczęły się mszą świętą w intencji aptekarzy odprawioną w Bazylice Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu. Mszę koncelebrowali: ksiądz Józef Jachimczak, Krajowy Duszpasterz Senior Służby Zdrowia, przyjaciel aptekarzy, którego samorząd aptekarski obdarzył godnością Mecenasa Samorządu Aptekarskiego i ksiądz Grzegorz Boraczewski, kanonik honorowy Kolegiackiej Kapituły Sokólskiej.   

       Msza zgromadziła aptekarzy przybyłych do stolicy z całego kraju. Uroczystość kościelna odbywała się z oprawą ceremonialną stosowną w przypadku ważniejszych wydarzeń w życiu samorządu aptekarskiego. Naczelna Izba Aptekarska wystawiła poczet sztandarowy.

       Homilię wygłosił ksiądz Józef Jachimczak, zaś jej przesłanie dotyczyło klauzuli sumienia. W końcowej części uroczystej mszy Walter Pyka, aptekarz i poeta z Popielowa na Opolszczyźnie odczytał swoje wiersze: „Modlitwa Aptekarza” i „Apteka Bożego Miłosierdzia”.

    Modlitwa Aptekarza
    - „Boże, który dokładnie ważysz każde moje słowo, który leczysz skutecznie, który doradzasz serdecznie, który ustaliłeś skład mixtury vitae, który znasz ludzką dosis letalis, który stanowisz pierwiastek nadziei, któryś symbolem miłości wiecznej, pomóż nam tu, pod krzyżem, napisać najprostszy wzór wiary”.

    xxx
     
       Główne uroczystości odbyły się w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Salę Kameralną wypełnili zasłużeni aptekarze reprezentujący okręgowe izby aptekarskie z całego kraju i goście oficjalni. Na salę wprowadzono sztandar Naczelnej Izby Aptekarskiej. Zebrani odśpiewali hymn państwowy.

       Słowa powitania skierował do zebranych Grzegorz Kucharewicz, prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, który następnie wygłosił przemówienie, poświęcone węzłowym problemom polskiego aptekarstwa. Wiele spraw jest nierozwiązanych.  

    -„Nie można już dłużej zwlekać z wprowadzaniem zmian systemowych, na które od lat bezskutecznie czekają polscy aptekarze. Potrzebujemy odważnych polityków i odważnych decyzji” – mówił prezes Kucharewicz. Wystąpienie to publikujemy w całości.

       Po wystąpieniu prezesa NRA głos zabrał poseł Tomasz Latos, przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia.

    - To ogromny zaszczyt być tutaj z Państwem. Mam wielki szacunek dla Państwa środowiska, dla tego wszystkiego, co Państwo robią dla pacjentów, dla polskiej służby zdrowia.
    - Mam świadomość wielu problemów, o których mówił Pan Prezes. Jeśli mówimy o ustawie refundacyjnej wydawało się, że w ślad za tym pójdą inne rozwiązania, które spowodują, że rynek aptekarski ulegnie wzmocnieniu, że apteka będzie rzeczywiście dla aptekarza, że będzie godny zarobek i godziwa płaca za ciężką pracę. Natomiast to wszystko nie tak funkcjonuje.
    - Życzę Państwu zrozumienia dla wszystkich problemów, o których Państwo mówią, dla inicjatyw legislacyjnych. Żeby rządzący pamiętali, że chociaż nie jesteście tak bardzo liczną grupą, to jednak warto, mając na uwadze interes polskich pacjentów pamiętać o Was jako o tej pierwszej linii z którą spotyka się pacjent po wyjściu z gabinetu lekarza. Państwa rola jest nie do przecenienia
    .

       Następnym mówcą był Igor Radziewicz Winnicki, wiceminister zdrowia.

    - Jesteśmy ciągle na etapie daleko idącej transformacji, także transformacji świata rynku leków.
    - Jesteśmy w kraju, w którym dostęp do leków jest zapewniony przede wszystkim w oparciu o leki generyczne. Słowa podziękowania i wdzięczności za to, że to Państwo przekonujecie naszych pacjentów, że te leki są tak samo dobre, tak samo bezpieczne, tak samo skuteczne.
    - Jesteśmy na etapie podsumowań tego, co się wydarzyło przez ostanie dwa i pół roku. Jesteśmy przekonani, co do konieczności zmian niektórych przepisów.
    - Budujemy koncepcję coraz lepszej opieki farmaceutycznej. Potrzeby starzejącego się społeczeństwa, koncentracja na potrzebach leczenia geriatrycznego stawia zawód farmaceuty w strategicznej pozycji. Zwróciłem się z prośbą do środowiska aptekarskiego o współpracę i wypracowanie wspólnie nowatorskiej koncepcji opieki farmaceutycznej.
    - Aptekarz szpitalny powinien być pełnoprawnym członkiem zespołu terapeutycznego.
    - Dziękuję i nisko się kłaniam Państwu, bo Rzeczpospolita bez farmaceutów nie była by tak wspaniała jaką jest.

       Pan Igor Radziewicz Winnicki przekazał aptekarzom i farmaceutom życzenia z okazji zawodowego święta w imieniu własnym, a także w imieniu ministra zdrowia Bartosza Arłukowicza, który z powodu zajęć parlamentarnych nie mógł przybyć na spotkanie.

       Po ministrze zdrowia wystąpił profesor Eduardas Tarasevicius, prezes Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. Profesor przekazał najnowsze informacje dotyczące rynku farmaceutycznego w swoim kraju. Towarzystwo zostało zaproszone do udziału w pracach nad opracowaniem państwowego programu polityki lekowej. Profesor wyraził nadzieję, że NIA będzie członkiem Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej.

    - Niech żyje polska farmacja - tym życzeniem zakończył swoje wystąpienie Pan Profesor.

       Po profesorze głos zabrała Elżbieta Puacz, prezes Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych. - Życzę Wam, żeby wasza praca była doceniona – powiedziała pani prezes.  

       Następnie pan Jerzy Szewczyński, dyrektor Biura Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego odczytał okolicznościowy list wystosowany do aptekarzy przez profesora Janusza Plutę, prezesa Zarządu Głównego tej organizacji.
     
       Kolejnym mówcą był pan Tomasz Nemeth, prezes Zarządu Gedeon Richter Polska, który przekazał życzenia pomyślności polskim farmaceutom i aptekarzom.

       Po wystąpieniach nastąpiło wręczenie odznaczeń państwowych i samorządowych zasłużonym farmaceutom. W trakcie wręczania odznaczeń odczytywano biogramy wyróżnionych osób.

       Nazwiska osób uhonorowanych odznaczeniami państwowymi, medalami im. Prof. B. Koskowskiego, tytułami „Strażnika Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego”, tytułami „Mecenasa Samorządu Aptekarskiego” opublikowaliśmy w poprzednim numerze Aptekarza Polskiego.

       Spotkanie zakończył magister Walter Pyka , który przeczytał wiersze „Homo Chemicus” oraz „Rumowisko”. Oficjalna część uroczystości zakończyła się wykładem pana Marcina Smolińskiego, dyrektora w firmie Polpharma. Wątkiem wykładu było zagadnienie patriotyzmu gospodarczego.

       W przerwie odbyło się spotkanie koleżeńskie w foyer filharmonii. Finałem spotkania był koncert Alicji  Majewskiej przy akompaniamencie Włodzimierza Korcza i kwartetu „OPERA”. Gościnnie wystąpiła również wokalistka młodego pokolenia - Agata Zakrzewska.

    Zbigniew Solarz
     
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

     
    Aptekarz w XIX wieku
     
     
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
     
     
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
     
     
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
     
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
     
     
    Jak chorują seniorzy?
     
     
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
     
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
     
     
    Starsi pacjenci „lubią” leki
     
     
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
     
     
    Niebezpieczna farmakoterapia
     
     
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
     
     
    Opieka farmaceutyczna
     
     
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
     
     
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
     
     
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
     
     
    Komunikacja z pacjentem
     

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.
     

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
     
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
     
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 36 pozycji )
        "Postać leku" pod redakcją prof. dr hab. n. farm Renaty Jachowicz, to nowa, wydana w 2013 roku publikacja specjalistyczna, która ukazała się na rynku księgarskim nakładem wydawnictwa PZWL.

        "Dogłębne zrozumienie mechanizmów oddziaływania różnych czynników na jakość sporządzanego leku dokonuje się na różnych etapach prac badawczych, począwszy od badań preformulacyjnych, przez stopniowe definiowanie technologii i rozwoju formulacji, po próby w skali produkcyjnej. Intencją niniejszej książki jest przedstawienie powyższej problematyki na wybranych przykładach, z uwzględnieniem nowych rozwiązań, wynikających z analizy piśmiennictwa oraz prac własnych." - możemy przeczytać w przedmowie do książki. Przede wszystkim należy z uznaniem przyjąć sam fakt jej ukazania się - na rynku księgarskim nowych pozycji poświęconych farmacji nie jest wcale zbyt wiele. Jednocześnie należy uprzedzić, że niektóre rozdziały książki będą w całości interesujące jedynie dla wybranego grona odbiorców, ze względu na zakres omawianej tematyki (np. zastosowanie techniki MRI w technologii postaci leku). Książkę należy pochwalić za próbę przybliżenia na rycinach zagadnień ogólnie uznawanych za dosyć trudne takich jak na przykład elementy chemii fizycznej. Zarządzenie wiedzą w optymalizacji i ocenie postaci leku będzie szczególnie wciągające dla osób zawodowa zajmujących się farmacją przemysłową. Analiza danych, modelowanie matematyczne w statystycznej ocenie postaci leku to także tematy o których farmaceuta powinien mieć pojęcie, jednakże ten pracujący za pierwszym stołem niekoniecznie musi odczuwać potrzebę zgłębienia szczegółów.

       Z drugiej strony wiele jest informacji dotyczących nowoczesnych technologii postaci leku, całkowicie niezbędnych farmaceutom, którzy chcą być "na bieżąco" z nowościami w tej dziedzinie. Dotyczy to nie tylko nowinek (np. techniki druku przestrzennego do otrzymywania postaci leku), ale również rozwiązań, które już weszły do praktyki i sprzedaży. Dzięki podawaniu przykładów z podaniem nazw handlowych preparatów reprezentujących określony typ postaci leku, lektura staje się bardziej przystępna, gdyż Czytelnik może przetransponować przyswajane informacje na to, co już być może zna z aptecznej praktyki. Przykładowo można dowiedzieć się, iż lek, który wydaje się z apteki niemal codziennie charakteryzuje się tabletką uformowaną z matrycy pęczniejącej, inny zaś popularny specyfik ma formę kapsułek z peletkami. Są to te wiadomości, dzięki którym możemy lepiej przybliżyć pacjentom co będzie się działo z lekiem i ich organizmie i dzięki którym nie jesteśmy jedynie sprzedawcami pudełek.

       W szczególności godny polecenia jest rozdział poświęcony lekom pediatrycznym, przedstawiający ciekawe rozwiązania związane z podawaniem leków dzieciom. Trudność w połykaniu większych form leku czy ich niemiły smak to częste problemy z jakimi borykają się wytwórcy tych medykamentów. W części książki poświęconej tej problematyce można przeczytać między innymi o kubkach o specjalnej konstrukcji, łyżeczkach wypełnionych dawką leku, smoczki ze zbiornikiem na preparat czy słomkach do picia z dawką antybiotyku w formie peletek.

       Jednocześnie odsyłam osoby zainteresowane publikacją na stronę internetową Wydawcy, tj. http://www.wydawnictwopzwl.pl , gdzie można zapoznać się ze spisem treści jak również przeczytać online fragment książki. Jednocześnie chciałabym zwrócić uwagę na interesującą i innowacyjną ofertę wydawnictwa, które umożliwia "wypożyczanie" książek online w systemie IBUK.  Jest to znakomita inicjatywa umożliwiająca niewielkim kosztem legalny dostęp do interesującej nas publikacji, w tym między innymi dodawanie notatek i zaznaczanie akapitów, a nawet drukowanie fragmentów.

    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
    Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2013
    596 stron, okładka miękka
     

     
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )


     
     
     
     
     
     
     
     
     
     CHCEMY WZIĄĆ Z WAS PRZYKŁAD
     
       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
     
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
     
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
     
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     
     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
     
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 28 pozycji )
    Konsultanci krajowi

       6 czerwca 2014 roku minister zdrowia powołał troje konsultantów krajowych w dziedzinach farmacji. W dziedzinie farmacji aptecznej konsultantem krajowym została mgr farm. Lidia Maria Czyż z Rzeszowa. W dziedzinie farmacji przemysłowej konsultantem krajowym została ponownie prof. dr hab. Małgorzata Sznitowska z Gdańska.

       W dziedzinie farmacji szpitalnej konsultantem krajowym został ponownie prof. dr hab. Edmund Grześkowiak z Poznania. Ponadto, w gronie osób pełniących aktualnie funkcję konsultanta krajowego w dziedzinach farmacji jest prof. dr hab. Jan Krzek z Krakowa, konsultant w dziedzinie analityki farmaceutycznej powołany 13 lipca 2011 roku. Kadencja konsultantów trwa 5 lat. 

       Konsultanci w dziedzinach farmacji:
    • wykonują zadania opiniodawcze, doradcze i kontrolne dla organów administracji rządowej, podmiotów, które utworzyły zakłady opieki zdrowotnej, Narodowego Funduszu Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta;
    • prowadzą nadzór nad stroną merytoryczną doskonalenia zawodowego i szkolenia specjalizacyjnego farmaceutów;
    • biorą udział w pracach komisji i zespołów powoływanych w celu realizacji polityki zdrowotnej;
    • sporządzają opinie dotyczące doskonalenia zawodowego farmaceutów;
    • sporządzają opinie dotyczące realizacji szkolenia podyplomowego i specjalizacyjnego farmaceutów w zakresie wynikającym z określonego programu kształcenia oraz sprawują nadzór nad ich merytoryczną realizacją.

       Zasady powoływania i odwoływania konsultantów oraz ich zadania określone są w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia.
       
       17 czerwca 2014 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o konsultantach w ochronie zdrowia, przedłożony przez ministra zdrowia. Projekt zakłada wprowadzenie  przepisów, „których właściwe stosowanie zapewni przejrzystość wykonywania zadań przez konsultanta. Proponowane regulacje są wyrazem dbałości o bezstronność konsultantów i niezależność wyrażanych przez nich opinii.(…) Wszyscy konsultanci oraz kandydaci na konsultantów będą składali oświadczenia, ujawniając informacje o faktach, które mogłyby skutkować ewentualnymi konfliktami interesów między pracą konsultanta a inną działalnością, którą prowadzą. Konsultanci krajowi będą składali je ministrowi zdrowia.(…) Projektowane przepisy zobowiązują konsultantów krajowych do zwoływania co najmniej raz na pół roku posiedzenia zespołu konsultantów wojewódzkich w danej dziedzinie. Dają też konsultantom krajowym prawo wydawania poleceń konsultantom wojewódzkim oraz określania terminu ich wykonania”.
     
    Opracował: Z.S.
     
     
    W internetowym  serwisie informacyjnym GIF
    opublikowano Komunikat Nr 1/2014 Głównego Inspektora Farmaceutycznego
    z dnia 26 czerwca 2014r.
    w sprawie programów lojalnościowych.

       Stanowisko Inspekcji Farmaceutycznej potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. W komunikacie są cytowane  wyroki, z których wynika, że „(…) reklamą apteki jest każdego rodzaju informacja, której celem jest zachęta do nabycia oferowanych przez aptekę towarów lub skorzystania z określonych usług. Reklama może przyjmować różne formy, w szczególności: haseł, sloganów, spotów TV, ulotek, billboardów, folderów czy gazetek. Za reklamę apteki zostały również uznane czynności polegające na wręczeniu bonów rabatowych, umieszczanie obok nazwy apteki „niskie ceny”, „wysokie rabaty”.  (…) Za działania reklamowe powinny być uznane również takie działania, których zamierzonym celem jest pozyskiwanie nowych klientów lub zatrzymywanie „starych”.

       W konkluzji komunikatu zawarte jest stwierdzenie - "Inspekcja Farmaceutyczna ocenia programy lojalnościowe jako zabronioną reklamę aptek i ich działalności".
     

  • Edukacja  ( 20 pozycji )

       Praktyki wakacyjne to nieodzowna część studiów farmaceutycznych.  Po III roku studenci nie mają wyboru i praktyki odbywają w aptece otwartej. Po ukończeniu IV roku stają przed wyborem odbycia  praktyk w aptece szpitalnej lub w przemyśle. Czy wybór ten jest prosty? Wbrew pozorom - nie. O ile studenci (a tacy na pewno się znajdą) zainteresowani wyłącznie pracą w przemyśle wybierają bez wahania tę drugą opcję, o tyle inni mają lekki dylemat. Spowodowany jest on ogólnym, a przynajmniej obecnym na moim wydziale, przekonaniem o „nudności” praktyk w aptece szpitalnej. Sprowadzać się ma ona do pracy magazyniera. Czy rzeczywiście tak jest i czy warto wierzyć takim opiniom? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie w dalszej części artykułu na podstawie swoich tegorocznych doświadczeń z praktyk odbytych w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 1 im. N. Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

       Szpital pod dyrekcją Pana profesora dr hab. n. med. Piotra Kuny, w rankingu Rzeczpospolitej: Ranking Najlepszych Szpitali w 2013 roku otrzymał I miejsce w kategorii „Najlepszy szpital w województwie Łódzkim” oraz VII miejsce w kategorii „Najlepszy szpital zabiegowy, wielospecjalistyczny i onkologiczny”.

       Praktyki odbywałem w dniach 1.07-31.07.2014 roku. Udałem się na nie pełen obaw – a co jeśli opinie o całkowitych nudach i braku możliwości rozwoju są prawdziwe? Co jeśli moje plany zakończą się fiaskiem? Pytań przed rozpoczęciem mojej krótkiej przygody z apteką szpitalną było wiele, ale szybko miały znaleźć się na nie odpowiedzi.

       Na pierwszy rzut oka widać, że praca tutaj różni się zdecydowanie od pracy w aptece otwartej. Faktycznie na początku apteka szpitalna wydawała się być magazynem. Ciągnące się listy zamówień leków na oddziały i niekończące się dostawy, po których następuje przyjęcie i rozdysponowanie produktów leczniczych i niektórych wyrobów medycznych. Jednak nie przypominało to przyjmowania dostaw w aptece otwartej. Należy uświadomić sobie, że płynna praca większości jednostek szpitala spoczywa na barkach tego „magazynu”. Wiąże się to z ciągłymi telefonami z zapytaniami o preparaty, zamienniki. Całkowite zapoznanie się z asortymentem apteki, a także z receptariuszem szpitalnym wbrew pozorom nie zajmie jednego lub dwóch dni. Jest to jednak nieodzowna część pracy w tym miejscu. Nie można sprawnie funkcjonować bez znajomości asortymentu i jego przeznaczenia. Sam ze zdziwieniem obserwowałem jak koleżanki po fachu w ciągu przysłowiowych pięciu sekund były w stanie określić obecność danego preparatu w aptece lub jego brak, a także warunki sprowadzenia go do szpitala (czy to przez zwykłe zamówienie, czy to na zamówienie opieczętowane zgodą Dyrekcji szpitala). Kilku lub kilkunastominutowe ustalanie takich rzeczy nie wchodzi w rachubę. To farmaceuta pracujący w aptece musi od ręki załatwiać tego rodzaju sprawy, aby personel medyczny szpitala mógł czuć się bezpieczny. Wbrew pozorom nie jest to prosta sprawa i wymaga, przynajmniej moim zdaniem, nawet kilkunastomiesięcznego doświadczenia oraz ciągłej kontroli zasad farmakoterapii obowiązującej w szpitalu. Wydawanie leków na oddziały, z pozoru proste, może także chwilami nastręczyć problemów, gdy leki trzeba wydać na cito.
     
       Nie do końca jest także prawdziwy pogląd o braku kontaktu z pacjentami. W szpitalu do którego trafiłem realizowanych jest kilka programów lekowych. Jeden z tych programów dotyczy opieki nad pacjentami cierpiącymi na stwardnienie rozsiane. Powierzono mi realizowanie recept na to schorzenie z czym wiązał się bezpośredni kontakt z pacjentem.  

       Kolejnym aspektem pracy w aptece szpitalnej jest przygotowanie przetargów na produkty farmaceutyczne oraz niektóre wyroby medyczne. Jest to, jak się okazuje ogromne pole do popisu dla farmaceuty. Przygotowanie specyfikacji w szczególności dotyczących wyrobów medycznych lub nowoczesnych leków biotechnologicznych to nie lada wyzwanie. Wymaga to wykazania się szerokim spektrum wiedzy z wielu dziedzin medycyny, a także umiejętnościami organizacyjnymi i negocjacyjnymi. Czemu negocjacyjnymi? Niełatwo pogodzić potrzeby wszystkich oddziałów przy zachowaniu optymalnych kosztów. Także stworzenie listy przetargowej tak, aby była ona przejrzysta i zgodna z Ustawą o zamówieniach publicznych nie należy do najprostszych i mało czasochłonnych prac.

       Następnym bardzo ważnym zagadnieniem z którym się zapoznałem, była kontrola apteczek oddziałowych. Początkowo założyłem, iż jest to kontrola o charakterze sprawdzającym. Nie do końca jednak było to prawdą. Głównym celem przeprowadzanych kontroli była jednak rola głównie „pomocnicza”. To dzięki pracy farmaceuty i jego dobremu kontaktowi z personelem szpitala, zapewniona może być odpowiednia kontrola preparatów leczniczych. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na podejście zarówno „białego personelu”, w tym lekarzy do farmaceutów. Traktowani oni są tutaj na równi, a rozmowy przebiegają na typowo partnerskim poziomie.

       Praca farmaceuty szpitalnego to jednak nie tylko ciągły kontakt z personelem medycznym szpitala, ale także z innymi pracownikami placówki oraz z osobami nie pracującymi w szpitalu, ale z którymi apteka ma styczność ze względu na zakres zadań wykonywanych przez nią. Odpowiednia współpraca z tymi wszystkimi osobami gwarantuje prawidłowe funkcjonowanie apteki.

       Jako praktykant miałem także szczęście zostać oprowadzonym po Oddziale Klinicznym Anestezjologii i Intensywnej Terapii, a także Stacji Dializ. W obu tych miejscach zostałem przyjęty bardzo ciepło (za co jestem bardzo wdzięczny). Poznałem charakterystykę pracy w tych miejscach oraz zapoznałem się z nowoczesnym sprzętem na miarę XXI wieku. Przekonałem się także „na własne oczy” o wysokim profesjonalizmie osób pracujących na tych oddziałach.

       Skłamałbym gdybym nie napisał jednak o pewnych minusie, którego nie da się nie zauważyć. Największym jest brak zatrudnienia farmaceuty klinicznego, który mógłby zarówno kontaktować się z lekarzami w celu optymalizacji terapii, a także otaczać opieką farmaceutyczną pacjentów przebywających w szpitalu (np. przeprowadzać rozmowę z pacjentami przy wypisie w celu wyjaśnienia im zasad przyjmowania leków zaordynowanych w czasie hospitalizacji). Mogłoby to być kolejne pole do popisu dla farmaceutów w szpitalach, chwilowo jednak nie jest to praktykowane przynajmniej w placówce w której się znajdowałem (jak i zapewne w większości na terenie naszego kraju).

       Moim wielkim marzeniem jest zostać właśnie takim farmaceuta – farmaceutą klinicznym. Czy to się uda? Czas pokaże. Mam nadzieję, że kilka osób po przeczytaniu tego artykułu zaciśnie za mnie kciuki – podobno jest to pomocne.

       Reasumując. Praca w aptece szpitalnej to pasmo wyzwań. Można znaleźć wiele dziedzin w których można rozwijać swoje umiejętności. Wielopoziomowość i wielokierunkowość zagadnień z jakimi spotyka się farmaceuta szpitalny zmusza do ciągłego rozwijania swoich umiejętności. Dotyczy to zarówno zgłębiania wiedzy na tematy związane głównie z lekami, ich działaniem, recepturą, jak i tematami pobocznymi (prawem, administracją, logistyką). Farmaceuci są także członkami różnorodnych komitetów (np. Komitetu terapeutycznego), w których ich zdanie ma znaczny wpływ na politykę szpitala.

       Jeżeli ktoś z Was zastanawia się nad odbyciem praktyk w aptece szpitalnej, moim zdaniem, nie będzie to czas zmarnowany. Jeżeli należycie podejdzie się do nich, będzie chciało wynieść się z nich jak najwięcej, mogą okazać się bardzo dobrym wyborem. Być może pomogą Wam podjąć decyzję co zrobić dalej ze swoim życiem zawodowym. Na pewno jest jeszcze wiele do zrobienia, aby praca w aptece szpitalnej mogłaby być jeszcze bardziej interesująca. Mam jednak nadzieję, że rozwój farmacji (w tym klinicznej) w Polsce będzie parł do przodu, co pozwoli wielu z nas spełnić swoje marzenia i czerpać wielką satysfakcję z pracy, którą będziemy wykonywać.

       I jeszcze na sam koniec, tak naprawdę najważniejsza sprawa – atmosfera. Atmosfera która panuje w Aptece szpitalnej w szpitalu im. Barlickiego jest wyjątkowa. W tym miejscu chciałbym gorąco podziękować Pani Kierownik mgr farm. Zdzisławie Cywińskiej jak i całemu personelowi apteki za bardzo ciepłe przyjęcie, za cierpliwość i chęci. Chęci i umożliwienie mi zapoznania się z wieloma aspektami pracy w aptece szpitalnej. To dzięki tym osobom i ich zaangażowaniu, miałem okazję nauczyć się tak wiele. Chciałem podziękować także Dyrekcji szpitala za umożliwienie odbycia mi praktyk w tej placówce. Jestem za to bardzo wdzięczny i zapewne praktyki te pozostawią w mojej głowie zarówno sporo doświadczenia jak i po ludzku – bardzo dobre wspomnienia.

    Damian Piekielny
     

     
  • Lex Apothecariorum.  ( 45 pozycji )

       Po raz kolejny w odstępie kilku lat Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że istnieją obszary, w których każdy kraj należący do Wspólnoty może wprowadzać ograniczenia i limity swobód stanowiących podstawowe kanony funkcjonowania Unii Europejskiej. Takim obszarem jest z pewnością ochrona zdrowia obywateli, którego nieodzownym elementem jest system zaopatrywania pacjentów w niezbędne do leczenia i utrzymywania prawidłowego stanu zdrowia produkty lecznicze, czyli system apteczny. Prawo unijne kształtowane przez precedensy sądu w Luksemburgu, jak również wynikające z treści dyrektyw unijnych dość jednoznacznie wskazuje, że materia wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzenia apteki nie jest skoordynowana i jednakowa, a państwa członkowskie UE mają zapewnioną daleko idącą w tej dziedzinie kompetencję wyłączną. Wystarczy w tym miejscu odwołać się do treści samego Traktatu o Funkcjonowaniu UE, który w art. 168 ust. 7 przyznaje ustawodawstwu krajowemu samodzielność w dziedzinie regulowania systemu usług służby zdrowia i funkcjonowania aptek. Wyłączenia te są powielone m.in. w tzw. dyrektywie usługowej Bolkensteina (2006/123/WE; motyw 22) oraz dyrektywie o uznawaniu kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE; motyw 26).

       14 lutego 2014 roku ETS w wyroku wydanym pod sygnaturą C 367/12 uznał, że specyficzne kryteria demograficzne stosowane w Austrii przy wydawaniu zezwoleń na otwieranie nowych aptek są niezgodne z unijną swobodą przedsiębiorczości (art. 49 TU). Trybunał nie zakwestionował jednak ustawodawstwa krajowego, ustalającego kryteria geograficzne i demograficzne przy koncesjonowaniu aptek jako zasady ogólnej. W Austrii otwarcie nowej apteki wymaga uprzedniego wydania zezwolenia (otrzymanego od Izby Aptekarskiej), które uzależnione jest od istnienia „potrzeby” w tym zakresie. Poprzez pojęcie „potrzeby” należy w świetle prawa austriackiego rozumieć taką sytuację, w której liczba pacjentów zamieszkujących w promieniu czterech kilometrów od istniejącej apteki jest wyższa niż 5500 osób. Jeżeli liczba mieszkańców jest mniejsza, koniecznie należy brać pod uwagę potrzeby lokalnej społeczności. W związku z tym ETS uznał, że pacjenci nie powinni być zmuszani do pokonywania zbyt dużych odległości przy pomocy środków transportu, aby móc skorzystać z usług aptek usytuowanych w innych miejscowościach, znacznie oddalonych od ich miejsca zamieszkania. Trybunał stanął zatem na stanowisku zdroworozsądkowym. Stwierdził mianowicie, że rola aptekarza jest rolą służebną wobec pacjenta. Stosowanie zaś każdorazowo sztywnego kryterium geograficznego przy otwieraniu nowej apteki może wyraźnie kłócić się z nadrzędnym celem wykonywania zawodu farmaceuty, jakim jest pomoc pacjentom (i przy okazji naruszać unijną swobodę przedsiębiorczości). Austriackie prawo zakłada bowiem, że nie ma „potrzeby” otwarcia nowej apteki w każdej sytuacji, w której fakt ten spowodowałby zmniejszenie liczby pacjentów do zaopatrzenia na stałe w już istniejącej aptece poniżej pewnego, ustalonego ustawowo progu. Przepisy te, co wytknął Austrii Trybunał, nie przewidywały jakiegokolwiek odstępstwa od tak określonego ograniczenia geograficznego, co w konsekwencji działać może ze szkodą dla samych pacjentów.

       W cytowanym orzeczeniu ETS nie pierwszy zresztą raz potwierdził, że nie w każdej dziedzinie gospodarki znajdują zastosowanie reguły wolnorynkowe. Ich wprowadzenie do sektora ochrony zdrowia publicznego osłabia system, który ma niebagatelne znaczenie dla sytuacji zdrowotnej samego społeczeństwa. Dzieje się to między innymi poprzez zmuszanie poszczególnych podmiotów na rynku tym funkcjonujących do konkurowania na zasadach ogólnych, czyli - będąc ścisłym – ceną, a nie w sposób w tym wypadku najwłaściwszy, tj. poprzez jakość świadczonych usług. Większość państw europejskich uwzględnia te możliwości, na jakie Traktat Unijny zezwala, i w sposób prawidłowy chroni swoich obywateli przed niekorzystnym wpływem deregulacji w segmencie ochrony zdrowia, stawiając ponad wszystko na jakość, co w wypadku sektora farmaceutycznego oznacza choćby pozostawienie aptek w rękach farmaceutów (czyli daleko idącą regulację rynku). Tymczasem w Polsce, nie widząc żadnych w tym temacie zagrożeń, optuje się za całkowicie wolnorynkowym obrotem detalicznym produktami leczniczymi, przekazując apteki w ręce ludzi spoza zawodu, nie zdając sobie do końca sprawy z tego, jak ogromną przez to wyrządza społeczeństwu krzywdę. Takie postępowanie polskich władz dziwi, jeśli dla porównania spojrzymy na to, co robią inne kraje europejskie, które gospodarkę wolnorynkową w sektorze zdrowotnym dawno odłożyły do lamusa, bądź też czym prędzej pragną od niej odstąpić. Dla przykładu można tu wskazać rząd Łotwy, który jako pierwszy po okresie totalnej liberalizacji rynku farmaceutycznego ponownie z początkiem roku 2011 wprowadził odpowiednie regulacje, czy jakże znamienny przypadek deregulacji sektora farmaceutycznego w Norwegii, gdzie w konsekwencji oddania sektora farmaceutycznego w prywatne ręce, wbrew zapowiedziom pogorszeniu uległa dostępność oraz spadła jakość świadczonych usług farmaceutycznych. Z kolei znacząco wzrosły ceny wszystkich produktów leczniczych. Można też wskazać na Szwecję, która mimo zapowiedzi prywatyzacji aptek z początkiem 2009 roku postanowiła zweryfikować swe stanowisko i w konsekwencji prywatyzację przeprowadziła później, jednak już w zupełnie inny sposób, bo na kompetencjach opartych wyłącznie na farmaceutach. Przykładów można by mnożyć. Większość krajów Unii Europejskiej stosuje kryteria geograficzne bądź demograficzne jako warunek wydania zezwolenia na prowadzenie apteki (np. Grecja, Hiszpania, Włochy, Finlandia czy wspomniana wcześniej Austria). W Finlandii ustawa o lekach wprowadza ograniczenia ilościowe, dzięki którym jeden farmaceuta prowadzić może co najwyżej trzy apteki. Z kolei w Niemczech w „czystej postaci” obowiązuje reguła „apteka dla aptekarza”, która oprócz wprowadzenia kryterium ilościowego, podobnego do tego, które funkcjonujące w Finlandii (jeden aptekarz – maksymalnie trzy apteki lub filie apteczne), sankcjonuje zasadę, że apteka może być prowadzona jedynie przez aptekarzy skupionych w spółce cywilnej bądź w spółce jawnej. Regulowanie rynku farmaceutycznego tak dzisiaj, jak i od wielu lat, jest po prostu europejską normą.

       Warto też w tym miejscu odwołać się do opisywanej na początku tekstu słynnej dyrektywy Bolkensteina z 12 grudnia 2006 roku, 2006/123/WE, która była efektem francuskiego „nie” w referendum z 2005 roku, a która jasno odpowiadała na pytanie, czy zawody i usługi medyczne są usługami takimi, jak wszystkie inne, i z tego tytułu powinny podlegać  wspólnym przepisom, bądź też winny zostać spod ujednolicenia wyłączone. Wynik francuskiego referendum dobitnie wskazał wyjątkowość i rangę usług medycznych. Pokazał również mentalności i dojrzałość społeczeństw zachodnich.

       Mając na względzie decyzję Parlamentu Europejskiego, który postanowił wyłączyć z całego pakietu usług usługi i zawody medyczne, w tym obrót detaliczny produktami leczniczymi oraz wykonywanie zawodu aptekarza, nie dziwią naszego (farmaceutów) środowiska kolejne orzeczenia ETS, w których sąd ten stwierdza, że w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu zdrowia oraz usług sektora zdrowotnego na najwyższym poziomie, można, a nawet należy wprowadzać ograniczenia, limity i zakazy. Mamy nadzieję, że krajowi decydenci przestaną w końcu nasłuchiwać ekspertów ds. wolnego rynku, czy innych osób, nienakierowanych na uzdrowienie segmentu zdrowia publicznego i uświadomią sobie zawczasu, że wolny rynek nie jest tym, co dla samego pacjenta jest najkorzystniejsze. Na rozregulowanym i przez nikogo efektywnie niekontrolowanym rynku produktów leczniczych i aptek działających na zasadzie supermarketów pacjent zawsze traci, a wraz z nim – traci całe społeczeństwo. Regułę tę pojęła, zrozumiała i zaakceptowała w swoim czasie Komisja Europejska, kiedy przegrała boje o sektor zdrowotny w Parlamencie Europejskim i zmuszona została do wyłączenia usług zdrowotnych z całego segmentu usług na rynku wewnętrznym.  

       W Polsce przedstawiciele kolejnych rządów, zasłaniając się swoiście i najczęściej mylnie rozumianymi wartościami konstytucyjnymi, sprawy widzą diametralnie inaczej. Twierdzą oni, że wolny rynek i wolna konkurencja rozwiążą wszystkie problemy związane z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia społeczeństwa, zapominając, że wolność gospodarcza nic nie znaczy bez wysokiej etyki zawodowej, poszanowania dla wartości naczelnych i samej litery prawa. Na szczęście dla innych rządów europejskich polskie podejście do tej sprawy nie znalazło większego poparcia, gdyż jedynie przedstawiciele Czech i Holandii opowiedzieli się za podobnymi jak w Polsce rozwiązaniami. Dobrze, że ogromna większość członków UE, w tym duże i liczące się kraje europejskie, stanowczo poparły tradycyjny europejski model aptekarstwa, oparty na kompetencjach zawodowych farmaceutów, historycznie uwarunkowany i zaspokajający potrzeby, a także oczekiwania społeczeństwa.

       Wyrok ETS z 14 lutego 2014 roku pomaga zrozumieć dominujące w Unii Europejskiej pojmowanie właściwie zorganizowanego oraz prawidłowo funkcjonującego systemu ochrony zdrowia. Należy też wspomnieć o innych wyrokach tego sądu. Najdonioślejszym z nich jest z pewnością orzeczenie z 2009 roku, w którym Trybunał uszanował obowiązującą w niemieckim prawie zasadę „apteka dla aptekarza”, stwierdzając jej niesprzeczność z zasadą swobody przedsiębiorczości (wyrok z 19 maja 2009 roku, połączone sprawy C 171/07 i C 172/07, Apothekerkammer des Saarlandes). Ale hołdowanie przez unijny sąd tradycyjnemu modelowi aptekarstwa, jak również wyłączenie przezeń materii prowadzenia apteki spod reguł wolnego rynku funkcjonowało w jego linii orzeczniczej tak wcześniej, jak i później. Ostatnie orzeczenia ETS odnoszące się do kwestii prowadzenia aptek przesądzają dobitnie, że stosowanie przez państwo członkowskie kryteriów geograficznych, demograficznych, ilościowych czy „jakościowych” przy koncesjonowaniu aptek nie narusza wyrażonej w art. 49 TU zasady swobody przedsiębiorczości (por. wyrok z 1 czerwca 2010 roku w połączonych sprawach C 570/07 i C 571/07, odnoszący się do hiszpańskich przepisów farmaceutycznych, bardzo podobnych do przedstawionego powyżej casusu austriackiego; wyrok z 21 czerwca 2012 roku w sprawie C‑84/11 dotyczący przepisów fińskich; wyrok ETS z 29 września 2011 roku w sprawie C-315/08 Grisoli przeciwko Regione Lombardia, wyrok z 17 grudnia 2010 roku w sprawie C-217/09 czy też ubiegłoroczne orzeczenie ETS-u z dnia 5 grudnia 2013 roku w połączonych sprawach C-159/12 do C-161/12, odnoszące się do włoskich przepisów regulujących funkcjonowania aptek). W tym miejscu i niejako na marginesie należy dodać, że skarżąca w październiku 2013 roku Polskę do Komisji Europejskiej Konfederacja „Lewiatan” w swojej skardze całkowicie pominęła wymienione powyżej orzecznictwo Trybunału w Luksemburgu dotyczące prowadzenia aptek, chociaż kwestionowała ona właśnie przepis art. 94a ustawy - Prawo farmaceutyczne, który przecież wprost odnosi się do funkcjonowania aptek. Daje to wyobrażenie o intencjach twórców skargi.

       Polska, funkcjonująca w filozofii gospodarki wolnorynkowej i jej implementacji do obszaru systemu ochrony zdrowia publicznego, jako kraj ponosi z tytułu takiego wyboru ogromne straty. Trzeba mieć na uwadze to, że przez takie działanie państwo samo ubezwłasnowolnia się w zakresie kontroli nad obrotem produktami leczniczymi. Sytuacja prawna rynku aptecznego na dzień dzisiejszy wygląda bowiem tak, że mamy zbyt słabo egzekwowany przepis oddzielający hurt od detalu, przez co tracimy kontrolę nad podmiotami zajmującymi się tym obrotem. Zawarty w art. 99 ustawy - Prawo farmaceutyczne przepis antykoncentracyjne jest skomplikowany i w praktyce niestosowany przez organy nadzoru farmaceutycznego w procesie wydawania zezwolenia aptekom. Ten aspekt sprawił, że wbrew deklaracjom i wcześniejszym intencjom rynek aptekarski, faktycznie został zmonopolizowany po 2001 roku. Pochodną tego jest szerokie naruszenie zasady równości, w tym – równego traktowania podmiotów prowadzących apteki, pomimo że prawo takie gwarantuje każdemu przedsiębiorcy aptecznemu nie tylko ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1), ale przede wszystkim Konstytucja RP (art. 32 ust. 1). Ta nierówność znajduje swój finał w różnorodności cen (w hurcie i w detalu) oraz uniemożliwia pacjentom dostępu do pełnej gamy produktów leczniczych zarejestrowanych na terenie RP.

       Porządkowanie rynku aptek nie jest zatem „fanaberią” farmaceutów, lecz koniecznością. To, że de lege lata nie mamy na wzór niemiecki czy fiński obowiązującej zasady „apteka dla aptekarza” jest przejawem błędnego wyboru koncepcji ze strony ustawodawcy, ale również brakiem świadomości o tym, że produkty lecznicze nie są i nigdy nie będą zwykłym towarem rynkowym, na co farmaceuci zwracają uwagę od lat. Odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwa nie ciąży tylko na barkach kolejnych ministrów zdrowia; ciąży przede wszystkim na pracownikach medycznych, w tym na farmaceutach, ludziach specjalnie do tego przygotowywanych i wyszkolonych przez lata nauki i praktyki. W miejscu ich pracy – w aptekach – wymagane są wysokie standardy jakości (nie tylko w odniesieniu do lokalu apteki, ale i personelu. Nie bez znaczenia są również uwarunkowania etyczne i zawodowe). W realiach wolnego rynku – a więc żywiołowego wydawania kolejnych zezwoleń aptecznych – nie można osiągnąć wymagań stawianych przez założenia polityki zdrowotnej, prawo farmaceutyczne i etykę aptekarską. Zrozumiały to już dawno temu bogate i uporządkowane kraje tzw. starej Unii, które jako normę stosują zasady demografii i geografii, czemu hołduje w zacytowanych powyżej orzeczeniach ETS (pomimo faktu, że sąd ten na co dzień wyrokuje bardzo liberalnie, ukracając najdrobniejsze nawet próby ochrony własnego rynku przez państwa członkowskie). Pauperyzacja aptek, będąca m.in. skutkiem ich nadmiernej ilości sprawia, że nie są one w tanie wypełnić właściwych im zadań w sektorze zdrowotnym wobec społeczeństwa. W naszym kraju deprecjonowany jest zawód farmaceuty, który – dla odmiany – w odbiorze społecznym mieszkańców zachodniej Europy budzi podziw i szacunek.

       Cytowane powyżej wyroki ETS odnoszące się do spraw farmaceutycznych powinny być dobrze znane decydentom, do czego w tym miejscu i korzystając z okazji zachęcamy. Stanowisko farmaceutów w omawianych kwestiach nie musi być popierane wyrokami, które orzekane są sądy unijne. Niemniej jednak orzeczenia te mają swoje głębokie uzasadnienie aksjologiczne, są racjonalne i poparte doświadczeniami polityki zdrowotnej państw zachodnich z ostatnich kilkudziesięciu lat. I bez nich jednak wiemy, że w każdym elemencie systemu gospodarki produktami leczniczymi wymagana jest precyzyjna organizacja oparta na planowaniu i obwarowaniu licznymi ograniczeniami oraz właściwą regulacją. Bez niej szereg wyrosłych na rynku farmaceutycznym patologii, związanych z jego rozregulowaniem, nie zostanie zlikwidowanych. A podjęte w tym kierunku działania, wdrożone tzw. ustawą refundacyjną, pozostaną jedynie półśrodkami, sprawią, że efektywna, a przede wszystkim racjonalna polityka w obszarze zdrowia publicznego, pozostanie na etapie założeń czy niedoścignioną mrzonką. Co najważniejsze jednak, najbardziej ucierpią z tego powodu pacjenci, a w szerszej perspektywie – społeczeństwo.

    mgr Piotr Sędłak, aplikant radcowski
    dr n. farm. Tadeusz Bąbelek
    dr n. farm. Grzegorz Pakulski
     

    Fot. Fotolia.pl

     

  • Farmacja na świecie.  ( 33 pozycji )

       Dzięki zachowanym zwojom papirusów, rysunkom zdobiącym wiele odkopanych przedmiotów oraz zwyczajowi balsamowania zwłok możemy dowiedzieć się jak wyglądało leczenie chorych w jednej z najstarszych cywilizacji.
     
       Właściwą historię Egiptu poprzedziły dziesiątki tysięcy lat prehistorii. Już od VII tysiąclecia p.n.e. zarysowały się główne cechy tego, co obecnie nazywamy cywilizacją i kulturą egipską. Od roku 3100 p.n.e. zjednoczonym państwem rządził faraon, władca Dolnego i Górnego Egiptu. W tym okresie powstało także pismo, co miało ogromne konsekwencje dla wkroczenia tego kraju do historii. Dopiero jednak około roku 2700 p.n.e., w okresie panowania faraona Dżosera, założyciela stolicy w Memfis, rozpoczął się okres potęgi i wszechstronnego rozwoju. Znalazło to wyraz w imponującym zespole piramidy schodkowej w Sakkarze, uważanej za jeden z najstarszych zabytków zarówno w Egipcie jak i na świecie. Zespół tej piramidy jest dziełem Imhotepa (imię to oznacza „dający zadowolenie”), który sprawował funkcję wezyra u faraona Dżosera. Imhotep był w jednej osobie zarówno utalentowanym architektem jak i medykiem. Był tak wybitnym lekarzem władcy i jego otoczenia, że pochowano go w piramidzie w okolicy Sakkary. Tę niezwykłą postać, po upływie wieków, wyniesiono pod niebiosa. Początkowo czczony był jako półbóg, a w wieku VII p.n.e. awansował do roli wielkiego boga Egiptu. W późniejszych czasach Grecy rozpoznawali w nim swego Asklepiosa, a dla Rzymian był mitycznym Eskulapem. Imhotep upamiętnił się dla potomnych jako autor nowoczesnych ksiąg medycznych o olbrzymim znaczeniu.

       Starożytni Egipcjanie wierzyli, że sztukę leczenia wymyślili bogowie. I to bynajmniej nie po to aby ulżyć w cierpieniu swoim wyznawcom. Wymyślili ją, ponieważ sami bardzo tego potrzebowali. Egipskim bogom niezwykle często zdarzało się chorować, odnosić rany, a nawet umierać. Bogiem, który nauczył ludzi sztuki leczenia był Toth - pan wiedzy wszelakiej. Jemu to właśnie poświęcony był święty ptak Ibis. Oprócz niego modlono się także do Apisa, Ptaha, Izydy oraz Sachmet (lekarze nosili tytuł "kapłanów bogini Sachmet"). W przypadku choroby również władcy odwoływali się do mocy nadprzyrodzonych, np. faraon Amenhotep III, gdy zachorował, poprosił władcę Babilonii o przesłanie do Egiptu posągu bogini Isztar.
     
     
    Egipscy lekarze
     
     
       Cały sztab demonów dbał o to, aby starożytnym lekarzom nie zabrakło pracy. Wiara w ozdrowieńczą moc bogów skłaniała ludzi do odwiedzania świątyń oraz szukania pomocy u kapłanów. Natomiast konkretne dolegliwości zmuszały do korzystania z porad lekarzy. Medycy kształcili się w przyświątynnych domach - tzw. "domach życia", będących swoistymi centrami naukowo-dydaktycznymi. Najbardziej znane szkoły działały w Heliopolis, Tebach, Memfis i Sais (tu kształciły się kapłanki - akuszerki). Nauka polegała przede wszystkim na zgłębianiu 42 „świętych ksiąg” (zwanych hermetycznymi). Ostatnie 6 z nich zawierało wiadomości z medycyny. Po zakończeniu nauki adepci składali przysięgę, której sens od współczesnej przysięgi Hipokratesa różni się tylko imionami wzywanych bogów. W "domach życia" prowadzono także oddziały porodowe, ambulatoria, oddziały medycyny paliatywnej oraz hospicja. Armia posiadała szpitale polowe oraz własnych sanitariuszy i lekarzy (ich symbolem był skorpion - symbol Izydy). Egipcjanie prowadzili także ogrody botaniczne w których hodowano rośliny lecznicze.

       Lekarze egipscy byli dobrymi praktykami, a zawód ten był bardzo rozpowszechniony. Grecki podróżnik, Herodot z Halikarnasu napisał, że wśród egipskich medyków istniała ścisła specjalizacja. Byli więc lekarze od oczu, od głowy, od zębów, od brzucha itd. W razie problemów ze zdrowiem, chory mógł zwrócić się o pomoc do sunu - specjalisty po szkole medycznej, nab – kapłana leczącego modlitwami lub sau - znachora czy czarownika leczącego magią.

       Lekarze byli opłacani przez państwo i zorganizowani w hierarchiczną strukturę. Lekarz egipski mógł odmówić leczenia przypadków uznanych przez niego za beznadziejne. Badanie było bardzo drobiazgowe, obejmowało także szeroki wywiad o chorym i jego rodzinie.
     
     
    Profilaktyka
     
     
       Starożytni mieszkańcy Egiptu uważali powszechnie, że choroba może przyjść za sprawą nieprawidłowego jedzenia, a przyczynę wszelkich objawów chorobowych upatrywano w niestrawności. Zazwyczaj jedzono chleb, dużo jarzyn i owoców, ryby i mięso (oprócz wieprzowiny). Dużo poszczono. Egipcjanie leczyli się środkami przeczyszczającymi i powodującymi wymioty. Raz na miesiąc oczyszczali się przez trzy kolejne dni, a jedną z metod przeczyszczających była lewatywa. Ogromną wagę przywiązywano również do higieny osobistej. Egipcjanin kąpał się codziennie oraz mył ręce przed każdym posiłkiem. Obowiązywał zakaz wychodzenia z domu po zmroku w pierwszych tygodniach po wylewie Nilu (ze względu na możliwość ukąszenia przez malaryczne komary). Wierzono też w moc kadzidła jako środka odstraszającego choroby. Oprócz tych racjonalnych sposobów, chwytano się także tych magicznych. Najczęściej noszono amulety, wśród nich bardzo popularne były święte skarabeusze, tzw. krzyże Egiptu oraz węzły Izydy. Przypadłości natury duchowej, do których zaliczano epilepsję, histerię oraz choroby nerwowe, będące według Egipcjan karą za grzechy czy też złośliwością bogów, leczono za pomocą tzw. snu sakralnego. Nie był to sen zwykły lecz somnambuliczny, tak głęboki, że człowiek miał wizje, częstokroć dotyczące wyzdrowienia.
     
     
    Aleksandria
     
     
       Największym centrum naukowym w starożytnym Egipcie była Aleksandria, miasto założone w 331 roku p.n.e. przez Aleksandra Wielkiego. Była ona w okresie hellenistycznym również znaczącym centrum medycznym. Symbolem aleksandryjskiej szkoły medycznej były nazwiska Herofilosa i Erasistratosa. Herofilos, który z pochodzenia był Grekiem, założył szkołę medyczną w aleksandryjskim Muzejonie. Rozwinął nauki Hipokratesa w oparciu o anatomię. Jako pierwszy swe wnioski o budowie ciała opierał na przeprowadzanych przez siebie sekcjach zwłok. Od niego pochodzą opisy oka, mózgu, narządów płciowych. Jako pierwszy zaobserwował, że tętnice nie zawierają powietrza tylko krew. Opisał budowę przewodu pokarmowego i podał pierwszy opis części jelita cienkiego, którą nazwał dwunastnicą, ponieważ długość jej określił na 12 poprzecznych szerokości palca. Nazwa ta dotrwała do naszych czasów. Wprowadził też recepty z dużą ilością składników, zwłaszcza pochodzących z dalekiego wschodu. Jego dzieła zaginęły, znane są głównie z cytatów z prac Galena.

       Erasistratos, również Grek z pochodzenia, był współzałożycielem szkoły medycznej w aleksandryjskim Muzejonie. Wniósł istotny wkład w poznanie anatomii człowieka, gdyż dowiódł istnienia węzłów chłonnych i zjawiska krążenia krwi, dał pierwszy opis anatomii serca, wyróżnił nerwy czuciowe i ruchowe. Zapisał się jako prekursor badań eksperymentalnych na zwierzętach. Był zwolennikiem leczenia dietą, gimnastyką, kąpielami i okładami. Napisał szereg dzieł, które jednak zaginęły.

       Aleksandria swój wspaniały rozwój jako ośrodek naukowy zawdzięcza głównie bibliotece, która była największą książnicą świata starożytnego. Założona została przez macedońskiego króla Egiptu - Ptolemeusza I Sotera (około roku 300 p.n.e.).

       Dzieło założyciela kontynuowali jego następcy, co przyczyniło się do zgromadzenia znaczących zbiorów. Doszło nawet do tego, że każdy kto wjeżdżał do Aleksandrii z jakąś księgą, musiał ją zostawić w depozycie biblioteki, a odebrać ją mógł dopiero po jej skopiowaniu. Biblioteka ucierpiała podczas inwazji Cezara na Egipt, ale ówczesna królowa – Kleopatra – uzyskała tytułem rekompensaty około 200 tysięcy woluminów z biblioteki w Pergamonie.

       Nowa biblioteka aleksandryjska, zwana Bibliotheca Alexandrina, została uruchomiona w roku 2002. W olbrzymim kompleksie, oprócz biblioteki, znajdują się hale wystawowe, muzea, planetarium, galerie sztuki oraz centrum konferencyjne. Fasada centralnego budynku to stroma, szeroka krzywizna z szarego granitu. Większą część wnętrza głównego budynku zajmuje otwarta, wielopoziomowa czytelnia. Cztery najniższe kondygnacje znajdują się pod ziemią i są przystosowane do przechowywania 8 milionów woluminów. Na ulicach wokół kompleksu biblioteki panuje do późnego wieczora ożywiony ruch, głównie studiującej na tutejszych uczelniach młodzieży. Na uniwersytecie aleksandryjskim fakultet farmaceutyczny uruchomiono już w połowie XIX wieku i jest on jednym z najstarszych w Egipcie. Obecnie w kraju tym istnieje ponad 20 szkół kształcących farmaceutów, a rocznie podejmuje naukę kilkanaście tysięcy studentów, w tym znacznie więcej kobiet niż mężczyzn. Ocenia się, że w Egipcie pracuje blisko 150 tysięcy farmaceutów, z czego około 70% w aptekach.
     
     
    Papirusy medyczno - farmaceutyczne
     
     
       Przez wieki jedynymi źródłami dostarczającymi informacji na temat starożytnego Egiptu i jego medycyny były zapiski, sporządzone około roku 450 p.n.e. przez greckiego podróżnika Herodota. Liczne egipskie teksty oraz inskrypcje na ścianach piramid i grobowców pozostawały nie rozszyfrowane do roku 1822. Odczytanie tych tekstów było dlatego tak trudne, gdyż jak się okazało, w starożytnym Egipcie używano trzy rodzaje pisma: hieroglificzne, hieratyczne i demotyczne.
        
        Informacji o farmacji i medycynie egipskiej dostarczają nam głównie papirusy, które zachowały się z tamtych czasów. Papirusy wytwarzano z włókien łodyg wodnej rośliny Cyperus papyrus (syn. Papyrus antiquorum). Na owych papirusach zapisywano wszystko, co było potrzebne do rządzenia rozległym państwem, ale przedstawiano też zagadnienia medyczne, różne leki i sposoby ich przyrządzania. Najwięcej wiadomości dostarczył nam dokument nazwany papirusem Ebersa. Nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego egiptologa Georga Ebersa, który w roku 1873 zakupił papirusowy zwój od pewnego Araba. Sprzedający twierdził, ze znalazł go między nogami mumii w Tebach. Po zbadaniu okazało się, że papirus ten pochodzi z około 1550 r. p.n.e., ale jego fragmenty są odpisem z o wiele starszych źródeł. Papirus ma postać zwoju długości ponad 20 metrów, zawiera 108 rozdziałów z których każdy składa się z 20-22 wierszy. Po odczytaniu zapisu (napisany jest pismem hieratycznym) stał się najważniejszym dokumentem staroegipskiej medycyny. Zawiera informacje z zakresu chorób wewnętrznych, chirurgii, stosowania minerałów i licznych roślin leczniczych. Zaopatrzony jest w spis treści i komentarze, zawiera jednak szereg nieznanych nam określeń, najprawdopodobniej fachowych terminów medycznych. Wymieniono w nim około 700 lekarstw, w tym wiele roślinnych jak jałowiec, siemię lniane, koper, kminek, czosnek, liście senesu, tymianek, jaskółcze ziele, pięciornik, kozieradkę, mak, korzeń mandragory, lulek egipski, nasiona bielunia.  Podano też ponad 800 sposobów ich przyrządzania i podawanych chorym w postaci pigułek, czopków, maści, kropli, kadzideł czy kąpieli. Wiele z nich aplikowano doodbytniczo, inne rozpuszczano w wodzie, mleku, piwie czy winie. W celu zmniejszenia bólu używano przetworów maku oraz substancji spokrewnionych z mandragorą, m.in. atropiny i skopolaminy. Na odwrocie papirusu zawarte są notatki kalendarzowe, pozwalające ustalić przybliżoną datę jego powstania. Powszechnie uważa się, że autorem rozdziału „chirurgicznego" jest sam Imhotep.
     

       Papirus Smith'a, długości prawie 5 metrów, został napisany około roku 1700 p.n.e., ale jest oparty na tekstach sięgających do 3200 r. p.n.e. Uważany jest za pierwszy dokument medyczny w historii ludzkości, a jego autorstwo w dużej części przypisuje się Imhotepowi. Papirus zyskał swój desygnat od nazwiska amerykańskiego egiptologa Edwin'a Smith'a, który w 1862 roku kupił go w Luksorze od handlarza Mustafa Aga. Papirus został odczytany dopiero w roku 1920. Zawiera m.in. opisy 48 chorób, sposoby nastawiania i unieruchamiania złamań, zwalczania infekcji i gorączki. Już wtedy wiedziano, że uszkodzenie głowy może spowodować paraliż członków lub niemożliwość mówienia. Jest w nim też wzmianka o obserwacji akcji serca i liczeniu tętna.
     
     

       Papirus berliński pochodzi z roku 1350 p.n.e., ma 279 wierszy. Znaleziony został w Sakkarze przez Heinricha Brugscha. Zwój zawiera 80 przepisów gotowych recept, ale jest bardzo trudny do odczytania i część tekstu pozostaje nieznana.
     
     

       Papirus Hearsta, znaleziony w r. 1899 w górnym Egipcie, pochodzi prawdopodobnie z XII-XI wieku p.n.e. i zawiera liczne recepty i ich zastosowanie, m.in. receptę leku, który bóg Ra sam dla siebie stworzył. Występują w nim także odpisy ze „świętych ksiąg”.
     
     

       Papirus z Kahun, pochodzący z r. 2250 p.n.e., jest podręcznikiem ginekologii. Opisano w nim miesiączkowanie i jego zaburzenia, występowanie guzów, stanów zapalnych narządów rodnych i sutków. Podpowiadano jak postępować w wypadku poprzecznego ułożenia płodu. Podano jak wykonać narzędzia potrzebne przy porodzie. Opisano również rewelacyjny a jednocześnie bardzo prosty test na określanie płci dziecka, które ma urodzić kobieta: należy codziennie oddawać mocz na ziarna pszenicy i jęczmienia. Jeżeli najpierw zacznie kiełkować pszenica, to urodzi się chłopczyk, jeżeli jęczmień, to dziewczynka. Prawdziwość tego testu potwierdzono w roku 1939. Cała tajemnica polega na produkowaniu przez płód różnego rodzaju gonadotropiny, w zależności od płci.
     
     
     
    Tradycyjna i współczesna farmacja egipska
     
     
       Słowo „farmacja” wywodzi się od staroegipskiego "Ph-Ar-Maki" oznaczającego tego, „kto zapewnia bezpieczeństwo”. Słowo to było używane jako jedno z imion boga Tota, który według mitologii staroegipskiej, nauczył ludzi sztuki leczenia.

       Jeśli chodzi o lekarstwa, to oprócz osobliwych specyfików w rodzaju: brud spod paznokci, tłuszcz hipopotama, mleko kobiety, która powiła syna, dziecięcy mocz – używano głownie leków roślinnych, np. cebuli i czosnku. Lekarstwa wykonywano z dużą precyzją, przede wszystkim z ziół, minerałów i tkanek zwierzęcych. Znano również środki znieczulające na przykład marmur w postaci pudru zmieszanego z octem. Analiza egipskich praktyk medycznych wykazała, że wiele stosowanych wówczas lekarstw i zabiegów miało racjonalne podstawy i było skuteczne. Co więcej, wiele tych metod było stosowanych jeszcze w XX wieku. Uważa się, że Egipcjanie znali i wykorzystywali jedną trzecią wszystkich leków jakie znamy współcześnie.

       Także obecnie w wielu środowiskach, zwłaszcza na prowincji, wciąż są żywe archaiczne bądź graniczące z zabobonami poglądy na temat leczenia. Wprawdzie magia należy już do rzadkości, jednak dużym powodzeniem cieszy się ziołolecznictwo. Ludzie ze społecznych nizin nie poszukują porady lekarza ani nie odwiedzają współczesnych aptek, gdyż mają zaufanie do uzdrowicieli. Wolą poddawać się uświęconym tradycją rytuałom, choćby takim, które mają na celu wygnanie z ich ciała demonów.

       Postępująca urbanizacja kraju znacznie zwiększyła liczbę ludności zamieszkującej w miastach. Wraz z tym rozwija się infrastruktura zdrowotna, w tym liczne placówki podstawowej opieki medycznej oraz apteki, które dostępne już są dla 95% ludności.

       W Egipcie funkcjonuje ponad 60 tysięcy aptek. Standardy obsługi i zasady dystrybucji leków nie odbiegają od europejskich gdyż placówki te są prowadzone przez wykształconych współcześnie farmaceutów. Aptekę łatwo znaleźć po szyldzie zapisanym alfabetem łacińskim „Pharmacie” oraz kielichu z owijającym się wokół niego wężem Asklepiosa.

       Wśród krajów Środkowego Wschodu egipski rynek farmaceutyczny jest największy. Jego roczna wartość znacznie przekroczyła poziom 2 mld dolarów, a wzrost kształtuje się w granicach 5%. Obecnie główne problemy sektora farmaceutycznego to wprowadzeniu regulacji prawnych, zgodnych z międzynarodowymi standardami w zakresie ochrony praw intelektualnych oraz stworzenie klarownego systemu refundacji leków. Rynkiem tym coraz bardziej interesuje się też kapitał zagraniczny.

    dr n. przyr., mgr farm. Karol Adamkowski

    Piśmiennictwo
    1. Brandt-Rauf P.W. : History of occupational medicine: relevance of Imhotep and the Edwin Smith papyrus. Br.J.Industr.Med. 1987, 44, 68.
    2. Cotterell A. Cywilizacje Starożytne. Wyd. Łódzkie, 1990.
    3. Dzierżanowski R. Słownik chronologiczny dziejów medycyny i farmacji. PZWL, Warszawa, 1983.
    4. Fakhry A., Piramidy. Warszawa, 1963.
    5. Fink-Finowicki C. Zarys historii i propedeutyki farmacji. PZWL, Warszawa, 1985.
    6. Michałowski K., Piramidy i mastaby. Warszawa, 1972.
    7. White J.E.M., Starożytny Egipt. Wrocław, 1976.
     
  • Galeria.  ( 26 pozycji )

    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA

    - FOTORELACJA

     
     
     
     
    FOTORELACJA Z III ŻEGLARSKICH
     
    MISTRZOSTW POLSKI APTEKARZY
     
     
     
     
  • Manuał aptekarski.  ( 222 pozycji )

        Lęk społeczny jest obecnie uważany za jeden z najczęściej występujących problemów psychiatrycznych. Szacuje się, że może dotyczyć ok 7% populacji, co plasuje go na trzecim miejscu wśród najczęstszych problemów dotyczących zdrowia psychicznego, tuż za alkoholizmem i depresją. W zespole lęku społecznego, lęk pojawia się w różnych sytuacjach dotyczących funkcjonowania społecznego. Często utrudnia prowadzenie normalnego życia, zdobycie odpowiedniego wykształcenia czy pracy, ponadto może uniemożliwiać zawarcie znajomości, przyjaźni, pomimo wyraźnej potrzeby ich posiadania. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do „zniszczenia sobie życia”. Zmagając się z lękiem społecznym nie musimy być skazani na niepowodzenie. Stosując odpowiednią psychoterapię, trening umiejętności czy farmakoterapię jesteśmy w stanie go w pełni pokonać.
     
     
     
     
       Depresja to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Jest ona stanem charakteryzującym się długotrwale obniżonym nastrojem, któremu towarzyszy szereg innych objawów psychicznych i somatycznych. Mimo wielu lat prowadzenia intensywnych badań, depresja nadal pozostaje istotnym problemem zarówno klinicznym, jak i społecznym. Choroba ta dotyka osoby w różnym wieku, od niemowlęcego po podeszły. Według okresu występowania zaburzeń depresję możemy podzielić na dziecięcą, młodzieńczą, wieku średniego i wieku podeszłego. 
     
     

     
     
       Kocimiętka jak sama nazwa sugeruje najczęściej, kojarzy nam się z naszymi małymi kotkami, które szczególnie upodobały sobie tę roślinę ze względu na jej zapach. Najczęściej preparaty zawierające ten surowiec spotkać możemy w sklepach zoologicznych. Nie wszyscy wiedzą, że substancja ta posiada również wielowiekową tradycję w zastosowaniu w wielu dolegliwościach u ludzi, głównie w leczeniu gorączki, lęku i dolegliwości żołądkowo-jelitowych. 
     
     
     
  • Przegląd prasy.  ( 19 pozycji )

     

    Poniżej zaprezentowany „Przegląd prasy” został przygotowany na podstawie trzech periodyków  obejmujących swoją tematyką farmację i medycynę szpitalną i ma na celu m.in. zachęcenie farmaceutów szpitalnych i klinicznych (ale nie tylko!) do sięgania po te źródła. Wiele wartościowych tekstów jest dostępnych bezpłatnie również on-line.
     
     
    LEKI WŁASNE PACJENTÓW W SZPITALU
     
     
       Badacze z Danii zajęli się mało zbadanym problemem stosowania w czasie pobytu w szpitalu przez chorych leków przyniesionych przez nich z domu (PODs – patients’ own drugs, co można przetłumaczyć jako leki własne pacjentów). Po pierwsze przeprowadzili analizę częstotliwości z jaką pacjenci korzystają z własnych medykamentów przebywając na oddziale. Po drugie zajęli się kwestią jeszcze istotniejszą, mianowicie zbadali jakość tych leków biorąc pod uwagę ich wygląd, opakowanie, możliwość zidentyfikowania zawartości, zgodność warunków w jakich były przechowywane z zaleceniami producenta oraz datę ważności. Autorzy zwrócili uwagę na istotne wady i zalety umożliwienia pacjentom szpitali korzystania z własnych leków, włączając  w to także preparaty ziołowe i suplementy diety. Problem jest bieżący także w naszym kraju. Apteki szpitalne zaopatrzone są na ogół w ograniczoną receptariuszem szpitalnym liczbę i rodzaj leków. Umożliwiając pacjentom przynoszenie własnych produktów leczniczych do szpitala należy brać pod uwagę nie tylko aspekt ekonomiczny, ale również zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa farmakoterapii.  

    [1] Nielsen TRH, Kruse MG, Andersen SE „The quality and quantity of patients’ own drugs brought to hospital during admission” European Journal of Hospital Pharmacy: Science and Practice, October 2013, Volume 20:297-301, Issue 5

     
    STANDARDY AKREDYTACYJNE W FARMAKOTERAPII
     
     
       Uważa się, że jedną z najskuteczniejszych metod zarządzania jakością dla poprawy bezpieczeństwa pacjentów szpitali jest dostosowanie się tych ostatnich do wypracowanych norm, wytycznych i standardów. Na tym polu jest także dużo pracy dla farmaceutów klinicznych i szpitalnych. W artykule „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” m.in. można zapoznać się z zasadami punktacji standardów akredytacyjnych z zakresu farmakoterapii. Na ich podstawie można się zorientować, w jakim zakresie farmaceuci zatrudnieni w szpitalu mogą brać udział w tworzeniu podstawowych procedur tj. zasady stosowania leków spoza receptariusza szpitalnego, zasady pozyskiwania leków w trybie nagłym czy współpraca w zakresie dokumentowania i raportowania działań niepożądanych.

    [2] mgr Urszula Religioni „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” Farmakoekonomika szpitalna, nr 24/2013

     
    ZAKAŻENIA CLOSTRIDUM DIFFICILE
     
     
        Biegunki poantybiotykowe to jeden z poważniejszych problemów epidemiologicznych w szpitalu. Szczególnie niebezpieczne mogą być endemiczne zakażenia szpitalne o etiologii C. difficile.  Wyzwaniem jest eliminacja ze środowiska endospor, wyjątkowo odpornych na eradykację. Pacjenci, zarówno objawowi jak i nosiciele, ręce personelu oraz środowisko szpitalne stanowią drogi roznoszenia się patogenu. Autorzy tekstu „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” podają i omawiają epidemiologię zakażenia, a także metody jej kontroli w warunkach szpitalnych - zarówno te tradycyjne, jak i nowoczesne.

    [3] Grzegorz Ziółkowski, Barbara Ziółkowska, Mirosława Malara, Beata Ochocka „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” Forum zakażeń 2013;4(4):235-240
     
    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
     
     
  • Sport to zdrowie.  ( 20 pozycji )

       W regatach wzięło udział 18 załóg. Załogi reprezentowały 8 okręgowych izb aptekarskich. Najwięcej załóg tradycyjnie wystawiła Okręgowa Izba Aptekarska w Olsztynie gospodarz regat. OIA w Olsztynie reprezentowało 5 załóg. Cztery załogi reprezentowały Warszawską Izbę Aptekarską. Po dwie załogi wystawiły Krakowska i Śląska oraz Pomorsko-Kujawska Izba Aptekarska oraz po jednej Łódzka, Białostocka oraz Gdańska Izba Aptekarska.
     
     
     
    Aptekarska szkoła pod żaglami
     

       Mija powoli kolejne lato, czyli czas wypoczynku i urlopów. Często jedyny okres, kiedy możemy oddać się swoim pasjom. Zapewne wielu z nas wybiega już jednak myślami w przyszłość. Planujemy kolejne słoneczne dni, odliczamy jesienne i zimowe miesiące do chwili, gdy ponownie zapomnimy o trudach codzienności spędzając czas na łonie przyrody w gronie rodziny i przyjaciół.
     
     
     
     
  • Chwila oddechu.  ( 86 pozycji )

     
  • Barometr PharmaExperta.  ( 75 pozycji )
       Rynek farmaceutyczny w sierpniu br. zanotował sprzedaż na poziomie 2 135 mln PLN. To o 7,1 mln PLN (+0,34%) więcej niż w analogicznym okresie 2013r. Natomiast w porównaniu do lipca 2014r. wartość sprzedaży zmniejszyła się o 176,1 mln PLN (-7,62%). 

       W sierpniu 2014 największy wzrost zanotował segment sprzedaży odręcznej, którego wartość wzrosła o 5,32 mln PLN (+0,63%) względem analogicznego okresu ub. r. Wartość leków pełnopłatnych wzrosła o 2,0 mln PLN (+0,42%). Natomiast wartość leków refundowanych zmniejszyła się o prawie 2,0 mln PLN (-0,25%). Różnicę (+1,8 mln PLN) dopełnia sprzedaż produktów w ramach importu.

       Natomiast w porównaniu do lipca 2014 r. nastąpił znaczny spadek wartości sprzedaży we wszystkich segmentach rynku. Segment leków refundowanych zmniejszył sprzedaż o 80,7 mln PLN (-9,22%), a wartość segmentu leków pełnopłatnych spadła o 44,0 mln PLN (-8,52%). Również segment sprzedaży odręcznej osiągnął niższą sprzedaż względem ubiegłego miesiąca br. Jego wartość spadła 48,1 mln PLN (-5,35%).

       Wyniki za osiem miesięcy bieżącego roku są nadal umiarkowanie optymistyczne, mimo, iż sierpień był najsłabszym miesiącem w tym roku. Sierpień miał również najniższy wzrost względem analogicznego okresu ub. r. Jednakże w porównaniu do analogicznego okresu ub. r. nastąpił wzrost wartości sprzedaży o 354 mln PLN. To o 1,96% lepszy wynik niż przed rokiem.

    Zestawienie wartości sprzedaży
    poszczególnych segmentów rynku farmaceutycznego
    (dane w mln PLN)

    Tabela 1: sierpień 2014 vs sierpień 2013
    *kliknij, aby powiększyć

    Tabela 2: sierpień 2014 vs lipiec 2014
    *kliknij, aby powiększyć
     
     
    Statystyczna apteka
     
      
       W sierpniu 2014r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 152,0 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 4,0 tys. PLN (-2,56%) niż w sierpniu ub. r. Natomiast względem lipca 2014r. wartość sprzedaży spadła o 13,5 tys. PLN (-8,16%). W porównaniu do analogicznego okresu z 2013r. wartość sprzedaży statystycznej apteki zmniejszyła się we wszystkich segmentach: w sprzedaży odręcznej (-2,28%) leków pełnopłatnych (-2,48%) i w segmencie leków refundowanych (-3,13%). Również w porównaniu do lipca br. nastąpił spadek sprzedaży, który objął wszystkie segmenty rynku:  sprzedaży odręcznej (-5,90%), leków pełnopłatnych (-9,05%) i leków refundowanych (-9,75%).
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w sierpniu 2014r. wyniosła 16,42 PLN. W porównaniu do poprzedniego miesiąca średnia cena była niższa o 0,72%, a wobec sierpnia 2013r. wzrosła o 0,29%. Natomiast średnia marża apteczna w sierpniu 2014r. wyniosła 26,65%. To o 0,22 pp więcej niż przed miesiącem. Względem sierpnia 2013r. (28,01%) marża spadła o 1,36 pp.
     
     
    Refundacja a współpłacenie
     
     
       W sierpniu 2014r. poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane wyniósł 27,61%. Wskaźnik ten zwiększył się względem lipca 2014r. o 0,66 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 1,46 pp mniejszy niż w analogicznym miesiącu ubiegłego roku. W sierpniu pacjenci wydali na leki refundowane 219,5 mln PLN, tj. blisko o 16,5 mln PLN mniej niż miesiąc wcześniej i o 12,2 mln PLN mniej niż w sierpniu 2013r.

       W sierpniu pacjenci zapłacili 73,04% z 2 135 mln PLN, stanowiącej całkowitą wartości sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem lipca 2014r. udział ten wzrósł o 0,73 pp, ale wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 111,8 mln PLN. W sierpniu 2014r. pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach blisko 1 600 mln PLN. To o 3,0 mln PLN mniej niż w analogicznym okresie 2013r. Udział pacjentów w zapłacie za leki zmniejszył się w tym okresie o 0,39 pp.

     
    Prognoza wartości sprzedaży leków na rok 2014
     
     
       Na koniec 2014 r. rynek powinien osiągnąć wartość 28,6 mld PLN. To o 3,0% więcej niż wartość rynku za poprzedni rok. Natomiast wartość refundacji na koniec 2014 roku osiągnie poziom ponad 7,6 mld PLN, tj. będzie o 6,2% większa niż w roku 2013.
     
    *kliknij, aby powiększyć

     
    Prognozowane ceny i marże na koniec bieżącego roku
     
     
       Średnia cena leków na koniec roku wyniesie 16,45 PLN, co oznacza, że ceny będą minimalnie niższe (-0,3%) od średniej ceny z ubiegłego roku. Prognozowana wielkość marży na koniec roku wyniesie 27,48%. Będzie ona niższa o 0,4% niż w roku 2013. Za spadek marży będzie odpowiadać segment leków pełnopłatnych oraz produkty w sprzedaży odręcznej. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta w roku 2014 wyniesie 48,41 PLN (+3,8%), jednocześnie liczba pacjentów w aptece będzie mniejsza o 2,9% niż w 2013 roku.

     Piotr Kula
    Prezes PharmaExpert
     
    fot. z archiwum Autora
     
     
  • Nowe rejestracje  ( 250 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
     
     
      
     
     
     
                    
     
     
     
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 122 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )

     

    *kliknij, aby uzyskać szczegóły
     

     

  • Aktualności.  ( 56 pozycji )
    Wystąpienie prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej
    dr. GRZEGORZA KUCHAREWICZA
    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA
    24 września 2014 roku
     

       Szanowni Goście! Koleżanki i Koledzy!

       Po raz jedenasty obchodzimy Ogólnopolski Dzień Aptekarza – święto naszego zawodu, święto wszystkich farmaceutów. To doroczne święto jednoczy nasze środowisko wokół wartości i doświadczeń, które chcemy wspólnie przeżywać i powtarzać. Witam wszystkich, którzy przyjęli zaproszenie na dzisiejszą uroczystość. Witam serdecznie naszych szanownych gości, wśród których jest wielu przyjaciół polskich farmaceutów. Wasza obecność jest wyrazem uznania dla roli farmaceuty i apteki w systemie ochrony zdrowia. Szczególnie gorąco pragnę przywitać aptekarzy, zwłaszcza tych, którzy dzisiaj odbiorą odznaczenia państwowe nadane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, odznaki honorowe Ministra Zdrowia „Za zasługi dla ochrony zdrowia” oraz Medale im. prof. Bronisława Koskowskiego - najwyższe wyróżnienie samorządowe, przyznawane za zasługi dla polskiego aptekarstwa.
     
     
     
     
     
     
     Warszawa, 1 października 2014 r.

        
      
     
     
     Pani EWA KOPACZ
        Prezes Rady Ministrów
        Rzeczypospolitej Polskiej


    APEL
    DO PREZESA RADY MINISTRÓW W SPRAWIE RATOWANIA
    NIEZALEŻNYCH APTEK I HURTOWNI FARMACEUTYCZNYCH


       W imieniu samorządu aptekarskiego oraz wszystkich polskich farmaceutów apeluję do Pani Premier o podjęcie decyzji ratujących niezależne apteki prowadzone przez polskich farmaceutów.
     

     
cookies.jpg
Dzień Aptekarza
SPONSORZY GŁÓWNI
SPONSORZY
PATRONAT MEDIALNY
dza2014pm.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg
estrace without prescription canada increasing dosage of lexapro clindamycin pregnancy safety tamsulozin max dose how to purchase vpxl order liquid arimidex buy aygestin paypal to buy purim buy generic salbutamol online why has hydrodiuril been discontinued where to buy fluticanose online mexico buy diamox pills in the mexico lisinopril no prescription 2.5 buy minipress online in the united states without a prescription cialis daily cost generic prilosec allopurinol generic wikipedia drugs cheap rx7 upgrades can i order celebrex no prescription in the usa minipress not generic purchase amlodipin on line in mexico viagra professional roche precio argentina cialis online mexico where frumil cialis rezeptfrei deutschland kaufen where can i buy phentermine online what does ashwagandha do for the body ovulation calculator taking clomid baridium drug in usa pharmacy levitra plus online australia liposafe buy no prescription erection packs 3 brand positioning buy ciprofloxacina online no prescription us celapram roche precio argentina ponstel online no prescription zydis cheap canada pharmacy colchicine discount arthritis gout online maxaman overnight delivery retin a gel prednisone buy usa imitrex uk next day delivery lamisil generico italiano lozol no prrescription cialis pills original ordering tadapox here in canada is valtrex generic available buy medicines online india elimite cream prices where can i purchase evecare order femara pill lamisilate mg india cytotec canada drug store levitra professional suppliers overseas metoclopramide hydrochloride mechanism of action indinavir nephrolithiasis mechanism discount erexin v of canada oxytrol cheap uk medicine cialis tablets quickest frumil zofran 4 mg tabs doxi 1 birth control online uk generic drug for digoxin obelit canada companies only vardenafilum cheap india pharmacy buy p57 hoodia cactus slimming capsule himcocid canada companies only metformin denk 850 maximum cardizem dose do i need a prescription for generic propecia metoclopramide doctors online birth control pills online prescription where do i viagra super active in mexico buy zydis online india prometrium in usa pharmacy mexico dramamine prednisone 40 mg taper order alphagan p safe way to buy lavitra a good web page to buy diprolene with no script clopidogrelum maximum dosage low price torsemide uk plavix generic or brand name best site to buy cilest mexico pharmacies online that sell sominex where to buy etodolac online uk nizoral 200mg tablets dogs elavil discounted where can i get some lotensin paxil trusted online drug stores in canada estrofem non perscription countries what does bactroban contain arimidex generic australia coumadin pills side effects side effects of levothroid 50 mcg generic viagra professional us ciplox by mail order pulmicort without a script order indocin rx norvasc canada prescription florinef coupon code zyvox ordering no prescription buy probalan in ireland canada pharmacies online that sell periactin order bactroban online with visa buy cholestoplex perth australia buy canada no prescription for acivir pills order frumil online overnight pharmacy buy order zyprexa cialis super active precio mexico where to buy diprolene with amex cheap viagra uk sale is it safe to use out of date viagra beat way to order avapro xenical offshore pharmacy nizoral lowest price what does capoten look like can you get female cialis over the counter common side effects of buspar predalone shoppers drug mart facebook search history predalone without subscription levothyroid canadian online overnight pharmacy glimepiride 4 mg picture keppra prices usa medication to lower blood pressure in pregnancy cheap sertraline no prescription how to order coumadin tulasi prices at costco cheap cardura 100 mg hoodia drug in germany pharmacy acai to buy in the canada without a prescription viagra jelly over the counter canada order fluoxetine on line canada fertomid no prescription needed buy cardizem with a mastercard is liposafe available over the counter foro culturismo digital yaz to buy from europe buy hyaluronic acid using pay pal can order ondansetrona online 24 hour medical advice hotline is orlistat better than alli promethazine without subscription olistat for men in usa purchase methotrexate on line in the uk nizagara medication overnight delivery arthritis medication relafen generic viagra vs brand viagra buy phenergan from india buy stieva a online no prescription overnight delivery cheap amaryl online aricept from mexico trileptal without a prescription from mexico india combivent price lasix in india generic flucazole usa pharmacy triamterene tablet sale roaccutane over counter uk genuine tadalis best price buy hong kong chinese fml forte ml buy allopurinol next day augmentin pas cher what is adderall taken for clomifene pharmacy order once daily cialis wiki tadalis sx discontinued nizagara without a script stediril tablets viagra kosten buy betnovate ointment purchase tamoxifen citrate overnight misoprost prix en pharmacie en france vente de etodolac au quebec brafix tabs what types of obelit are there zovirax billig kaufen nizoral a d anti dandruff shampoo cvs costco pharmacy clincin price clavamox cheap india pharmacy biaxin daily use reviews why is there a shortage of colospa trental pills online in the uk can you only get avodart on prescription famvir cost canadian etabus where to get can i get phenergan worldwide pharmacy clonidine hytrin trusted online drug stores in canada roxithromycin no prescription reviews where can i get viagra online uk finast dosage recommended tinidazole buy usa benicar hct tabs 20 12.5 novo digoxin over the counter drugs online pharmacy without prescriptions uk where to buy avapro online usa alesse medicine online abilify 10mg tab buy alphagan us eye drops generic buy hydrodiuril hong kong where to buy flomax with amex is there a shortage of colospa eulexin legal us buy cefixime online where do i ciplox in mexico elocon on line in the mexico alli cheap australia pharmacy where do i avapro in australia salvent doctors online rogaine 5 for sale order bentyl from australia without prescription zestoretic woldwide shipping best place buy decadron how can i get a cheap perscription for my methotrexate buy cheap arimidex online dostinex cheap canada pharmacy janumet pills online in the india discount trial erection packs 2 where can i buy live chickens in maryland what is isoniazid 300 mg used for kamagra oral jelly generic cheap costs buy reglan online with out prescription buy keftab online with no prescription cheap brand name pletal purchase glucotrol on line in australia cymbalta uk boots prednisone dosage for rheumatoid arthritis micardis pills online in the australia mercaptopurine side effects crohns ordering tretinoin 0,05 lidocaine gel for vulvodynia levofloxacin eye drops dosage brahmi medication much does generic clomid cost purchase dramamine in uk haldol on line in the canada vpxl mail order india ondansetrona delivered to your home best site to buy azurette emsam generic release date glucotrol prices at costco asacol dose generic zebeta uk buy diovan mg online for cheap tretinoin uk beat way to order zanaflex glucofage buy online us where can i buy diabecon himcolin india sale singulair price usa pharmacies alphagan brimonidine pressure in the eye buy ginette 35 online safely generic for valtrex acyclovir over the counter medicine quibron t where to buy aldactone online mexico what is proscar augmentin dosage for adults 875 ranitidine canada prescription can you buy finpecia cheap coversyl plus online nitrofurantoin where can i buy it revia tablet sale lopid pills buy online aciphex non perscription countries side effects of diabecon buy pilex uk levoxyl no rx skelaxin generic when available where to buy tretinoin mg doksazosin lek pills sweat minocycline overnight omnicef price india tretinoin cream usp .05 shatavari order buy tizanidina in ireland sominex mg canada nizoral no prescription compare prices refill viagra prescription in mexico discount levaquin from canada wellbutrin lowest price web doctor prescriptions consultations methotrexate and cough medicine finpecia meds no prescripion when will generic ed drugs be available ophthacare worldwide qsymia snoring what does zyprexa do max dose of toradol injection hyzaar cheap price to buy eulexin crestor uk sale clonidine birth control online canada how to buy parlodel in canada should i take antibiotics for flu chlamydia symptoms men pics female viagra effects drug cheap elimite cream pregnancy success rates clomid metformin without a script delivery allopurinol cod buy qnexa online without rx find tretinoin 0 05 in florida diflucan medication overnight delivery best price levitra best site to buy clincin sarafem pricing where do i trial erection packs 2 in uk order ciprofloxacina online weight gain after going off yasmin haridra uk online buy eurax pills online sale of prandin kamagra soft online forum cheapest atarax capoten overnight pharmacy raloxifeno tablets side effects to buy exelon in uk side effects of fexofenadine hydrochloride 180 mg muscle relaxant tablets over the counter emsam for sale australia can u order the abortion pill online ordering fincar canada beat way to order lamictal nexium prescription dosage how much is azulfidine tablets valaciclovir india oristal birth control online india tadacip india no prescription buy cefixime online no prescription generic imitrex india sale quiero comprar cytotec peru mexico pharmacies online that sell ivenox pharmacy has best price carafate generic nizagara cost there generic ciprodex otic buy roaccutan mexican pharmacies finpecia drugstore.com flunil online mexico para que sirve el clorhidrato de amantadina to buy tadapox in uk where can i get some dyazide what is hoodia lopressor drug in mexico pharmacy where do i warafin in usa topical erythromycin acne flovent buy australia viagra professional cost fluconazole tablet and alcohol no prescription anastrozolo claravis online pharmacies with out prescription viagra oral jelly wikipedia triamterenum delivered to your home buy generic bentyl online with prescription where to buy diclofenac gel mg hyzaar buy uk my calcium carbonate coupons viagra direct canada can you buy vardenafilum haridra 100 lotensin cheap price roaccutane online in usa lipitor buy australia side effects of albuterol sulfate inhalation solution 0.083 canadian pharmacy isoptin flonase reviews side effects micronase us companies only buy bactrim with visa ortho cyclen buy uk best place to buy benadryl in usa does medicare cover viagra 2011 inhalers to buy online picture of metformin 500 mg tablet nymphomax on line where to buy fincar online purchase almetec on line in canada what is klipal codeine mg used to treat doxycycl hyc 50 mg for acne how long does levitra last 20 mg cialissoft for sale without prescription buy dog medicine online india list of tesco stores selling dipyridamole seroquel xr dose for anxiety viagra australia over the counter overnight antibiotics cheap estrace no prescription advair diskus 250 50 classification antiviral therapy online antabuse cheap us pharmacy shatavari where can i buy it non generic brand advair diskus cialis lowest price online buy trileptal tablets albuterol sulfate inhalation solution 0.083 nebulizer how much is lamisil pills rumalaya not generic buy elimite online with mastercard tetracycline 1000x aristocort pills drugstore disulfiramum generic name buy doxycycline boots buy mircette quick online pharmacy technician practice test trandate pills online in the mexico buy clopidogrelum tablets canada omnicef online canadian purchase ceftin in australia viagra generika kaufen forum over the counter drugs similar to priligy comprar roacutan pela internet glucotrol order in the us medrol medication order bystolic canada overnight delivery how many robaxin 750 mg to get high fincar 100u? protonix medicine used coreg generic manufacturers myambutol overseas proscar no prescription uk brand calcium carbonate buy online sepibest purchase purchase ditropan online where can i buy diprolene buy atarax cheap prescription generic flonase drug in canada pharmacy cheap bisoprololi fumaras sale uk buy generic cardizem with bonus clorfenamina maleato dosis what is lisinopril medication used for lopressor uses safe trazodone no precription lisinopril hctz get you high mobic medicine generic canada and yaz purchase paxil 10 mg order maxalt from australia without prescription does accutane have long term side effects what is the medicine clonidine used for zixen trimix 44 purchase zestoretic in us overseas pharmacy no prescription toradol bactrim from mexico carafate next day wellbutrin mail order lady era without a prescription from india get acticin las vegas prozac without perscription best online pharmacy generic celadrin bisoprolol vs metoprolol tartrate pletal cost in canada buy vpxl 40 hydrochlorothiazide prices walgreens voltaren sr 100 mg tablet can i get shallaki generic erection packs 3 uk paypal dutasterid medicine children purchasing malegra dxt online uk valacyclovir buy buy clomid uk only buy prednisolone without a script where to buy viagra jelly mg misoprostol cytotec abortion pill micronase delivery london effexor xr tablet sale ordering zetia canada what is the antibiotic zithromax used for ordering tretinoin 0 05 micronase refill pack glucovance delivery uk beta val tablets from buy buy generic accutane online with prescription nolvadex pills online in the uk buy over the counter mestinon online buy anastrozolo canada med cab estrace buy delta cortef online canada no prescription leflunomide arava cost reglan user reviews tadacip pct buy buy accutane 10mg cipla medpro cautionary order motilium on line india oder mg tablets of fucidin buy dyazide without a subscription overseas pharmacy no prescription amoxycillin nordette lowest price online finpecia not generic american venlor terramycin without a prescription order advair online no prescription buy rhinocort in usa can you buy isotretin reglan dosage in infants buy noroxin usa how long does it take for aricept to start working how expensive is clomid in canada where can i buy thyroxine tablets feldene prescription only maxaman delivery ordering prednisone imitrex pills sweat zofran generic release date oestrogel buy online australia alli orlistat shortage where to buy geriforte online uk trimix computers tegretol in italiano best drugstore makeup remover for acne prone skin alli noprescrition needed usa online pharmacy delivery online order aceon tetracycline dosage for humans tamsulozin from china safe to buy generic lisinopril from usa roche xenical orlistat 120mg prednisone buy no prescription fast synthroid delivery alli in stock now oestrogel uk sale noroxin no prescription overnight delivery isoniazid medication overnight delivery how to take seroquel xr for sleep metoclopramide drug in germany pharmacy cheap online viagra australia doxycycline hyclate 20 mg tablets buy xenical pills in the india buy mifepristone and misoprostol sony xperia s price i want to pay some beconase aq menosan online usa no prescription buy prinivil online from australia brand caprysin buy misoprostol buy cheap starlix generico italiano buy generic albenda online no prescription tadapox buy online india order viagra by phone pharmacy propranolol hydrochloride tablets side effects where do i buy nymphomax order aripiprazola tablets ranbaxy generic lipitor release date cialis super active without a prescription from australia movalis perth australia order tegretol 120 mg where can i buy alli in stores fast amlodipinbesilat deleviery p57 hoodia slimming pills can buy ventolin over counter spain cheap zyvox buy unisom tablets uk pharmacy where can i purchase amlodipin do you need prescription domperidone australia buy famvir mg para que se usa el aciclovir differin online from usa prilosec side effects constipation order propranolol no rx canadian pharmacy zyloprim mg buy will coreg cause weight gain hydrochlorothiazide brand name in pakistan salvent online without prescription what is esomeprazole for aciclovir offshore pharmacy vardenafilum fast canada grifulvin v generic usa generic luvox safe buy priligy online safely hytrin buy mexico buy avalide no prescription advair diskus birth control online australia azitromicina drug schedule aciclovir for sale philippines elocon pharmacy order tinidazole tablets wiki buy no prescription paypal cialis soft triamterenum non perscription countries www.cialis venta ohio hydrochlorothiazide how to get off of nexium how long does it take for alesse 28 to be effective revia over counter roaccutane birth control online india generic shallaki for sale on line order olistat from usa without prescription buy alesse generic risperdal noprescrition needed usa online pharmacy the chepest adalat do you need a prescription for viagra in germany compare player stats football buy nitroglycerin inhaler canada asthma atrovent side effects best place to buy hyzaar order misoprost without rx methotrexate from wikipedia xenical birth control online australia over the counter medicine that acts as antabuse buy aciclovir herpes tablets uk version of forzest sildenafil citrate daily use reviews promethazine vc codeine syrup high over the counter duphalac lopid without a prescription from australia free coupon for cleocin can we trust priligy online online minocycline overnight delivery buy clonidine online thru paypals avalide billig kaufen aricept for discount cheap genuine retin a ge online where to buy detrol ointment very cheap nitrofurantoin comprar alli barato online where to buy accutane australia isotretinoin very cheap dutas femara to buy in the canada without a prescription demadex legal in england colospa new zealand buy renagel 40 dramamine mexico pharmacy what is serophene canada buy advair without prescription skelaxin without a prescription from canada mercado livre buy cheap prednisone best place to buy dapoxetine in india minocin online from india tricor medicine nolvadex mg order safe artane no precription generic viagra overnight shipping bupropionum buy usa buy lamictal uk floxin online usa fluconazol usa buy cheap stromectol pills viagra for sale on ebay buy aldactone tablets usa order nolvadex on line canada can you get advair purchase olistat in mexico buy 20mg cheap aciphex lasuna prices at costco research grade actoplus online sale of benadryl what is the medicine used for abortion avodart over counter uk revista numero buy albuterol pills in the australia clomid dosage recommended cilas laser designator costco pharmacy olistat price order roaccutane from australia without prescription buy percocet canada is diclofenac misoprostol generic get brand advair diskus legal what is lisinopril 10 mg caffeine ergotamine for sale australia generic versus brand valtrex raloxifeno maximum dosage aspirin 75 mg dose procardia medicine online where can i buy ceftin albenda australia companies only tadalis over the counter drugs mail order arzomicin online can you only get finpecia on prescription where could i buy acnetane without prescription discount cilest of canada proventil dosage for children cheap moduretic oestrogel from usa order diamox from india without prescription caverta cheap uk hytrin with out a prescription us pharmacies online that sell cialis soft flucazole order online no prescription trazodone cheapest rate probalan to buy from europe what is the medicine lamictal used for generic uk paypal oristal india pharmacies online that sell acivir pills nitrofurantoin birth control online india comprar lopressor en argentina why is there a shortage of liv predalone order canada allopurinol pharmacy japan cheap what is famvir medication lexapro common side effects taking 20mg of prednisone brand levitra online pay paypal buy renagel canada ordering atorlip pharmacy canadian where is prilosec otc made atomoxetin online mexico half price suprax buy sumycin tablets viagra generika kaufen schweiz diclofenac no rx erythromycin for men in usa online pharmacy uk doksazosin lek amitriptyline brand name in canada neurontin tablets 300mg diclofenac breastfeeding dulcolax pharmacy prices list bactroban trusted online drug stores in canada haldol dosage zentel canadian online very cheap finax venta cialis sin receta chile what is the difference between lamictal and lamictal odt meloxicam overdose treatment mail order lipothin online confido medication on line best legal on line site to buy cialis purchase ranitidine 300 mg erexin v prescriptions buy clomid online from australia buy actoplus met tablets usa order neurontin no prescription buying microzide allegra 60 mg tablets protonix medication uses next day service on viagra mexican pharmacy no prescription erythromycin pharmacy buy drugs hyzaar aleve birth control online australia best place to buy live crawfish in austin aripiprazola with no subscription azurette no prescription needed canadian online pharmacy buy viagra professional next day lisinopril medications wellbutrin xl vs sr super kamagra usa brand viagra discount no prescription doxycycline cost boots cheap albenza pills sumycin birth control online uk exelon low dose birth control ciplox 40 mg dose safe flonase no precription generic yasmin usa what is precose used for noroxin without script does ciplactin make you gain weight order abilify online no presctiption cheap oxybutyninum uk order salbumol online claritin online coupons buy phenergan 50 best place buy azitromicina pct baby claritin for dogs ditropan roche precio argentina order amantadine rx negative side effects of zantac in infants amy ried micardis cheap uk advair tablets from buy diclofenac fda approved to buy without prescription ordering novo digoxin atarax 100 purchase alesse no prescription buy viagra plus online uk female viagra pills india aloprim mg tablet order orlistatum online no prescription with a amex ordering levitra super generic active plus best canadian pharmacys zestoretic to buy in the uk without a prescription bio baclofen tablets frumil tablets price cheap generic prilosec order retin a gel 0,1 without rx purchase mobic online pharmacy technician exam learning express review atorvastatin calcium patent expiry purchase omnicef on line in india where to buy antibiotics tetracycline online depakote discounts order clincin tablets is etodolac available on line in canada where abilify disorder user reviews buy altace online no prescription united states buy zyvox 200 what is the drug classification for cardizem buy combivent quick obelit for men in usa strattera mexico pharmacies tretinoin uk boots dramamine with paypal payment metronidazole reviews for men orlistatum without a prescription canada etabus tablets online kamagra jelly 100mg viagra india micronase price brand viagra without a prescription where to buy lotrel in canada safely motrin prices cvs paxil cr 25mg canada best place to buy paroxetine naproxen uk prescription patient co uk medicine citalopram revia from usa order elocon no prescription comprar la viagra natural cost of norvasc without insurance wellbutrin pill shortage actoplus canada drug store lisinopril without a perscription us pharmacy online bactrim avapro 5mg tablets flucazole from canada buy priligy xr without prescription ordering hoodia here in canada misoprost pill shortage zithromax side effects diarrhea where can i buy acai berry detox in the uk no prescription buy lexapro amantadine medication treat snovitra super power buy without ventolin drug class doxycycline now co uk indian pharmacy flomax detrol italiano aldactone prescription cost buying tamoxifen from canada no prescription online pharmacy purinethol bentyl without a prescription from uk is there a generic zyrtec d azithromycin dosage chlamydia treatment best pharmacy to order proventil buy cipro online forum eltroxin over the counter drugs imitrex capsules elocon without prescription pills viagra canada pharmacy hoodia tablets australia can order propecia online acheter pas cher minocycline generic cialis jelly usa capoten australia chigualos over the counter drugs similar to retin a 0,05 2531 blue pill pharmacy mexico tegretol flonase generico italiano why has lopid been discontinued flonase prices liquid nolvadex buy forum prescription order zyrtec online plendil cheap us pharmacy doxi 1 noprescrition needed canada online pharmacy how to take citalopram mg pharmacy buy drugs elimite online no prescription uk for emoquette can you buy phenamax online what is the dosage for ranitidine generic viagra jelly canada arimidex for gyno reversal no script cephalexin mg proventil hfa generic version comprar imuran portugal prescription cheap estrace online without buy minocycline without prescription buy isotretin tablets australia where can i get some lantus best rhinocort prices fluticanose uk online list of pharmacy schools worldwide how to take rumalaya forte mg very cheap suprax indian generics online aviane 28 albuterol drug in germany pharmacy avalide medication hydrochlorothiazide etabus mexico companies only cialis online pharmacy europe western drug aprovel colchicina canada sale oestrogel buy australia buy levofloxacin hydroxyzine tablets what are they for buy eldepryl have no prescription cheapest aleve tablets uk can you take diet pills with topamax order zithromax on line canada sepibest buy australia medrol fast mexico tretinoin 0,05 delivery uk voveran sr drug in uk pharmacy buy viramune online express mail to buy digoxin in uk best place to order minocin in us cost of femara buy sildenafil citrate mg online brand name retino a cream 0 05 online kamagra oral jelly amazon adalat without a prescription from india 10 drugstore must haves buy ciprofloxacin hcl 500mg lanoxin pg medication emoquette pills online in the india olanzapine lawsuit uk order generic cefadroxil how much viagra cost in canada buy generic norvasc sildenafil citrate mg india side effects of penegra tablets beta val fast canada mircette overnight pharmacy artane mg tablet amaryl for sale philippines diclofenaco sodico dosis adulto where to buy revatio ointment buspar no prescription canada amaryl from uk buying flonase in manchester buy allopurinol without a prescription losec mups for reflux babies where to buy fluss 40 online mexico metronidazol fda approved to buy without prescription canada drugs no prescription best prices for pink viagra for women digoxin online store safe to buy generic nootropil from uk procardia generic wikipedia drugs safe buy entocort online canadian haldol tenormin reviews anxiety buy obelit online with no prescription order l thyroxine uk pharmacy what is seroquel xr 300 mg cost of mentax endep how to buy amitriptyline sleeping tablets aldactone mexico pharmacy order avapro online cabgolin refills best weight loss pills for women paralegal buy antibiotics online uk best place buy real viagra online can you use celebrex to get high order lexapro tablets glucophage cheap uk revia discounts codes sialia sialis meaning brand viagra coupon code can order buspar online exelon price patch sertraline hcl side effects drugs buy diamox pills in the uk buy vytorin 10 80 online pharmacy diabetic supplies buspar order by phone cheap colchicine us apo azithromycin and pregnancy emsam without a prescription from india lamisil boots american calan l tryptophan legal us what is the cost of nexium at walmart generic clozaril india western drug diamox metformin and birth control pills at the same time viagra para mujeres trental overnight shipping cheap cialis viagara discussion forum is getting prescription drugs from canada legal antivert from mexico buy thyrox online with no prescription sertralina efectos secundarios foros side effects of ampicillin iv compare prices kamagra oral jelly emsam canada pharmacy where to buy amaryllis bulb kit oristal online in uk usa buy nizoral without prescription carafate coupon code lloyds pharmacy allington maidstone depakote india sale cheap prometrium 100mg cleocin weight gain is bupron available on line in canada fosamax broken femur lawsuit get prescription painkillers online asacol to buy in the uk without a prescription best place buy claritin florida augmentin where do i silagra in uk pill rx health reglan products viagra plus with american express what does aspirin do for a christmas tree discount lozol otc buy isoptin online in usa can you only get ginseng on prescription bupropion germany celebrex 100 mg capsule prospect dulcolax online coupon code xenical rxlist levlen for discount indocin uses side effects mirapex mexican pharmacies geriforte syrup usa why has etodolac been discontinued buy prazosin with e check suppliers of minomycin in us aricept generic form purchase cheap fincar online overnight gabapentine on line in the mexico como comprar livros didaticos usados brand viagra tablets 150 mg buy levothroid online reviews trimox online forum shuddha guggulu best online non prescription pharmacy can i get prevacid safe buy ponstel online diltiazem dose prednisolona uk companies only abana lawsuit dulcolax stool softener price buy periactin tablets mexico fincar or finpecia how to stop viagra side effects cystone prices at costco metformin side effects pcos diovan for purchase buy levlen boots beta val shopping sumycin buy from england pioglitazone metformin combination hydromorphone conversion oral to iv cabaser online pharmacy shipped to canada international rx legal medications order astelin online with visa purchase tadalis lowest price benicar buy online mexico over the counter antara how much does lamictal odt cost fasigyn medication side effects buy unisom mg buy mirapex tablets mexico beat way to order myambutol vermox online drug prednisolone pills online in the canada parlodel billig kaufen canadian schools offering medicine hydrea dose generic mycelex g cost nolvadex 10 mg astrazeneca where to buy primatene mist inhaler buy nizoral online no prescription canada where to buy sominex with echeck billig oratane online kaufen generic tadalis uk generic betnovate switzerland buy atorlip 20 online india fasigyn pills sweat generic cialis us styplon mg order tenormin drug in uk pharmacy leukeran without a script best place to buy aviane 28 in mexico what does prednisolone do for kids keppra 40mg what is lasix mg used to treat zertalin online from uk levitra different viagra buy tretinoin 0 025 pills how to order curacne stromectol tablets 40mg motilium tablet sale zyprexa canada price canadian pharmacies for nonprescription retin a cordarone iv loading dose ventolin inhaler buy uk what is nolvadex half life what is the generic name for zovirax how long does it take for cytotec to induce a miscarriage standard prescription for cipro how does fertomid 100mg work buy amantadine have no prescription ordering glucotrol xl overnight keflex medication where to buy american cordarone how to use lipitor buy genuine myambutol uk where to buy viagra professional online uk legal buy ampicilina online canada buy rhinocort visa where to buy viagra super active online without rx what is the side effects for the drug buspar buy eurax online thru paypals where to buy benadryl liquid disulfiramum over the counter usa buy ciplox canada canadian online pharmacy for phenergan new alli warning codeine and promethazine over the counter boots pharmacy cambridge uk buy ayurslim online usa where do i azitromicina in usa where to buy cheap generic aciclovir where to buy brahmin buy diamox online from australia buy reglan from mexico online benadryl tablets 25mg where to buy orlistat proscar without insurance tetracycline back order american arzomicin suhagra without rx buy oracea online australia no prescription buy ortho cyclen australia amoxicilina reviews legal to buy flagyl metocarbamol to buy in the canada without a prescription list of anti anxiety drugs isoniazid for sale buy nitrofurantoin online from usa liquid omnicef review roaccutan birth control online mexico maxalt rizatriptan benzoate side effects buy aricept online in the united states without a prescription celebrex drugstore.com aceon usa no prescription where to buy cleocin online uk simvastatina generic usa nordette dosage too high can you take fasigyne daily indian generics online claritin quibron t cheapest rate what drugstore makeup brands dont test on animals quibron t uk brand name metrogel weight gain percocet drug addiction cymbalta canada overnight delivery avodart shortage 2012 buy cheap etodolac pills beconase aq order on web where do i acai in india comprar unisom pela internet drug addiction help in maine coversyl without a script membership cod retin a 0,025 for men sale in uk ketoconazole tablets india lincocin ordering no prescription lamisilate no prescription mentax usa pharmacy atarax 10 mg dosering how to order furosemide online how much is ondansetrona tablets coumadin generic canada cordarone medication guide fda going from 100 mg zoloft to 150 mg buy periactin appetite stimulant para que se usa diovan alli capsules blopress dosage too high glucofage over the counter uk asacol canada sale cheap blopress pills buy cafergot have no prescription what is hydrea made of online erection packs 2 overnight delivery all side effects of aciphex buy snovitra super power bulk order amlodipin without rx purchase topical erythromycin how to get azurette in australia isotretin online in usa what is elavil medication for betoptic canadian pharmacy erection packs 1 mg no prescription pariet cheap mexico pharmacy ordering arava usa sildenafil tablete drugs from india online prescription tamoxifen gynecomastia pubmed order seroquel without rx canadian cialis super active best antibiotic for uti in children amaryl to buy fast flagyl deleviery how much will female viagra cost discount seroquel of canada ortho tri cyclen online forum can i buy colchicine styplon cheap uk ralista billig kaufen buy emoquette online from mexico can you buy jelly in ireland bulk generic viagra buying generic plavix buy real sibustat nolvadex prices at costco cialis drug canadian pharmacy erexin v prices cvs buy vpxl online no prescription united states best over the counter hoodia canada and mentax prescription drug pyridium vigrande 100 fiyat buy generic prazosin online why has benicar been discontinued order alli online uk voltaren forte gel is it illegal to buy prescription drugs from canada unisom price cvs moduretic online with out prescription can you take raloxifeno daily order alesse from canada without prescription buy ventolin nebules 5mg zebeta without prescription pills pharmacy has best price brand viagra how to use nitroglycerin transdermal patches diamond pharmacy nogales mexico generic sildenafil citrate india best post cycle therapy products buy mevacor tablets uk orlistatum pills online in the mexico where can i get rumalaya gel pills cipro online pharmacy shipped to canada houses to buy liverpool city centre cymbalta copay card better than tindamax can you order bactroban us online pharmacy no prescription tenormin buy ciprofloxacin online overnight buy caverta mg order klipal codeine no rx canadian pharmacy lopid discount voucher how to buy cleocin gel in london where to buy viagra in manila cheap hyaluronic acid phone in order for probalan buy coumadin monitor lowest price diovan buy alfa flucon singapore will taking lasix help you pass a drug test where to buy retin a 0,025 online india best place to buy mobic in usa buy generic viagra gel 50mg nitroglycerin delivery london buy trandate online thru paypals best place to buy levitra professional without a prescription tadalafila generico bula best generic zantac review best site get aceon ambien walrus know your meme 100mg norfloxcin what is the antidote for lopressor benadryl maximum strength severe allergy plus dosage celexa low dose birth control zofran online india how to use cephalexin 500mg risperdal reviews ocd can buy acai online order viagra jelly without rx fertomid legal in england buy terramycin tablets online nonprescriptionlavitra discount pulmicort of canada albendazole uk boots pariet medicine used zaditor prix en pharmacie en france nootropil dosage recommended what is the side effects of prednisone in dogs orlistato mg no prescription motilium tabletas 10 mg para que sirve glucophage cheap us pharmacy buy trileptal with paypal pamelor dosage instructions azithromycin over the counter equivalent celadrin order by phone ephedraxin buy without tadalis sx generic 2013 drugs raloxifeno lawsuit mexico pharmacies online that sell aldactone vente de prednisolone au quebec half price casodex is it legal to buy drugs from india buy online brand levitra generic buy online ciprofloksacin generic purchase shallaki in us generic prednisolone 5mg buy imitrex tablets us can youtube buy levitra plus in ireland cheapest combivent paypal vytorin pharmacy prices list is lynoral a prescription drug buy effexor xr online without prescription ciprobay antibiotic indocin pills sweat anafranil tablets uses cost of metformin 500 mg coversyl drugs ace perindopril comprar nizoral original nymphomax ordering online pharmacy deltasone generic usa can i order triamterene no prescription in the usa can you buy celapram online where can i buy elimite cream over the counter comprar lopid portugal order duetact on line usa order shatavari online in usa retin a canadian online otc aleve dose lozol 40 mg pharmacy over the counter prilosec dose minocin to purchase without a prescription pyridium side effects nausea acquisto viagra generico online buy abilify with visa prinivil online ordering erection packs 2 from australia dutasterid canada prescription to buy brand viagra in uk cost of revia without insurance cost of mail allegra buy modafinil online pharmacy albenza over the counter canada where to buy dapoxetine in south africa septilin india what is the generic for allegra d doxazosin to buy in the usa without a prescription augmentin for sale india what is the generic for avapro torsemide for purchase cheapest toprol paypal baridium with prescription is there a shortage of allegra mirapex mail order what does rhinocort do how to order sumycin online evecare refill pack aleve over the counter usa generic name for lexapro 2012 wrigley gum designed with viagra noroxin 400 mg and alcohol roaccutane online in uk fertomid generic cheap costs how long does digoxin last where to buy orlistar with amex amoxiline drug in fr pharmacy i want to buy promethazine discount canadian pharmacy betapace best place buy nimotop pct purchase fasigyne on line in uk coversyl plus and grapefruit what is maxaman made of order dyazide from mexico without prescription aricept online in uk abilify pill shop discount code where to purchase kamagra oral jelly buy kamagra oral jelly canada buy online pharmacy malaysia doxycycline 20mg tablets where can i buy nolvadex tablets eldepryl pas cher italie mometasone furoate ointment usp side effects diclofenac gel order by phone costco pharmacy xenical price purchase generic lotensin purchase toprol xl on line in the uk buy differin with paypal western drug rogaine 5 retin a 0 025 suppositories buy mentax pills online in the uk viagra en suisse sans ordonnance prilosec cheapest rate rocaltrol maximum dosage cilest generic name how to purchase lady era online buy dilantin without rx discount code for rosuvastatin the chepest zocor order sepibest from india without prescription where do i glucotrol in usa can buy retin a 0,05 online is there a generic for valtrex available buy amlodipin capsules order himcocid discount zofran kytril results forum buy starlix perth australia yasmin birth control new zealand viagra prescriptions usa buy brand bupropion genuine sumycin best price canada buy detrol without prescription viagra with prescription purchase viagra 20 mg provera mg uk what is simvastatina made of azitromicina uk next day delivery cipla share price today cost of wellbutrin xl generic discount cialis sublingual mg where to buy betnovate n cream trileptal cheap uk pharmacy order non generic chloroquine generic retin a no prescription abilify generic uk buy gabapentine no prescription quiero comprar apcalis sx carbozyne uk buy allopurinol birth control online uk calan medication what is it for prozac buy online no prescription pharmacy degree jobs tricor without a prescription benicar discounts januvia mexico no prescription can you buy simvastatina online forum buy astelin plavix generic release 2012 disulfiramum cost in canada fluoxetine consumer medicine information pariet tablets stomach is mail order metformin safe januvia starting dose order caprysin online no prescription with a mastercard safe robaxin no prescription dilantin discounts can you buy zovirax tablets over the counter discount how much will himplasia cost how to get ciprofloxacina in australia purchase flovent on line in uk evista medication buy nexium without prescription canada depakine chrono online from india promethazine tablets to get high discount code for cleocin gel order salbumol on line canada use lantus coupon online lopid uses medication what is a good dose of benadryl for dogs buy mifepristone and misoprostol pills online celexa price what are the side effects of triamterene hctz suhagra lawsuit canada best viagra sites uk tamsulozin online canada buy shuddha guggulu online safely cialis 10mg dosage pharmacy buy drugs mirapex retin a gel 0,1 lowest price what is the maximum dosage of aleve fosamax for dogs what is mobic tablets used for no prescription clonidine feldene online without prescription purchase acai mg lov cost compazine uk version of feldene where to get lariam pct what is zestril 5mg buy kamagra in the uk col max mendoza where to purchase chloromycetin buy alphagan 10 where to purchase motrin amoxil amoxicillin reviews what is zantac 300 mg used for where to buy albenda online usa purchase abilify 50 mg doxycycline roche precio argentina buy disulfiramo singapore atomoxetin where can i buy it online female viagra with no prescription online seroquel purchase purchase arzomicin in india purchase cheap prescription generic famvir west indies vs new zealand live scorecard safe viagra online canada can i buy diarex in canada pharmacy open new years day near me minipress with no rx diamox shop net school of pharmacy university college cork ireland celebrex drugs like online generic mentax certain fungal order zanaflex rx how to purchase colchicine online generic micardis usa pharmacy buy naprosyn on line himcocid online australia bupron purchase order meloxicam enolat on line usa zebeta refill pack retino a cream 0,05 online pharmacy uk how to by asacol online over the counter avodart pharmacy online india to get nexium baytril antibiotic for snakes where to buy cheap generic olistat buy emoquette online with no prescription doxazosin buy australia order zetia pill cheap actos sale uk purchase biaxin lowest price mentat online from india diclofenac sodium drinking alcohol oral prednisone dose for poison ivy depakote reviews children fucidin to buy in the usa without a prescription propecia costs cvs best place to order artane in us buy viagra perth buy motrin low cheap price where nexium zovirax tablets alcohol indian pharmacy congress association viagra plus no prrescription buy generic cialis super active online with prescription lipitor shoppers drug mart buy glucotrol xl canada how much does cipro cost mail order brand levitra nizagara pill shortage russian pharmacy boston can you only get zofran on prescription betnovate from canada without rx confido prices cvs fluoxetine prozac buy retino a cream 0,025 cheap uk pharmacy singulair pills buy online renova sold over counter best online pharmacy generic doxazosin ampicillin on line in the mexico phenergan online no prescription purim cheap best place to buy keppra in usa bupron sr to buy in the uk without a prescription diflucan lowest price alphagan discounts erythromycin side effects sickness purchase plendil in usa what is metocarbamol pills used for prescription prevacid dose sildenafil india cardura canadian online overnight pharmacy deltasone overseas doctor vitamin online store protonix weight gain side effect difference between zanaflex tablets and capsules micardis online from canada how long does voltaren cream take to work trandate canada genuine cipro big discount generic aristocort now demadex online australia buy atarax mg cipla pharmaceuticals jobs maxaman weight gain western drug coumadin what does exelon look like vasotec buy uk legal buy rythmol sr online canada together take cialis and viagra synthroid vs armour thyroid conversion levitra in south africa alfa flucon for men sale in uk buy levlen tablets usa safe to buy generic raloxifeno from usa buy finpecia tablets india how long to take digoxin valaciclovir to buy from europe buying danazol in manchester buy amantadine 100 adalat online pharmacy uk indian pharmacy seroflo beat way to order revia online drug for prednisone western drug betoptic generico do cialis brasil what is starlix medication albuterol fat loss what drug category is alphagan acheter lioresal pas cher bactrim fda approved to buy without prescription domperidone australia canada rx7 forum