23.08.2014.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 95/73 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start.


 


Wszechnica aptekarska.
 

 
 
   Drugi wakacyjny miesiąc przed nami, tak więc pora na drugą część tekstu na temat fenobarbitalu. Anonsowaliśmy w poprzedniej odsłonie, że do omówienia zostają kwestie związane z chemicznymi niezgodnościami do jakich może dojść w receptach, których składnikiem jest fenobarbital. Powyższe wynika zasadniczo z charakteru naszego związku. W receptach płynnych używany jest on zazwyczaj w postaci fenobarbitalu  sodowego. Jest to sól mocnej zasady i bardzo słabego kwasu pKa=7,3. Roztwory fenobarbitalu sodowego stosowane w recepturze mają odczyn alkaliczny: od pH=8,75 (roztwór 0,1%) do pH=9,5 (roztwór 2%).
 
 
 

  
   Akredytacja to najszerzej stosowana na świecie i najskuteczniejsza zewnętrzna metoda zapewnienia wysokiej jakości świadczeń. Jej rola we współczesnych systemach zdrowotnych polega głównie na wyszukiwaniu zagadnień, które w największym stopniu wpływają na poziom świadczeń i bezpieczeństwo pacjentów.
 
 
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
06.2014 - "Cukier czy słodzik?"
06.2014 - "Repetytorium do specjalizacji - fenobarbital."
05.2014 - "Clostridium difficile - nowa superbakteria?"
05.2014 - "Dieta w zespole metabolicznym."
05.2014 - "Receptura apteczna, nie zawsze jednoznaczna..."
04.2014 - "Nutrigenetyka i nutrigenomika - rewolucja w żywieniu?"
04.2014 - "Nystatyna."
04.2014 - "Dieta w nadciśńieniu tętniczym."
03.2014 - "Leki i wyroby medyczne dla osób uprzywilejowanych."
03.2014 - "Ditranol jako lek przeciwłuszczycowy."
03.2014 - "Kuchnia molekularna."
02.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część V."
02.2014 - "Nowa Żywność."
01.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część IV."
01.2014 - "Antybiotyki i dodatki do żywności."
12.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część III."
12.2013 - "Zagrożenia związane z zanieczyszczeniami żywności."
11.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część druga."
11.2013 - "Wpływ zabiegów kulinarnych na zawartość składników odżywczych w codziennym posiłku."
10.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część I."
10.2013 - "Toksykologiczne aspekty przechowywania żywności."
09.2013 - "Czyste ręce."
09.2013 - "Problemy z kwasem bornym."
08.2013 - "Problemy z efedryną."
07.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany - część II."
06.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany."
05.2013 - "Trudne przypadki w recepturze - podziel się z innymi!"
04.2013 - "Miary domowe."
03.2013 - "Przewlekła niewydolność żylna."
03.2013 - "Krople w recepturze aptecznej - nie takie straszne jak myślimy!"
03.2013 - "Nowa kategoria relacji pomiędzy lekarzem a farmaceutą szpitalnym."
02.2013 - "Kontrola dawkowania w leku recepturowym ad usum externum."
02.2013 - "Komunikaty bezpieczeństwa."
01.2013 - "O recepturze aptecznej słów kilka."
01.2013 - "Higroskopia i euteksja."
01.2013 - "Farmacja szpitalna - stare problemy i nowe wyzwania."
12.2012 - "Rany, krwotoki i ich zaopatrywanie - krótki przewodnik."
12.2012 - "Działania niepożądane typu E."
12.2012 - "Testy diagnostyczne dostępne w aptece."
12.2012 - "Przykłady niezgodności chemicznych w mieszankach i roztworach."
11.2012 - "Sposoby sporządzania kropli ocznych."
11.2012 - "HIV/AIDS współcześnie."
10.2012 - "Rhinitis medicamentosa - choroba, powikłanie, uzależnienie?"
10.2012 - "Wybrane aspekty określania trwałości leków recepturowych."
09.2012 - "Zastosowanie lecytyny w technologii leków pozajelitowych."
08.2012 - "Przykłady interakcji recepturowych z wodą wapienną."
07.2012 - "Receptura leków do oczu z metronidazolem."
07.2012 - "Ogólne zasady postępowania aseptycznego w aptekach ogólnodostępnych."
07.2012 - "Pierwsza pomoc nad wodą."
06.2012 - "Związki cynku stosowane w recepturze aptecznej."
 
«« start « poprz. 1 2 3 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 101
  • Z uniwersytetu  ( 3 pozycji )
    Lubelska Konferencja fitochemiczna
     
    i doktorat honoris causa

        W dniach 26-29.05.2014 r. odbyła się międzynarodowa konferencja zorganizowana przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Katedrę i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych UM w Lublinie, Lubelski Park Naukowo-Technologiczny i Polską Akademię Nauk.  Było to już 9 spotkanie z tego cyklu, które poświęcone jest aktualnym osiągnięciom w dziedzinie fitochemii i fitoterapii. Zdobyło ono ugruntowaną pozycję, nie tylko w kraju ale także i na świecie. Tegoroczna Konferencja miała szczególne znaczenie, w trakcie jej trwania Uniwersytet Medyczny w Lublinie na wniosek Rady Wydziału Farmaceutycznego nadał tytuł doktora honoris causa prof. dr. Guentherowi Bonn, wybitnemu naukowcowi z Austrii, który badawczo związany jest z lubelską farmakognozją. Warto w tym miejscu dodać, że jest to już 5. doktorat honoris causa wręczony uczonym, którzy współpracują z lubelskim uniwersytetem w ramach badań fitochemicznych. Poprzednio tytuły otrzymali profesorowie: Mirosława Furmanowa, Stanisław Kohlmünzer, Edward Soczewiński oraz Yoshinori Asakawa.
     
    Dziekan Wydziału farmaceutycznego Uz Oddziałem Analityki Medycznej UM
    w Lublinie w trakcie odczytywania życiorysu prof. G. Bonna
     
       Celem konferencji jest omówienie najnowszych trendów, obecnych wyników badań nad naturalnymi substancjami biologicznie aktywnymi oraz wymiana doświadczeń odnoszących się do wszystkich technik chromatograficznych i pokrewnych, jak również jest łącznikiem pomiędzy metodami analizy fitochemicznej, przygotowaniem próbek i izolacji aktywnych metabolitów, które są wytwarzane przez rośliny lecznicze.  

       Tegoroczna Konferencja obejmowała wiele kierunków badawczych. Jednym z nich była ocena poziomu rozwoju wysoce selektywnych i wrażliwych technologii analitycznych. W swoim wykładzie prof. dr h.c. G. Bonn (Austria) określił materiały roślinne jako bardzo złożone macierze, których analiza wymaga odpowiednio przygotowanej próbki do oznaczania ilościowego. W ciągu ostatnich lat izolacja i separacja aktywnych składników z próbek naturalnych stają się coraz bardziej ważne. Nowe osiągnięcia w chromatografii umożliwiają odkrywanie niedostępnych dotychczas obszarów. Coraz bardziej w analityce związków pochodzenia naturalnego widać tendencje do miniaturyzacji i przygotowywania próbek w mikroskali, a także w skali nano.
     
    JM Rektor UM w Lublinie prof dr hab. Andrzej Drop składa gratulacje
    prof. dr h.c. Guentherowi Bonn

       Badanie struktur związków naturalnych jest bardzo istotne z punktu widzenia naukowego, pozwala na identyfikację nowych substancji, których aktywność dotychczas nie została określona. Dla fitoterapii znaczenie ma także metabolomika, która zaczyna być także eksplorowana w tej dziedzinie nauki. Prof. Gerorgiev (Bułgaria)  przedstawił wykład dotyczący metabolomiki i biotechnologicznych aspektów fenyloetanoidów (związki, w których połączenia glikozydowe alkoholu fenyloetylowego acylowane są w części cukrowej pochodnymi kwasu cynamonowego np, werbaskozyd) i glikozydów irydoidowych np. harpagozydu występującego w czarcim pazurze Harpagophytum procumbens. Dla poznania działania związków aktywnych nie tylko konieczna jest informacja o ich strukturze, ale także o ich losach w organizmie.
     
    Profesor Kazimierz Głowniak – główny organizator Konferencji
     
       Uczestnicy konferencji także wiele uwagi poświęcili właściwościom mikrobiologicznym substancji roślinnych, wiele abstraktów odnosiło się właśnie do tej tematyki. Dało się zauważyć także poszukiwanie zastosowań leczniczych nowych gatunków roślin wśród których wymienić można: Seseli devenyense, Heracleum dulce, Telekia speciosa, Mutellina purpurea i inne.

       Konferencja zgromadziła blisko 250 naukowców z ponad 35 krajów z całego świata. ■

    dr n. farm. Tomasz Baj  
    fot. mgr farm. Jarosław Widelski
    i mgr farm. Krzysztof K. Wojtanowski


  • Forum wydarzeń  ( 8 pozycji )

    KONDYCJA POLSKICH APTEK
     
    A DOSTĘPNOŚĆ LEKÓW REFUNDOWANYCH

       15 kwietnia 2014 roku odbyła się w Bydgoszczy I Ogólnopolska Konferencja Farmaceutyczna, której organizatorami byli: Wojewoda Kujawsko-Pomorski Ewa Mes oraz Pomorsko-Kujawska Okręgowa Izba Aptekarska. Temat Konferencji „Kondycja polskich aptek a dostępność leków refundowanych".
       W konferencji uczestniczyli m.in. poseł Tomasz Latos, przewodniczący Komisji Zdrowia Sejmu RP, Zbigniew Niewójt, zastępca Głównego Inspektora Farmaceutycznego, Andrzej Śliwczyński, zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Lekami w NFZ, Alina Fornal i Marek Jędrzejczak - wiceprezesi NRA, Tadeusz Bąbelek, sekretarz NRA, Prezesi ORA, dziekani i wykładowcy uniwersytetów medycznych, wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni, specjaliści wojewódzcy ds. farmacji.
       Tematyka konferencji obejmowała następujące zagadnienia:
    • Dostępność leków w sprzedaży pozaaptecznej;
    • Przepisy antykoncentracyjne dotyczące aptek w Polsce oraz innych krajach UE;
    • Reklama aptek i punktów aptecznych;
    • Trudności w zaopatrzeniu aptek w leki;
    • Wpływ wysokości marży urzędowej na dostępność leków refundowanych w aptekach. Wykłady na te tematy przedstawili prelegenci zaproszeni przez organizatorów.
       Konferencja miała charakter seminaryjny, dzięki czemu po każdym wykładzie uczestnicy mieli możliwość dyskusji i przedstawienia opinii na temat problemu przedstawionego przez prelegenta. Organizatorzy zapowiedzieli opracowanie dokumentu zawierającego konkluzję wszystkich poruszanych tematów i problemów. Zostanie on przesłany do ministra zdrowia, sejmowej komisji zdrowia oraz instytucji zajmujących się problematyką poruszaną na spotkaniu w Bydgoszczy.


     
     PRZECZYTAJ WIĘCEJ...
     
       W październiku 2013 ruszyła siódma już edycja Ogólnopolskiego Programu dla Młodzieży „Mam Haka na Raka”. Jego celem jest kształtowanie postaw prozdrowotnych wśród młodych ludzi oraz zwiększenie świadomości związanej z profilaktyką badań. Patronat nad obecną odsłoną, dedykowaną nowotworom układu limfatycznego, objęły m.in. Narodowy Fundusz Zdrowia, Komisja Europejska oraz Naczelna Izba Aptekarska. Łącznie, we wszystkich edycjach wzięły udział ponad 22 tysiące młodych ludzi.
     
     

     
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
     
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.
     

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
     
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.
     

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
     
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.
     

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
     
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.
     

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
     
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
     
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
     
    Fot. nadesłane przez Autorkę
     
  • Muzealny kalejdoskop  ( 23 pozycji )
    KARTY WIELKANOCNE HANNY NAST
     
    W MUZEUM FARMACJI

        W Muzeum Farmacji im. prof. J. Muszyńskiego w Łodzi odbył się 27 marca 2014 roku wernisaż wystawy ,,Karty świąteczne Hanny Nast’’. Była to już druga wystawa w naszym muzeum przedstawiająca twórczość artystki. Na pierwszej, grudniowej wystawie, prezentowane były karty świąteczne związane ze Świętami Bożego Narodzenia. Na obecnej - karty związane z Wielkanocą i wiosną. Wśród osób przybyłych na wernisaż byli zarówno ci, którzy poznali już twórczość artystki i są pod wielkim wrażeniem jej talentu, jak również ci - którzy pragnęli zapoznać z Jej pracami. Ku zaskoczeniu i radości organizatorów na wernisażu pojawili się również kolekcjonerzy kart świątecznych Hanny Nast. Zademonstrowane przez nich zbiory zawierają karty świąteczne stworzone przez Hannę Nast przed kilkudziesięcioma laty. Na wystawie zaprezentowano 160 przepięknych kart świątecznych oraz 48 autorskich karnetów kwiatowych ilustrujących pięćdziesięcioletnią twórczość Artystki. W świąteczny nastrój wernisażu wprowadził, zacytowany w czasie uroczystości otwarcia, wiersz Jana Lechonia pt. "Wielkanoc".

       Droga, wierzba sadzona wśród zielonej łąki,
       Na której pierwsze jaskry żółcieją i mlecze.
       Pośród wierzb po kamieniach wąska struga ciecze,
       A pod niebem wysoko śpiewają skowronki.

       Wśród tej łąki wilgotnej od porannej rosy,
       Droga, którą co święto szli ludzie ze śpiewką,
       Idzie sobie Pan Jezus, wpółnagi i bosy
       Z wielkanocną w przebitej dłoni chorągiewką.

       Naprzeciw idzie chłopka. Ma kosy złociste,
       Łowicką spódniczkę i piękną zapaskę.
       Poznała Zbawiciela z świętego obrazka,
       Upadła na kolana i krzyknęła: "Chryste!".

       Bije głową o ziemię z serdeczną rozpaczą,
       A Chrystus się pochylił nad klęczącym ciałem
       I rzeknie: "Powiedz ludziom, niech więcej nie płaczą,
       Dwa dni leżałem w grobie. I dziś zmartwychwstałem."
     
       Wielkanoc jest najważniejszym i najradośniej obchodzonym świętem przez chrześcijan, upamiętniającym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Czas jej obchodów ustalono w 325 roku. Przypada on w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Poza wymową religijną, Wielkanoc jest też świętem budzącej się do życia przyrody i zapowiedzią nadejścia wiosny. Wiosenny nastrój kart Hanny Nast można opisać też pięknym fragmentem wiersza nieznanego autora.

       "… Są takie święta raz do roku,
       co budzą życie, budzą czas.
       Wszystko rozkwita w słońca blasku
       i wielka miłość rośnie w nas.
       Miłość do ludzi, do przyrody,
       w zielone każdy z wiosną gra. … Spójrzcie tam – pierwszy liść!’’
     

       Kiedyś, a może lepiej zabrzmi – dawniej, najpopularniejszym sposobem przekazywania świątecznych życzeń – tym, którym nie możemy złożyć ich osobiście, było wysłanie kart. Najstarsze karty wielkanocne pochodzą z początków XX wieku i zawierały zawsze wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa i napis ,,Alleluja’’. Pojawiał się też biblijny symbol Wielkanocy - baranek z czerwoną chorągiewką i złotym krzyżem.
     

       W późniejszych okresach wprowadzano stopniowo również świeckie symbole świąt – żółciutkie kurczaczki i kłapouchego wesołego zająca, barwne pisanki i palmy wielkanocne. Pojawiły się też świece, które symbolizowały zespolenie rodziny i radość ze Zmartwychwstania.

       Hanna Nast studiowała na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Grafiki profesora Juliana Pałki. Studia ukończyła w 1964 roku. W czasie swojej pięćdziesięcioletniej pracy artystycznej stworzyła setki unikalnych kart świątecznych. Te prawdziwe dzieła sztuki wzbudzały i nadal wzbudzają zainteresowanie prywatnych kolekcjonerów na całym świecie. Niewątpliwie jednak szczególnie prestiżowa kolekcja prac Hanny Nast znajduje się w Muzeum Watykańskim. Kiedy w 1983 roku łódzki biskup Rozwadowski wyjeżdżał na spotkanie z Ojcem Świętym, zabrał ze sobą prezent środowiska łódzkich plastyków – album karnetów kwiatowych i zestaw kart z Madonnami – autorstwa Hanny Nast. W lutym 1984 roku pani Nast otrzymała list napisany przez Stanisława Dziwisza sekretarza osobistego papieża, w którym przekazuje on osobiste podziękowanie i wyrazy uznania Jana Pawła II dla Jej kunsztu artystycznego. Do listu dołączono książkę z dedykacją napisaną własnoręcznie przez Ojca Świętego. Karty Hanny Nast wykonywane są w niezwykle plastycznej technice kolaż. Kompozycje powstają przy wykorzystaniu tworzyw, o barwnej kolorystyce i odmiennej fakturze, a elementy tej "precyzyjnej i zaplanowanej naklejanki" łączy niekiedy kolorowa kreska. Szczególnym dowodem wrażliwości i perfekcji artystycznej Hanny Nast są karty "malujące" ścisłe powiązanie elementów religijnych z tradycją ludową.

       Obrazy kreowane na kartach świątecznych cechuje wyjątkowa wymowa plastyczna, ich harmonia, ale też dynamizm. Sprawia to, że na tych kartach "coś" się dzieje, skłaniając osobę oglądającą te miniaturowe dzieła do refleksji związanej z przeżywanymi świętami.
     

       Karty świąteczne Hanny Nast prezentowane na wystawie wyróżnia perfekcyjnie dopracowany detal i niesamowita wręcz "aptekarska" dokładność. Nic w tym zaskakującego, ponieważ Hanna Nast wyrastała w atmosferze aptekarskiej tradycji – tradycji farmaceutycznego rodu Armatysów ze Stanisławowa, miejsca urodzin Pani Hanny i stron rodzinnych ojca Kazimierza Jana Armatysa oraz rodu farmaceutycznego Głuchowskich z Łodzi, z którego pochodzi mama Wiesława Głuchowska (jako jedyna w rodzinie Głuchowskich nie była farmaceutką, studiowała na krakowskiej ASP i pewnie przekazała artystyczny talent córce).

    Karnety kwiatowe Hanny Nast
     
       W 2014 roku pani Hanna Nast obchodzi Jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej - z tej okazji otrzymała od pracowników Muzeum Farmacji bukiet dziewięciu purpurowych róż z życzeniami zdrowia oraz dalszych sukcesów w pracy twórczej.

       Wystawa "Karty świąteczne Hanny Nast" będzie czynna do 9 maja 2014 roku i można ja oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00. Serdecznie zapraszamy.

    Anna Drzewoska
    tekst i zdjęcia kart świątecznych
     
  • W aptece.  ( 82 pozycji )
     

    (Magdalena Bucior) Pani Ewo, w ostatniej rozmowie zapowiedziałyśmy rozszerzenie wątku poczucia humoru. Kolejny miesiąc wakacji sprzyja kontynuowaniu myśli o pogodzie ducha, a więc także pogłębionej refleksji nad tym zagadnieniem. Pytam więc: Czym jest poczucie humoru i czy jest tożsame z humorem? Pytam nie bez przyczyny, bo chcę, abyśmy porozmawiały o znaczeniu poczucia humoru w pracy zawodowej ze szczególnym akcentem na pracę aptekarza.

    (Ewa Sitko) To jest wyzwanie, bo w pierwszym odczuciu jakoś mi trudno wyobrazić sobie aptekę - ostoję solidności, rozwagi i spokoju - jako miejsce przesiąknięte wesołością.
     

     
  • Historia farmacji.  ( 92 pozycji )

       Wnikliwi czytelnicy cyklu „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej” zauważyli zapewne, jak bardzo w czasie funkcjonowania Izby Naczelnej w latach 1945-1951 zmieniał się charakter jej działań. Samorząd zawodowy rozpoczynał swą działalność w roku 1945 jako instytucja tworzona przez przedwojennych działaczy zawodowych, a także wybitne autorytety świata nauki. Naczelna Izba Aptekarska z lat 1945-1948 była instytucją otwartą na świat, gotową na dyskusję i prezentującą poglądy często w zasadniczy sposób stojące w sprzeczności z linią polityczną władz komunistycznych. Ujmująca była tak często opisywana na łamach „Aptekarza Polskiego” działalność społeczna i kulturalna NIA i izb okręgowych. Jej rozmach zdumiewał, nawet w kontekście przedwojennych zasług środowiska aptekarskiego. Natomiast po roku 1948, po IV Walnym Zjeździe Naczelnej Izby Aptekarskiej, który odbywał się w dniach 6 i 7 marca 1948 w Warszawie, wszystko zaczęło się zmieniać. Kluczowe dla owych zmian słowa dyrektora Departamentu Farmacji i Zaopatrzenia Ministerstwa Zdrowia, Stanisława Jezierskiego, przekazywała „Farmacja Polska”: zakończył się już okres organizacji i obecnie Izby Aptekarskie muszą podjąć pracę normalną na podstawach ustaw. Póki co nic nie zwiastowało dalszych gróźb, jakie przyniosła wypowiedź Jezierskiego: Departament Farmacji i Zaopatrzenia w działalności swej kroczy drogą ewolucji i apeluje o współpracę, aby Departament nie był zmuszony stosować kroków rygorystycznych. (…) Zarządy Izb Aptekarskich w bieżącym miesiącu będą mianowane przez Ministra Zdrowia. Oznaczało to, że samorządowi aptekarskiemu narzuceni zostaną prezesi, których najważniejszą i często jedyną – jak się wkrótce miało okazać – kwalifikacją będzie posłuszeństwo partii komunistycznej! W wyniku takiej właśnie polityki w działalności zarówno Naczelnej Izby Aptekarskiej, jak i izb okręgowych, nastąpił dramatyczny wręcz zwrot. Jedną z najciekawszych zmian, jakie zaszły po roku 1948, była zasadnicza zmiana w międzynarodowych kontaktach Naczelnej Izby Aptekarskiej.
     
       W pierwszych latach istnienia samorząd aptekarski ewidentnie nastawiony był na tworzenie i zacieśnianie związków z krajami Europy zachodniej, a izby okręgowe nie obawiały się finansować imprez z udziałem np. amerykańskich naukowców. Tak było w dniach 11-14 sierpnia 1946, kiedy to krakowska  Okręgowa Izba Aptekarska wydała uroczystą kolację na cześć profesorów z amerykańskich uniwersytetów, którzy w murach Uniwersytetu Jagiellońskiego głosili gościnne wykłady z zakresu farmakologii, bakteriologii i neurologii. Redakcja „Farmacji Polskiej” nie stroniła w owym czasie od zamieszczania entuzjastycznych relacji z takich właśnie spotkań. W reportażu ze spotkania w Krakowie pisano m.in.: wieczór upłynął w duchu prawdziwego zbliżenia i serdecznej przyjaźni, czemu goście wielokrotnie dawali wyraz, podkreślając równocześnie nasze osiągnięcia w dziedzinie nauki i nasz zapał do pracy po tak strasznej wojnie. Tego typu słowa, w odniesieniu do gości z krajów zza budowanej właśnie „żelaznej kurtyny”, za kilka lat nie mogłyby zostać opublikowane…

       Goście „z zachodu” odwiedzali nie tylko Kraków, a każdej z tych wizyt towarzyszyło intensywne wsparcie i aktywny udział władz Naczelnej Izby Aptekarskiej. W listopadzie 1947 roku w Warszawie gościł słynnych profesor Artur Stoll ze Szwajcarii, któremu wręczono dyplom Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie uroczystego bankietu, który towarzyszył temu wydarzeniu, prezes Izby, magister Edmund Szyszko, mówił: jest mi niezmiernie miło powitać imieniem Naczelnej Izby Aptekarskiej Rzeczypospolitej Polskiej, tu, wśród gruzów odbudowującej się Warszawy, czołowego luminarza szwajcarskiej nauki farmaceutycznej, uczonego o sławie światowej. Prezes Szyszko zapewnił, że polski aptekarki zawód śledzi z prawdziwym podziwem wielkie osiągnięcia naukowe (…), które wcielone w życie praktyczne niosą ulgę cierpiącym. Magister Szyszko prosił także profesora Stolla o przekazanie serdecznych pozdrowień dla Kolegów w Szwajcarii. Nazajutrz odbyła się z kolei konferencja z udziałem licznych przedstawicieli nauki i zawodu farmaceutycznego, a przedstawiciele Naczelnej Izby Aptekarskiej wręczyli profesorowi Stollowi egzemplarz Farmakopei Polskiej z odpowiednią dedykacją. Z pobytu w Polsce bohater uroczystości zapamiętał szczególnie przemówienie prezesa Izby Naczelnej, magistra Szyszko, i już z Bazylei nadał do siedziby NIA w Warszawie pismo, którego treść przytoczyła redakcja „Farmacji Polskiej”. Profesor Stoll wyraził najgłębsze podziękowanie za miłe słowa Pana Prezesa (…) w czasie bankietu wydanego na moją cześć (…). Uroczystość ta pozostanie w mej pamięci, jako nader cenna pamiątka, a specjalnie byłem wzruszony Pańskim przemówieniem.

       Jak trudne było utrzymywanie kontaktów z Europą zachodnią świadczyć może fakt, że na Zjazd Przedstawicieli Międzynarodowej Federacji Farmaceutów w Zurychu w sierpniu 1946 roku polska delegacja nie dotarła z powodu – jak enigmatycznie podawała „Farmacja Polska” – trudności techniczno-dewizowych. Niemniej jednak organ prasowy Naczelnej Izby Aptekarskiej starał się skrupulatnie relacjonować wszystkie ważniejsze europejskie wydarzenia, związane z aptekarstwem i farmacją. Redaktorzy czasopisma przekazywali także – wzorem przedwojennych „Wiadomości Farmaceutycznych” i „Kroniki Farmaceutycznej” – obszerne informacje na temat codziennych problemów aptekarzy z innych krajów, targów i wystaw farmaceutycznych, odkryć naukowych dokonanych w murach uczelni farmaceutycznych, czy wreszcie reorganizacji toku studiów w kolejnych krajach naszego kontynentu. W wyczerpujący sposób omawiano organizację przemysłu farmaceutycznego, produkcji zielarskiej i systemu opieki zdrowotnej. Nie pomijano także informacji na temat nowych wydań farmakopei (m.in. brytyjskiej i amerykańskiej) i obszernie omawiano kolejne etapy prac nad powstającą pod egidą Światowej Organizacji Zdrowia „Farmakopeą Międzynarodową”. W dziale „Z prasy zagranicznej” relacjonowano zawartość ważniejszych europejskich czasopism farmaceutycznych i aptekarskich. Redakcja „Farmacji Polskiej” lubowała się w reportażach na temat funkcjonowania aptek w innych krajach, dzięki czemu czytelnicy mogli dowiedzieć się o hamburskiej aptece „Pod Łabędziem”, zatrudniającej 28 osób i zajmującej sześciopiętrową kamienicę, czy o jednej z aptek kanadyjskich, w której pracowało 200 osób, mających (…) do dyspozycji kort tenisowy, mieszczący się na dachu budynku apteki. Jak widać, polscy aptekarze mieli dzięki „Farmacji Polskiej” stały kontakt z bieżącym nurtem wydarzeń głównie w krajach zachodnioeuropejskich!

       Warto także zaznaczyć, że nie tylko Polacy interesowali się życiem farmaceutycznym w krajach kapitalistycznych. Redakcja włoskiego czasopisma „La Nova Farmacia Italiana” zwróciła się do redakcji organu prasowego Naczelnej Izby Aptekarskiej – „Farmacji Polskiej” z prośbą o przełożenie na język włoski artykułu profesora Marka Gatty-Kostyala „Zagadnienie trwałości gotowych form farmaceutycznych” i zamieściła go na swych łamach jako przedruk.

       Równocześnie do kontaktów z krajami Europy zachodniej kontynuowane były zadzierzgnięte jeszcze przed wybuchem II wojny światowej bliskie relacje z organizacjami aptekarskimi z krajów słowiańskich, głównie Czechosłowacji i Bułgarii, które – przypomnijmy – znalazły się również w sowieckiej strefie wpływów. Kontakty z krajami demokracji ludowej uległy intensyfikacji szczególnie od roku 1948. Pierwszym ich przejawem był „Wieczór Polsko-Bułgarski”, zorganizowany w siedzibie Naczelnej Izby Aptekarskiej 6 marca 1948 i połączony z koncertem muzyki poważnej. Obecni byli pracownicy poselstwa bułgarskiego w Polsce, studenci polskich uczelni pochodzący z Bułgarii, a także przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, władze Naczelnej Izby Aptekarskiej i liczni pracownicy warszawskich aptek. Centralnym elementem „Wieczoru” był referat dyrektora Departamentu Farmacji i Zaopatrzenia Ministerstwa Zdrowia, doktora Stanisława Jezierskiego. Nie mogło zabraknąć także przemówienia prezesa Naczelnej Izby Aptekarskiej, magistra Edmunda Szyszko, znanego z wygłaszania pięknych słów. Prezes – wedle relacji „Farmacji Polskiej” – podkreślił niektóre cechy Bułgarów, jak braterstwo, niezwykłą ich gościnność, wysokie zdolności organizacyjne, wielką lekkość w wypowiadaniu swych myśli.

       Z kolei od roku 1949 z bratnią farmacją czechosłowacką Naczelna Izba Aptekarska wymieniała najnowsze wydawnictwa książkowe, przesyłając kolegom czechosłowackim wszystkie dotychczasowe wydawnictwa Farmaceutycznego Instytutu Wydawniczego. W stolicy Czechosłowacji, Pradze, redakcja „Farmacji Polskiej” pozyskała cenne kontakty, dzięki czemu na jej łamach ukazywały się często reportaże, m.in. na temat tamtejszego przemysłu farmaceutycznego i osiągnięć farmacji naukowej, reformy studiów farmaceutycznych, równoległego funkcjonowania aptek prywatnych i państwowych, czy wreszcie środków zaradczych przeciw tak dobrze znanemu i z rodzimego „podwórka” brakowi leków… Współpraca farmacji czechosłowackiej z polską pogłębiła się dodatkowo po serii wzajemnych wizyt ministrów zdrowia: czechosłowackiego w Polsce i polskiego w Czechosłowacji, które miały miejsce w roku 1949 i którym towarzyszyły wzajemne zobowiązania o wzmożeniu współpracy.

       O ile ton i charakter przedstawionych powyżej relacji z krajami Europy zachodniej i krajami słowiańskimi cechował się naturalnością i niczym nieskażonym entuzjazmem, o tyle wszystkie artykuły, ukazujące się od jesieni 1948, a zasypujące wręcz szpalty w roku 1950, dotyczące Związku Radzieckiego, miały charakter propagandowy i raziły naiwnym ujęciem tematu. Mało tego: we wspomnianym roku 1950, wiadomości właśnie Związku Radzieckiego dotyczące, wyparły niemal całkowicie informacje o jakichkolwiek innych krajach! O gruntownych zmianach, które następowały w kontaktach międzynarodowych, nie tylko Naczelnej Izby Aptekarskiej, ale przede wszystkim – władz państwowych, świadczą już same tytuły artykułów i relacji zamieszczanych w „Farmacji Polskiej”: „Wicemin. Zdrowia Dr Jerzy Sztachelski o osiągnięciach radzieckiej służby zdrowia”, „Farmaceuci polscy w rocznicę urodzin Józefa Stalina”, „Doświadczenia radzieckie – podstawą przebudowy polskiej służby zdrowia”, „Udział farmaceutów w uroczystości 33 rocznicy Wielkiej Rewolucji Październikowej”, czy „Współzawodnictwo w Radzieckiej Służbie Zdrowia”.

       Również wspomniany powyżej dział „Z prasy zagranicznej” wypełniły przedruki propagandowych publikacji. Skutkiem tego polscy aptekarze nie czytali już o najnowszych odkryciach naukowych, międzynarodowych sympozjach farmaceutycznych czy udoskonaleniu toku nauczania farmacji, a o… partii bolszewickiej i rządzie radzieckim, które poświęcają szczególną uwagę sprawom oświaty oraz kształceniu kadr aktywnych budowniczych socjalizmu, tudzież o narodzie radzieckim, który nie żałuje sił i trudu by wypełnić swoje główne zadania – wychowania młodego pokolenia w duchu wierności Ojczyźnie, wielkiemu dziełu Lenina-Stalina. Zapewne niejeden aptekarz uśmiechnął się czytając, że dorobek Związku Radzieckiego w dziedzinie zdrowia publicznego cechuje się ogromnym rozmachem organizacyjnym radzieckiej służby zdrowia. Radziecka służba zdrowia, to bogaty, szeroko rozbudowany system, rozporządzający gęstą siecią doskonale wyposażonych, sięgających głęboko w teren instytucji. Cała współczesna radziecka służba zdrowia, to dorobek Państwa Radzieckiego. Uśmiech zamierał jednak na ustach, kiedy czytano o uroczystych rezolucjach, np. VII Walnego Zjazdu Naczelnej Izby Aptekarskiej, który stwierdzał, że przyjaźń i pomoc Związku Radzieckiego dla Polski są nie tylko podstawowym założeniem polskiej racji stanu, lecz warunkują bez zastrzeżeń jej drogi rozwoju, nakreślone przez historię, zastrzegając jednocześnie, że w stosunkach polsko-radzieckich na pierwszy plan wysuwa się postać GENERALISSIMUSA JÓZEFA STALINA, który zarówno swoją działalnością, jako mąż stanu, jak i swym osobistym ustosunkowaniem się wykazał i wykazuje żywą przyjaźń dla Narodu Polskiego i zrozumienia jego potrzeb…   

    dr n. farm. Maciej Bilek
    Piśmiennictwo u autora

    Fot. Fotolia.com
     
  • Rynek leków.  ( 64 pozycji )


       Przyroda kryje w sobie lekarstwo na każdą chorobę. Takie przekonanie towarzyszy medycynie tradycyjnej wielu narodów już od tysiącleci. Mimo, że uwaga ludzi była głównie skupiona na ziołach, nie będzie chyba przesadą zaliczenie do „naturalnych lekarstw” również innych substancji, cząstek czy organizmów obecnych w środowisku naturalnym, które mogą stanowić alternatywę dla dotychczasowego leczenia, zwłaszcza gdy przestaje być ono skuteczne. W ostatnich latach coraz częściej zwraca się uwagę na problem leczenia chorób infekcyjnych wywołanych przez wielooporne bakterie, którego rozwiązaniem może się stać zastosowanie szeroko rozpowszechnionych w przyrodzie bakteriofagów.
     
     
     
  • Panorama samorządu.  ( 97 pozycji )
     
     
    INFORMATYZACJA W OCHRONIE ZDROWIA
     
      Projekt P1 realizowany przez CSIOZ
    i związany z nim system recept elektronicznych
    w kontekście wdrażania analogicznych systemów w Europie
    oraz prac samorządu aptekarskiego nad ustawą o zawodzie
     
     CZĘŚĆ DRUGA
     


    1) Karta Specjalisty Medycznego (KSM)

       Dostęp do danych zawartych w Internetowym Koncie Pacjenta jest bezpośrednio związany z posługiwaniem się Kartą Specjalisty Medycznego, która powinna być równocześnie stosowana do transmisji danych z wykorzystaniem podpisu cyfrowego. Wysoki poziom bezpieczeństwa dostępu, przechowywania i transmisji danych medycznych pacjentów powinien być jednym z najważniejszych priorytetów przy wdrażaniu Projektu P1. Przesyłanie w sieci Internet danych pacjentów bez zastosowania zaawansowanych algorytmów szyfrujących byłoby wyjątkowo niebezpieczne. Dotychczas odpowiednio wysoki poziom bezpieczeństwa przy akceptowalnych kosztach zapewnia zastosowanie podpisu elektronicznego. Podpis elektroniczny zapewnia trzy bardzo ważne elementy bezpieczeństwa:

    a)    szyfrowanie danych,
    b)    uniemożliwienie zmian (fałszowania) danych w trakcie transmisji,
    c)    jednoznaczną identyfikację nadawcy i odbiorcy.
     
       Ze względu na wyżej wymienione cechy podpisu elektronicznego Karta Specjalisty Medycznego wydawana dla farmaceutów powinna pełnić również bardzo ważną rolę w systemie recept elektronicznych.

       Niestety, w opublikowanym projekcie założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 października 2013r. nie ma jednoznacznych zapisów dotyczących wydawania farmaceutom Kart Specjalisty Medycznego. Dlatego uwagi samorządu aptekarskiego do wyżej wymienionego projektu założeń nowelizacji ustawy zawierały bardzo ważne postulaty dotyczące zmian odpowiednich punktów wyżej wymienionego projektu założeń. Jeśli Karta Specjalisty Medycznego ma pełnić funkcję dokumentu potwierdzającego prawo wykonywania zawodu, to powinno to dotyczyć również farmaceutów. Należy również określić, czy karty te będą wykorzystywane do autoryzacji przez farmaceutów realizacji recepty elektronicznej – co byłoby działaniem analogicznym do potwierdzenia np. przez lekarza za pomocą KSM jego udziału w procesie udzielania świadczenia opieki zdrowotnej. Sposób autoryzacji recepty w postaci elektronicznej jest jednym z głównych aspektów w tym zakresie i powinien być określony już na etapie założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw. Jest to bardzo istotne również z tego względu, że jeśli do autoryzacji przez osoby realizujące recepty elektroniczne w aptece będą wykorzystywane karty KSM, to powinny być one również wydawane technikom farmaceutycznym – analogicznie jak karty te będą wydawane również osobom wykonującym u świadczeniodawcy tzw. czynności techniczne (m.in. rejestratorkom, sekretarkom medycznym, osobom zajmującym się sprawozdawczością).

       Karta Specjalisty Medycznego zawierająca klucze kryptograficzne oraz certyfikaty potwierdzające ważność związanych z nimi kluczy publicznych mogłaby być również wykorzystywana przez farmaceutów do przesyłania do NFZ rachunków refundacyjnych w postaci elektronicznej, bez konieczności przekazywania rachunków w postaci papierowej.
     
    2) Elektroniczna Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (eKUZ)

       Elektroniczna Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego powinna również odgrywać kluczowe znaczenie w dostępie do Internetowego Konta Pacjenta, ponieważ zgodnie z założeniami Projektu P1 oraz ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia także pacjenci będą mieli dostęp do swoich danych zawartych w Internetowym Koncie Pacjenta. Trudno sobie wyobrazić, aby dane przesyłane z IKN do pacjenta nie były odpowiednio szyfrowane. Ponadto eKUZ pacjenta będzie również wykorzystywana do potwierdzania poszczególnych zdarzeń medycznych (powinna być również stosowana przy realizacji recept elektronicznych).

       W opublikowanym projekcie założeń do ustawy znajduje się zapis zgodnie z którym eKUZ pacjenta nie będzie zawierała zdjęcia. Należy jednak przeanalizować doświadczenia naszego zachodniego sąsiada w tym zakresie, ponieważ w Niemczech wszyscy ubezpieczeni pacjenci (około 70 milionów) muszą posługiwać się od 1 stycznia 2014r. jedynie nowymi kartami ubezpieczenia zdrowotnego, które zawierają również zdjęcie osoby ubezpieczonej.

    UWAGA:

       Ponieważ Karta Specjalisty Medycznego oraz Elektroniczna Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego mają kluczowe znaczenie zarówno dla funkcjonowania Internetowego Konta Pacjenta jak i systemu recept elektronicznych, doświadczenia innych krajów pokazują, że KSM i eKUZ powinny być wdrażane w pierwszej kolejności, z zachowaniem odpowiednio długiego czasu w celu wnikliwego przetestowania ich funkcjonalności ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.

    3) Recepty elektroniczne

       Wdrażanie systemu recept elektronicznych powinno następować w dwóch etapach, dopiero po wcześniejszym wdrożeniu KSM i eKUZ:

    a) Etap 1 – równoległe funkcjonowanie recept papierowych i recept elektronicznych

    b) Etap 2 – wystawianie i realizacja recept w postaci elektronicznej, przy jednoczesnej możliwości drukowania papierowej kopii recepty zarówno przez lekarza jak i farmaceutę w aptece

       Pacjent powinien mieć możliwość realizacji wystawionej recepty elektronicznej w dowolnej aptece. Samorząd aptekarski powinien zdecydowanie sprzeciwić się propozycji zawartej w Projekcie P1 zgodnie z którą pacjent będzie dokonywać wyboru apteki, do której będą przesyłane wystawione recepty elektroniczne.

       W rozdziale 5 projektu założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 października 2013r.
     
    5. Przepisy przejściowe i dostosowujące

    a) str. 30 ust 1:

        W ustępie 1 znajduje się zapis, że wdrożenie systemu e-Recept będzie procesem złożonym, długotrwałym i kosztownym, wymagającym kompleksowego przygotowania procesu wdrożenia oraz optymalnego rozłożenia kosztów zmian.

       Jednak przedstawiony projekt założeń nie zawiera żadnych bardziej szczegółowych danych dotyczących etapów wdrażania systemu recept elektronicznych poza zapisem, że:

    „1) dla e-Recept – obowiązku wystawiania jedynie w postaci elektronicznej od 1 sierpnia 2016r. Poziom informatyzacji aptek jest na tyle wysoki, że uprawnia do nałożenia obowiązku e-Recepty (poza sytuacjami wyjątkowymi) wcześniej niż pozostałych dokumentów.”

       Poziom informatyzacji aptek w Polsce jest obecnie rzeczywiście wysoki ale należy pamiętać, że apteki są tylko jednym z elementów tego systemu. Kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania systemu recept elektronicznych będzie miało również bezawaryjne działanie modułu zleceń Systemu Informacji Medycznej oraz programów komputerowych wykorzystywanych przez wiele tysięcy lekarzy, którzy dotychczas nie wykorzystywali jeszcze komputera nawet do wydruku recept na drukach papierowych (wypisywali recepty jedynie ręcznie). Ewentualne błędy w funkcjonowaniu tego systemu mogą mieć bardzo groźne skutki dla zdrowia i życia pacjentów.

       Dlatego wydaje się zasadne, aby w tym zakresie już na etapie założeń do projektu nowelizacji ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw wykorzystane zostały doświadczenia z wdrażania systemu recept elektronicznych w Wielkiej Brytanii i określone zostało, że system recept elektronicznych będzie wdrażany w dwóch etapach:

     
    Etap 1
     

       Równolegle będą funkcjonowały recepty papierowe oraz recepty elektroniczne. Lekarz po wprowadzeniu recepty do komputera przesyła ją do modułu zleceń Systemu Informacji Medycznej oraz drukuje receptę papierową, na której drukuje dodatkowo specjalny identyfikator w postaci kodu kreskowego. Poniżej przedstawiam wygląd przykładowej recepty z wyżej wymienionym identyfikatorem w Wielkiej Brytanii.


     
     Żródło: NHS Electronic Prescription Service
     
       Drukowanie przez lekarza recepty na druku bardzo zbliżonym do aktualnie wykorzystywanych druków recept papierowych z jednym kodem kreskowym będzie ułatwiało wdrożenie tego etapu zarówno dla aptek jak i dla pacjentów.

       W trakcie realizacji recepty w aptece farmaceuta skanuje kod kreskowy identyfikatora – w wyniku czego zawartość recepty jest przesyłana do apteki z modułu zleceń Systemu Informacji Medycznej. Następnie aptekarz porównuje zawartość elektronicznie wczytanej recepty z danymi zawartymi na recepcie papierowej. Po wydaniu przepisanych leków odpowiednie dane i adnotacje są przesyłane z apteki do modułu zleceń Systemu Informacji Medycznej. W przypadku np. awarii modułu zleceń Systemu Informacji Medycznej lub innych błędów uniemożliwiających pobranie z tego modułu zawartości recepty apteka realizuje taką receptę jak zwykłą receptę papierową.

     
    Etap 2
     

       Recepty są przepisywane jedynie w postaci elektronicznej. Wydaje się być jednak zasadnym, aby w zależności od decyzji kierownika apteki, w aptece mogły być drukowane również papierowe kopie recept, co w wielu przypadkach ułatwi ich retaksację i ewentualne inne procedury kontrolne poprawności realizacji.

       Etap 2 powinien być wdrażany w życie dopiero wówczas, kiedy zdecydowana większość aptek i podmiotów uprawnionych do wystawiania recept będzie już bez problemów funkcjonować na poziomie Etapu 1. Bezawaryjne funkcjonowanie systemu recept elektronicznych na poziomie Etapu 1 wykaże, że wszystkie bazy danych i moduły transmisji funkcjonują właściwie oraz zarówno podmioty uprawnione do wystawiania recept jak i apteki nie mają problemów z funkcjonowaniem w tym systemie.

       Należy też podkreślić, że w Wielkiej Brytanii nawet po wdrożeniu drugiego etapu systemu recept elektronicznych, zarówno lekarze, jak i farmaceuci będą mieli możliwość drukowania kopii recepty w wersji papierowej nazywanej tokenem.

    UWAGA:

    W rozdziale 4 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011r. o systemie informacji w ochronie zdrowia dotyczącym rejestrów medycznych wymienione są następujące rejestry centralne, które mają być utworzone:
     
    -    Centralny Wykaz Usługobiorców,
    -    Centralny Wykaz Usługodawców,
    -    Centralny Wykaz Pracowników Medycznych.
     
       W celu prawidłowego działania systemu recept elektronicznych powinien być również utworzony Centralny Wykaz Produktów Leczniczych i Wyrobów Medycznych, który w postaci bazy danych o ściśle określonym formacie byłby wykorzystywany zarówno przez osoby uprawnione do wystawiania recept jak i farmaceutów – w tym celu wykaz ten powinien być wykorzystywany przez wszystkich producentów oprogramowania dla aptek i lekarzy.

       W chwili obecnej lekarze i farmaceuci w aptekach wykorzystują różne bazy danych w których najważniejszym elementem umożliwiającym ich wzajemne powiązanie jest kod EAN. Ponieważ nawet po wielu latach od wdrożenia systemów informatycznych w aptekach nadal zdarzają się błędy w przyporządkowaniu właściwego kodu EAN do nazwy leku. Można sobie wyobrazić, że problem ten może być znacznie poważniejszy, jeśli wszyscy lekarze będą zobowiązani do wystawiania recept elektronicznych.

       Bardzo istotny jest również fakt, że wdrażanie Etapu 1 systemu recept elektronicznych w Wielkiej Brytanii rozpoczęte zostało w roku 2005 i dopiero od niedawna rozpoczęte zostało wdrażanie Etapu 2, kiedy w realizacji recept elektronicznych na zasadach Etapu 1 uczestniczy już ponad 90% uprawnionych podmiotów. Pomimo tego na początku 2013 roku termin zakończenia wdrażania Etapu 2 w Wielkiej Brytanii został przesunięty na rok 2018. Oznacza to, że pełne wdrożenie Etapu 2 w Wielkiej Brytanii będzie trwało 5 lat, a obydwa etapy będą wdrażane w sumie ponad 10 lat.

       Ponieważ Wielka Brytania to na razie jedyny z większych krajów europejskich, który osiągnął wysoki poziom zaawansowania we wdrażaniu systemu recept elektronicznych należy poważnie rozważyć, czy proponowany termin 1 sierpnia 2016r. wystawiania w Polsce recept jedynie w postaci elektronicznej jest realny.

       Należy też wziąć pod uwagę, że równoległe wdrażanie w krótkim czasie wielu baz danych i modułów systemu platformy P1 obejmujących również eKUZ i KSM może powodować wiele poważnych problemów i faktycznych opóźnień we wdrażaniu systemu. Przewidziany w projekcie założeń zaledwie 6-miesięczny odstęp od zakończenia wydawania KSM i uruchomienie wydawania kart eKUZ zaledwie 8 miesięcy przed obowiązkiem wystawiania recept jedynie w formie elektronicznej wydaje się być okresem zbyt krótkim.

    4) Podsumowanie

       Omówione zagadnienia dotyczące Projektu P1 – „Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania zasobów cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych” – przedstawione w bieżącym, jak również w poprzednim numerze Aptekarza Polskiego wskazują wyraźnie, że aktywny udział samorządu aptekarskiego w pracach legislacyjnych nad projektem nowelizacji ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 października 2013r. będzie wyjątkowo ważny dla polskich aptekarzy.

       Zarówno nowelizowana ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia, jak i sposób realizacji projektu P1 będą miały kluczowe znaczenie dla wykonywania zawodu przez polskich farmaceutów w przyszłości oraz prac samorządu aptekarskiego nad ustawą o zawodzie aptekarza. Wyjątkowo istotne jest, aby wdrażanie nowych rozwiązań informatycznych w systemie ochrony zdrowia związane było z równoczesnym podnoszeniem pozycji zawodowej farmaceutów. Poszczególne etapy wdrażania tych rozwiązań powinny być wykonywane w odpowiedniej kolejności i okresach czasowych. Ponadto wdrażanie Projektu P1 nie powinno być przyczyną walki konkurencyjnej między aptekami – np. obecnie w projekcie systemu recept elektronicznych opracowanym przez CSIOZ pacjent będzie wybierał aptekę, do której będą przesyłane wystawione recepty elektroniczne. Samorząd aptekarski powinien stanowczo przeciwstawić się tego typu rozwiązaniom.


    mgr farm. Piotr Bohater
    Prezes Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej
    Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA
     

     
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

     
    Aptekarz w XIX wieku
     
     
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
     
     
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
     
     
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
     
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
     
     
    Jak chorują seniorzy?
     
     
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
     
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
     
     
    Starsi pacjenci „lubią” leki
     
     
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
     
     
    Niebezpieczna farmakoterapia
     
     
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
     
     
    Opieka farmaceutyczna
     
     
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
     
     
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
     
     
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
     
     
    Komunikacja z pacjentem
     

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.
     

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
     
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
     
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 36 pozycji )
        "Postać leku" pod redakcją prof. dr hab. n. farm Renaty Jachowicz, to nowa, wydana w 2013 roku publikacja specjalistyczna, która ukazała się na rynku księgarskim nakładem wydawnictwa PZWL.

        "Dogłębne zrozumienie mechanizmów oddziaływania różnych czynników na jakość sporządzanego leku dokonuje się na różnych etapach prac badawczych, począwszy od badań preformulacyjnych, przez stopniowe definiowanie technologii i rozwoju formulacji, po próby w skali produkcyjnej. Intencją niniejszej książki jest przedstawienie powyższej problematyki na wybranych przykładach, z uwzględnieniem nowych rozwiązań, wynikających z analizy piśmiennictwa oraz prac własnych." - możemy przeczytać w przedmowie do książki. Przede wszystkim należy z uznaniem przyjąć sam fakt jej ukazania się - na rynku księgarskim nowych pozycji poświęconych farmacji nie jest wcale zbyt wiele. Jednocześnie należy uprzedzić, że niektóre rozdziały książki będą w całości interesujące jedynie dla wybranego grona odbiorców, ze względu na zakres omawianej tematyki (np. zastosowanie techniki MRI w technologii postaci leku). Książkę należy pochwalić za próbę przybliżenia na rycinach zagadnień ogólnie uznawanych za dosyć trudne takich jak na przykład elementy chemii fizycznej. Zarządzenie wiedzą w optymalizacji i ocenie postaci leku będzie szczególnie wciągające dla osób zawodowa zajmujących się farmacją przemysłową. Analiza danych, modelowanie matematyczne w statystycznej ocenie postaci leku to także tematy o których farmaceuta powinien mieć pojęcie, jednakże ten pracujący za pierwszym stołem niekoniecznie musi odczuwać potrzebę zgłębienia szczegółów.

       Z drugiej strony wiele jest informacji dotyczących nowoczesnych technologii postaci leku, całkowicie niezbędnych farmaceutom, którzy chcą być "na bieżąco" z nowościami w tej dziedzinie. Dotyczy to nie tylko nowinek (np. techniki druku przestrzennego do otrzymywania postaci leku), ale również rozwiązań, które już weszły do praktyki i sprzedaży. Dzięki podawaniu przykładów z podaniem nazw handlowych preparatów reprezentujących określony typ postaci leku, lektura staje się bardziej przystępna, gdyż Czytelnik może przetransponować przyswajane informacje na to, co już być może zna z aptecznej praktyki. Przykładowo można dowiedzieć się, iż lek, który wydaje się z apteki niemal codziennie charakteryzuje się tabletką uformowaną z matrycy pęczniejącej, inny zaś popularny specyfik ma formę kapsułek z peletkami. Są to te wiadomości, dzięki którym możemy lepiej przybliżyć pacjentom co będzie się działo z lekiem i ich organizmie i dzięki którym nie jesteśmy jedynie sprzedawcami pudełek.

       W szczególności godny polecenia jest rozdział poświęcony lekom pediatrycznym, przedstawiający ciekawe rozwiązania związane z podawaniem leków dzieciom. Trudność w połykaniu większych form leku czy ich niemiły smak to częste problemy z jakimi borykają się wytwórcy tych medykamentów. W części książki poświęconej tej problematyce można przeczytać między innymi o kubkach o specjalnej konstrukcji, łyżeczkach wypełnionych dawką leku, smoczki ze zbiornikiem na preparat czy słomkach do picia z dawką antybiotyku w formie peletek.

       Jednocześnie odsyłam osoby zainteresowane publikacją na stronę internetową Wydawcy, tj. http://www.wydawnictwopzwl.pl , gdzie można zapoznać się ze spisem treści jak również przeczytać online fragment książki. Jednocześnie chciałabym zwrócić uwagę na interesującą i innowacyjną ofertę wydawnictwa, które umożliwia "wypożyczanie" książek online w systemie IBUK.  Jest to znakomita inicjatywa umożliwiająca niewielkim kosztem legalny dostęp do interesującej nas publikacji, w tym między innymi dodawanie notatek i zaznaczanie akapitów, a nawet drukowanie fragmentów.

    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
    Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2013
    596 stron, okładka miękka
     

     
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )


     
     
     
     
     
     
     
     
     
     CHCEMY WZIĄĆ Z WAS PRZYKŁAD
     
       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
     
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
     
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
     
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     
     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
     
  • Listy do Redakcji  ( 30 pozycji )

    Drodzy Aptekarze i Farmaceuci,

     w związku ze zbliżającym się X Ogólnopolskim Dniem Aptekarza pragnę złożyć Wam serdeczne podziękowania za trud codziennej, niezwykle odpowiedzialnej pracy. Każdego dnia okazujecie pacjentom, że ich zdrowie jest najważniejsze, służąc im fachową opieką farmaceutyczną.
     
    Święto Kosmy i Damiana, prekursorów farmacji klinicznej, patronów aptekarzy i farmaceutów to doskonała okazja, aby zwrócić uwagę na wysiłek, który – jako ich naśladowcy – wkładacie w wykonywane obowiązki i należycie go docenić.

    Obchody na cześć patronów farmacji mają wielowiekową tradycję. Uszanowanie tej szczególnej profesji wiąże się z ogromnym znaczeniem zawodu aptekarza. Spoczywa na Was duża odpowiedzialność związana z przywracaniem zdrowia innym. Wykonujecie zawód zaufania publicznego, a jedną z najważniejszych cech Waszej profesji jest potrzeba nieustannego kształcenia się i zdobywania aktualnej wiedzy w dynamicznie rozwijającej się dziedzinie nauki, jaką jest farmacja. Cieszy mnie nie tylko Wasza dokładność i profesjonalizm, lecz także wrażliwość i zrozumienie, które okazujecie w kontakcie z pacjentami – są to dzisiaj niezwykle cenne i potrzebne umiejętności.
     
    W tym szczególnym dniu powinniśmy pamiętać również o samorządzie aptekarskim, któremu składam wyrazy szacunku i uznania za ich aktywną działalność na rzecz rozwoju środowiska zawodowego oraz podziękowania za partnerską współpracę. Mam nadzieję, że będzie się ona stale rozwijać.    

    Z życzeniami wszelkiej zawodowej i osobistej pomyślności
     


     
     
    Patroni Aptekarzy i Farmaceutów
     
    Kosma i Damian (26 września)
     
     
        Wspominamy w liturgii Kościoła, jak co roku w dniu 26 września świętych patronów Aptekarzy i Farmaceutów. Wiemy, że z powołania byli medykami i ponieśli śmierć męczeńską w obronie wiary i wartości chrześcijańskich w czasie prześladowań za cesarza rzymskiego Dioklecjana ok. 287 roku. Weszli do historii medycyny jako bezinteresowni lekarze. Ich posługa lekarska opierała się na wdzięczności wobec Boga za otrzymane dary. Kierowali się wyłącznie motywem miłości do człowieka chorego i bezwarunkowym obowiązkiem jego leczenia. Ich świadectwo chrześcijańskiej bezinteresowności pociągnęło wiele osób do wiary i naśladowania zasad Ewangelii. Ich oddanie chorym ukazało lepiej świętość życia ludzkiego i bezwarunkowy obowiązek jego ochrony. W naszych czasach służba medyczna i męczeństwo świętych braci bliźniaków inspiruje do przemyślenia jakości naszej posługi na rzecz chorych i cierpiących.

       Warto zwrócić uwagę na fakt, że Kosma i Damian ponieśli okrutną śmierć męczeńską, mimo że nieśli bezinteresowną pomoc wszystkim chorym bez różnicy. Prześladowanie chrześcijańskiego lekarza z powodu jego przekonań może sugerować, że w samej praktyce medycznej nie zawsze liczy się dyspozycyjność i poświęcenie. Obserwujemy również dzisiaj przypadki prześladowania przedstawicieli Służby Zdrowia z powodu swej przynależności religijnej i głoszonych przekonań etycznych. Lekarz, który przez 20 lat pracuje ofiarnie przy łóżku chorego w jednym z krajów afrykańskich, zostaje obciążony odpowiedzialnością za ludobójstwo tylko dlatego, by pozbawić go autorytetu moralnego i medycznych kompetencji. Wystarczy także pomyśleć o marginalizacji aptekarzy, którzy mają odwagę współdziałać na rzecz poszanowania życia ludzkiego od momentu poczęcia aż do naturalnej śmierci. Chociaż są oni nieliczni i mało popularni w swoim środowisku, zasługują na szczególne uznanie za odwagę sprzeciwu wobec niszczenia zdolności ludzkiej prokreacji, albo jej radykalnego podporządkowania prawom biotechnologii i w gruncie rzeczy dehumanizacji.

       Nadchodzące święto Patronów pracowników Służby Zdrowia niech będzie dla mnie okazją do przekazania gorących pozdrowień i serdecznych życzeń dla wszystkich Aptekarzy i Farmaceutów polskich.

    Ks. Stanisław Warzeszak,
    Dyrektor Krajowy Duszpasterstwa Służby Zdrowia

     
  • Warto wiedzieć.  ( 28 pozycji )
    Konsultanci krajowi

       6 czerwca 2014 roku minister zdrowia powołał troje konsultantów krajowych w dziedzinach farmacji. W dziedzinie farmacji aptecznej konsultantem krajowym została mgr farm. Lidia Maria Czyż z Rzeszowa. W dziedzinie farmacji przemysłowej konsultantem krajowym została ponownie prof. dr hab. Małgorzata Sznitowska z Gdańska.

       W dziedzinie farmacji szpitalnej konsultantem krajowym został ponownie prof. dr hab. Edmund Grześkowiak z Poznania. Ponadto, w gronie osób pełniących aktualnie funkcję konsultanta krajowego w dziedzinach farmacji jest prof. dr hab. Jan Krzek z Krakowa, konsultant w dziedzinie analityki farmaceutycznej powołany 13 lipca 2011 roku. Kadencja konsultantów trwa 5 lat. 

       Konsultanci w dziedzinach farmacji:
    • wykonują zadania opiniodawcze, doradcze i kontrolne dla organów administracji rządowej, podmiotów, które utworzyły zakłady opieki zdrowotnej, Narodowego Funduszu Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta;
    • prowadzą nadzór nad stroną merytoryczną doskonalenia zawodowego i szkolenia specjalizacyjnego farmaceutów;
    • biorą udział w pracach komisji i zespołów powoływanych w celu realizacji polityki zdrowotnej;
    • sporządzają opinie dotyczące doskonalenia zawodowego farmaceutów;
    • sporządzają opinie dotyczące realizacji szkolenia podyplomowego i specjalizacyjnego farmaceutów w zakresie wynikającym z określonego programu kształcenia oraz sprawują nadzór nad ich merytoryczną realizacją.

       Zasady powoływania i odwoływania konsultantów oraz ich zadania określone są w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia.
       
       17 czerwca 2014 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o konsultantach w ochronie zdrowia, przedłożony przez ministra zdrowia. Projekt zakłada wprowadzenie  przepisów, „których właściwe stosowanie zapewni przejrzystość wykonywania zadań przez konsultanta. Proponowane regulacje są wyrazem dbałości o bezstronność konsultantów i niezależność wyrażanych przez nich opinii.(…) Wszyscy konsultanci oraz kandydaci na konsultantów będą składali oświadczenia, ujawniając informacje o faktach, które mogłyby skutkować ewentualnymi konfliktami interesów między pracą konsultanta a inną działalnością, którą prowadzą. Konsultanci krajowi będą składali je ministrowi zdrowia.(…) Projektowane przepisy zobowiązują konsultantów krajowych do zwoływania co najmniej raz na pół roku posiedzenia zespołu konsultantów wojewódzkich w danej dziedzinie. Dają też konsultantom krajowym prawo wydawania poleceń konsultantom wojewódzkim oraz określania terminu ich wykonania”.
     
    Opracował: Z.S.
     
     
    W internetowym  serwisie informacyjnym GIF
    opublikowano Komunikat Nr 1/2014 Głównego Inspektora Farmaceutycznego
    z dnia 26 czerwca 2014r.
    w sprawie programów lojalnościowych.

       Stanowisko Inspekcji Farmaceutycznej potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. W komunikacie są cytowane  wyroki, z których wynika, że „(…) reklamą apteki jest każdego rodzaju informacja, której celem jest zachęta do nabycia oferowanych przez aptekę towarów lub skorzystania z określonych usług. Reklama może przyjmować różne formy, w szczególności: haseł, sloganów, spotów TV, ulotek, billboardów, folderów czy gazetek. Za reklamę apteki zostały również uznane czynności polegające na wręczeniu bonów rabatowych, umieszczanie obok nazwy apteki „niskie ceny”, „wysokie rabaty”.  (…) Za działania reklamowe powinny być uznane również takie działania, których zamierzonym celem jest pozyskiwanie nowych klientów lub zatrzymywanie „starych”.

       W konkluzji komunikatu zawarte jest stwierdzenie - "Inspekcja Farmaceutyczna ocenia programy lojalnościowe jako zabronioną reklamę aptek i ich działalności".
     

  • Edukacja  ( 19 pozycji )

       W czerwcu – jak chyba w żadnym innym miesiącu – temat edukacji poruszany jest bardzo często. Związane jest to nie tylko z zakończeniem roku szkolnego, kojarzącym się wszystkim z uśmiechniętymi buziami dzieci, które rozpoczynają upragnione wakacje. Jednak ważniejszym tematem są wyniki matur, które – mam wrażenie – zyskały na znaczeniu od czasu wprowadzenia obowiązkowego egzaminu z matematyki. Stało się tak dlatego, że znacząco spadła zdawalność matur. Mnie ta sytuacja wyjątkowo dziwi, bo pisałam maturę z tego przedmiotu, kiedy nie była jeszcze koniecznością, a jej poziom zdecydowanie odbiegał od obecnych – przyznaję, dość niskich – wymagań. Tymczasem rezultaty, jakie osiągają maturzyści, są zatrważające. Wywołuje to głośną, choć krótkotrwałą debatę nad potrzebą zmian w systemie polskiego szkolnictwa. Kwestię tę chętnie wykorzystują media, które prezentują wówczas opinię przedstawicieli wielu środowisk.

       Rzadziej pojawia się zagadnienie reformy studiów wyższych. Wydaje się, że wiele kierunków wymaga „odświeżenia”, dostosowania ich programu do potrzeb obecnych czasów i wymogów, panujących na rynku pracy. Coraz częściej słychać głosy, które zwracają uwagę na konieczność reorganizacji studiów farmaceutycznych. Od jakiegoś czasu chciałam poruszyć ten temat na łamach „Aptekarza Polskiego”, ale brakowało mi odwagi. Dodał mi jej, zresztą nie po raz pierwszy, redaktor Michał Ogórek, który promował swoją najnowszą książkę pt. „Polska Ogórkowa” dość zaskakująco, zadając mianowicie pytanie: dlaczego to młodzi mają uczyć się od starszych, jak było, a nie raczej starsi od młodych, jak jest? Bardzo spodobał mi się ten sposób myślenia i postanowiłam przedstawić kilka postulatów dotyczących toku studiów na farmacji.

       Często rozmawiałam o tym ze swoimi znajomymi „z roku”. Pierwszy zarzut dotyczył początkowych lat studiów, na których – jak stwierdziła Martyna – zbyt duży nacisk kładziony był na chemię (nieorganiczna, organiczna, leków). Nie można zapomnieć także o chemii analitycznej czy fizycznej. Na ich naukę poświęcamy łącznie trzy lata, spędzając sporo czasu na ćwiczeniach i wykładach, ale przede wszystkim na przygotowywaniu się do trudnych egzaminów końcowych. Wiedza ta – najczęściej uczona na pamięć – szybko znika, tym bardziej, że treści te bywają często niepotrzebne albo wręcz nieaktualne, co Alvin Toffler – amerykański pisarz i futurolog – nazywa „staro-wiedzą”, czyli czymś, co jeszcze wczoraj wydawało się prawdziwe, a dziś jest już zakwestionowane albo obalone. Dlatego zadajemy sobie pytanie – czy jako przyszli farmaceuci będziemy dzielić się ze swoimi pacjentami wiedzą przy użyciu jakiej metody analitycznej wykryć określony pierwiastek lub lek w mieszaninie? Przecież naszym zadaniem jest fachowa porada i doradztwo w kwestii jego samoleczenia. Tymczasem należy pamiętać, że farmacja to studia uniwersyteckie, a więc nie przygotowują swoich absolwentów jedynie do pracy w aptece. Niestety tu pojawia się problem niekompatybilności, bowiem większość z kształconych farmaceutów zostaje aptekarzami. Jak więc pogodzić program studiów ze współczesnymi wymogami rynku pracy? Trudno wprowadzić znaczące zmiany, ponieważ nauczanie na tym kierunku podlega standardom w postaci ustalonych punktów ECTS, czy liczby godzin. Przełomem są niewątpliwie stopniowo wprowadzane fakultety, czy bloki tematyczne. Jednocześnie stanowią one odpowiedź uczelni akademickich na sytuację farmaceutów na rynku pracy związaną z aktualną, niełatwą kondycją aptek. Studentom wskazywane są inne możliwości zatrudnienia, o których pisałam już na łamach „Aptekarza Polskiego”. Trzeba jednak zaznaczyć, że warto żebyśmy – poszukując nowych dróg rozwoju – byli konkurencyjni na rynku pracy oraz zajęli odpowiednie stanowiska, co podkreśla dr hab. Zbigniew Sroka, jeden z moich wykładowców, według którego to tylko my jesteśmy specjalistami od leku.      

       Moi rówieśnicy zwracają uwagę na jeszcze jeden ważny aspekt, a mianowicie na zmieniającą się obecnie rolę farmaceuty. Bowiem coraz częściej pacjenci, w poszukiwaniu fachowej pomocy medycznej, czy porady farmakologicznej, swoje pierwsze kroki kierują właśnie do apteki, a nie do lekarza. Niestety młodym adeptom zawodu brakuje umiejętności, które pozwoliłyby im stać się doradcą czy konsultantem. Dlatego też warto, aby program nauczania wzbogacić o dodatkowe godziny z fizjologii, patofizjologii, doraźnej pomocy medycznej, ale przede wszystkim – opieki farmaceutycznej. W znaczącym stopniu podwyższyłoby to jakość usług farmaceutycznych, a także wzrosłoby zadowolenie pacjentów. Tym bardziej gdyby dodać jeszcze – jak zaznaczyła moja koleżanka Ola – zajęcia na których uczylibyśmy się kontaktu i rozmów z pacjentem. Przykładem mogą być analizy przypadków „trudnych pacjentów”, czy ćwiczenia z komunikacji interpersonalnej. Myślę, że ciekawe i przydatne byłyby również zajęcia z podstaw medycyny wewnętrznej, zwanej potocznie interną, prowadzone przez lekarzy, które uzupełniałyby naszą wiedzę. To jest o tyle ważne, że zauważa się potrzebę „umedycznienia zawodu farmaceuty”, a przez to nawiązanie partnerskiej współpracy z lekarzami, którzy powinni docenić nasze kompetencje w zakresie działania leku na organizm pacjenta, interakcji leku z innymi substancjami czy wiadomości dotyczących działań niepożądanych. Aby tak było, niezbędne jest również rozbudowanie przedmiotu farmakologia. Traktowany jest on zdecydowanie zbyt pobieżnie, przez co posiadamy znikomą wiedzę na temat preparatów leczniczych, a przede wszystkim ich nazw handlowych, ponieważ uczymy się jedynie nazw międzynarodowych. Sytuację tę podsumował Paweł, który już rozpoczął staż – po studiach mamy bardzo małe obycie z apteką i preparatami dostępnymi na rynku.

       Nie udało mi się poruszyć jeszcze wielu zagadnień, ale myślę, że wskazałam te najważniejsze, które pozwoliłyby uniknąć panującej dotąd opinii, że „na stażu student nadrabia zaległości”. Trudne jest pogodzenie konieczności kształcenia farmaceutów zgodnie z wymaganiami studiów uniwersyteckich, którzy jednocześnie muszą sprostać wymaganiom rynku pracy. Powstaje paradoks, ponieważ studia mają za zadanie przygotować swoich absolwentów do pracy w różnych dziedzinach farmacji, tymczasem większość decyduje się na pracę w aptece. Potrzebna jest więc niejako „rewolucja w kształceniu”, ale czy możemy się jej spodziewać, albo czy ktoś się jej podejmie? O polskim szkolnictwie często w wywiadach „Gazety Wyborczej” wypowiadał się amerykański psycholog – prof. Philip Zimbardo. Z jednego z nich zapamiętałam ważne zdanie – na pytanie dziennikarza o co powinno chodzić w edukacji, odpowiedział – o wartości. Każde dziecko powinno czuć, że ktoś pomaga mu stać się lepszym człowiekiem. O tym powinni pamiętać też Ci, którzy są odpowiedzialni za polską szkołę.

    mgr farm. Anna Rogalska
    studentka VI roku
    Wydziału Farmaceutycznego
    Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu
     
  • Lex Apothecariorum.  ( 45 pozycji )

       Po raz kolejny w odstępie kilku lat Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że istnieją obszary, w których każdy kraj należący do Wspólnoty może wprowadzać ograniczenia i limity swobód stanowiących podstawowe kanony funkcjonowania Unii Europejskiej. Takim obszarem jest z pewnością ochrona zdrowia obywateli, którego nieodzownym elementem jest system zaopatrywania pacjentów w niezbędne do leczenia i utrzymywania prawidłowego stanu zdrowia produkty lecznicze, czyli system apteczny. Prawo unijne kształtowane przez precedensy sądu w Luksemburgu, jak również wynikające z treści dyrektyw unijnych dość jednoznacznie wskazuje, że materia wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzenia apteki nie jest skoordynowana i jednakowa, a państwa członkowskie UE mają zapewnioną daleko idącą w tej dziedzinie kompetencję wyłączną. Wystarczy w tym miejscu odwołać się do treści samego Traktatu o Funkcjonowaniu UE, który w art. 168 ust. 7 przyznaje ustawodawstwu krajowemu samodzielność w dziedzinie regulowania systemu usług służby zdrowia i funkcjonowania aptek. Wyłączenia te są powielone m.in. w tzw. dyrektywie usługowej Bolkensteina (2006/123/WE; motyw 22) oraz dyrektywie o uznawaniu kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE; motyw 26).

       14 lutego 2014 roku ETS w wyroku wydanym pod sygnaturą C 367/12 uznał, że specyficzne kryteria demograficzne stosowane w Austrii przy wydawaniu zezwoleń na otwieranie nowych aptek są niezgodne z unijną swobodą przedsiębiorczości (art. 49 TU). Trybunał nie zakwestionował jednak ustawodawstwa krajowego, ustalającego kryteria geograficzne i demograficzne przy koncesjonowaniu aptek jako zasady ogólnej. W Austrii otwarcie nowej apteki wymaga uprzedniego wydania zezwolenia (otrzymanego od Izby Aptekarskiej), które uzależnione jest od istnienia „potrzeby” w tym zakresie. Poprzez pojęcie „potrzeby” należy w świetle prawa austriackiego rozumieć taką sytuację, w której liczba pacjentów zamieszkujących w promieniu czterech kilometrów od istniejącej apteki jest wyższa niż 5500 osób. Jeżeli liczba mieszkańców jest mniejsza, koniecznie należy brać pod uwagę potrzeby lokalnej społeczności. W związku z tym ETS uznał, że pacjenci nie powinni być zmuszani do pokonywania zbyt dużych odległości przy pomocy środków transportu, aby móc skorzystać z usług aptek usytuowanych w innych miejscowościach, znacznie oddalonych od ich miejsca zamieszkania. Trybunał stanął zatem na stanowisku zdroworozsądkowym. Stwierdził mianowicie, że rola aptekarza jest rolą służebną wobec pacjenta. Stosowanie zaś każdorazowo sztywnego kryterium geograficznego przy otwieraniu nowej apteki może wyraźnie kłócić się z nadrzędnym celem wykonywania zawodu farmaceuty, jakim jest pomoc pacjentom (i przy okazji naruszać unijną swobodę przedsiębiorczości). Austriackie prawo zakłada bowiem, że nie ma „potrzeby” otwarcia nowej apteki w każdej sytuacji, w której fakt ten spowodowałby zmniejszenie liczby pacjentów do zaopatrzenia na stałe w już istniejącej aptece poniżej pewnego, ustalonego ustawowo progu. Przepisy te, co wytknął Austrii Trybunał, nie przewidywały jakiegokolwiek odstępstwa od tak określonego ograniczenia geograficznego, co w konsekwencji działać może ze szkodą dla samych pacjentów.

       W cytowanym orzeczeniu ETS nie pierwszy zresztą raz potwierdził, że nie w każdej dziedzinie gospodarki znajdują zastosowanie reguły wolnorynkowe. Ich wprowadzenie do sektora ochrony zdrowia publicznego osłabia system, który ma niebagatelne znaczenie dla sytuacji zdrowotnej samego społeczeństwa. Dzieje się to między innymi poprzez zmuszanie poszczególnych podmiotów na rynku tym funkcjonujących do konkurowania na zasadach ogólnych, czyli - będąc ścisłym – ceną, a nie w sposób w tym wypadku najwłaściwszy, tj. poprzez jakość świadczonych usług. Większość państw europejskich uwzględnia te możliwości, na jakie Traktat Unijny zezwala, i w sposób prawidłowy chroni swoich obywateli przed niekorzystnym wpływem deregulacji w segmencie ochrony zdrowia, stawiając ponad wszystko na jakość, co w wypadku sektora farmaceutycznego oznacza choćby pozostawienie aptek w rękach farmaceutów (czyli daleko idącą regulację rynku). Tymczasem w Polsce, nie widząc żadnych w tym temacie zagrożeń, optuje się za całkowicie wolnorynkowym obrotem detalicznym produktami leczniczymi, przekazując apteki w ręce ludzi spoza zawodu, nie zdając sobie do końca sprawy z tego, jak ogromną przez to wyrządza społeczeństwu krzywdę. Takie postępowanie polskich władz dziwi, jeśli dla porównania spojrzymy na to, co robią inne kraje europejskie, które gospodarkę wolnorynkową w sektorze zdrowotnym dawno odłożyły do lamusa, bądź też czym prędzej pragną od niej odstąpić. Dla przykładu można tu wskazać rząd Łotwy, który jako pierwszy po okresie totalnej liberalizacji rynku farmaceutycznego ponownie z początkiem roku 2011 wprowadził odpowiednie regulacje, czy jakże znamienny przypadek deregulacji sektora farmaceutycznego w Norwegii, gdzie w konsekwencji oddania sektora farmaceutycznego w prywatne ręce, wbrew zapowiedziom pogorszeniu uległa dostępność oraz spadła jakość świadczonych usług farmaceutycznych. Z kolei znacząco wzrosły ceny wszystkich produktów leczniczych. Można też wskazać na Szwecję, która mimo zapowiedzi prywatyzacji aptek z początkiem 2009 roku postanowiła zweryfikować swe stanowisko i w konsekwencji prywatyzację przeprowadziła później, jednak już w zupełnie inny sposób, bo na kompetencjach opartych wyłącznie na farmaceutach. Przykładów można by mnożyć. Większość krajów Unii Europejskiej stosuje kryteria geograficzne bądź demograficzne jako warunek wydania zezwolenia na prowadzenie apteki (np. Grecja, Hiszpania, Włochy, Finlandia czy wspomniana wcześniej Austria). W Finlandii ustawa o lekach wprowadza ograniczenia ilościowe, dzięki którym jeden farmaceuta prowadzić może co najwyżej trzy apteki. Z kolei w Niemczech w „czystej postaci” obowiązuje reguła „apteka dla aptekarza”, która oprócz wprowadzenia kryterium ilościowego, podobnego do tego, które funkcjonujące w Finlandii (jeden aptekarz – maksymalnie trzy apteki lub filie apteczne), sankcjonuje zasadę, że apteka może być prowadzona jedynie przez aptekarzy skupionych w spółce cywilnej bądź w spółce jawnej. Regulowanie rynku farmaceutycznego tak dzisiaj, jak i od wielu lat, jest po prostu europejską normą.

       Warto też w tym miejscu odwołać się do opisywanej na początku tekstu słynnej dyrektywy Bolkensteina z 12 grudnia 2006 roku, 2006/123/WE, która była efektem francuskiego „nie” w referendum z 2005 roku, a która jasno odpowiadała na pytanie, czy zawody i usługi medyczne są usługami takimi, jak wszystkie inne, i z tego tytułu powinny podlegać  wspólnym przepisom, bądź też winny zostać spod ujednolicenia wyłączone. Wynik francuskiego referendum dobitnie wskazał wyjątkowość i rangę usług medycznych. Pokazał również mentalności i dojrzałość społeczeństw zachodnich.

       Mając na względzie decyzję Parlamentu Europejskiego, który postanowił wyłączyć z całego pakietu usług usługi i zawody medyczne, w tym obrót detaliczny produktami leczniczymi oraz wykonywanie zawodu aptekarza, nie dziwią naszego (farmaceutów) środowiska kolejne orzeczenia ETS, w których sąd ten stwierdza, że w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu zdrowia oraz usług sektora zdrowotnego na najwyższym poziomie, można, a nawet należy wprowadzać ograniczenia, limity i zakazy. Mamy nadzieję, że krajowi decydenci przestaną w końcu nasłuchiwać ekspertów ds. wolnego rynku, czy innych osób, nienakierowanych na uzdrowienie segmentu zdrowia publicznego i uświadomią sobie zawczasu, że wolny rynek nie jest tym, co dla samego pacjenta jest najkorzystniejsze. Na rozregulowanym i przez nikogo efektywnie niekontrolowanym rynku produktów leczniczych i aptek działających na zasadzie supermarketów pacjent zawsze traci, a wraz z nim – traci całe społeczeństwo. Regułę tę pojęła, zrozumiała i zaakceptowała w swoim czasie Komisja Europejska, kiedy przegrała boje o sektor zdrowotny w Parlamencie Europejskim i zmuszona została do wyłączenia usług zdrowotnych z całego segmentu usług na rynku wewnętrznym.  

       W Polsce przedstawiciele kolejnych rządów, zasłaniając się swoiście i najczęściej mylnie rozumianymi wartościami konstytucyjnymi, sprawy widzą diametralnie inaczej. Twierdzą oni, że wolny rynek i wolna konkurencja rozwiążą wszystkie problemy związane z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia społeczeństwa, zapominając, że wolność gospodarcza nic nie znaczy bez wysokiej etyki zawodowej, poszanowania dla wartości naczelnych i samej litery prawa. Na szczęście dla innych rządów europejskich polskie podejście do tej sprawy nie znalazło większego poparcia, gdyż jedynie przedstawiciele Czech i Holandii opowiedzieli się za podobnymi jak w Polsce rozwiązaniami. Dobrze, że ogromna większość członków UE, w tym duże i liczące się kraje europejskie, stanowczo poparły tradycyjny europejski model aptekarstwa, oparty na kompetencjach zawodowych farmaceutów, historycznie uwarunkowany i zaspokajający potrzeby, a także oczekiwania społeczeństwa.

       Wyrok ETS z 14 lutego 2014 roku pomaga zrozumieć dominujące w Unii Europejskiej pojmowanie właściwie zorganizowanego oraz prawidłowo funkcjonującego systemu ochrony zdrowia. Należy też wspomnieć o innych wyrokach tego sądu. Najdonioślejszym z nich jest z pewnością orzeczenie z 2009 roku, w którym Trybunał uszanował obowiązującą w niemieckim prawie zasadę „apteka dla aptekarza”, stwierdzając jej niesprzeczność z zasadą swobody przedsiębiorczości (wyrok z 19 maja 2009 roku, połączone sprawy C 171/07 i C 172/07, Apothekerkammer des Saarlandes). Ale hołdowanie przez unijny sąd tradycyjnemu modelowi aptekarstwa, jak również wyłączenie przezeń materii prowadzenia apteki spod reguł wolnego rynku funkcjonowało w jego linii orzeczniczej tak wcześniej, jak i później. Ostatnie orzeczenia ETS odnoszące się do kwestii prowadzenia aptek przesądzają dobitnie, że stosowanie przez państwo członkowskie kryteriów geograficznych, demograficznych, ilościowych czy „jakościowych” przy koncesjonowaniu aptek nie narusza wyrażonej w art. 49 TU zasady swobody przedsiębiorczości (por. wyrok z 1 czerwca 2010 roku w połączonych sprawach C 570/07 i C 571/07, odnoszący się do hiszpańskich przepisów farmaceutycznych, bardzo podobnych do przedstawionego powyżej casusu austriackiego; wyrok z 21 czerwca 2012 roku w sprawie C‑84/11 dotyczący przepisów fińskich; wyrok ETS z 29 września 2011 roku w sprawie C-315/08 Grisoli przeciwko Regione Lombardia, wyrok z 17 grudnia 2010 roku w sprawie C-217/09 czy też ubiegłoroczne orzeczenie ETS-u z dnia 5 grudnia 2013 roku w połączonych sprawach C-159/12 do C-161/12, odnoszące się do włoskich przepisów regulujących funkcjonowania aptek). W tym miejscu i niejako na marginesie należy dodać, że skarżąca w październiku 2013 roku Polskę do Komisji Europejskiej Konfederacja „Lewiatan” w swojej skardze całkowicie pominęła wymienione powyżej orzecznictwo Trybunału w Luksemburgu dotyczące prowadzenia aptek, chociaż kwestionowała ona właśnie przepis art. 94a ustawy - Prawo farmaceutyczne, który przecież wprost odnosi się do funkcjonowania aptek. Daje to wyobrażenie o intencjach twórców skargi.

       Polska, funkcjonująca w filozofii gospodarki wolnorynkowej i jej implementacji do obszaru systemu ochrony zdrowia publicznego, jako kraj ponosi z tytułu takiego wyboru ogromne straty. Trzeba mieć na uwadze to, że przez takie działanie państwo samo ubezwłasnowolnia się w zakresie kontroli nad obrotem produktami leczniczymi. Sytuacja prawna rynku aptecznego na dzień dzisiejszy wygląda bowiem tak, że mamy zbyt słabo egzekwowany przepis oddzielający hurt od detalu, przez co tracimy kontrolę nad podmiotami zajmującymi się tym obrotem. Zawarty w art. 99 ustawy - Prawo farmaceutyczne przepis antykoncentracyjne jest skomplikowany i w praktyce niestosowany przez organy nadzoru farmaceutycznego w procesie wydawania zezwolenia aptekom. Ten aspekt sprawił, że wbrew deklaracjom i wcześniejszym intencjom rynek aptekarski, faktycznie został zmonopolizowany po 2001 roku. Pochodną tego jest szerokie naruszenie zasady równości, w tym – równego traktowania podmiotów prowadzących apteki, pomimo że prawo takie gwarantuje każdemu przedsiębiorcy aptecznemu nie tylko ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1), ale przede wszystkim Konstytucja RP (art. 32 ust. 1). Ta nierówność znajduje swój finał w różnorodności cen (w hurcie i w detalu) oraz uniemożliwia pacjentom dostępu do pełnej gamy produktów leczniczych zarejestrowanych na terenie RP.

       Porządkowanie rynku aptek nie jest zatem „fanaberią” farmaceutów, lecz koniecznością. To, że de lege lata nie mamy na wzór niemiecki czy fiński obowiązującej zasady „apteka dla aptekarza” jest przejawem błędnego wyboru koncepcji ze strony ustawodawcy, ale również brakiem świadomości o tym, że produkty lecznicze nie są i nigdy nie będą zwykłym towarem rynkowym, na co farmaceuci zwracają uwagę od lat. Odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwa nie ciąży tylko na barkach kolejnych ministrów zdrowia; ciąży przede wszystkim na pracownikach medycznych, w tym na farmaceutach, ludziach specjalnie do tego przygotowywanych i wyszkolonych przez lata nauki i praktyki. W miejscu ich pracy – w aptekach – wymagane są wysokie standardy jakości (nie tylko w odniesieniu do lokalu apteki, ale i personelu. Nie bez znaczenia są również uwarunkowania etyczne i zawodowe). W realiach wolnego rynku – a więc żywiołowego wydawania kolejnych zezwoleń aptecznych – nie można osiągnąć wymagań stawianych przez założenia polityki zdrowotnej, prawo farmaceutyczne i etykę aptekarską. Zrozumiały to już dawno temu bogate i uporządkowane kraje tzw. starej Unii, które jako normę stosują zasady demografii i geografii, czemu hołduje w zacytowanych powyżej orzeczeniach ETS (pomimo faktu, że sąd ten na co dzień wyrokuje bardzo liberalnie, ukracając najdrobniejsze nawet próby ochrony własnego rynku przez państwa członkowskie). Pauperyzacja aptek, będąca m.in. skutkiem ich nadmiernej ilości sprawia, że nie są one w tanie wypełnić właściwych im zadań w sektorze zdrowotnym wobec społeczeństwa. W naszym kraju deprecjonowany jest zawód farmaceuty, który – dla odmiany – w odbiorze społecznym mieszkańców zachodniej Europy budzi podziw i szacunek.

       Cytowane powyżej wyroki ETS odnoszące się do spraw farmaceutycznych powinny być dobrze znane decydentom, do czego w tym miejscu i korzystając z okazji zachęcamy. Stanowisko farmaceutów w omawianych kwestiach nie musi być popierane wyrokami, które orzekane są sądy unijne. Niemniej jednak orzeczenia te mają swoje głębokie uzasadnienie aksjologiczne, są racjonalne i poparte doświadczeniami polityki zdrowotnej państw zachodnich z ostatnich kilkudziesięciu lat. I bez nich jednak wiemy, że w każdym elemencie systemu gospodarki produktami leczniczymi wymagana jest precyzyjna organizacja oparta na planowaniu i obwarowaniu licznymi ograniczeniami oraz właściwą regulacją. Bez niej szereg wyrosłych na rynku farmaceutycznym patologii, związanych z jego rozregulowaniem, nie zostanie zlikwidowanych. A podjęte w tym kierunku działania, wdrożone tzw. ustawą refundacyjną, pozostaną jedynie półśrodkami, sprawią, że efektywna, a przede wszystkim racjonalna polityka w obszarze zdrowia publicznego, pozostanie na etapie założeń czy niedoścignioną mrzonką. Co najważniejsze jednak, najbardziej ucierpią z tego powodu pacjenci, a w szerszej perspektywie – społeczeństwo.

    mgr Piotr Sędłak, aplikant radcowski
    dr n. farm. Tadeusz Bąbelek
    dr n. farm. Grzegorz Pakulski
     

    Fot. Fotolia.pl

     

  • Farmacja na świecie.  ( 32 pozycji )

       
       Dziedzictwo starożytnej Grecji stanowi niekwestionowaną podstawę obecnej kultury europejskiej. Okazuje się, że greccy filozofowie i lekarze stworzyli także podwaliny współczesnych nauk przyrodniczych, w tym medycyny i farmacji.

       W medycynie greckiej czasów najdawniejszych uderza prawie zupełna sakralizacja tej dziedziny. Bogów było wielu, ale zakres ich władzy był ograniczony. Za lekarza duszy i ciała uznawany był Apollo, bóg światła słonecznego i wyroczni. Najsłynniejszą wyrocznią helleńską była delficka, usytuowana na wzgórzach Parnasu. Bliska sztuce wieszczenia była magia. Boginią czarów była tajemnicza i złowroga Hekate, która czarownikom dawała moc nad siłami natury i znajomość ziół magicznych. Toteż czarownicy zamawiali choroby, przygotowywali lekarstwa i rozdawali amulety.
     
     
     Pozostałości  asklepiejonu w Buthroton.
     
       Apollo wdał się w romans z nimfą Koronis. Gdy ta zorientowała się, że jest w ciąży, usiłowała się zabić. Wówczas Apollo wydobył nienarodzone dziecko z łona nimfy, umieścił je pod własną skórą i donosił do urodzenia. W ten sposób przyszedł  na świat (oczywiście według mitu) Asklepios (po łacinie Eskulap), właściwy bóg medycyny. Został on oddany na wychowanie centaurowi Chironowi, odpowiedzialnemu w mitologii za zioła lecznicze. Asklepios wkrótce  w leczeniu doszedł do takiej wprawy, że potrafił nawet wskrzeszać zmarłych. Zaniepokoiło to Zeusa, który go uśmiercił rzuconym piorunem. Po śmierci Asklepiosa, wzburzony Apollo zabił centaurów, którzy zajmowali się wykuwaniem piorunów dla Zeusa. Za ten czyn Apollo został zesłany na ziemię, aby tu leczyć ludzi.
     
       Asklepios pozostawił potomstwo – dwie córki: Hygeę (stąd higiena) i Panakieę (stąd panaceum) oraz dwóch synów - Machaona i  Podalejrosa, którzy także byli lekarzami. Atrybutami Asklepiosa był wąż (symbol odradzających się sił) oplatający laskę podróżną oraz czara z lekarstwem. Asklepiosowi zaczęto oddawać cześć boską, a kult jego rozpowszechnił się w całym rejonie Morza Śródziemnego. Sanktuaria boga Asklepiosa z początkowych studni lub źródła i ołtarza w świętym gaju, przekształciły się z czasem w całe zespoły architektoniczne o charakterze kultowo - leczniczym, pełniąc rolę szpitali i uzdrowisk. O skuteczności zabiegów świadczą liczne tabliczki wotywne. W zespole świątynio - leczniczym istniał też zwykle teatr jako ważny czynnik psychoterapeutyczny. W sanktuariach tych, nieodłącznymi towarzyszami kapłanów – lekarzy były święte węże, które lizały rany chorych, budząc postrach, a przede wszystkim posłuch i szacunek dla otrzymywanych zaleceń medycznych.
     
     
    Miejsca związane z kultem Asklepiosa
      
     
       W swoich podróżach odwiedziłem kilka miejsc, związanych z kultem Asklepiosa. Najsłynniejszym ośrodkiem kultu Asklepiosa w świecie antycznym (w okresie od VI wieku p.n.e. do IV wieku n.e.) był  Epidauros na Peloponezie w Grecji. Odkopano tu wiele pozostałości z tamtego okresu. Najważniejsze z nich to ruiny świątyni Asklepiosa i świątyni Artemidy, sypialnie dla pacjentów oczekujących cudownego uzdrowienia podczas snu w kształcie długiej stoyi z jońską  kolumnadą, hotel dla pielgrzymów, łaźnie a nawet stadion. Wokół świątyni Asklepiosa i wzdłuż świętej drogi znajdują się pomniki wotywne i stele z opisami cudownych uzdrowień. Obok znajduje się najlepiej zachowany grecki teatr, który mógł pomieścić 14 tysięcy widzów. Widownia teatru jest swoistym fenomenem akustycznym. Rozmowa czy moneta rzucona na scenę w jej centralnym punkcie są dobrze słyszalne na całej widowni, bez względu na miejsce zajmowane przez widza. W Epidauros działa obecnie zakład leczniczy a w teatrze odbywają się doroczne festiwale sztuk antycznych.
     

    Skała wyroczni delfickiej na wzgórzach Parnasu.
     
       Innym miastem posiadającym sławę ośrodka kultu medycyny Asklepiosa był Buthroton, leżący obecnie w południowej Albanii, blisko granicy z Grecją. Brak jest wiarygodnych danych na temat dokładnej daty założenia tego miasta, ale znaleziska archeologiczne świadczą o tym, że już w XII w. p. n. e., pod koniec epoki brązu, istniała tu osada iliryjskiego plemienia Chaonów. Według  antycznych legend, Buthroton został założony przez Trojańczyków którzy, pokonani przez Achajów, opuścili swoje miasto i przywędrowali aż tutaj. Gród ten miał odwiedzić Eneasz, o czym można przeczytać w III księdze „Eneidy” Wergiliusza. Do tutejszego sanktuarium pielgrzymowali kuracjusze już od IV wieku p.n.e. Kompleks sanktuarium wznosił się tarasami na wprost teatru. Składał się z wybudowanej na początku II w p. n. e.  Świątyni Asklepiosa, stoyi czyli wolno stojącej, wydłużonej sali kolumnowej oraz skarbca, w którym przechowywano kosztowności ofiarowane dla bóstwa.
     
     
    Baseny termalne Hierapolis piętrzą się na kilku poziomach.
     
       Kolejnym sanktuarium Asklepiosa, wartym opisu ze względu na swój  niecodzienny wygląd, jest popularne w antycznej Grecji uzdrowisko Hierapolis. Miejsce to (obecnie znane jako Pamukkale) znajduje się w południowo-zachodniej Turcji, u podnóża masywu górskiego Çökelez Daği. Niezwykłość tego miejsca polega na tym, że na zboczu wzgórza, poniżej ruin miasta gdzie Grecy (a później Rzymianie) zażywali leczniczych kąpieli, połyskuje biała kraina cudów. Sprawcą powstania tej krainy cudów są gorące źródła pochodzenia wulkanicznego, które bulgocą na ciągnącym się ponad nią płaskowyżu. Źródła te zawierają bardzo dużo wapnia i innych minerałów.  Spływając z krawędzi płaskowyżu woda pozostawia na zboczu kamienny osad. W ciągu tysiącleci kolejne warstwy tego osadu uformowały olśniewająco białe ściany i rozległe tarasy. Lecznicze i rekreacyjne walory tutejszych gorących źródeł doceniono  już ponad 2,5 tysiąca lat temu.
     
     
    Filozofia i nauki przyrodnicze
     
     
       W tej atmosferze mitów i zabobonów, prawdziwa nauka nie miała łatwych początków. Toteż z wielkim szacunkiem i podziwem należy spojrzeć na poczynania greckich filozofów, którzy mieli ogromny wpływ na rozwój nauk przyrodniczych, w tym farmacji i medycyny. Znaczącą rolę  odegrała tu jońska filozofia przyrody, stanowiąca sama w sobie kamień milowy w rozwoju duchowym ludzkości. Szczególne zasługi na tym polu poniósł Tales  (ok.620-540 p.n.e.), filozof i matematyk, który za prapierwiastek rzeczywistości uważał wodę. Co prawda jego poprzednicy mówili o bóstwach wody (Okeanos i Tetyda), ale on mówił o realnym przedmiocie. Było to przejście od mitologii do nauki, zerwanie z mitologicznym sposobem myślenia. Pochodził on z Miletu, greckiej kolonii na wybrzeżu Azji Mniejszej (obecnie Turcja). Dzięki temu mógł łatwiej zapoznać się z myślą perską i babilońską.
     
     
    Antyczny teatr z zespołu asklepiejonu w Epidauros.
     
       W końcu VI wieku p.n.e. żył w pobliskim Efezie (obecnie Turcja) Heraklit, jeden z najbardziej zagadkowych filozofów greckich. Wierzył on, że świat nieustannie się zmienia, a u jego podstawy leży zasada, która utrzymuje równowagę między przeciwstawnymi sobie siłami we wszechświecie.
     
     
    Fasada słynnej biblioteki w Pergamonie – mieście Heraklita.
     
       Kolejnym wielkim filozofem tego okresu był Pitagoras (ok. 572- ok. 497 p. n. e.), uczeń Talesa. Jako matematyk i filozof wywarł znaczny wpływ na nauki przyrodnicze, a konkretnie na szkołę medyczną w Krotonie. Jego nauka o „krytycznych dniach” głosiła, że choroba w czwartym, siódmym, jedenastym i siedemnastym dniu wkraczała w stadium krytyczne. Był on lekarzem, kapłanem-filozofem, twórcą teorii czterech elementów rzeczywistości (ognia, powietrza, ziemi i wody). Sama zaś idea zależności człowieka od tych elementów, jak również zależności od nich świata, dała podstawy do stworzenia analogii pomiędzy „mikrokosmosem” i „makrokosmosem”.
     
     
    Hipokrates
     
     
       Życie i działalność Hipokratesa (ok. 460 – ok. 370 p.n.e.) przypada na czasy największego rozkwitu nauki i kultury greckiej. W tym okresie żył najsłynniejszy rzeźbiarz grecki Fidiasz oraz filozof Sokrates. Hipokrates, zwany ojcem medycyny, oparł ją na racjonalnych zasadach. Wiedzę medyczną początkowo zgłębiał u swego ojca Heraklidesa, a następnie ją rozwijał i pogłębiał w czasie licznych podróży (m.in. do Egiptu). Autorytet jego został utrwalony po śmierci poprzez przypisanie mu autorstwa dzieł o treści medycznej (m.in. Corpus Hippocraticum). Należy przyjąć, że Corpus Hippocraticum jest zebraniem poglądów całej greckiej medycyny. Przenosząc filozofię do medycyny, za jej podstawę przyjął naukę o 4 elementach, wyróżniając cztery ciecze ustrojowe: krew, żółć żółtą, żółć czarną i flegmę. Na wspomnianej teorii o czterech płynach (humorach) opiera się zarówno fizjologia jak i patologia Hipokratesa. Według niego, zasadnicze znaczenie ma natura (physis) a lekarz obserwując chorego powinien ją podpatrywać, na niej polegać i nigdy jej nie szkodzić (stąd słynne „primum non nocere”).
     
       Był zwolennikiem stosowania w lecznictwie środków prostych jak woda, ocet, sól, tłuszcze, sok z kapusty, cebula i miód. Stworzył też podwaliny farmacji, wprowadzając podstawowe postaci leków jak odwary, maści, pigułki, czopki i plastry. Ustalił receptury oraz sposoby przyrządzania leków. Wzorując się na nauce o 4 elementach, wyróżnił 4 podstawowe grupy leków: rozgrzewające, oziębiające, zwilżające i osuszające. Hipokrates przystosował typy ludzkie do czterech stron świata i z nimi też powiązał cztery podstawowe właściwości przyrody: suchość, wilgotność, ciepło i zimno. Stąd i 4 typy ludzkie: sangwinik (natura ciepła), choleryk (natura sucha), flegmatyk (natura wilgotna) i melancholik (natura zimna). Wprowadził dietę i higienę jako środki profilaktyczne, zapobiegające chorobom. Zwalczał również takie przesądy, jak ten, że epilepsję wywołuje opętanie przez demona. Wiele terminów wprowadzonych przez niego jest używane do dziś, np. rak, diagnosis (rozpoznanie), prognosis (rokowanie), therapia (leczenie), epidemia.  Uważał, że środowisko i klimat wpływa na stan zdrowia i kondycję człowieka. Od Hipokratesa wywodziły się różne kierunki i poglądy w późniejszej medycynie greckiej. Jednak następcy pojmowali jego naukę jednostronnie, bez wchodzenia w ducha samego hipokratyzmu. Dlatego też zostali nazwani dogmatykami.
     
     
    Arystoteles
     
     
       Spośród  greckich filozofów,  największy wpływ na rozwój medycyny i nauk przyrodniczych wywarł Arystoteles  (384 – 322 p.n.e.). Szczególnie zasłużył się przez encyklopedyczne ujęcie przyrody i otaczającego świata. Jego system obejmował prawie wszystkie dziedziny ówczesnej wiedzy. W swej filozofii biologicznej, pojęcie organizmu i rozwoju wyeksponował na naczelne miejsce. Poglądy Arystotelesa na zdrowie i chorobę pokrywały się z nauką Hipokratesa. Jednak układ nerwowy i układ krwionośny są przedstawione błędnie. Nie ustrzegł się także innych błędów. W dziele „O powstawaniu zwierząt” dowodził, że owady i robaki powstają samorodnie np. z mięsa, a z ciała ludzkiego pchły i wszy.
     
       Zbyt rygorystyczna akceptacja tych teorii przez jego następców stała się jedną z przyczyn opóźnienia rozwoju nauki w Europie. Choć ostatecznie wiele jego teorii naukowych okazało się błędnych, to znacząco przyczyniły się one do poszukiwania nowych hipotez.
     
     
    Teofrast
     
     
       Ten pochodzący z Eresos, miasta leżącego na wyspie Lesbos,  grecki przyrodnik i filozof żył w latach  ok. 370-287 p.n.e. Był uczniem, a następnie przyjacielem i następcą Arystotelesa. Kierował  szkołą filozoficzną oraz pierwszym w historii ogrodem botanicznym, mieszczącym się w ateńskim Likejonie. Był także autorem najwybitniejszych w starożytności dzieł o roślinach, znanych w łacińskim tłumaczeniu jako Historia plantarum (9 ksiąg) i De causis plantarum (6 ksiąg), w których przedstawił syntezę antycznej wiedzy o budowie i funkcjonowaniu organizmu roślinnego. Opisał około 500 gatunków roślin oraz ich zastosowanie w różnych dziedzinach życia. Za te zasługi  zwany jest ojcem botaniki. Teofrast uważany jest także za prekursora ekologii i geografii roślin. Rękopisy jego dzieł, zaginione w średniowieczu, zostały odnalezione w Konstantynopolu w XV w. Z zachowanych dzieł Teofrasta, dwa najważniejsze (w sumie 15 ksiąg) wydano także w języku polskim.
     
     
    Asklepiades
     
     
       Kolejnym greckim lekarzem i filozofem, który przyczynił się do rozwoju medycyny, był Asklepiades z Bitynii (obecna Bursa w Turcji), żyjący w latach ok. 128-56 p.n.e. Odrzucał on patologię humoralną Hipokratesa. Stosował, wbrew dotychczasowej praktyce medycznej, proste i naturalne środki lecznicze: dietę, ruch na świeżym powietrzu, kąpiele, masaże, upusty krwi. Zalecał wino jako uniwersalny środek leczniczy. Swoje metody leczenia opierał na atomistycznej teorii Demokryta z Abdery i epikureizmie (według niego choroby powstają wskutek zakłócenia ruchu atomów w organizmie). Na podstawie tej teorii powstała starożytna medyczna szkoła metodyków. Asklepiades trafnie wiązał niektóre choroby z odpowiednimi narządami (np. padaczkę z oponami mózgowymi). Zalecał indywidualne traktowanie każdego chorego. Przypisuje mu się opracowanie zabiegu  tracheotomii.
     
     
    Pedanius Dioskurides
     
     
       Twórcą pierwszego, 5-cio tomowego dzieła, poświęconego wyłącznie środkom leczniczym, był grecki lekarz, farmakolog i botanik, Pedanios Dioskurides (ok. 40 – ok. 90).  Dzieło to, „O środkach leczniczych” (De materia medica), było niewyczerpanym źródłem wiedzy dla wielu pokoleń. Jako lekarz rzymskich legionów za czasów cesarza Nerona, przewędrował z nimi Italię, Galię, Hiszpanię i Północną Afrykę zapisując występowanie i medyczną wartość setek roślin. Tak powstało około roku 70 dzieło, pierwotnie napisane w języku greckim, a później przetłumaczone na łacinę. Najstarszym znanym rękopisem tego dzieła jest Codex Juliana Anicia z roku ok. 512. Obecnie znajduje się w Bibliotece Narodowej Austrii w Wiedniu i z tego powodu jest powszechnie znane jako „Vienna Dioscorides”. Uważane jest za najstarszą i najwartościowszą pracę z dziedziny botaniki i farmakologii. Oryginalnej kopii dzieła Dioskuridesa nigdy nie znaleziono, toteż nie ma pewności czy oryginał był ilustrowany. Wspomniana kopia z biblioteki austriackiej zawiera około 400 wielobarwnych  ilustracji, wykonanych w roku 512. Wiedza z tego dzieła to była powszechnie stosowana aż do XVII wieku i stała się pierwowzorem późniejszych farmakopei, toteż warta jest bliższego poznania.  Oto kilka przykładów.

    Erythraea centaurium - pierwotnie roślina ta była nazwana Chironia na pamiątkę po Chironie, centaurze z mitologii greckiej, który był znany ze swojej wiedzy o roślinach leczniczych. Według legendy, Chiron wyleczył się tą rośliną po przypadkowym zranieniu jedną z zatrutych strzał Herkulesa. Dioskurides w nawiązaniu do mitu polecał ją do leczenia ran. Zalecał także to zioło na choroby płuc, głównie „stary kaszel” i "plucie krwią".
     
    Artemisia absinthium - jest gorzkim ziołem. Dioskurides polecał je jako lek żołądkowy,  przeciwrobaczy, remedium na żółtaczkę i do sporządzania absyntu. Według autora, absynt był popularnym napojem na lato, zwłaszcza w Tracji, gdzie przypisywano mu działanie pomocne w utrzymywaniu dobrego  zdrowia.  
     
    Cyclamen europaeum - zioło to dostało swoją nazwę (cyklamen oznacza "koło"), od  kształtu jego  podziemnej łodygi. Dioskurides sugerował jego zastosowanie jako środek przeczyszczający, odtruwający a także do mycia skóry. Wspominał również, że roślina ta ma zastosowanie jako afrodyzjak.
     
    Ferula galbaniflua - roślina ta znana była również pod nazwą Panax Heraklios (panax oznacza "uniwersalne lekarstwo") co sugeruje jego szerokie zastosowanie wśród starożytnych Greków. Dioskurides przepisywał mleczny sok z tej rośliny na wrzody, kaszel, drgawki, bóle głowy, bóle brzucha, skurcze menstruacyjne, bóle zębów, ukąszenia węży i bóle porodowe. Aplikowanie do  oczu w postaci maści miało polepszać wzrok.
     
    Physalis alkekengi - rośnie w wielu częściach świata: w Europie, Chiny, Ameryce Południowej, Afryce Południowej oraz w Stanach Zjednoczonych. Często nazywana jest zimową wiśnią lub "chińską latarnią"  a używana jest zarówno do dekoracji jak i jako zioło lecznicze. Dioskurides polecał ją jako lek uspokajający i moczopędny. Zmieszana z miodem miała poprawiać wzrok a z winem uśmierzać ból zęba.
     
    Rosa lutea - pięknu i zapachowi zawdzięczają róże swoją popularność w antycznym świecie. Grecy wiązali różę z Afrodytą, Gracjami i Muzami. Dioskurides zalecał pastę z płatków róży jako maść do oczu, a wywar z płatków róży z winem na bóle głowy, bóle ucha i hemoroidy.
     
    Solanum nigrum - roślina ta, jako pokrewna z wilczą jagodą, jest potencjalnie szkodliwa, ale jej trucizna jest stosunkowo łagodna. Dioskurides zalecał jej liście do leczenia chorób skóry. Stosował  również wywar z liści tej rośliny na bóle ucha, niestrawność i krwawienia wewnętrzne.
     
    Arum maculatum - starożytni lekarze nazwali tę roślinę Drakontaia mikre lub "mały smok", ponieważ centralna łodyga przypomina węża. Według Dioskuridesa, jej kształt spowodował zastosowanie jako antidotum dla ukąszeń. Potarcie rąk korzeniem tej rośliny miało zabezpieczać je przed ukąszeniami. Zalecał również jej korzeń jako środek wykrztuśny, a liście na świeże rany.

     
    Galen
     
     
       Najwybitniejszym, obok Hipokratesa, lekarzem starożytności był Klaudiusz Galen (ok. 130-201), Grek rodem z Pergamonu. Państwo Pergamońskie było również wielkim, ważnym hellenistycznym ośrodkiem kultury i nauki. Znajdowała się tutaj słynna Biblioteka Pergamońska, druga co do wielkości i znaczenia (po aleksandryjskiej) biblioteka w świecie greckim. W Pergamonie  zaczęto wyrabiać na skalę przemysłową pergamin ze skór zwierzęcych, który wyrugował papirus. Nastąpiła  zmiana postaci wydawanych dzieł - z rulonów w księgi.
     
     
    Do tego teatru w Pergamonie chadzał Galen.
     
       Galen opierał się na nauce Hipokratesa i Arystotelesa, a więc popierał teorię humoralną, która przetrwała aż do XIX wieku. Był on jednak nie tylko kontynuatorem dzieł swych poprzedników, ale znacznie je rozwinął, uporządkował i rozpowszechnił. Niezwykle cenny jest wkład Galena do terapii. Był twórcą wiedzy o postaciach leków. Twierdził, że w zależności od postaci leku w jakiej jest podawany, zależy jego działanie. Wprowadził także nowe postaci leków (proszki, wyciągi, nalewki na wodzie, occie, winie oraz różnego rodzaju mazidła) noszące do dziś nazwę preparatów galenowych. Jego sposoby opracowywania lekarstw obowiązywały przez 1500 lat po jego śmierci. Dorobek pisarski Galena jest olbrzymi, obejmuje blisko 400 dzieł, w tym około 150 na tematy medyczne, spośród których największe znaczenie ma „Metoda Lecznicza” (Therapeutike Methodos). Rok 500  n. e. uważany jest za koniec epoki hellenistycznej, ale osiągnięcia medycyny i farmacji starożytnej Grecji dominowały w całym cywilizowanym świecie aż do XVIII i były pierwowzorem wielu późniejszych odkryć.   

    dr n. przyr., mgr farm. Karol Adamkowski
    zdjęcia autora

     
    Piśmiennictwo:
    1. Cotterell A. Cywilizacje Starożytne. Wyd. Łódzkie, 1990.
    2. Dzierżanowski R. Słownik chronologiczny dziejów medycyny i farmacji. PZWL, Warszawa, 1983.
    3. Fink-Finowicki C. Zarys historii i propedeutyki farmacji. PZWL, Warszawa, 1985.
    4. Parandowski J. Mitologia. Czytelnik, Warszawa, 1979.
    5. Podróże marzeń. TURCJA. Mediaprofit, 2005.
    6. Szpilczyński S. Zarys dziejów nauk przyrodniczych w Polsce. Wiedza Powszechna, Warszawa, 1994.
     
  • Galeria.  ( 24 pozycji )
     
     CHINY JAKICH NIE ZNACIE
     
    - FOTOREPORTAŻ DR KAROLA ADAMKOWSKIEGO
     
    Pekin – Świątynia Nieba
     
    Wielki Mur Chiński
     
    Hong Kong
     
    Posągi w grotach Longmen
     
    Widok z wieży tv na Szanghaj
     
    Nanjing Road - główna ulica w Szanghaju
     
    Zabytkowa herbaciarnia
     
    Tarasy ryżowe
     
    Stadion olimpijski w Pekinie
     
    Chiński Mur w okolicach Pekinu
     
    Fot. dr n. przyr., mgr farm. Karol Adamkowski
     
  • Manuał aptekarski.  ( 217 pozycji )

     
       Terapia inhalacyjna znana i wykorzystywana jest od wielu wieków. Pierwsze wzmianki dotyczące tego typu leczenia pochodzą sprzed 4000 tysięcy lat z Indii, a pierwsze inhalatory wykorzystujące sprężone powietrze były wykorzystywane w uzdrowiskach ponad 150 lat temu. W latach 50 i 60 ubiegłego stulecia powstały inhalatory ciśnieniowe i proszkowe stosowane w infekcjach dolnych i górnych dróg oddechowych. Pierwszymi lekami podawanymi tą drogą były związki z grupy nieselektywnych β-agonistów: adrenalina i izoprenalina. Z czasem zostały one zastąpione przez selektywnego, krótko działającego β-agonistę - salbutamol oraz przez glikokortykosteroidy (GKS) wziewne, spośród których jako pierwszy zastosowany został dipropionian beklometazonu. Zmiany te miały miejsce pod koniec lat 60 i na początku 70-tych. Wprowadzenie wziewnych GKS zrewolucjonizowało terapię przewlekłej astmy. Rzeczywiście, regularne i długoterminowe stosowanie niewielkich dawek tych leków skutecznie kontroluje objawy choroby, zmniejsza ich nasilenie, zapobiega zaostrzeniom, wzmacnia czynności płuc i zmniejsza śmiertelność u pacjentów z przewlekłą astmą.
     
     
      
     
    Tajemnica zachowania młodości na tym polega,
    że nie należy nigdy doznawać uczuć,
    z którymi nie jest nam do twarzy”.
    Oscar Wilde

       Wczytując się w Oscara Wilda można by pomyśleć, że aby „oszukać czas” wystarczy zawsze się uśmiechać, ale jak wiadomo niestety nie jest to recepta na biologiczny zegar. Jednak kiedy w 1934 roku Karl Meyer i John Palmer z bydlęcej soczewki oka wyizolowali nowy związek, nie sądzili zapewne, że stanie się on bez wątpienia jednym z większych osiągnięć współczesnej medycyny. Dziś niemal każdy słysząc nazwę „kwas hialuronowy” myśli o pięknym i nieskazitelnym wyglądzie, a on sam tak powszechnie stosowany w preparatach nawilżających i przeciwzmarszczkowych uznawany jest niemalże za „eliksir młodości”.
     
     
     
     

       Obecnie słowo lekarstwo, zazwyczaj każdemu pacjentowi, jak i aptekarzowi kojarzy się z preparatem, który jest  dostępny w aptece, w fabrycznym opakowaniu lub też można go przygotować ze składników recepturowych. A czy do leków albo substancji zaliczylibyśmy na przykład ocet, wino czy miód? Pytanie to może wywołać zdziwienie większości osób. Dziś już chyba tylko historycy farmacji odnajdują w pamięci zabytkowe apteczne naczynia z napisami: acetum, vinum, mel. Należy jednak pamiętać, że farmacja przez długi czas bazowała na składnikach pochodzenia organicznego, stąd starano się poznać właściwości wszystkich naturalnych surowców. Niektóre z nich były nie tylko aptecznymi medykamentami, ale stanowiły również codzienne pożywienie.
     
     

  • Przegląd prasy.  ( 19 pozycji )

     

    Poniżej zaprezentowany „Przegląd prasy” został przygotowany na podstawie trzech periodyków  obejmujących swoją tematyką farmację i medycynę szpitalną i ma na celu m.in. zachęcenie farmaceutów szpitalnych i klinicznych (ale nie tylko!) do sięgania po te źródła. Wiele wartościowych tekstów jest dostępnych bezpłatnie również on-line.
     
     
    LEKI WŁASNE PACJENTÓW W SZPITALU
     
     
       Badacze z Danii zajęli się mało zbadanym problemem stosowania w czasie pobytu w szpitalu przez chorych leków przyniesionych przez nich z domu (PODs – patients’ own drugs, co można przetłumaczyć jako leki własne pacjentów). Po pierwsze przeprowadzili analizę częstotliwości z jaką pacjenci korzystają z własnych medykamentów przebywając na oddziale. Po drugie zajęli się kwestią jeszcze istotniejszą, mianowicie zbadali jakość tych leków biorąc pod uwagę ich wygląd, opakowanie, możliwość zidentyfikowania zawartości, zgodność warunków w jakich były przechowywane z zaleceniami producenta oraz datę ważności. Autorzy zwrócili uwagę na istotne wady i zalety umożliwienia pacjentom szpitali korzystania z własnych leków, włączając  w to także preparaty ziołowe i suplementy diety. Problem jest bieżący także w naszym kraju. Apteki szpitalne zaopatrzone są na ogół w ograniczoną receptariuszem szpitalnym liczbę i rodzaj leków. Umożliwiając pacjentom przynoszenie własnych produktów leczniczych do szpitala należy brać pod uwagę nie tylko aspekt ekonomiczny, ale również zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa farmakoterapii.  

    [1] Nielsen TRH, Kruse MG, Andersen SE „The quality and quantity of patients’ own drugs brought to hospital during admission” European Journal of Hospital Pharmacy: Science and Practice, October 2013, Volume 20:297-301, Issue 5

     
    STANDARDY AKREDYTACYJNE W FARMAKOTERAPII
     
     
       Uważa się, że jedną z najskuteczniejszych metod zarządzania jakością dla poprawy bezpieczeństwa pacjentów szpitali jest dostosowanie się tych ostatnich do wypracowanych norm, wytycznych i standardów. Na tym polu jest także dużo pracy dla farmaceutów klinicznych i szpitalnych. W artykule „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” m.in. można zapoznać się z zasadami punktacji standardów akredytacyjnych z zakresu farmakoterapii. Na ich podstawie można się zorientować, w jakim zakresie farmaceuci zatrudnieni w szpitalu mogą brać udział w tworzeniu podstawowych procedur tj. zasady stosowania leków spoza receptariusza szpitalnego, zasady pozyskiwania leków w trybie nagłym czy współpraca w zakresie dokumentowania i raportowania działań niepożądanych.

    [2] mgr Urszula Religioni „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” Farmakoekonomika szpitalna, nr 24/2013

     
    ZAKAŻENIA CLOSTRIDUM DIFFICILE
     
     
        Biegunki poantybiotykowe to jeden z poważniejszych problemów epidemiologicznych w szpitalu. Szczególnie niebezpieczne mogą być endemiczne zakażenia szpitalne o etiologii C. difficile.  Wyzwaniem jest eliminacja ze środowiska endospor, wyjątkowo odpornych na eradykację. Pacjenci, zarówno objawowi jak i nosiciele, ręce personelu oraz środowisko szpitalne stanowią drogi roznoszenia się patogenu. Autorzy tekstu „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” podają i omawiają epidemiologię zakażenia, a także metody jej kontroli w warunkach szpitalnych - zarówno te tradycyjne, jak i nowoczesne.

    [3] Grzegorz Ziółkowski, Barbara Ziółkowska, Mirosława Malara, Beata Ochocka „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” Forum zakażeń 2013;4(4):235-240
     
    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
     
     
  • Sport to zdrowie.  ( 20 pozycji )
    REGATY W WILKASACH

       W dniach 4-7.09.2014 r. w Wilkasach kolo Giżycka nad jeziorem Niegocin odbędą się III Żeglarskie Mistrzostwa Polski Aptekarzy. Organizatorem regat jest Okręgowa Izba Aptekarska w Olsztynie.

    - Zapraszamy do udziału w regatach wszystkich żeglarzy aptekarzy i sympatyków żeglarstwa oraz sympatyków aptekarstwa. Zapraszamy do wspólnej zabawy i śpiewania szant – zachęcają organizatorzy.

       Wymogi regulaminowe podane przez organizatora są następujące: obsada jachtów od 4 do 6 osób, w tym co najmniej 2 aptekarzy, z których co najmniej jeden musi posiadać uprawnienia (patent żeglarski). Załogi będą rywalizować o puchar Prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej, o puchar Prezesa Okręgowej Rady Aptekarskiej w Olsztynie oraz o statuetkę Nawigatora, która jest trofeum ustanowionym z inicjatywy redakcji Aptekarza Polskiego. Stanicą żeglarską Mistrzostw jest Centralny Ośrodek Sportu Akademickiego w Wilkasach.

       Termin zgłoszeń do udziału w Mistrzostwach upływa 20 sierpnia 2014 roku. Szczegółowe informacje, w tym program oraz deklaracja uczestnictwa są dostępne na stronie internetowej OIA w Olsztynie http://www.olsztyn.oia.org.pl/slider/regatach-2014
     
     
     
     

     
     
  • Chwila oddechu.  ( 86 pozycji )

     
  • Barometr PharmaExperta.  ( 73 pozycji )
      
       Rynek farmaceutyczny w czerwcu br. zanotował sprzedaż na poziomie 2 271 mln PLN. To o 98,3 mln PLN (+4,52%) więcej niż w analogicznym okresie 2013r. Natomiast w porównaniu do maja 2014r. wartość sprzedaży zmniejszyła się o 8,1 mln PLN (-0,36%). 

       W czerwcu 2014 największy wzrost zanotował segment sprzedaży odręcznej, którego wartość wzrosła o 49,5 mln PLN (+5,87%) względem analogicznego okresu ub. r. Wartość segmentu leków refundowanych wzrosła o 28,1 mln PLN (+3,40%), a wartość sprzedaży leków pełnopłatnych zwiększyła się o 18,8 mln PLN (+3,84%). Natomiast w porównaniu do maja 2014 r. nastąpił spadek wartości sprzedaży. Segment sprzedaży odręcznej zmniejszył się o 9,0 mln PLN (-1,00%), a wartość segmentu leków pełnopłatnych spadła o 2,8 mln PLN (-0,55%). Jedynie nieznaczny wzrost zanotował segment leków refundowanych, którego wartość sprzedaży zwiększyła się o 4,5 mln PLN (+0,53%) względem ubiegłego miesiąca br.

       Wyniki pierwszego półrocza bieżącego roku są umiarkowanie optymistyczne. W porównaniu do analogicznego okresu ub. r. nastąpił wzrost wartości sprzedaży o 256 mln PLN. To o 1,87% lepszy wynik niż przed rokiem. Wynik ten został osiągnięty w głównej mierze w drugim kwartale br., w którym wzrost wartości rynku wyniósł 3,62%. Dla porównania w pierwszym kwartale br. rynek zwiększył wartość sprzedaży wobec analogicznego okresu ub. r. tylko o 0,21%.

    Zestawienie wartości sprzedaży
    poszczególnych segmentów rynku farmaceutycznego
    (dane w mln PLN)

    Tabela 1: czerwiec 2014 vs czerwiec 2013
     
    *kliknij, aby powiększyć


    Tabela 2: czerwiec 2014 vs maj 2014
     

    *kliknij, aby powiększyć
     
     
    Statystyczna apteka
     
     
       W czerwcu 2014r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 163,5 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była wyższa o 4,0 tys. PLN (+2,51%) niż w czerwcu ub. r. Natomiast względem maja 2014r. wartość sprzedaży spadła o 1,5 tys. PLN (-0,91%). W porównaniu do analogicznego okresu z 2013r. wartość sprzedaży statystycznej apteki zwiększyła się we wszystkich segmentach: w sprzedaży odręcznej (+3,83%) leków pełnopłatnych (+1,84%) i w segmencie leków refundowanych (+1,40%). Natomiast w porównaniu do maja br. nastąpił spadek sprzedaży, który objął wszystkie segmenty rynku:  sprzedaży odręcznej (-1,55%), leków pełnopłatnych (-1,11%) i leków refundowanych (-0,03%).
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w czerwcu 2014r. wyniosła 16,48 PLN. W porównaniu do poprzedniego miesiąca średnia cena była niższa zaledwie o 0,05%, a wobec czerwca 2013r. spadła tylko o 0,03%. Natomiast średnia marża apteczna w czerwcu 2014r. wyniosła 26,41%. To o 1,54 pp mniej niż przed miesiącem. Względem czerwca 2013r. (27,16%) marża spadła o 0,75 pp.
     
     
    Refundacja a współpłacenie
     
     
       W czerwcu 2014r. poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane wyniósł 26,12%. Wskaźnik ten zwiększył się względem maja 2014r. o 0,13 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 3,66 pp mniejszy niż w analogicznym miesiącu ubiegłego roku. W czerwcu pacjenci wydali na leki refundowane 223,0 mln PLN, tj. o 2,3 mln PLN więcej niż miesiąc wcześniej i o 22,9 mln PLN mniej niż w czerwcu 2013r.

       W czerwcu pacjenci zapłacili 72,23% z 2 271 mln PLN, stanowiącej całkowitą wartości sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem maja 2014r. udział ten spadł o 0,20 pp, a wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 10,3 mln PLN. W czerwcu 2014r. pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach blisko 1 641 mln PLN. To o 47,3 mln PLN więcej niż w analogicznym okresie 2013r. Udział pacjentów w zapłacie za leki zmniejszył się w tym okresie o 1,09 pp.
     
     
    Prognoza wartości sprzedaży leków na rok 2014
     
     
       Na koniec 2014 r. rynek powinien osiągnąć wartość 28,5 mld PLN. To o 2,6% więcej niż wartość rynku za poprzedni rok. Natomiast wartość refundacji na koniec 2014 roku osiągnie poziom ponad 7,4 mld PLN, tj. będzie o 4,6% większa niż w roku 2013.
     

    *kliknij, aby powiększyć
     
     
    Prognozowane ceny i marże na koniec bieżącego roku
     
     
       Średnia cena leków na koniec roku wyniesie 16,47 PLN, co oznacza, że ceny będą minimalnie niższe (-0,2%) od średniej ceny z ubiegłego roku. Prognozowana wielkość marży na koniec roku wyniesie 27,70%. Będzie ona wyższa o 0,4% niż w roku 2013. Za wzrost marży będzie odpowiadać segment leków refundowanych, pozostałe segmenty rynku zanotują jej spadek. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta w roku 2014 wyniesie 48,24 PLN (+3,4%), jednocześnie liczba pacjentów w aptece będzie mniejsza o 2,5% niż w 2013 roku.
     
     Piotr Kula
    Prezes PharmaExpert
     
    fot. z archiwum Autora
     
  • Nowe rejestracje  ( 240 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
     
     
      
     
     
     
                    
     
     
     
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 105 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )

     

    *kliknij, aby uzyskać szczegóły
     

     

  • Aktualności.  ( 53 pozycji )
     Felieton Prezesa
     
     
     
    GRA W MONOPOL
     
     
       Pokusa koncentracji i monopolizacji jest bardzo silna wśród przedsiębiorców działających na rynku aptek ogólnodostępnych. Nieobecność w naszym systemie prawnym zasady „apteka dla aptekarza lub spółki aptekarskiej” powoduje, że reguły gry na tym rynku wyznaczają nie farmaceuci, ale przede wszystkim ci, którzy z tym zawodem nie mają nic wspólnego. A konsekwencje tego zjawiska są niekorzystne zarówno dla pacjentów, jak i aptekarzy. Koncentracja stanowi bowiem praktykę, której celem jest dążenie do monopolizacji działalności gospodarczej na danym rynku. Nie ulega wątpliwości, że monopolizacja usług świadczonych na rynku aptecznym pozbawia pacjenta możliwości wyboru apteki i niejako uzależnia go od podmiotu posiadającego dostatecznie wysoki udział w rynku aptek ogólnodostępnych. Zagrożenie koncentracją dotyczy nie tylko pacjentów, ale także innych właścicieli aptek ogólnodostępnych, nieposiadających tak wysokiego udziału w tym rynku. Celem przepisów antykoncentracyjnych na gruncie prawa farmaceutycznego jest więc zapobieganie powstawaniu i utrzymywaniu się monopoli usługowych. Tak zdefiniowany cel z całą pewnością dotyczy ważnego interesu publicznego.
     
     
     

    WOJEWODA POMORSKI

    ogłasza konkurs na stanowisko

    wojewódzkiego inspektora

    farmaceutycznego

    w Gdańsku

     

    1.    Kandydatem przystępującym do konkursu może być osoba, która:

    1) posiada obywatelstwo polskie,

    2) uzyskała w kraju dyplom magistra farmacji bądź uzyskała za granicą dyplom uznany w kraju za równorzędny,

    3) posiada co najmniej 5 lat praktyki zgodnej z kierunkiem wykształcenia,

    4) ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych.

     

    2.    Oferta kandydata powinna zawierać:

    1) kopię obydwu stron dowodu osobistego posiadającego formę spersonalizowanej karty identyfikacyjnej albo kopię pierwszych trzech stron dowodu osobistego wydanego przed dniem 1 stycznia 2001 r.,

    2) życiorys i list motywacyjny,

    3) odpis dyplomu oraz inne dokumenty potwierdzające posiadane kwalifikacje,

    4) oświadczenia kandydata o korzystaniu z pełni praw publicznych i o niekaralności za przestępstwo popełnione umyślnie oraz za przewinienia zawodowe,

    5) oświadczenie kandydata o wyrażaniu zgody na przetwarzanie danych osobowych w związku z prowadzonym postępowaniem konkursowym,

    6) oświadczenie kandydata, że nie zachodzą przeciwwskazania do powołania na stanowisko wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego, określone w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2006, Nr 216 poz. 1584 z późn. zm.). Oferty należy składać do Wojewody Pomorskiego w terminie do dnia 18 sierpnia 2014 r.

     

    Konkurs odbywać się będzie w siedzibie Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku, przy ul. Okopowej 21/27 w Gdańsku (I piętro, sala 157).

    Posiedzenie komisji konkursowej przeznaczone na zapoznanie się ze złożonymi dokumentami odbędzie się w dniu 29 sierpnia 2014 r. o godz. 9.00.

    Rozmowy z kandydatami spełniającymi wymogi formalne odbędą się w dniu 29 sierpnia 2014r. od godz. 10.30.

    Oferty należy składać w sekretariacie Biura Kadr i Organizacji Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku (pokój 178) lub przesyłać w zamkniętych kopertach z podanym adresem zwrotnym, numerem telefonu kontaktowego i dopiskiem „Konkurs na stanowisko Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego”, na adres:

    Pomorski Urząd Wojewódzki w Gdańsku, Biuro Kadr i Organizacji, ul. Okopowa 21/27, 80-810 Gdańsk. Więcej informacji pod numerem tel. 58 30 77 584.

     

     
cookies.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg
prometrium 200 mg capsules side effects cystone paypal buy clomid and serophene beconase aq online forum allergy celadrin coupon code buy lexapro with visa where to buy pills without prescriptions what is the correct dosage of dilantin benicar new zealand where can i purchase pilex anafranil without insurance where can i order kamagra oral jelly viagra from canada for women best place to buy liposafe online buy imuran visa buy viagra generic online canada can you buy hydrochlorothiazide over the counter like buy effexor xr without rx is it illegal to order generic forzest generic adalat canada prescription canadien health mall.com mobic medicine reviews buy brand lamictal keflex order on line order nolvadex lowest price biaxin cost comparison where can i buy pain medication online pulmicort rx list mail order generic malegra dxt lipothin order by phone buy estrace generic getting viagra in dubai risperdal how to buy acquisto celexa sicuro online discount code for brand viagra alli tablets instructions pharmacy technician study guide free online comprar ginseng original en madrid buy generic chloramphenicol online with prescription antabuse effect wiki fertility pills for men and women tricor services europe llp side effects of tegretol cr 400 side effects of tricort 40 canada drugs avapro with prescription zantac 150 acid reducer reviews do i need a prescription for aygestin can you buy ditropan reviews on finax propecia to buy from europe exelon cost basis erexin-v daily use reviews buy keppra perth australia levitra plus sale donde compro las pastillas alli en mexico percentage of twins 100mg clomid how to take aldactone for bodybuilding ic doxycycline mono uses diclofenac uk boots can you take aspirin daily online canadian pharmacy without prescriptions generic substitute for seroquel is enbrel better than methotrexate crestor india hoodia to buy in england quinine malaria tonic cipralex side effects in men buy tulasi online amazon z pack antibiotics while pregnant generic pills for diltiazem buy viagra soft with paypal minocycline from mexico buy soft cialis buy meclizine online no prescription us mail-order glucotrol xl mobic discontinued where to get diflucan 200mg buy prometrium for daily use eldepryl overnight can you get lexapro in generic drugs prilosec prednisone doctors online viagra soft canada discounts prescription generic name for ciprobay prednisone 40 mg 5 days side effects people;s pharmacy zoloft brand atrovent buy super active baby at 36 weeks where to buy protonix how to use benadryl itch stopping cream imitrex where to get can you get mirapex aristocort triamcinolone cream buy brand tretinoin 0,05 cialis generico onde comprar xenical diet pills buy viagra professional tablets us best online pharmacy generic viagra super active best price lipitor canada no prescription neurontin sale what is kamagra chewable used for buy generic naprosyn online phenergan non perscription countries dramamine tablets active ingredient zestoretic tablets for purchase cost of pamelor buy fucidin mexican pharmacies what is priligy pill what is the major function of the parietal lobe generic medicine for vytorin levitra effects for women tadapox drugs online purchases prilosec without a prescription from us buy avodart 40 cheap rocaltrol how to buy antabuse mail order brand name viagra buy ginseng australia hydrochlorothiazide spc where can i buy zyprexa buy albenza online albendazole prescription overseas pharmacy no prescription exelon lidocaine infusion for neuropathic pain serophene pills baclofen without memantine buying erythromycin using paypal how much does ampicillin cost without insurance ordering low dose evecare how much does tricor 145 mg cost ambien dosage by weight plavix not generic aspirin 75 mg dose how long till accutane see results otc pain meds not nsaids is aleve better than ibuprofen for muscle pain pulmicort online uk tadalafil no prescription diflucan usa pharmacy what does diclofenac without script altace online cialis daily use online pharmacy pill cheapest side effects of diclofenac sodium injection paxil generic for celebrex 200mg nhs how to take carafate liquid norvasc buy on line wellbutrin mist canada order l-tryptophan overnight comprar vasotec pela internet buy clozaril next day flonase nasal spray cialis prescription only what is the dosage for combivent how to use provera 10mg rumalaya liniment cheap price cheap v-gel pills ciplox mail order how to make nitroglycerin from household items what is doxycycline genuine antabuse 100mg compazine next day delivery generic for cymbalta 2011 avandamet no prescription compare prices cordarone rx propecia reviews 2013 trim active plus slimming tablets arjuna canada online no prescription cheap uk rx alesse tablets safe to buy generic calan from canada keppra 1000 mg price quiero comprar zithromax amlodipine interactions vitamins vytorin where can i buy buy bystolic canada cipro online pharmacy accutane reviews 2012 lamisil shortage lukol pill shortage pharmacy rx solutions tampa fluoxetine no prescription compare prices avalide shoppers drug mart lopid 600 mg dosage prilosec otc user reviews low blood pressure medication types i pill blopress website amoxil cost how many hours apart to take wellbutrin sr himalaya liv 52 pills order nolvadex rx lasix iv half life detrol generic wikipedia drugs buying iv benadryl rumalaya forte australia pharmacy health canada amitriptyline atorvastatin generic coupons aldactone overseas coreg online usa no prescription glycomet with american express esomeprazole dosage for dogs prednisone side effects in dogs weight gain buy antivert us cheap is generic fucidin effective purchase capoten online no prescription prof cilas wilders generic allegra sam;s club swiss legend trimix viagra jelly sale prescription pill shop how do i cancel my acai burn order order lincocin on line usa zyvox daily use reviews tricor inc florida eulexin shortage exelon nuclear plants doxycycline canada price buy floxin in uk is doxycycline a prescription drug prometrium 20mg tab ponstel for sale australia cost of finast without insurance maximum dose of micronase mzt botanical slimming tablets where can i buy viagra online forum liv no prrescription how to get lamisil what is the drug classification for flomax extendaquin medication buy periactin to gain weight robaxin birth control online mexico cheap wellbutrin uk albendazole 100mg minipress reviews pharmacy has best price antivert viagra super active side effects long term use ortho tri-cyclen daily use reviews what is skelaxin 800 overnight cialis in us legal to buy moduretic generic trazodone switzerland purchase cialis no prescription strattera online in canada monthly cost of vytorin how much will colospa cost trial erection packs 2 without a perscription what is diclofenac sodium used to treat pulmicort in croatia over the counter medicine chloramphenicol legal to buy albendazole zofran without prescription canada buy zebeta uk order zyvox from western drug retino-a cream 0,025 thyroxine tablets to buy online pastillas abortivas cytotec precio keflex tablets from buy buy bystolic patch amoxil in italia where to buy levitra in la baclofen usage reminyl delivery himcolin medication pharmacy mexico cialis soft prilosec australia valtrex shingles missed dose side effects of rizatriptan maxalt research grade neurontin non prescription cleocin psoriatic arthritis cure glycomet medicine online xanax cost in mexico diovan generic uk pharmacy has best price rumalaya gel order tinidazole online no prescription with a mastercard free coupon for cipro accutane 40 mg cost lisinopril generic australia trimix deco tables buy online in uk cheap kamagra prometrium medicine aristocort cheap pariet side effects rash cheap abilify canada drugs artane dosage too high cheap micardis pills arimidex online sale i pill benzac website proscar time results best price compazine hyzaar limited india fucidin pharmacy prices list dostinex india companies only buy brand levitra online amazon inderal 10mg tab buy over the counter combivent online grifulvin v india clomiphene fertility stories aldactone without food can you get tinidazole over the counter elocon spain over counter medicine canadian cholestoplex cheap reliable canadian online pharmacies buy viagra in houston tx to buy risperdal over the counter equivalent to nexium what does flovent inhaler do side effects of advair diskus 100 50 can you order allegra products walgreens buy proscar online canada no prescription viagra craigslist what is trandate tablets comprar doxazosin pela internet no rx motilium online diltiazem prescription only can i get pregnant while taking synthroid cost comparison buy suhagra discount how to take didronel mg fertomid medicine for men fml forte reviews for men ralista online how much does zyrtec cost at cvs brand cialis now clomid 100mg success twins buy online metoclopramide generic to buy suprax in uk buy cipro mg atarax 100 para que se usa el nolvadex does claritin cause weight gain generic name for flagyl er cialis pills what are for canadian family tree free lipitor dosage forms voltaren gel otc usa how to use dry brahmi leaves lisinopril hydrochlorothiazide missed dose purinethol supplier in uk canadian pharmacy prometrium diflucan usa sale capoten buy canada can you get pregnant on dostinex asacol on line no script what is flagyl forte arimidex reviews for men acheter revatio lipitor 40 mg retail price buy penegra order dipyridamole overnight buying aleve using paypal viagra en espanol steam stats viagra drugs online para que se usa el medicamento cephalexin discount zyrtec mg india pharmacy no prescription needed india pharmacies online that sell zanaflex prescription solutions rx fax number fluoxetine for dogs no prescription toprol xl on line singulair 10 mg retail price purchase duetact lowest price best place to order luvox in us where can i buy tamoxifen online buy ciplox astrailia tesco pharmacy viagra price mexican pharmacy hydrocodone online pharmacy uk flomax doxycycline alternative rosacea canada pharmacies online that sell lexapro generic actonel buy canada where can i buy fluconazole cialis sales uk levitra aleve mail order india glucophage xr price philippines discount myambutol mg can you get high off lamictal is antabuse available on line in canada proscar where to purchase prednisolone 5mg tablets alcohol zyprexa dosage and administration naprosyn fast canada what is triamterene-hctz side effects exelon order canada clonidine western australia prescription cost buy accutane 100mg viagra not working where can you get seroquel top 10 online revia sites costco zocor buy kamagra pay with paypal buy cheap robaxin apcalis sx low dose birth control prevacid over counter equivalent sinemet how long to take effect prednisone online with out prescription side effects of doxazosin mesylate 4 mg elocon women buy buying off mobicity lotrisone supplier in uk non prescription minocycline pharmacy nootropil prix en pharmacie en france fml forte online ordering what is the side effects of viagra tablets cam you buy diflucan over the counter fluoxetine weight gain 10mg where can i buy abilify online without a prescription levaquin reviews side effects side effects of aleve during pregnancy purchase anafranil 10mg risperdal dosage for schizophrenia zyprexa tablets used for rhine inc. india how to purchase lioresal online generic prednisone usa buy digoxin mg online seroquel for sale usa order januvia online augmentin tablets 1 g brand name toprol xl online buy finpecia in india online what is erythromycin stearate 500mg used for can you buy topamax over the counter voveran sr generic release date discount azulfidine order gasex methotrexate overnight pharmacy suppliers of colospa in us buy alligator meat nj pharmacy methocarbamol high experience buy generic yagara lisinopril sales overnight cheapest place to buy bactrim cheap cialis overnight no prescription mirapex generic flomax for dogs buy is lexapro better than luvox tamoxifen medicine children ventolin dosage pediatric is reminyl a prescription drug buy isoptin with paypal prilosec lawsuit settlements promethazine pills street value buy haridra uk buy zestoretic online in usa cost of diamox sequels flovent shortage 2012 what are the side effects of zantac 150 mg side effects of voltaren rapid what are the side effects of tricor cheap furosemide 40 mg hyzaar forte ingredients buy prednisone online us no prescription serophene woldwide shipping generic for tegretol xr advair diskus billig kaufen lloyds pharmacy kamagra side effects of betnovate border alliance lowest priced lopid prescription drugs mexico city price increase viagra order non generic ranitidine buy aciclovir with paypal voltaren rapid 50 side effects stromectol online in us blood pressure medicine propranolol revia 100mg cheap buy cialis super active with paypal hyzaar prescription medicine half price erexin-v purchase v-gel actos complications norco sight 2 se tadacip by the indian pharmaceutical company cipla cost of plavix in mexico can you crush lipitor tablets harry reid viagra for sex offenders ordering cheap amantadine online canada pharmacy for cialis safe buy metoclopramide online online micardis purchase cialis super active order what is saw palmetto formula buy rosuvastatin calcium cheap actoplus met fast mexico long time side effects doxazosin order minipress buy brahmi usa Purchase abilify 2mg online calan overseas donde puedo comprar tinidazole amantadine 100 mg used aciclovir shipping overseas ortho tri-cyclen birth control generic avalide buspar depression forum disfuncion erectil edad empieza bactrim from australia buy olanzapine in ireland flagyl er phone orders cheap baclofen india asacol australia pharmacy nizoral cream free shipping where to buy cheap generic effexor xr compazine side effects children order pills.com review keflex online why has retino-a cream 0,025 been discontinued side effects of nitrofurantoin mono-mcr 100 mg best brahmi prices buspar online in us alli customer reviews uk how long to get lisinopril out of your system is astelin over the counter drug buy brand mentat ds syrup lopressor tablets 150 mg duetact legal us professional store pharmacy cheap viagra generic finasteride 5mg canada major pharmacy chains in canada vend viagra paris bad side effects of lamictal low cost colospa ordering glucotrol xl overnight coversyl to buy in the canada without a prescription what is apo-roxithromycin used for typical prednisone dosage for asthma fluoxetine over counter side effects of norfloxacin and tinidazole use reminyl coupon online how long does it take for metformin to cause weight loss viagra plus dosage too high aon lawsuit against alliant acquisto isoniazid sicuro online what is mircette used for best place buy strattera pct cardizem no prescription reviews online meds india best generic nymphomax review buy clonidine online at canada pharmacy noroxin refill pack generic doxycycline hyclate 100mg capsules erectile dysfunction treatment options uk terabifine without prescription sarafem overnight delivery serevent without script imuran for sale prednisone effects on birth control pills xl no prescription cheap innopran propranolol augmentin in the uk can you drink on amoxicillin nhs kamagra comprar online can you order zyrtec online drugs how do i know if my zoloft dosage is too high where lamisil is used can you buy brand levitra in ireland online pill store motilium doctors online nitrofurantoin cheap what is prinivil zestril revatio shoppers drug mart where can i buy risperdal can i get aldactone list of tesco stores selling prilosec does ditropan xl come in generic ginseng where to get vytorin generic substitute levitra professional from india best price zebeta best place buy cytoxan cheapest levitra professional in the uk order without buy diovan detrol renal dose how to get baby to take prilosec how strong is 100 mg viagra where to buy midamor ointment buy ampicillin uk he canadian agame 1 on 1 soccer alesse discount code flovent diskus reviews what does doxycycline treat in dogs what is renagel tablets used for buy zithromax 80 mg online nolvadex spain buy wellbutrin sr 100mg online where to buy cialis sublingual in canada safely buy amitriptyline uk prescription ciplox discount long term effects of anti anxiety medication ventolin inhaler in early pregnancy buy amoxil cheap 250mg antibiotics viagra black stool generic viagras where to buy erythromycin lotion for acne review can you only get starlix on prescription metformin generic manufacturers when to expect ovulation after taking clomid percocet drug test results buy plendil online no prescription bupropion xl side effects 300mg what is the dosage for glucophage generic nexium 2013 karl samuelson canadian healthcare association duphalac tablets uses finasteride generico 1mg espan~a how to purchase zanaflex pain pills without prescription viagra in england how to buy buy prednisone 5mg without prescription xenical results before and after propecia pills canada carbozyne side effects long term use costco pharmacy kamagra oral jelly price how to give vasotec iv buy cymbalta online amazon cotton pharmacy los algodones mexico buy dilantin 80 mg online finpecia generic propecia finasteride 1mg where is bora bora ibiza cipro now called social anxiety disorder nhs buy betnovate boots malegra 100 reviews cozaar film tablet 50 mg 28 tb como comprar o levitra online kamagra india cleocin without prescription medication effexor xr side effects sweating nexium lawsuit case buy aceon online overnight famvir without rx where is calangute ampicillin lawsuit where can i buy dostinex mg tamoxifen and raloxifene difference luvox to buy in australia pharmacy buy drugs furosemide buy fluoxetine prozac trazodone medication ditropan xl dosage withdrawal from diovan hct premarin canada prices epivir-hbv medication cheap allinclusive holidays for 2016 suprax drug store online cozaar 100 mg twice daily aricept annual sales indian pharmacy levitra professional legality online pharmacies india exelon low dose birth control order levothroid medication by mail what does wellbutrin do to dopamine can i make sinemet terramycin drug class best place buy chloroquine acai slim new zealand chloroquine by mail order cymbalta without a prescription over counter lozol air max 1 leopard grey comprar cialis farmacia andorra frumil 40 mg side effects what is the generic for singulair generic plavix manufacturer lipitor pas cher italie what types of zyrtec are there zofran canada buy furosemide drugs testing diflucan without a prescription didronel for sale australia mexican pharmacy no prescription zyprexa azulfidine not generic legal to buy viagra buy lexapro 10 mg sundown saw palmetto reviews permethrin cream 5 crabs discount code for cardizem buy haridra inhaler canada motrin in croatia prilosec tablets from buy sinemet cost in canada buy betoptic online usa generic toprol xl celexa starting dose 10 mg where to find benfotiamine safe buy antibiotics online where do i buy orlistat zofran pregnancy category australia is 100 mg of prednisone safe where can i buy diclofenac sodium ventolin evohaler buy uk clonidine side effects weight loss where to buy acai berry pills in uk what is etodolac used for to treat order plavix cheap clopidogrel lowest florinef storage conditions zanaflex daily use reviews cialis delivered to p.o. box what are the early pregnancy symptoms when using clomid wellbutrin sr overseas cymbalta to buy in australia sumycin in croatia zantac 75 mg tablets caverta online overnight canadian pharmacy- aldactone chewing gum al viagra indian generics online yasmin buy toradol with e check proventil uk no prescription desyrel order sinemet shipping overseas pfizer viagra price in india 2012 risperdal consta user reviews buy nolvadex online without prescription comprar brand amoxil en argentina pharmacies order amantadine pills like amitriptyline simvastatin vs atorvastatin side effects lioresal in croatia i pill ginette-35 website green line pharmacy reviews diltiazem generic mail order super vaigra cheap us buy albendazole pharmacy online pharmacies without prescription paypal fastest periactin uk delivery kamagra soft to buy from europe psoriatic arthritis in feet toradol shot for migraine combivent in croatia trental generic release date vytorin dosage strengths where purchase remeron my accutane diary homeopathic viagra medicine pharmacy support services hayward ca buying clomid online cheap non prescription nootropil kamagra oral jelly barato metformin by mail plavix online without prescription ezetimibe 10 mg side effects sildenafil oral jelly uk where can i buy ceftin in canada buy coreg boots canadian pharmacy avalide also known aventis buy prometrium 80 mg online isotretinoin online uk generic plan b cost walmart generic version ortho tri cyclen alli uk com male sex enhancement drugs ringworm medication for adults sertralina bula 25mg buy brand levitra overseas floxin canada no prescription depakote drugs online purchases over the counter mestinon exelon online pay paypal aqua band songs sertralina efectos secundarios how to get propecia uk doxycycline dosage for dogs lyme 1and1 buy nizoral online australia no prescription buy glycomet online cheap reviews on zyrtec atarax hydroxyzine generic cialis (tadalafil) clomid 100mg follicles prednisolone online sales buy bulk aspirin value pharmaceuticals coupon zyban direct pharmacy saw palmetto online usa no prescription glimepiride 2mg side effects wellbutrin 100mg sr hytrin overnight shipping cheap canadian allegra d 24 hour best place to buy cialis forum terramycin for discount get hard erection pills generique cialis pas cher advair diskus 20 mg chloramphenicol costco non prescription lamisil flexeril 10mg propecia tablets online trazodone tablets on line to buy long term side effects of omeprazole is viagra available over the counter in us all 1000 games for girls best place to buy cipro buy cefixime 15mg online order ortho tri-cyclen overnight sinequan birth control online us search mp3 songs amantadine discounted bactrim f precio mexico liv refill pack is there a generic pill for valtrex indian altace 5 mg best anxiety medication for flying saw palmetto tablets in bangalore cialis 36 hour vente de actonel au quebec sinemet for sale what is meloxicam 15mg tablets used for buspar drugs like generic viagra india cheap order 0.5 mg dostinex online what are the side effects of metformin and alcohol ordering flagyl mexico when will alli be available in stores again gonorrhea and chlamydia symptoms in women diltiazem hydrochloride cream 2 purchase non generic clonidine what types of didronel are there what are the side effects of too much zyrtec side effects of abilify 15 mg torsemide billig kaufen generic starlix buy canada order zovirax uk pharmacy zetia drug oversea keppra spc doxycycline overnight delivery generic reorders levitra professional to purchase without a prescription 100 mg zetia buy elocon cream online australia prescription alli bayer healthcare pharmaceuticals annual report 2010 buy tricorn hat london renagel legal us over counter zetia buy avapro online canada trazodone medication order drugstore low prices cardura online is it safe to order colospa zyban 100mg cheep reglan discount medications imitrex discounts codes trental echeck merck singulair sales how to get zetia in australia generic drug for atarax glucofage online clomid reviews for men lloyds pharmacy discount code 2012 lamictal and pregnancy risks cialis super active mg tablet online diflucan india cheapest baclofen in the uk will there generic aricept get prilosec las vegas who sells aleve in canada fake percocet 512 generic from trileptal where can i order diamox buy fluoxetine 60 mg benicar side effects in women where to get zyvox cipro for daily use canada buy florinef 50 purchase omnicef pills prednisone 20 mg tablets non prescription celadrin side effects of actos metformin lamictal pharmacy assistance chloroquine brand order p57 hoodia weight loss pills vardenafil (levitra) 20 mg oral tab lamisil over the counter buy lexapro generic online viagor sex enhancer from canada acheter viagra sans ordonnance pharmacie paris what is famciclovir prescribed for do i need a prescription for styplon what does alliance mean yahoo answers norvasc usage buy albendazole online no prescription doxazosin on the internet buy fertomid in ireland overseas pharmacy no prescription fertomid shatavari lawsuit canada where can you buy acai berries in the u.s medrol pak prices comed exelon employment diclofenac gel online sales generic bentyl ventolin inhaler sale uk buy online buy plavix online no prescription can you buy clomid pharmacy erythromycin reviews for acne order kamagra by phone can you buy toprol xl online prescription viagra clinic tinidazole without prescriptions pariet 10mg tabs side effects of plavix in cats depakote uk sale usa online pharmacy medications indinavir discount cheapest trazodone to buy what is actos used for adam man vs food healthy i pill nitroglycerin website how to buy calcium carbonate nolvadex india sale generic premarin india asthma symptoms in babies zyvox cost comparison moduretic cost comparison lotensin coupon code there generic version protonix strattera 100mg cheep fexofenadine dosage for dogs cheapest minocin to buy cholestoplex pharmacy mail order hyzaar for men sale in uk can you buy celebrex over counter is it safe to order myambutol getting differin in australia why do men need to take viagra discount code for alesse fluoxetine capsules usp 20 mg low cost lithium ion battery doryx dosage for sinus infection over counter lynoral voltaren xr abuse cialis generico soft tab levitra mexico pharmacy best place to buy januvia viagra soft in usa erythromycin shelf life can you buy lasix order cefixime lowest price etodolac mail order acheter liv 52 alli weight loss capsules review low diflucan bristol-myers squibb graduate scheme voltaren for dogs buy norco sight 3 se comprar accutane espan~a purchasing relafen online uk hyaluronic acid usa cvs prices phenergan order canada bupropion billig kaufen what are the side effects of too much aleve is it safe to order generic drugs online can you buy acai generic medicine for prilosec cipro generico online how long to take actonel buy diclofenac online overnight can you get etodolac drug market order aspirin buy birth control pills online get trileptal las vegas health canada v-gel ceftin tablets for purchase mobic overnight delivery ventolin salbutamol side effects provera 100mg side effects is prevacid better than protonix antibiotic bacterial infections buy erythromycin online order renagel online with visa voveran lawsuit canada purchase abilify on line in the uk is ceftin used for sinus infections youtube broadcast yourself google search how long does accutane take to work on cystic acne drugstore 5 off 25 coupon buy seroflo tablets online mobic for sale australia buy glyburide online sales uk online cialis cardura discontinued como comprar strattera terramycin ointment for sale ampicillin drug oversea doxycycline 150 mg tablets onde comprar seroquel xro mais barato crestor 20 mg footy stats 365 robaxin oral tablet 500 mg coumadin prescription help how to purchase diflucan online betnovate cream frenulum buy asacol pills online buy salon shampoo online canada use tinidazole pregnancy what is fenofibrate used to treat aleve delivery sawyer permethrin cats elavil for sale philippines pill identifier pictures watson 540 lasuna in the uk benzac dosage too high order protonix 20 mg fast requip delivery best site to buy aricept levaquin no prescription canada buy indocin online in usa capoten without prescription miami rhinocort doctors online cheapest place to buy cardura buy vigara sydney provera uses medication side effects of protonix withdrawal motrin over counter drug viagra with prescription canada forum online cheap aristocort without strattera ships from india sominex cost buy singulair online pharmacy ringworm medication for cats estrace 0.5 mg tablet quibron-t coupon code quibron-t medication side effects is zanaflex available on line in canada avodart hair loss review rosuvastatin 10 mg prices purchase provera online aldactone buy usa where to buy alli online generic reviews on atrovent diovan 150 mg sale midamor now co uk do you need rx rogaine 5 nizagara drug oversea current price yasmin hydroxyzine atarax uses buying canadian drugs in us over the counter antibiotics for bacterial conjunctivitis casodex supplier in uk buy cafergot no prescription online discount best place to order calan in us levlen woldwide shipping mentat in the uk relafen delivery can snorting skelaxin get you high tegretol online coupon code can you order lopid allegra coupons walgreens can buy fertomid online clomid lawsuit information didronel in the uk what is viagra for yahoo answers retail cost of vytorin cheap generic pletal cheap pharmacy schools in uk what is the medication diovan hct used for vermox threadworm treatment where evecare order ayurslim overnight rio rico restaurant serpina without prescription medicine calan canadian neighbor pharmacy scams diet pills phentermine reviews prescription aciphex heartburn relief benadryl next day drowsiness aristocort 5mg tablets strattera lowest price online arimidex without prescription medication can you order mentax levitra by bayer for cheap mestinon drug price what does atarax feel like patient what does viagra do for men without ed amaryl order online atorvastatin lipitor drug classification buy eldepryl in australia zestril to buy in australia buying clomid online uk acquisto cialis originale buying yagara for dogs can you buy flovent phenergan tablets 150 mg blopress on line in the usa buy exelon australia there generic drug cozaar how much inderal to take for anxiety aciphex prescription only cheapest levaquin in the uk best online pharmacy generic reglan what are viagra pills used for intralesional triamcinolone acetonide injection for chalazion order dapoxetine pill fast prandin delivery generic proventil uk erythromycin topical gel 2 reviews cordarone cost canadian doxycycline and alcohol risks metformin limited india nombre del viagra generico where can i buy flagyl for fish side effects of finast what are the side effects of fertility drugs order seroquel pill buy glucophage with eurax lawsuit canada what is endep 25 used for levitra super active generic 2013 drugs cheap canadian kamagra no prescription premarin paypal buy abilify 5 mg drugs viagra for sale from canada current price ditropan how long does it take to get off nexium dipyridamole from usa generic finax usa pharmacy augmentin 20 mg robaxin store is ventolin cheaper than proair side effects emsam dosage best generic lipothin review artane refill pack buying avodart from canada no prescription what is prilosec 20 mg buy zyprexa new zealand online buy yasmin in australia buy probalan online from usa citalopram how long out of system online pharmacy ukraine buy flomax with paypal what unique use does indocin have lexapro buy online no prescription finpecia price in india buy actos prescription cheap price what does zetia do where to get wellbutrin sr imitrex no prrescription vermox fast india buy propecia 5mg online exelon auto sales auburn wa proscar without prescription flagyl tablets what is precose tablets abilify over the counter writing drugs order abana online canada alli side effects reviews tamoxifen without radiation buy alli overseas brand amoxil without prescription where can i buy acai berry fruit mirtazapine sleep aid valacyclovir price can you still get a dvt while on coumadin purchase erection packs 2 seroquel vs abilify weight gain canadian alliance physiotherapy regulators toronto ontario order atarax uk pharmacy costa allegra reviews photos buy cheap amaryl generic order online elocon without what does a 5 mg prednisone tablet look like inj nootropil dose cheap mobic 7.5 mg buy tadalafil cheap genuine serpina online is 100mg of wellbutrin enough the online drugstore female cialis long term side effects of stopping celexa purchase amaryl on line in australia suhagra dosage recommended levitra professional dosage instructions how to order inderal clomid brand positioning order lotensin online treating scars after accutane can you order retino-a cream 0,025 betnovate c for acne viagra dosage and age ortho tri cyclen uk equivalent is there a generic form of entocort what does clomid do to your cycle cipla india contact number buy chloroquine phosphate fish where can i buy pain pills online over the counter water pills uk baclofen paypal do you need prescription for propecia in canada minocin antibiotic side effects where to buy clomid from? generic pharmacy online us kamagra chewable over counter uk best place to buy differin without a prescription levothroid starting dose best price sinequan alli shopping list abilify low dose birth control where can i buy alli online uk lov cost himcocid lowest price bentyl sinequan pharmacy order cefixime no prescription xenical forum australia best place to order zenegra in us cytotec reviews when does actoplus met google generic order reglan medication by mail viagra free sample coupons safe buy tadacip online tienchi ginseng tablets side effects precose pill shortage lexapro online price tofranil drug schedule zofran recommended dosage zithromax 1000 mg for chlamydia requip xl 2mg red pill blue pill alice in wonderland tetracycline online without rx cheap amantadine pharmacy express bend oregon aciclovir crema per herpes genitale where to buy permethrin in canada buy lisinopril with safe to buy generic coversyl from usa canadian pharmacy online buy xanax can i take two unisom pills buy kamagra online no prescription uk zithromax no prescription needed canadian online pharmacy ginseng dose recommended best prices on ed medications to buy atarax online generic buy celebrex with erythromycin eye ointment cost does the emsam patch cause weight gain ginseng indiana prices ordering metoclopramide canada levitra orodispersible in india purchase amoxil on line in india lady era over the counter buy promethazine w/codeine can apo amitriptyline get you high order cymbalta from india without prescription best anti anxiety medication herbal generic levitra professional buy canada discount code for kamagra gold free samples of virga order by phone generic propecia online uk wholesale cialis suppliers pulmicort respules pediatric dose side effects of half-inderal la 80 mg ordering low dose glycomet standard aspirin tablet dose how to use xenical effective how to use cialis soft depo provera new zealand prescription solutions by optumrx - member login buy zerit online cheap kamagra 100mg cheap trental for sale australia buy genuine aristocort uk adalat indian drama side effects of thyroid medication levothyroxine retin-a 0,05 lawsuit canada prometrium pill shop discount code the mail order pharmacy at express scripts ipharmacy pro purchase trial erection packs 3 lowest price flexeril muscle relaxant isoptin side effects atrial fibrillation micardis 80 mg en espan~ol buy generic motilium online amitriptyline pill shortage requip doctors online cheap prilosec usa low cost viagra from canada cardura e10p molecular weight buy himcolin paypal purchase avalide cheap best pharmacy to order tinidazole canada pharmacies online that sell erythromycin original glycomet online dostinex for purchase most common illegal drugs in usa clomid cheap canada pharmacy ral viagra cheapest silagra to buy generic cardizem cd la lipitor buy uk brand viagra drug in mexico pharmacy what does lithium mean in evanescence song antibiotic ampicillin drugs best over the counter weight loss pills 2012 buy grifulvin v hong kong buy xenical have no prescription vermox side effects kids generic phenergan usa pharmacy hyaluronic acid canadian pharmacy where can i buy zentel worm medicine indian generics online cialis legitimate online pharmacies uk med cable limited cytotec 200mcg to buy cytotec on line no script once a day cialis from canada cialis super active delivery uk aspirin face mask side effects can i import prescription drugs into canada zetia sales 2010 cost sildenafil india finasteride 1mg walgreens lozol reviews amantadine side effects parkinson;s best pharmacy to order benadryl color of tamsulosin capsules where to buy hyaluronic acid serum best overnight online pharmacy allopurinol online drugstore canada drugs bentyl with prescription alli tablets for purchase reviews on citalopram hydrobromide where to get retino-a cream 0,05 pct lithium dose bipolar ii azithromycin canada online what is lamictal xr order generic zoloft neurontin for sale lipitor pills pictures best ed pills finax side effects long term use research grade diclofenac gel buy terramycin patch can zyprexa tablets be split where to buy lukol drugs online suhagra buy usa what is clorfenamina maleato lithium online meds risperdal medicine information generic zyprexa date where to buy periactin in the uk prescription best ed drug reviews compazine without a transcript prescription cardizem drug in fr pharmacy pilex 100mg buy benicar 40 mg price american bupropion is there a shortage of citalopram buy procardia online order tamoxifen no prescription korean panax ginseng 100 mg purchase augmentin cheap generic buy propranolol 200 zenegra drugs online purchases breast cancer tamoxifen dose pharmacy technician school puerto rico yagara online overnight cheap retin a gel how to buy levitra no prescription stromectol to buy in australia american heart association aspirin dose indian viagra super active information on celebrex medication buy nizoral online cheap stromectol reviews seroflo tablet sale purchase generic decadron stieva-a 0.025 side effects when is diovan generic coming out rumalaya forte for men sale in uk where can i buy viagra online with no prescription buy trileptal visa how to take off a liv doll head buy ventolin fast shipping drinking on antibiotics amoxicillin craigslist usa wide search viagra usage in women canada drugs zithromax with prescription buy altace new zealand online arava generic available buy levitra plus uk indian generics online diclofenac gel zovirax pct buy order digoxin cheap lanoxin pharmacy buy viagra next day delivery buying toradol for dogs tenormin to buy in australia actos delivery erowid pharmacies buy abana prescription tamoxifen citrate 20 mg tablet order diovan 80mg what is craigslist yahoo answers a good web page to buy buspar with no script what does imitrex pill look like purchasing viagra in england buy online viagra for women motrin echeck levitra wiki purchase nitrofurantoin 100mg lanoxin tablets buy viagra pour homme prix maroc carafate prescription medication do i need a prescription for anacin brand rumalaya liniment buy indian pharmacy ephedraxin clomiphene citrate 50 mg ml 60ml xalatan order in the us pastillas omifin de 50 mg glyset perth australia best place to buy mestinon france original levitra org shop india avalide price dapoxetine tablets price in india where to buy tamoxifen prescription micardis online meds tegretol for men sale in uk what doses does risperdal come in legal to buy tetracycline free coupon for diclofenac how to use medrol singulair sales mrk mirapex from usa pantoprazole infusion indications fda ciprofloxacin pregnancy use aciphex coupon online actoplus where can i buy libido edge labs testosterone cream formula for men reviews order generic rhinocort aldactone combined lasix buying zyban for dogs epivir-hbv canada overnight delivery ordering tegretol here in canada mentax uk brand name dosis de prednisona 5 mg en perros buy albendazole hong kong order cardizem lowest price citalopram 20mg and alcohol suprax without prescription snovitra super power overnight delivery organic india ashwagandha buy cheap indinavir free delivery cialis pharmacy buy chloroquine 40 authentic viagra uk lotrisone sale 24h pharmacy croydon buy metformin for weight loss what is albenza for penegra delivery london zovirax legal in england cleocin gel on line for sale no script can you buy singulair cheap xenical medicine doxazosin 4 mg tabletten birth control pills india cystone max dose buy generic meclizine with bonus how to get propecia without a prescription alli weight loss supplement reviews doxycycline hyclate no prescription how long does it take for singulair 10mg to work buying triamterene in manchester sports direct shirebrook generic astelin available original zanaflex online female viagra tablets from buy what does estrace cream treat mail-order wellbutrin how to get prometh with codeine cough syrup bystolic 5 mg tablet price ampicillin medicine children albendazole tablet usage doxycycline hyclate 50 mg is used for cheap uk paypal viagra free samples albenza online pay paypal pariet discounted amitriptyline 40mg what does nexium cost in canada buy accutane no prescription isotretinoin dapoxetine 20mg tab cafergot canada drug store 150 mg viagra overdose strattera delivered to your home is it safe to buy xenical online buy over the counter eulexin online buy liquid femara zyloprim sold over counter buy periactin lowest price is evista better than tamoxifen bactrim ds 800 160 mg radio 1 prescriptions think advair diskus dilantin tablets uk revatio with needed buy cheapest amaryl eulexin no prrescription viagra super active uk online how much does generic zithromax cost tretinoin 0,05 pills sweat acheter cialis en suisse cymbalta 30mg topics medicine neurontin dosage too high flexeril high 10mg buy arthrotec uk flomax effectiveness reviews cialis tabletki powlekane metronidazole wiki pl dosage for citalopram tablets dostinex online legally viagra 50 mg buy discount canadian pharmacy orlistat what is urispas for promethazine generic prescription med without prescription purchase robaxin 100mg of unisom safe actosol fertilizer to buy endep mail order generic chloromycetin buy cialis sublingual capsules indinavir canada prescription buy tenormin 200 brand name viagra india flomax pharmacy price what is pulmicort used to treat i want to buy clomid online uk what does lipitor do to your liver caverta online apotheke how to become a drug sales rep what does viagra do viagra extreme fucidin lawsuit canada cheap relafen uk what is chlamydia test viagra 50 mg tablet buy paroxetine online mexico no prescription seroquel 100 high cheapest place buy viagra uk clarithromycin generic for biaxin prilosec medication assistance alesse 100mg buy fluoxetine discount medications diamox generic cost canine prednisone side effects panting phenergan best price buy levitra professional without a script tretinoin cream vs differin gel can i make lotensin singulair canada head office side effects of augmentin lipitor drug in usa pharmacy can we trust mentax online glucophage generic for 5 classes of controlled drugs uk is uroxatral available over the counter order protonix online in usa buy zantac in bulk medrol dose pack sale prograf over the counter starlix next day delivery buy tesco viagra online can you get lincocin cheap generic geriforte cost of singulair 10mg tabs long time sex tablet name in india circular white pill pliva 433 buy minipress low cheap price half cialis tablet purchasing rumalaya gel online uk how long does 10mg citalopram take to work cialis cipla tadacip will i buy diflucan online online pharmacy indian can you buy albendazole over counter how to order generic propecia arjuna roche precio argentina why is generic lexapro so expensive safe buy entocort online ordering allegra on line all types brafix pills pariet generic usa can order lukol canada protonix online in us what is digoxin used for in dogs bula do diclofenaco de potassio retin-a ge delivery Purchase propecia 1mg tablets what is benzaclin gel used for no rx aciphex online does generic topamax work weight loss