tamoxifen without prescription etodolac 400 mg pain stilnox side effects medicines company viagra generika ohne rezept deutschland zoloft and alcohol interactions thyroxine levels buy levemir flexpen no prescription aristocort tablets without prescription doxinyl medication administration napflam tablets viagra sildenafil citrate zantac side effects on infants linfocitos atipicos colchicina en canada drugstore xenical anafranil drug reviews lamictal and alcoholism zithrogen 500 million pharmacies online zyrtec uk trazodone medication side effects percocet side effects oxycodone prazosin medication for dogs famvir dosage for herpes zoster cialis manufacturer coupons tantalum price per pound 2010 reviews for viagra super active marlene dietrich vieille lisinopril dosages available elavil for sleep problems mentat syrup 100ml famvir 500mg famciclovir viagra newsletter sign up viagra super active 100mg metoprolol tartrate vs metoprolol succinate meclizine 25 mg tablet otc escitalopram user reviews no rx valtrex 500mg wellbutrin online without rx suprax cefixime 400 mg non prescription hydrochlorothaizide domperidone drug interactions viagra online billig cialis over internet terramycin for chickens fucidin order liquidex reviews rollbox trade kft permethrin spray insecticide to kill scabies on furniture topiramate 100mg recreational use how to order viagra no prescription dostinex side effects cabergoline dosage finasteride 5mg . ketazol venezuela protests imitrex dosage for migraines plavix patient assistance phone number eszopiclone generic availability olanzapine tablets ip allopurinol 300 mg tablet side effects who makes atrovent inhaler medicineauvitraavalide retin a cream 0.05 amazon eszopiclone generic for lunesta fucidin cream on ringworm redustat orlistat 60 mg dentopain fortesta atosil side effects corega denture adhesive side effects kemadrin medication for anxiety macrobid antibiotic and side effects cymbalta and weight gain side effects orabet hr novolog 70/30 dosing como comprar viagra augmentin for sinus infection dosing cialis 5 mg best price cholesterol lowering foods most effective rhinocort aqua nasal spray side effects mail order prednisone captopril capoten medication women cialis reviews remeron side effects medication finasteride 1 mg cheapest buy accutane no prescription canada tizanidine side effects medication what are the side effects of diltiazem er medication cialis comprare in svizzera maxifort zimax pills lyrics risnia side effects sildenafil doc generici acquisto latisse price comparison rythmol drugs tadalafil 100mg reviews doxycap capsule ulaval vigrx plus reviews amazon atosil nebenwirkungen chemotherapie januvia merck assistance strattera side effects luvox side effects weight gain finasteride gel lotrel generic names mirtazapine dosage for cats cheap celebrex no prescription rimadyl side effects on humans were can i buy promethazine codeine benadryl ingredients cream pharmacy tech certification exam lumigan 0.03 drops mexican pharmacy no prescription minocycline side effects depression mobicool mobile refrigeration units adipex reviews for weight loss tramadol withdrawal symptoms drugs norlevo pill side effects implicane sertralina nombreincreasing yasminelle tablets on sale florinef side effects dose colchicine gout treatment dose omeprazole dr 20 mg capsule how to use meridida uk real viagra for sales erection packs reminyl medication buy provera pills vgr 100 viagra for sale aciclovir prospect diltiazem side effects eyes sominex user reviews minocycline hydrochloride for horses metronidazole 500 mg obat apa garlic bread spread recipe pharmacie de garde cymbalta 60 mg from canada estradiol levels chart levitra reviews by men names of online pharmacies melovax 15mg percocet potassium hydroxide ph diclofenaco potasico 50 mg dosis soviclor tablets ranbaxy pharmaceuticals recall buy viagra with green dot card levitra no prescription tigerfil 100 mg sotalol 80 mg picture claritin for children coupons epamin drugs inc abilify weight gain children online pharmacies cialis 5 mg cholesterol guidelines 2015 cytotec price in kuwait magnesium oxide 400 mg tablets zestril side effects medication tiotropium inhalers lipitor recall 2014 unisom side effects medication order cialis pills 5 mg cialis generic india albendazole 400 mg chewable peppermint diovan coupons from novartis cialis headache bactroban cream uses medicine toprol side effects depression unicure conditioner reviews dicount cialis exelon discounts cafergot medications prednisolone without prescription generic flagyl pharmacy fluoxetine 20 mg for dogs only order robaxin online compare prices for viagra vardenafil hcl 20mg drug side effects sildegra priceline viagra malaysia price cialis professionals india 0n line pharmacy levothroid medication generic entocort side effects budesonide dogs proscar side effects symptoms fast shipping prednisone prometrium side effects medication insulin resistance symptoms walmart pharmacy refill request cefalexina 500 mg para perros buy cipla viagra cialis canada review staxyn 10mg price at walmart cialis sample viagra phexin bd 750mg antibioticsphizerpiadas antivert medicine for treatment of vertigo adalat cc 60 mg 479 trusted medstore online yasmine akram sherlock minoxidil shampoo toprol xl 50 mg picture brand levitra canada does cipro work for acne enalapril for dogs dosage glipizide medication for diabetes augmentin syrup duo 40 mg levitra xenical reviews in the philippines luvox generic name alfuzosin hydrochloride 10 mg biotech ciprofloxacin isoptin sr 240 mg of caffeine efek samping piroxicam cheap valtrex citalopram side effects weight gain stanozolol steroids for back leponex 25mg zoloft nolvadex side effects to report buy amoxicillin 500mg uk provigil vs nuvigil price fluconazole side effects in babies nebulizer solution for sale imitrex nasal spray buy online accutane canada online canada healthcare mall buying viagra from boots cheap pharmacy canada cilias generic medicine of kamagra in malta seroxat antidepressant dosage flagyl 200mg dosage arava medication discount code for strattera reviews on alesse birth control pills canadian torsemide lantus solostar needles diazepam side effects in dogs femara fertility success stories strattera reviews for adult add methotrexate 20 mg spiriva handihaler side effects dalacin t gel pfizer onadron simple minds noroxin antibiotic for sinus generika cialis paypal order finasteride 1 mg no prescription proscar without prescription mavidol tramadol viagra online kaufen erfahrung imigran tablets over the counter diflucan ebay actosol humic acid fertilizer how much is celebrex in mexico clindamycin side effects for cats arthrotec 50 dose lopressor 25 mg side effects astelin dosage for children coumadin levels too low enalapril maleate 20 mg tab buy over the counter prednisone pills generic cialis 50 mg mometasone furoate ointment 0.1 uses buy combivent with no prescriptions folcres mexico city viagra canada cialis naturale small round blue vitamin estrace estradiol for ivf cialis soft tabs 20mg canadian viagra for sale cheap lasuna pantsu provera medications pain pills online no membership effexor and weight gain side effects clomid ovulation calculatorprgnancy calculator cheap viagra super active cardura e10 mupirocin ointment usp 2 uses reglan 10mg medication sildenafil uk next day viagra online po box ok thyroxine for dogs disease mylan a1 blue round pill reductil pastile de slabit zein hydroxyzine pamoate 25mg half life quality rx pharmacy bayer brand name levitra robaxin 750 mg street value sildalis reviews adderall xr side effects in kids non prescription erection pills vivelle dot azitromicin order aviagra 4 birds what is viagra soft cipro tinidazole 500mg pravachol generic equivalent cheap clomid online australia prescription water pill names budesonide side effects in dogs pharmacy online ireland prazosin medication 100mg viagra cost per pill 114 buy albuterol inhaler canada diclofenaco dosis maxima buy painkillers online no prescription lortab 10/325 hydrocodone cefixime 400 mg brand names and prices buy cytotec in usa rythmol sr side effects sunsuria medininkai cost of crestor 10 mg without insurance flovent diskus acnelyse retinol a kamagra oral jelly missoula mt rogaine reviews for men betaprofen fc400 farmacia online levitra caffeine withdrawal symptoms webmd seroquel 25mg drug overnight neurontin where can i get digoxin no perscription viagra vytorin cholesterol drug nosipren prednisone finax muesli buspirone 15 mg information celexa side effects and weight gain lynoral 0.05 mg caffeine anhydrous benefits lady viagra in india prescription free 2 5 next day viagra does cialis dissolve in water or soda novolog sliding scale dosing liquid zofran dosage for adults express scripts prior authorization non prescription cialis professional phenergran no perscription rhinathiol infant syrup 125ml androgel 1.62 consumer reviews magnesium rich foods macrobid 100mg reviews diprosone cream ointment para que sirve metronidazole 500mg abilify no prescription in mexico fasigyn tablets tricor medication fenofibrate lamisil pills dermasone cream scars open what is septra ds side effects order prednisone online no prescription requip drug company buy acticin without prescription lamictal and weight gain meds florinef doses overnight viagra delivery phentermine reviews and forums blue force ranbaxy laboratories and nexium levitra yan etkileri levitra overnight us prezzi cialis vibrox doxycycline capsules chloroquine malaria dose motilium domperidone dosage for breastfeeding avana apartments greenville sc hoa to buy alli pills mestinon 60 mg dose pham suport group apetamin ingredients in tylenol zyprexa side effects epanutin phenytoin level orlistat mail order how many years can i take cialas olanzapine 5mg pricing buspirone hcl 15 mg tablet rythmol sr generic terramycin ointment for humans real cialis pills can you buy cialis over the counter tiger viagra nebivolol hydrochloride msds websites over drugs ranitidine 150mg drugs dosage voltaren and erection dapoxetine online zentel treatment dosage arimidex medication side effects indinavir crystals las vegas trimetabol ingredients in mayonnaise antara purchase online buy abilify 2mg yasmine yousaf altace 10 mg calis and viagra paypal cost of cialis walmart viagra walmart price augmentin and alcohol adderall xr coupon tofranil pm uses broadway services generic viagra ropinirole hydrochloride amlodipine medication for pets coumadin vitamin k foods to avoid coumadin diet trinordiol ohne rezept propecia online pharmacy prazosin for nightmares dosage tinidazole dosage for trichomoniasis pharmacy support team canada amitriptyline over the counter canadian online phamacy cipro overnight american online drugstore medameds reviews of fifty female indian viagra tablets vigora 100 mg side effects in hindi hydroxyzine pamoate 25mg cap side effects therapy dogs international salazopyrin sulfasalazine dosage amitriptyline 150 mg cod how long is viagra effective polarmeds reviews on vigrx costa rica pharmacies no prescription finpecia cheap topiramate side effects over the counter cialis paid by paypal imagenes de futbolistas con frases insurance auto auctions north hollywood prevacid vs prilosec which is better no script canadian pharmacy cost for viagra without insurance 283 motrin vs advil antabuse alternatives pfizer india viagra plavix clopidogrel side effects fight store shipping worldwide robaxin muscle relaxer 4212 pheromones for women to attract women canada pharm 24 h levitra 20 mg best price advair price at cvs clotrimazole betamethasone cream uses sildenafil tablete pinamox 500 cyrux dosis azitromicina singulair side effects in women macrodantin antibiotic drug class best viagra sites lady viagra combivent mail order pharmacy best price cialis online januvia generic buy raloxifene uk colchicine medication guide pravastatin and grapefruit juice interaction pfizer stock price lisinopril hctz side effects clomid success stories at 40 soviclor prescription sunglasses rimadyl dosage for dogs by weight ativan lorazepam vs xanax super cialis 100mg delta enterprises cialis metallica lyrics king nothing cytotec for miscarriage side effects viagra no prescription ranigast lekker viagra usage furacin cream for dogsfurolin furosemide medication for dogs viagra vs cialis reviews how long do you take prometrium during pregnancy viagra online in india nolvadex for men side effects risk capoten on line no presciption tylenol dosage chart by weight biorezonanta magnetica alba iulia tylenol arthritis recall ciprodex ear drops for dogs prometrium suppositories picturepropanololpropranolol yasminelle ulotka polo onlain filmebi qartulad precio de cialis en farmacia over the counter testosterone rapidtabs viagra without a doctor lasuna garlic butter tadalafil dosage instructions misoprostol induction protocol order synthroid without rx zocor medication information walgreens photo propecia generic availability jasmine mickael jordan bikini dopareel 10mg oxycodone vistaril dosage bactrim ds onlineno rx canada and uk haldol decanoate injection price buspar for anxiety while pregnant nolvadex for sale canada diazepam 2mg dosage acheter cialis prazosin for cats dosage doxycycline hyclate 100 mg buy online sildenafil 100 mgs no prescription pravachol blood pressure drugs adriana lima cuckold definition slang faded orlistat weight loss reviews

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 107/85 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start.


Wszechnica aptekarska.
    Tradycyjne środki opatrunkowe są najstarszymi i najpowszechniej stosowanymi materiałami medycznymi. Rozwój medycyny i postęp technologiczny doprowadziły do tego, że grupa środków opatrunkowych uległa znacznemu zwiększeniu. Stosowanie jednak opatrunków w ich pierwotnej formie nie straciło całkiem na znaczeniu. Produkowane z surowców spełniających wymagania jakości medycznej, używane są z założenia do tamowania krwi, opatrywania ran, zabezpieczania przed zainfekowaniem, wszędzie tam gdzie inne materiały mogłyby się przyklejać do rany lub poparzonej skóry.

    Niewłaściwy sposób odżywiania jest drugim po paleniu tytoniu elementem naszego codziennego życia, mającym duży wpływ na ryzyko wystąpienia choroby nowotworowej. Pomimo, że nie ma diety o właściwościach leczniczych, coraz więcej wiadomo o sposobie odżywiania, które ma duży potencjał by chronić przed rakiem, a także wpływać na spowolnienie postępu choroby lub złagodzenie jej przebiegu. 

   Slow cooking, czyli tzw. wolne gotowanie (znane także jako Crock-Pot, zarejestrowany znak towarowy, stosowany w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii) jest metodą przygotowywania posiłków. Niektórzy twierdzą, iż jest to innowacyjny sposób na życie. Specjaliści, naukowcy i szefowie najlepszych kuchni z całego świata przewidują natomiast, że powolne gotowanie będzie jednym z najszybciej rozwijających się stylów gotowania tego stulecia. Najprościej rzecz ujmując – slow cooking polega na długotrwającym przyrządzaniu wieloskładnikowych posiłków w niskiej temperaturze w zakresie 70 – 90°C w naczyniu zwanym wolnowarem (ang. slow cooker). Metodą tą można przyrządzić prawie każdy posiłek, gotowany, duszony, pieczony, począwszy od zup, pieczeni, całych obiadowych dań, deserów, sosów czy też zapiekanek.
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
07.2015 - "Rola odżywiania w prewencji choroby nowotworowej."
07.2015 - "Slow cooking."
07.2015 - "Po nitce do kompresu."
06.2015 - "Choroba Alzheimera - czy można zmniejszyć ryzyko zachorowania?"
06.2015 - "Żywienie immunomodulacyjne. Część druga."
06.2015 - "Trwałość leku recepturowego, czyli trzecia strona medalu."
05.2015 - "Zawodowej dorosłości nadszedł czas..."
05.2015 - "Żywienie immunomodulacyjne. Część pierwsza."
05.2015 - "Estrogeny roślinne."
04.2015 - "Wyciągane z lamusa - rzecz o starych leku postaciach."
03.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Część piąta. Żywność genetycznie modyfikowana."
03.2015 - "Apteczne oblicza mechanizacji - unguator."
02.2015 - "Recepturowe maści proktologiczne."
02.2015 - "Niezgodności - temat jak bumerang."
02.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. IV. Zasady prawidłowego odżywiania."
02.2015 - "Soki drzewne."
01.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. III. Popularne diety żywieniowe."
01.2015 - "Technologia Efektywnych Mikroorganizmów."
01.2015 - "Maści rozgrzewające i przeciwbólowe."
12.2014 - "Ichtiol jako problematyczny składnik leku recepturowego."
12.2014 - "Współczesna receptura apteczna widziana oczami stażysty."
12.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. II. Żywność jako źródła antyoksydantów."
12.2014 - "Biodostępność soli magnezu - jak to jest naprawdę?"
11.2014 - "Znane od czasów Szwejka, a nawet Galena - niech nam żyją mazidła."
11.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. I. Wolne rodniki tlenowe a metabolizm komórkowy."
11.2014 - "Aby nie zapomnieć."
10.2014 - "Wybrane aspekty technologii leku recepturowego z siarczanem neomycyny."
10.2014 - "Antybiotykooporność - coraz bardziej aktualne zagrożenie."
09.2014 - "Ototoksyczność neomycyny a jej wartość kliniczna."
10.2014 - "Żywność ekspandowana."
09.2014 - "Napoje energetyzujące - fakty i mity."
08.2014 - "Dobro chorego najwyższym prawem."
08.2014 - "Efekt klasy."
07.2014 - "Standardy akredytacyjne."
07.2014 - "Część IV - Fenobarbital c.d."
06.2014 - "Cukier czy słodzik?"
06.2014 - "Repetytorium do specjalizacji - fenobarbital."
05.2014 - "Clostridium difficile - nowa superbakteria?"
05.2014 - "Dieta w zespole metabolicznym."
05.2014 - "Receptura apteczna, nie zawsze jednoznaczna..."
04.2014 - "Nutrigenetyka i nutrigenomika - rewolucja w żywieniu?"
04.2014 - "Nystatyna."
04.2014 - "Dieta w nadciśńieniu tętniczym."
03.2014 - "Leki i wyroby medyczne dla osób uprzywilejowanych."
03.2014 - "Ditranol jako lek przeciwłuszczycowy."
03.2014 - "Kuchnia molekularna."
02.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część V."
02.2014 - "Nowa Żywność."
01.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część IV."
01.2014 - "Antybiotyki i dodatki do żywności."
«« start « poprz. 1 2 3 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 136
  • Z uniwersytetu  ( 4 pozycji )
    Projekt IPROCOM na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego
    – Collegium Medicum w Krakowie

       W dniu 01.01.2013 r. rozpoczęła się realizacja projektu IPROCOM* (http://www.iprocom.eu) finansowanego ze środków Siódmego Programu Ramowego UE, inicjatywy Marie Curie ITN (FP7-PEOPLE-2012-ITN). Projekt ten o łącznym budżecie 3,8 mln euro prowadzony jest przez międzynarodowe konsorcjum w skład którego wchodzą jednostki uniwersyteckie i zakłady przemysłowe:

    •    University of Surrey, Guildford, UK (http://www.surrey.ac.uk/cpe/about );
    •    Heinrich-Heine-University, Duesseldorf, Germany
    (http://www.pharmazie.hhu.de/Institute/pharm_tech );
    •    AstraZeneca plc., Macclesfield, UK (http://www.astrazeneca.co.uk );
    •    Research Centre Pharmaceutical Engineering GmbH, Graz, Austria
    (http://www.rcpe.at/en/index.php );
    •    Ecole des Mines d'Albi, France (http://www.mines-albi.fr );
    •    Vysoka Skola Banska - Technicka Univerzita Ostrava, Czech Republic 
    (http://www.cs.vsb.cz );  
    •    Babes-Bolyai University, Romania (http://www.ubbcluj.ro );
    •    Johnson Matthey plc., UK (http://www.matthey.com );
    •    Fraunhofer Institute for Mechanics of Materials IWM, Germany
    (http://www.iwm.fraunhofer.de )
    •    Uniwersytet Jagielloński-Collegium Medicum
    (http://farmacja.cm-uj.krakow.pl )

    Obok głównych partnerów, w projekcie biorą udział również partnerzy stowarzyszeni:
    •    Bayer Schering AG, Germany (http://www.bayerpharma.com )
    •    L.B.Bohle Maschinen + Verfahren GmbH, Germany (http://www.lbbohle.de );
    •    Ark Media Productions, UK (http://www.arkmedia.co.uk );
    •    SkillStudio Limited, UK (http://www.skillstudio.co.uk ).

       Projekt ten koordynowany jest przez ośrodek brytyjski, University of Surrey, w osobie profesora Chuan-Yu Wu. IPROCOM jest projektem naukowo-dydaktycznym i powołany został w ramach inicjatywy Marie Curie, tak więc jego podstawowym celem jest zwiększanie szans młodych ludzi na rynku pracy poprzez ich wszechstronne kształcenie. Jako, że zorientowany na utalentowanych ludzi, IPROCOM zatrudnia 15 młodych naukowców, którzy doskonalą i rozszerzają swoje warsztaty badawcze poprzez kontakt z doświadczonymi naukowcami i pracownikami uniwersytetów i zakładów przemysłowych będących członkami zawiązanego na potrzeby projektu konsorcjum. Międzynarodowy charakter IPROCOM podkreśla fakt, że wśród 15 młodych ludzi są osoby z Europy i Azji oraz Afryki. Każdy z partnerów projektu gości min. jednego z jego beneficjentów. W Katedrze Technologii Postaci Leku i Biofarmacji, Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum, kierowanej przez prof. dr hab. Renatę Jachowicz, zatrudniono dwóch młodych naukowców: p. Pezhmana Kazemi z Iranu oraz p. Mohammada Hassana Khalida z Pakistanu.

    Spotkanie projektu IPROCOM w Krakowie 21-23.10.2014.
    Fot. Jerzy Sawicz

       Pod egidą IPROCOM prowadzone są badania związane z szeroko rozumianym modelowaniem służącym do opisu procesów jednostkowych wykorzystywanych m.in. w przemyśle farmaceutycznym. Motywem wiodącym jest znalezienie matematycznego i empirycznego opisu kompaktora – urządzenia wykorzystywanego do procesu granulacji na sucho. Młodzi naukowcy poznają szereg narzędzi modelowania matematycznego jak np. metodę elementów skończonych (FEM), modelowanie elementów dyskretnych (DEM) a także modelowanie heurystyczne z wykorzystaniem narzędzi inteligencji obliczeniowej jak np. sztuczne sieci neuronowe. Obok prac informatyczno-modelerskich prowadzone są również eksperymenty laboratoryjne dostarczające danych do budowania modeli, tak więc beneficjenci projektu mogą również nabrać umiejętności praktycznych w zakresie procesów produkcyjnych w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.

       Ośrodek krakowski został wyznaczony do nadzorowania jednego (WP3) z trzech głównych projektów cząstkowych, w którym prowadzone są prace z wykorzystaniem zaawansowanych narzędzi inteligencji obliczeniowej i statystyki. W ramach WP3 przygotowywane są modele heurystyczne procesów mieszania, mielenia, granulacji i tabletkowania. Wykorzystywane są najnowsze narzędzia samoadaptacyjne z grupy sztucznych sieci neuronowych, drzew decyzyjnych i algorytmów genetycznych implementowanych w środowisku gridowym szeregu stacji obliczeniowych PC. Dzięki udziałowi uczelni technicznych budowane są także zupełnie nowe narzędzia modelowania oparte m.in. na tzw. metaheurystykach, które są dzisiaj uznawane za kolejny krok rozwoju modelowania w tej dziedzinie.

       Ponieważ IPROCOM ma charakter szkoleniowy, w programie projektu zapisano obowiązkowe dla jego uczestników pięć szkoleń, tzw. Advanced Training Courses (ATC). Ostatnio przeprowadzony, trzeci w kolejności ATC3 miał miejsce w Krakowie w dniach 21-23.10.2014 i był poświęcony sztucznej inteligencji i inteligencji obliczeniowej w zastosowaniach przemysłowych i farmaceutycznych. Obok wykładów prowadzone były w nowoczesnych wnętrzach Auditorium Maximum UJ praktyczne ćwiczenia komputerowe z modelowania metodami inteligencji obliczeniowej.

    Slajd z wykładu z ATC3 w Krakowie 21-23.10.2014

       Projekty europejskie Marie Curie (dzisiaj już Marie Skłodowska-Curie) nie służą uzyskaniu bezpośrednich celów praktycznych zdatnych do natychmiastowego zastosowania – ich celem jest zwiększenie światowego potencjału naukowego poprzez nieszablonowe i interdyscyplinarne  kształcenie młodego pokolenia. Jest to próba urzeczywistnienia kosmopolitycznej wizji rozwijającej się harmonijnie i z coraz większym rozmachem wielokulturowej „globalnej wioski”, sięgającej po problemy, których rozwiązanie dotychczas wydawało się być tylko w sferze fantastyki naukowej. IPROCOM na pewno nie sięgnie gwiazd, ani nie wyląduje na kolejnej komecie, ale możemy być pewni patrząc na rozwój jego podopiecznych, iż wniosą oni swój znaczący wkład w tę wizję.

    dr n. farm. Aleksander Mendyk
    Wydział Farmaceutyczny Collegium Medicum UJ
    *IPROCOM Marie Curie Initial Training Network, ufundowany w ramach People Programme (Marie Curie Actions) Siódmego Programu Ramowego Unii Europejskiej FP7/2007-2013/. Nr umowy REA 316555.
  • Forum wydarzeń  ( 11 pozycji )
    *kliknij, aby dowiedzieć się więcej
    *kliknij, aby przeczytać więcej
    *kliknij, aby przeczytać więcej
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
    Fot. nadesłane przez Autorkę
  • Muzealny kalejdoskop  ( 27 pozycji )

       Dnia 11.06.2015 roku miał miejsce wernisaż nowej wystawy czasowej w Muzeum Farmacji, Oddziale Muzeum Warszawy, której autorkami są dr hab. Iwona Arabas prof. PAN i kustosz Magdalena Ciepłowska. Wystawa, której pełen tytuł brzmi „Dziedzictwo kulturowe warszawskiego farmaceuty Ferdynanda Karo na tle inwentaryzacji świata”, ma na celu zaprezentowanie szerokiej publiczności zasług tego badacza, oraz wpisanie jego nazwiska do grona odkrywców, których pasja przyczyniła się do poznania świata wraz z jego różnorodnością przyrodniczą i kulturową.

       21 kwietnia 2015 roku odbyło się uroczyste spotkanie z okazji jubileuszu 30-lecia istnienia Muzeum Farmacji. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele środowiska farmaceutycznego, jak również liczne grono muzealników i pracowników naukowych. Wśród gości znaleźli się między innymi: dr Lucyna Samborska - prezes Okręgowej Podkarpackiej Rady Aptekarskiej,  Lidia Czyż – Przewodnicząca Sekcji Historii Farmacji PTFarm, dr Grzegorz Kucharewicz - Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, dr Marek Jędrzejczak, wiceprezes NRA, mgr Alina Fornal wiceprezes NRA i prezes Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie, Waldemar Firek - dyrektor biura Okręgowej Izby Aptekarskiej, prof. Agnieszka Pietrosiuk - prodziekan Wydziału Farmaceutycznego oraz prof. Zbigniew Wójcik z Komitetu Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk.
  • W aptece.  ( 96 pozycji )

    (Ewa Sitko) Pani Magdo, kolejny temat naszej rozmowy zrodził się, jak zwykle, z… okruchów otaczającej rzeczywistości. Używam tego sformułowania, bo chodzi o drobne, mało istotne rzeczy (a może tylko pozornie mało istotne): coś przeczytam, co usłyszę i rodzą się pytania. Do odpowiedzi na nie chciałbym się przybliżyć, rozmawiając z Panią.
       Okruch pierwszy: Przeczytałam artykuł w Aptekarzu Polskim: „Zawodowej dorosłości nadszedł czas”, a w nim między innymi: "[…] Tak więc z jednej strony otaczająca rzeczywistość prawna, a z drugiej konfrontacja wiedzy teoretycznej wyniesionej ze studiów z praktyką zawodową. Jest to bardzo istotny aspekt nie tylko dla tych młodych ludzi, ale również sprawa, która implikuje postrzeganie całego środowiska farmaceutycznego i farmaceutów, a także w jakimś sensie stanowi o tożsamości zawodu farmaceuty - aptekarza […]”.
       Okruch drugi: Spotkanie towarzyskie. Jeden z uczestników dzieli się wrażeniami z wycieczki do Izraela. Jedno spośród wielu wypowiedzianych wspomnień - "Widziałem obraz: łódź przy brzegu, opuszczony żagiel, ułożone wiosła, spokojnie siedzący rybacy i podpis – Dopłynęliśmy."

       Między tymi dwoma „okruchami” zaistniała przestrzeń do refleksji nad zasadami, jakimi powinien kierować się młody farmaceuta, aby mieć poczucie, że te zasady pozwolą mu być zawodowo w jak najlepszej kondycji, rozwijać się i dążyć do spełnienia?
    (Magdalena Bucior) Oczywiście rodzi się pytanie, co kryje się w poczuciu „Dopłynąłem”. Czy oznacza to świadomość zakończenia zawodowej drogi, poczucie dobrze wypełnionego obowiązku, czas spokojnej emerytury? Czy raczej, i odnoszę wrażenie, że to doprecyzowanie będzie Pani bliższe, w tym przypadku - poczucie „umoszczenia się”, odnalezienia pomysłu na siebie, pewnej skrystalizowanej wizji, która jest podpowiedzią co do dalszych życiowych kroków.

    (E) Z całą pewnością poczucie „Dopłynąłem” i w jednym, i drugim rozumieniu ma wiele odcieni i każdy jest wart omówienia. Chciałabym jednak, aby nasza rozmowa dotyczyła wąskiego aspektu zagadnienia, które jeszcze raz doprecyzuję: jak postępować, aby wypracować w sobie to poczucie zadowolenia, spełnienia, które można opisać jako poczucie dopłynięcia - nie tyle do końcowego portu, co na szerokie, ale spokojne wody?

    (M) Myślę, że w doprecyzowaniu owego poczucia warto wesprzeć się między innymi badaniami dotyczącymi mechanizmów podejmowania decyzji. W naszej rozmowie chciałabym odnieść się do spostrzeżeń amerykańskiego profesora psychologii - Barry´ego Schwartza [1]. Badane przez niego mechanizmy ujawniają się i w decyzjach błahych, na przykład podczas zakupów, i w decyzjach niezwykle poważnych, na przykład dotyczących wyboru uczelni, życiowego partnera, zawodowej ścieżki. Barry Schwartz mocno akcentuje, że „rzeczy wystarczająco dobre naprawdę takimi są”.

    (E) W którym momencie teoria Schwartza może nieść wartościowe przesłanie dla młodego farmaceuty?

    (M) Profesor poprzez swoje badania pokazuje, jak negatywną moc niosą ze sobą mnożące się wręcz w nieskończoność możliwości wyboru. Oczywiście ich zaistnienie jest wynikiem bogacenia się społeczeństw oraz zwielokrotnienia tempa i kanałów przepływu informacji. W mnogości wyborów trudno jest dokonać tego, który dawałby nam poczucie, że wybraliśmy dobrze. Zawsze będziemy odczuwać niepokój, że nie analizowaliśmy zbyt głęboko, że nie zastanowiliśmy się zbyt dobrze, że w wyniku podjętej decyzji wybór idealny przemknął nam koło nosa. Wskutek tego odwlekamy czas podjęcia decyzji, trzymamy wszystkie drzwi otwarte, nie możemy zdecydować się, którą drogą konsekwentnie podążać, a którą zamknąć. Barry Schwartz wprowadza pojęcie wystarczająco dobrego wyboru, zachęca do tego, aby w tym zakresie zostać satysfakcjonistą. Satysfakcjonista zgadza się na to, co wystarczająco dobre, nie szuka w nieskończoność, nie bombarduje siebie nadmiarem informacji.

    (E) W dzisiejszych czasach, w moim przekonaniu, poczucie odnalezienia swojego zawodowego „miejsca na ziemi” nie jest w modzie. Kojarzy się ze stagnacją, zgodą na marazm, brakiem motywacji do ciągłego doskonalenia się. Wyzwaniem nie lada staje się więc zachęcenie do odrzucania nadmiaru wyborów i uczynienie z tej skłonności filozofii życiowej.
    (M) Tak. To z pewnością mało popularna teza, ale to nie znaczy, że nie warto się nią zająć. Upowszechnienie myśli, że czasami „więcej oznacza mniej” i „lepsze jest wrogiem dobrego” warte jest, w moim przekonaniu, wysiłku. Nie wyklucza takiego myślenia o rzeczy także fakt, iż na rynku pracy zróżnicowania ofert, o którym moglibyśmy napisać, że jest przytłaczające, po prostu nie ma. Ważne jest bowiem to, w jaki sposób przeżywamy dokonanie wyboru. Satysfakcjonista jest otwarty na podjęcie ostatecznej decyzji, nie zamartwia się tym, że być może powinien szukać jeszcze dłużej i jeszcze dalej. Maksymalista (jego przeciwieństwo), nawet jeżeli nie ma luksusu szukania pracy marzeń, i tak jest w swoich preferencjach sparaliżowany. Nie potrafi cieszyć się z wyboru, którego dokonał, frustruje się przekonaniem, że wkraczając na wybraną ścieżkę, oddala się od opcji idealnej. Nie umie zrezygnować z pewnych działań na rzecz tych wiodących. Pielęgnuje w sobie przekonanie, że wszystkie ścieżki powinny być wciąż aktywne, bo nigdy nie wiadomo, która może się przydać.
    (E) Wspomniała pani, że mechanizmy podejmowania decyzji są takie same i w przypadku wyboru kierunku studiów, i wyboru uczelni, i wreszcie drogi zawodowej. Wygląda na to, że w teorii Barry´ego Schwartza możemy znaleźć odniesienie także do poczucia satysfakcjonującego życia w ogóle. Swego czasu głośno mówiło się o „wystarczająco dobrym rodzicu” jako cennej alternatywie dla rodzica w gruncie rzeczy niekompetentnego z powodu przytłaczającego poczucia winy, że nie jest rodzicem idealnym. W teorii Schwartza znajduję odniesienie do wystarczająco dobrego życia, jako życia przepełnionego względnym spokojem, wolnego od nadmiernego porównywania się z innymi i roztrząsania, co zaprzepaściliśmy wraz z odrzuceniem innych ścieżek. Życia przepełnionego raczej wdzięcznością za to, co dobre wraz z wyborem naszej drogi nam się przytrafiło. Myślę w tym miejscu o młodym farmaceucie wkraczającym na zawodową ścieżkę. Dostrzeżenie wartości, ważności tego, czego w danym momencie doświadczam, ma budujący, rozwijający charakter.
    (M) Bardzo często prezentowana jest postawa niepodejmowania działań lub szybkiego ich zaniechania, bo coś lub sama osoba wydaje się nie wystarczająco dobre lub dobra. W języku codziennych wypowiedzi  pojawiają się określenia „Muszę być najlepszy/a”, „Jeżeli nie robię czegoś idealnie, nie jestem perfekcyjna, to nie warto się sprawą zajmować”. Podobnie, jeśli krytycznie oceniane jest miejsce pracy, to niski jest poziom zaangażowania.

       A przecież podejmowanie działań nie powinno być ograniczone tym, co zewnętrzne, lecz wyrastać z tego, co wewnętrzne. Ustawiczne poruszanie się, użyję filozoficznego języka, między kategoriami porównywalności: lepszości czy gorszości bardzo to poruszanie ogranicza. Warto pamiętać o wszystkich kategoriach, a wiec również równowartości i równorzędności. [2]
    (E) Refleksja nad własną filozofią działania powinna zakładać, iż dużo lepiej jest robić coś, niż nie robić nic, bo to blokuje ustawiczne przeświadczenie niedoskonałości.
    (M) W Pani rozważaniu na temat tego, że dużo lepiej jest robić cokolwiek, popełniać błędy, czasami robić krok wstecz, ale mimo wszystko podejmować aktywności odnajduję zachęcanie do tzw. przekraczania strefy komfortu. [3] Kryje się pod tym odwaga w podejmowaniu nieszablonowych działań, odwaga myślenia, wreszcie twórczego podejścia do zadań.

    (E) Czy jednak nie dotykamy tutaj sprzeczności: z jednej strony rozmawiamy o radości, płynącej z tego, czego w danej chwili doświadczamy, z drugiej o rzutowaniu poza ten obszar, o odwadze w przekraczaniu go?
    (M) To, czy rzeczywistość nas ogranicza, w jakiejś części zależy od nas. Zachęcamy do takiego spojrzenia na „tu i teraz”, które jest pytaniem o szanse, a nie o ograniczenia. Nasza uważność nie powinna być umniejszana stanowiskiem, które zajmujemy, nie powinna być zatruta goryczą. Jest przydatna na każdym szczeblu farmaceutycznej kariery. Co ważniejsze, pierwsze lata nowej pracy mogą być bezcennym czasem zdobywania wiedzy na temat lokalnego otoczenia, jego potrzeb, jego potencjału. Czasem, w którym z niestępioną wrażliwością możemy prawdziwie poznać, jakie działania, jakie inicjatywy są tutaj potrzebne, jakich oddanych sprawie sojuszników możemy pozyskać. Jeszcze raz wracamy do problemu krytycznego oceniania miejsca pracy. Jeżeli to zawodowe „tu i teraz” potraktujemy z zaangażowaniem, z uważnością, jako szansę, a nie „zdławienie”, to wypracujemy w sobie wewnętrzny spokój, satysfakcję i zyskamy czas na zdobycie doświadczeń, przydatnych na kolejnych etapach działania. „Wystarczająco dobry wybór” nie ogranicza nas w rozwoju, raczej pokazuje, że to wybrane miejsce może być i ostateczną przystanią, i dobrą przestrzenią do rozważenia, co jeszcze chciałbym w życiu robić, i miejscem, w którym zdobędziemy ważne umiejętności.
    (E) W świecie, który tak dynamicznie się zmienia, znaczenie ma uważność na to, co dzieje się dookoła, realizacja nie tyle projektów na coraz wyższym stopniu, co projektów coraz ciekawszych, na przykład dla różnych organizacji, odczytywanie świata nie tyle poprzez zadzieranie głowy do góry, co raczej uważne rozglądnie się na boki. To troska o rozwój nie tylko konkretnych umiejętności, poszerzania wiedzy fachowej, ale także kształtowanie kompetencji takich jak: obecność, uwaga, jasność umysłu, elastyczność, gotowość do zgodnego z sobą i własną misją zawodową wykorzystywania różnych okazji.

       Myślę, że dla zdrowia psychicznego i fizycznego burty zawodowego i prywatnego życia dobrze byłoby oflagować następującymi przekonaniami:
    • Wystarczająco dobrą okazją jest troska o pacjenta nawet wtedy, gdy spotykam go na krótko, bo miejsce pracy w moich planach życiowych nie jest przeżywane jako docelowe.
    • Wystarczająco dobrą jest najrzetelniejsza praca i współpraca, niż obnoszenie się ze swoim niezadowoleniem, bo apteka „nie taka”, a właściciel, kierownik „nie po mojej myśli”.
    • Wystarczająco dobre jest posiadanie pracy, niż jej brak w związku z przekonaniem, że to, co jest, jest za mało atrakcyjne.
    • Wystarczająco dobre jest wykorzystanie własnej wiedzy, choćby w najbardziej powszednich okolicznościach, niż odkładanie tego na później, kiedy znajdzie się w naszej ocenie, odbiorca wart zaangażowania.

    Ewa Sitko
    Magdalena Bucior

    [1] Schwartz Barry „Paradoks wyboru. Dlaczego więcej oznacza mniej” Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013
    [2] Włodek Rabinowicz „Relacje wartości”, Uniwersytet w Lund, źródło:  internet
    [3] Jacek Santorski, Mirosław Konkel, Bertrand Le Guern „Prymusom dziękujemy. Nowe spojrzenie na życie i karierę” Jacek Santorski &Co Agencja Wydawnicza, Warszawa 2007
  • Historia farmacji.  ( 100 pozycji )
       Czytelnicy „Aptekarza Polskiego” w poprzednich odcinkach cyklu „Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza…” mieli okazję poznać idee, które wzrosły w środowisku aptekarskim w okresie międzywojennym. Omówiliśmy pomysł zorganizowania przy polskich aptekach laboratoriów analitycznych oraz prowadzenia w nich pracy naukowej. Wspominaliśmy także o roli, jaką apteki miały odegrać na wypadek konfliktu zbrojnego. [1] We wcześniejszych cyklach, prezentowanych na łamach „Aptekarza Polskiego”, wielokrotnie omawialiśmy szereg innych zagadnień, które nurtowały i inspirowały polskie środowisko aptekarskie pierwszej połowy XX wieku, m.in. potrzebę zaangażowania społecznego, szczególnie na prowincji [2], konieczność aktywnego uczestnictwa w ogólnonarodowych wydarzeniach, [3] wreszcie dbałość o pozycję zawodu aptekarskiego i miejsce apteki w niepodległym państwie [4].
       Wszystkie rozważania z lat poprzednich chciałbym zamknąć przedstawiając sylwetkę ucieleśniającą wszystkie idee środowiska aptekarskiego. Zaskoczonym Czytelnikom od razu wyjaśnię, że nie będzie to sylwetka ani słynnego profesora, ani znanego działacza zawodowego. Bohaterem naszym będzie aptekarz całkowicie zapomniany, właściciel apteki w maleńkiej Lipnicy Murowanej. Magister Stanisław Natter, bo o nim właśnie mowa, był prawdziwym dzieckiem swoich czasów, głęboko przesiąkniętym wszystkimi zagadnieniami, o których na łamach „Aptekarza Polskiego” miałem okazję pisać. Poza wzorowym wypełnianiem obowiązków aptekarskich, brał aktywny udział w życiu zawodowym, publikował na łamach czasopism farmaceutycznych, prowadził badania naukowe, dokształcał się, angażował społecznie… Pracując w aptece realizował wszystkie idee, które kryją się w tytule cyklu: „Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza…”. Pomimo, że nie zachowała się żadna fotografia magistra Nattera, a sam aptekarz zmarł bezpotomnie ponad pół wieku temu, serdeczna pamięć o nim nadal trwa wśród mieszkańców Lipnicy Murowanej, a szereg pamiątek związanych z tą postacią przechowuje pani Marta Kaczor, której za ich udostępnienie składam serdeczne podziękowanie!

       Stanisław Natter urodził się w Krakowie, 24 stycznia 1890 roku, jako syn Wiktora Nattera. Dorastał w podkarpackim Frysztaku, zaś praktyki aptekarskie, wymagane przez austriackie prawo do wstąpienia na studia farmaceutyczne, ukończył w aptekach krakowskich w 1910. Tego samego roku wstąpił na studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, kończąc ja po przepisowych dwóch latach i uzyskując z dniem 12 lipca 1912 dyplom magistra farmacji. Następnie, jak często wówczas bywało, rozpoczął młodzieńczą wędrówkę po aptekach Galicji i Królestwa Kongresowego, pracując m.in. w Strzyżowie, Frysztaku, Busku i Narolu. W roku 1919 odpowiedział na zamieszczone na łamach „Kroniki Farmaceutycznej” ogłoszenie i objął zarząd apteki „Pod Świętym Szymonem” w Lipnicy Murowanej. Była to placówka młoda, założona w roku 1913 przez magistra Stanisława Piątka. Aptekarz ów zmarł zaledwie w trzy lata po otrzymaniu upragnionej koncesji na własną aptekę, pozostawiając żonę – Paulinę Piątkową oraz córki: Marię i Kazimierę. Zgodnie z austriackim prawem farmaceutycznym właścicielką apteki została wdowa po aptekarzu. W roku 1921 Paulina Piątkowa i Stanisław Natter pobierają się, a własność apteki przechodzi na córki Stanisława Piątka i sytuacja taka będzie utrzymywać się do roku 1935, kiedy to nasz bohater aptekę „Pod Świętym Szymonem” zakupi od swych przybranych córek.

        agister Stanisław Natter na trwałe miejsce pośród polskich aptekarzy zasługuje przede wszystkim ze względu na artykuły, które publikował na łamach najpopularniejszych czasopism zawodowych przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. Nie było chyba żadnej istotnej dla aptekarstwa kwestii, której lipnicki aptekarz nie poruszyłby w swoich znakomitych stylistycznie wypowiedziach – z jednej strony pełnych polemicznego żaru, z drugiej zaś wyważonych, dogłębnie przemyślanych, a przede wszystkim: konstruktywnych. Już same tytuły ważniejszych publikacji świadczą o bardzo szerokiej ich tematyce: „Tępienie partactwa w lecznictwie” (1924), „W sprawie własnego schroniska” (1926), „W sprawie własnej kasy pogrzebowej” (1926), „Magister farmacji a pomocnik aptekarski” (1927), „Kwestja ankiety ogólno-zawodowej” (1927), „Taksa laborum” (1927), „Postulaty aktualne” (1928), „O realizację postulatów zawodowych” (1931), „Zagadnienie ustroju aptekarskiego” (1931), „Jeszcze w sprawie apteki wzorowej” (1936), „O ścisłą kontrolę hurtowni, drogeryj i sklepów” (1938), „O gwarancję egzystencji” (1938).

        Nie sposób streścić wszystkie te publikacje, zacytujmy zatem kilka z nich, by unaocznić, jakim stylem pisał lipnicki aptekarz. W publikacji „Tępienie partactwa w lecznictwie”, zamieszczonej na łamach „Wiadomości Farmaceutycznych” i poruszającej temat wiejskich znachorów konkurujących z aptekarzami, czytamy: w obrębie mojej apteki w promieniu 2-3 mil znajduje się 4 kurfuszerów, którzy jako „doktorzy” leczą ludzi w biały dzień, polecają różne bzdurstwa i fantastyczne środki. „Lekarze” ci cieszą się powodzeniem, bo „biorą mało”, polecają zwykle „tanie” domowe środki, a pomagają bardzo, bo ci co legli w grobie, nie zdradzą ich nigdy. Jak widzimy magister Natter nie przebierał w słowach: jak w takich warunkach wygląda aptekarz wraz ze swoją apteką, można sobie wyobrazić. Ludzie, którzy po trudach znojnej pracy zawodowej osiągnęli odpowiedzialną placówkę, dzisiaj przykuci do taczek swojego zawodu, z winy niedołęstwa władz muszą znosić moralne katusze i patrzeć bezsilnie jak ciemnota trymfuje, a praca intelektualna jest ośmieszana i poniewierana. Natter protestował w imieniu całego środowiska aptekarskiego: wymaga się od nas kosztownych i żmudnych studjów i krępuje się nas przeróżnemi ustawami, nie dając nam wzamian gwarancji zabezpieczenia prymitywnych warunków życia, a nawet zwykłej ochrony prawnej. Postulował przy tym, aby aptekarzom prowincjonalnym nadać uprawnienia przeprowadzania kontroli sanitarnych tak, by pracując u podstaw usnąć zakorzenione w społeczeństwie znachorskie przesądy, przynoszące ujmę naszej kulturze.

    W artykule „Postulaty aktualne”, zamieszczonym w roku 1928 na łamach „Kroniki Farmaceutycznej” zabierał głos w imieniu sobie podobnych: właścicieli aptek małych, prowincjonalnych i nierentujących się. Magister Natter pisał: właścicielom aptek tego rodzaju znikoma czynność recepturowa nie daje podstawy do życia, mimo tego, iż pracują sami. Położenie tych zawodowców jest gorsze nieraz, aniżeli pracowników aptek większych środowisk, ponieważ właściciele tego typu aptek, żyjąc w ustawicznej trosce i niepewności jutra, nie mogą podołać tak zawodowym, jakoteż i kulturalno-wychowawczym obowiązkom rodzinnym. Dlatego też właścicielom nierentujących się aptek minimum egzystencji powinno zdaniem Nattera zapewnić się m.in. poprzez podwyższenie taksy labarum najmniej o 200%, przyznanie ulg na wzór ulg dla urzędników państwowych, a także udzielenie subwencji rządowych. Dlaczego? Apteka prowincjonalna – zdaniem Nattera – pełni ustawiczną służbę sanitarną dla dobra ogółu, i nie można jej traktować li tylko z punktu widzenia handlowego, jako własności prywatnej.

    W dziesięć lat później, na łamach „Wiadomości Farmaceutycznych”, w artykule „O gwarancję egzystencji”, Natter pisał w podobnym tonie, zwracają uwagę z jednej strony na posłannictwo wiejskich i małomiasteczkowych aptekarzy, a z drugiej na ich tragiczną sytuację finansową: będąc stale w pogotowiu, spełniają oni obowiązki zawodowe przez 168 godzin tygodniowo, bez siły pomocniczej z powodu nierentowności aptek, bez należnego im za dyżur zasadniczego wynagrodzenia, jak i ustawowego wypoczynku. (…) jeżeli się toleruje taki stan rzeczy, biorąc zarazem pod uwagę ograniczenie osobistej wolności, nie jest to i nie może być zgodne z ustawą o ochronie pracy. Natter zauważał ponadto, że apteki gdziekolwiek są, są przede wszystkim instytucjami sanitarnymi, dla celów zdrowotności publicznej, a nie handlami – sklepami, za jakie je Władze, w szczególności skarbowa, jak i ogół ludności, poczytują. I właśnie apteki jako placówki sanitarne, placówki zdrowia publicznego, powinny być chronione przez władze, o czym pisał w innym artykule, zamieszczonych w tym samym roku i również na łamach „Wiadomości Farmaceutycznych”, a zatytułowanym „O ścisłą kontrolę hurtowni, drogeryj i sklepów”. Natter wzywał władze sanitarne do wzmożonej i restrykcyjnej kontroli hurtowni drogeryjnych, perfumeryjnych, laboratoriów chemiczno-kosmetycznych, hurtowni sklepowych, drogeryj, sklepów (…), straganów i szynków. Były to bowiem miejsca, w których bezprawnie wydawano leki, co dodatkowo pogłębiało niezwykle trudną sytuację finansową małomiasteczkowych i wiejskich aptekarzy. Jednocześnie aptekarz, za prowadzenie owej instytucji sanitarnej, dla celów zdrowotności publicznej, powinien być odpowiednio wynagradzany, co pozwoli na utrzymanie aptek na wymaganym przez ustawę poziomie.

        Zaangażowanie w życie zawodowe przejawiało się nie tylko emocjonalnymi artykułami, ale także udziałem magistra Nattera w rozmaitych składkach, organizowanych przez instytucje farmaceutyczne. I tak w roku 1921 ofiarował 1000 marek na cel tzw. „kursów maturycznych”, zorganizowanych w Krakowie dla tych studentów farmacji, którzy wstąpili na nauki bez uzyskanej matury, a której obowiązek posiadania wprowadziło w międzyczasie polskie już prawo. W roku 1938 zasilił składką Fundację Naukową im. Bronisława Koskowskiego. W roku 1939, na rzecz Pożyczki Obrony Przeciwlotniczej, ofiarował pokaźną kwotę 100 złotych. Już po zakończeniu II wojny światowej, w roku 1948, organizującemu się w Krakowie muzeum farmacji przekazał dar w postaci rzadkich surowców farmaceutycznych oraz kilka cennych książek aptekarskich.

        Magister Natter słynął w Lipnicy jako znakomity aptekarz, posiadający stale doskonaloną, wielką wiedzę farmaceutyczną. Po dziś dzień, wśród mieszkańców miasteczka, krążą opowieści o jego niezwykle trafionych interwencjach medycznych. Niejednokrotnie udawało się aptekarzowi wyleczyć chorych, którym szans nie dawali specjaliści z wielkomiejskich klinik. Świadectwem tego jak intensywnie dokształcał się magister Natter jest jego biblioteka, zachowana w zbiorach pani Marty Kaczor. Obok klasycznych pozycji z zakresu receptury aptecznej, znajdujemy podręczniki dla analityków medycznych, weterynarzy [5], pielęgniarek, położnych, a przede wszystkim pozycje adresowane do lekarzy praktyków i diagnostów. Ponadto w bibliotece Nattera licznie prezentowane są atlasy anatomiczne, podręczniki pierwszej pomocy, poradniki zdrowotne o niezwykle szerokiej tematyce, czy wreszcie książki popularyzujące higienę wsi. O tym, jak lipnicki aptekarz z nich umiejętnie korzystał – wiemy ze wspomnień jego najstarszych, żyjących po dziś dzień pacjentów.






    Ilustracja 1.1 – 1.3. "Zioła lecznicze. Spis ziół najczęściej stosowanych przeważnie w praktyce domowej (ludowej)”. Okładka, strona tytułowa oraz pierwsza strona rękopisu. Ze zbiorów pani Marty Kaczor.

       Jak pamiętamy z trzeciego odcinka cyklu „Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza…” nieodzownym elementem pracy aptekarza powinna być działalność naukowa. Stanisław Natter upust swym naukowym ambicjom dał bardzo szybko po przybyciu do Lipnicy, jeszcze w wiele lat przed tym, jak działacze zawodowi zaczęli polskich aptekarzy zachęcać do takiej formy aktywności. Na rok 1924 datowany jest rękopis Nattera zatytułowany „Zioła lecznicze. Spis ziół najczęściej stosowanych przeważnie w praktyce domowej (ludowej)”. Możemy przypuszczać, że materiały do opisywanego dzieła autor zebrał w Lipnicy, gdzie przebywał stale od 1919, adres taki jest bowiem umieszczony na stronie tytułowej (patrz ilustracje). W jaki jednak sposób zbierał materiały – nie dowiemy się już nigdy. Dzieło lipnickiego aptekarza uznać można za jedną z pierwszych polskich prac etnobotanicznych: w układzie alfabetycznym zestawiono w niej informacje na temat 69 gatunków roślin leczniczych. Dla każdej z nich Natter podał nazwę, części używane, miejsce pochodzenia, okres kwitnienia i zbioru, istoty działające, działanie oraz zastosowania. Część opisów roślin zaopatrzona jest w uwagi, dotyczące m.in. możliwości pomyłki z gatunkami podobnymi o właściwościach trujących. Uwagę zwracają ludowe nazwy roślin, odmienne od nazw oficjalnych. I tak np. tojad mocny określony jest jako mordownik, malwa różowa jako czarna róża, berberys jako kwaśnica, hyzop lekarski jako józefek, jasnota biała jako martwa pokrzywa, mniszek lekarski jako brodawnik mleczowaty, widłak goździsty jako babimór, bobrek trójlistny jako trojan. Ludowa nazwa bazylii brzmiała bazylek, rdestu ptasiego – świńska trawa, pięciornika kurzego ziela – srebrnik kurze ziele, a tarniny – śliwa tarń. Opracowanie przygotowane jest profesjonalnie: autor zaopatrzył je w dodatkowe zestawienie zatytułowane „Choroby w których dane zioła mogą być używane” liczące 77 pozycji oraz dwa indeksy alfabetyczne: „Spis nazw ziół stosowanych” oraz „Spis chorób”.

        Stanisław Natter po nacjonalizacji polskich aptek pozostał w swym dotychczasowym miejscu pracy, jako kierownik Apteki Społecznej nr 49. Zmarł 10 stycznia 1956 roku. Wzruszającym dowodem spełnionego życia, a zarazem uznania i szacunku jaki zdobył sobie w lokalnej społeczności jest mowa pogrzebowa, którą nad trumną lipnickiego aptekarza wygłosił ksiądz Bolesław Zdunek. Stanisław Natter został w niej określony jako człowiek, który w najcięższych momentach życia był nam matką, troskał się o nasze zdrowie i życie, (…) człowiek, który stale czuwał na posterunku, jak żołnierz pełnił swój obowiązek aż do końca. W słowach mowy pogrzebowej swoje odbicie znalazł wzorowo zrealizowany etos naszego zawodu: zacny aptekarzu, nie dał ci Bóg dużego ciała, ale za to wyposażył cię w przepiękną duszę i ofiarne serce. (…) Inni zbierali majątek, a ciebie nie stać było na podtrzymanie walącego się domu. (…) Inni szukali rozrywek i przyjemności, zdobywali sławę i rozgłos, a tobie nie starczyło czasu na wykorzystanie swego urlopu wypoczynkowego. Z każdego zdania cytowanej mowy pogrzebowej przebijają dziesiątki lat pracy, poświęcone bez reszty na niesienie aptekarskiej posługi: miłość bliźniego kazała ci czuwać i być gotowym na każde zawołanie. Ileż to razy twoje specjalnie dobierane lekarstwa osuszały strumienie łez zrozpaczonych rodziców, czuwających przy umierającym dziecku. I mimo woli sława twoja rozlegała się daleko poza granicę naszej parafii, ty jednak nie zwracałeś na to uwagi. Twoją dewizą były zdaje się słowa Pisma Świętego: „Pracujcie póki macie dzień, przyjdzie noc śmierci i nie będziecie mogli pracować”. Jak podkreślał ksiądz Zdunek: Bóg sam raczy wiedzieć, ile łez osuszyłeś, ile zdrowia, a nawet i życia przywróciłeś nieszczęśliwym.

        Lektura mowy pogrzebowej, wygłoszonej na pogrzebie magistra Stanisława Nattera skłania do refleksji. Ilu z nas, dzisiejszych aptekarzy, zasłuży sobie na podobne słowa? Czasy się zmieniły, ale wykonujemy przecież ten sam zawód, który winien być posługą wobec drugiego człowieka. I o każdym z nas takie słowa powinny zostać wypowiedziane! Czy jednak tak się stanie? Czy dajemy do tego powody? Zamykając niniejszy cykl zapytajmy wreszcie, ile z dzisiejszych aptek, dzięki naszej pracy, inicjatywie i poświęceniu, stanie się choć trochę lepszych, doskonalszych, szlachetniejszych, na wzór tych sprzed kilkudziesięciu laty? Zależy to wszystko wyłącznie od nas.

    dr n. farm. Maciej Bilek

    piśmiennictwo u autora

    Fot. Fotolia.pl

    [1] Cykl Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza… „Aptekarz Polski” 2015, nr 2-5.

    [2] Cykl Aptekarz-burmistrz, aptekarz-prezes, aptekarz-konspirator. „Aptekarz Polski” 2009, nr 2-6.
    [3] Cykl Migawki z dziejów polskich izb aptekarskich. „Aptekarz Polski” 2012, nr 1-12; cykl Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej 2013, nr 2 – 2014 nr 8.
    [4] Cykl Apteka była, jest i będzie… „Aptekarz Polski” 2010, nr 1-12
    [5] Okładkę jednej z książek magistra Nattera Czytelnicy „Aptekarza Polskiego” mieli już okazję oglądać w publikacji „Veterinaria” („Aptekarz Polski” 2011, nr 12).


  • Rynek leków.  ( 74 pozycji )

       Jak już wspomniano w poprzednim artykule [1], produkty kosmetyczne, zgodnie z ich definicją, są przeznaczone do pielęgnacji skóry. Co rozumiemy przez pielęgnację? Jest to działanie mające na celu zachowanie fizjologicznej funkcji skóry oraz jej prawidłowego wyglądu, ale również szeroko pojęta profilaktyka, która zapobiega wystąpieniu niekorzystnych zmian w funkcjonowaniu i w budowie skóry, które mogą prowadzić do zaburzenia jej fizjologii. Nie oznacza to oczywiście, że osoby, których skóra wykazuje jakiekolwiek zmiany patofizjologiczne, nie mogą używać kosmetyków. Wręcz przeciwnie, w przypadku takich konsumentów jest to szczególnie ważne, ponieważ stosowanie przez nich preparatów kosmetycznych pozwala na przywrócenie prawidłowej fizjologii skóry, zahamowanie zachodzących w niej procesów patofizjologicznych. Co za tym idzie, pozwala to na złagodzenie objawów, które bardzo często są niezwykle dokuczliwe i uciążliwe dla pacjenta, nie tylko z powodu odczuć bólowych lub świądu, ale także dlatego, że wiele zmian skórnych jest doskonale widocznych dla otoczenia, co powoduje swoistą stygmatyzację osób, u których je zauważamy. Stygmatyzacja ta bardzo często opiera się jedynie na stereotypach lub wręcz mitach, które nie mają nic wspólnego z prawdą i jest bardzo krzywdząca. Stosowanie kosmetyków jest również bardzo ważnym elementem w terapii lekami dermatologicznymi, ponieważ prawidłowa pielęgnacja zapobiega wystąpieniu działań niepożądanych wywołanych przez silnie działające substancje farmakologiczne, a w przypadku pojawienia się skutków ubocznych, takich jak przesuszenie lub podrażnienie skóry, łagodzi ich nasilenie.
        Skóra sucha (ang. xeroderma, lub xerosis cutis) odznacza się nadmiernym złuszczaniem, szorstkością, zaczerwienieniem, tendencją do pękania naskórka, a pozbawiona odpowiedniej pielęgnacji może prowadzić do mniej lub bardziej nasilonego świądu. Taka skóra jest bardzo podatna na działanie czynników zewnętrznych (np. fizycznych, takich jak niska temperatura, promieniowanie słoneczne, ale również chemicznych, jak na przykład detergenty), łatwo ją podrażnić, a wszelkie jej uszkodzenia mogą prowadzić do wtórnych infekcji bakteryjnych. Skóra sucha może być problemem przejściowym, który nastąpił w wyniku działania niekorzystnych czynników zewnętrznych, ale może też być stanem stałym, którego etiologia i patogeneza zależą od wielu czynników, również genetycznych [2].
    1. Humektanty – są to substancje higroskopijne, o charakterze hydrofilowym, które wiążą cząsteczki wody, zatrzymując ją na powierzchni skóry i dzięki temu wykazują działanie nawilżające. Do tych substancji należą między innymi:
    gliceryna (glicerol) – jest to związek należący do grupy alkoholi trójwodorotlenowych (trioli), bezbarwna, przezroczysta, gęsta ciecz. Gliceryna po aplikacji na skórę wykazuje właściwości nawilżające, regeneruje barierę skórną poprzez znaczące ograniczenie transepidermalnej utraty wody (ang. transepidermal water loss – TEWL), poprawia właściwości mechaniczne skóry, wykazuje również działanie łagodzące podrażnienia. Przypisuje jej się ponadto działanie przeciwbakteryjne, ułatwiające gojenie ran i chroniące przed promieniowaniem UV [3]. Powoduje zmiękczenie i zwiększa elastyczność wierzchnich warstw stratum corneum (warstwy rogowej skóry), co ma korzystny wpływ na przebieg procesów biochemicznych zachodzących w głębszych warstwach skóry. Gliceryna normalizuje również procesy degradacji desmosomów, ułatwiając prawidłowe złuszczanie [4].
    glikol propylenowy – należy do grupy alkoholi dwuwodorotlenowych (dioli), ma postać bezbarwnej cieczy. Zwiększa zdolności warstwy rogowej naskórka do wiązania wody, co w konsekwencji prowadzi do zmiękczenia i uelastycznienia stratum corneum [4].
    peptydy – najczęściej stosowane są hydrolizaty protein, głównie roślinnych, ale również peptydy o zmodyfikowanych właściwościach, zwiększających ich powinowactwo do skóry. Substancje te poprawiają nawilżenie skóry poprzez zatrzymywanie wody na powierzchni naskórka – z uwagi na duże rozmiary nie wnikają do warstwy stratum corneum, mają jednak wysokie powinowactwo do powierzchni skóry i dobre właściwości filmotwórcze [4].
    kwas hialuronowy – jest wielkocząsteczkowym związkiem należącym do grupy glikozaminoglikanów (GAG), występującym naturalnie w ludzkiej skórze. Substancja ta posiada wyjątkową zdolność do wiązania cząsteczek wody. Wykazano, że miejscowa aplikacja na skórę kwasu hialuronowego poprawia poziom nawilżenia i ujędrnia skórę [5].
    substancje niskocząsteczkowe, składniki NMF (ang. Natural Moisturizing Factor) – są to substancje wchodzące w skład mieszaniny określanej jako naturalny czynnik nawilżający, zdefiniowanej w latach 50-tych XX wieku. Tworzą ją głównie aminokwasy pochodzące z rozkładu enzymatycznego filagryny, jak również ich pochodne, sole kwasu piroglutaminowego, kwasu mlekowego oraz mocznik [6]. W praktyce w produktach kosmetycznych przeznaczonych do pielęgnacji suchej skóry najczęściej stosowane są aminokwasy (np. arginina), mleczan sodu, sól sodowa kwasu pirolidonokarboksylowego (PCA-Na), jak również mocznik [4]. W przypadku tego ostatniego składnika jego działanie jest zależne od jego stężenia – w niższych koncentracjach (3–10%) działa nawilżająco, poprzez modyfikację struktury białek, osłaniając miejsce wiązania wody, dzięki czemu zwiększa się jej zawartość w warstwie rogowej naskórka. Prowadzi to do zmniejszenia TEWL wskutek zmniejszenia gradientu zawartości wody w naskórku w porównaniu ze skórą właściwą [7]. Innymi substancjami nawilżającymi, wchodzącymi w skład NMF, które można znaleźć w preparatach kosmetycznych, są cukry proste (np. glukoza, fruktoza, ramnoza) [8].
    2. Emolienty – głównie są to lipidy lub sterole, nawilżające skórę poprzez poprawę jej barierowości, na drodze wypełniania przestrzeni między obumarłymi komórkami w warstwie rogowej naskórka [9]. Substancje te można podzielić na dwie grupy:

    2.1. Emolienty pochodzenia naturalnego – są to przede wszystkim oleje roślinne, zawierające nasycone oraz nienasycone kwasy tłuszczowe. Jednym z nich jest kwas linolowy, występujący między innymi w oleju słonecznikowym (INCI: Helianthus annuus seed oil), z pestek winogron (INCI: Vitis winifera seed oil) czy z kiełków pszenicy (INCI: Triticum vulgare (wheat) germ oil). Związek ten poprawia barierę lipidową naskórka, chroni przed nadmierną utratą wody (TEWL) oraz normalizuje metabolizm skóry. Ponadto jest składnikiem błon komórkowych, a także jest wykorzystywany do produkcji cementu międzykomórkowego. Kwas γ-linolenowy, należący do grupy omega-6, występuje między innymi w oleju z ogórecznika (INCI: Borago officinalis oil), czarnej porzeczki (INCI: Ribes nigrum (black currant) seed oil) oraz w oleju z wiesiołka (INCI: Oenothera biennis (evening primose) seed oil). Natomiast przedstawiciel kwasów omega-3, kwas α-linolenowy, jest obecny w oleju lnianym (INCI: Linum usitatissimum seed oil), z kiełków pszenicy, ale również w glonach i fitoplanktonie morskim. Nienasycone kwasy tłuszczone (NNKT) obniżają TEWL, poprawiają stopień nawilżenia skóry, aktywizują procesy regeneracyjne uszkodzonej bariery lipidowej naskórka oraz niwelują stany zapalne i stabilizują metabolizm skóry. Ponadto, pełnią funkcję receptorów pobudzających syntezę lipidów barierowych skóry oraz białek, które są prekursorami NMF [10].

    2.2. Emolienty syntetyczne – są to różnorodne substancje o charakterze lipidowym, które z uwagi na swoją budowę chemiczną wykazują powinowactwo do warstwy rogowej naskórka (charakter hydrofobowy). Ich zaletą jest większa trwałość chemiczna, co przekłada się na mniejsze ryzyko podrażnień i wystąpienia reakcji alergicznych. Najczęściej stosowane substancje to między innymi trigliceryd kaprylowo-kaprynowy (INCI: Caprylic/Capric Trigliceride) [11], eter dikaprylowy (INCI: dicaprylyl ether), czy mirystynian izopropylu.

    2.3. Skwalen – związek o budowie terpenowej, prekursor cholesterolu. Po raz pierwszy odkryto go w oleju z wątroby rekina, ale występuje też w wielu olejach roślinnych. Stanowi główny składnik nienasyconych lipidów występujących na powierzchni skóry ludzkiej. Jest też składnikiem sebum, a oprócz działania nawilżającego skórę wykazuje również aktywność antyoksydacyjną [12].

    3. Substancje okluzyjne
    – związki tworzące film (nieprzepuszczalną barierę) na powierzchni skóry, który hamuje parowanie wody (TEWL) [13]. Wśród nich wyróżniamy między innymi parafinę ciekłą. Jest to mieszanina węglowodorów nasyconych, otrzymywana podczas procesu destylacji i oczyszczania ropy naftowej. W kosmetyce surowiec ten wykorzystywany jest od ponad 100 lat, szacuje się, że pierwsze użycie parafiny w celach pielęgnacyjnych nastąpiło ok. 1870–1880 roku. Od tego czasu stosowana jest w wielu produktach, również dedykowanych dla małych dzieci. Z uwagi na prawie jednorodny skład chemiczny (długie, proste łańcuchy węglowodorowe) parafina ciekła tworzy na powierzchni skóry film, swoistą „palisadę”, która hamuje parowanie wody z powierzchni skóry, co powoduje zmiękczenie i zwiększoną hydratację komórek [14]. Do innych związków o działaniu okluzyjnym, występujących w preparatach kosmetycznych, zaliczamy lanolinę (rzadko stosowana z uwagi na charakterystyczny zapach oraz duże ryzyko wywołania reakcji alergicznej), wazelinę oraz związki silikonowe (np. dimetykon) [13].

       Wśród substancji powszechnie stosowanych w preparatach kosmetycznych, które wykazują działanie kojące i regenerujące suchą skórę, a przez to zwiększają nawilżenie skóry, należy również wymienić:
    pantenol (D-pantenol, deksopantenol) – jest biologicznie aktywną pochodną alkoholową kwasu pantotenowego, wchodzącą w skład witaminy B5. Po aplikacji na skórę, pantenol jest metabolizowany do kwasu pantotenowego, składnika koenzymu A oraz innych związków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania naskórka. Pantenol ułatwia gojenie ran, chroni skórę przed podrażnieniem, zwiększa nawilżenie skóry, poprawia funkcjonalność bariery skórnej [15]. Z uwagi na jego silne powinowactwo do keratyny, działa nawilżająco nie tylko jako składnik preparatów pozostających na skórze, ale również zmywalnych (tzw. rinse-off, np. żele do mycia ciała lub twarzy, szampony do włosów) [4].
    alantoina – jest heterocykliczną pochodną mocznika, należy do grupy ureidów. Wykazuje działanie keratolityczne, co ułatwia usunięcie nadmiaru zrogowaciałego naskórka, ale również stymuluje podziały komórkowe i epitelizację, co przyspiesza odnowę uszkodzonego naskórka. Ponadto ma działanie nawilżające [16].
    witamina A – zwiększa proliferację komórek skóry, co przyspiesza procesy jej odnowy i ułatwia jej regenerację [1]. Z tego powodu związek ten bardzo często występuje w preparatach dedykowanych do przesuszonej, łuszczącej się skóry, aby znormalizować zachodzące w niej procesy i przywrócić jej prawidłowy wygląd.
    witamina E – dzięki silnym właściwościom antyoksydacyjnym chroni lipidy występujące w skórze przed degradacją, co umożliwia utrzymanie prawidłowych funkcji skóry [1].
        Podsumowując, można zauważyć, jak duża liczba substancji jest wykorzystywana do pielęgnacji suchej skóry. Świadczy to dobitnie o tym, jak istotny jest to problem, i jak wielu osób on dotyka. Należy również podkreślić, że opisane powyżej związki działają w oparciu o różne mechanizmy, co pokazuje, jak złożoną strukturą jest skóra i jak wiele procesów zaangażowanych jest w utrzymanie jej prawidłowej homeostazy. Ponadto należy pamiętać, że aby uzyskać maksymalny efekt nawilżenia skóry, oprócz doboru właściwych preparatów, zawierających odpowiednie substancje, ważne jest również prawidłowe ich stosowanie. Do mycia przesuszonej skóry nie należy stosować silnych detergentów i mydeł, ale emolientów, które nie pozbawiają skóry naturalnego płaszcza lipidowego. Natomiast bezpośrednio po kąpieli należy zastosować preparat odnawiający barierę ochronną skóry w postaci balsamu, lotionu lub mleczka. Im bardziej sucha skóra, tym częściej należy aplikować kosmetyki nawilżające (nawet kilka razy dziennie).

    dr farm. Maria Żebrowska,
    mgr farm. Weronika Krzynówek
    Fot. Fotolia.com
    1. Żebrowska M.: „Substancje aktywne stosowane w kosmetykach. Część I. Substancje o działaniu przeciwzmarszczkowym oraz anti-ageing”. Aptekarz Polski, 2015, 106/84, 19-22
    2. Wojnowska D., Chodorowska G., Juszkiewicz-Borowiec M.: „Sucha skóra – patogeneza, klinika i leczenie” Postępy Dermatologii i Alergologii, 2003, XX, 2, 98–105
    3. Fluhr J. W., Darlenski R., Surber C.: „Glycerol and the skin: holistic approach to its origin and functions” British Journal of Dermatology, 2008, 159, 23–34
    4. Arct J., Pytkowska K.: “Kosmetyki do pielęgnacji skóry suchej” Cosmetology Today, 2009, 3, 34–37
    5. Nobile V., Buonocore D., Michelotti A., Marzatico F.:”Anti-aging and filling efficacy of six types hyaluronic acid based dermo-cosmetic treatment: double blind, randomized clinical trial of efficacy and safety” Journal of Cosmetic Dermatology, 2014, 13, 277-287
    6. Majewski S. “Budowa i biologia skóry”. W: Noszczyk M.: „Kosmetologia pielęgnacyjna i lekarska”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2011, 32
    7. Kapuścińska A., Nowak I.: „Wykorzystanie mocznika i jego pochodnych w przemyśle kosmetycznym” Chemik, 2014, 68, 2, 91–96
    8. Zielińska A., Nowak I., Żebrowska M.: „Substancje aktywne pochodzenia roślinnego, stosowane w produktach kosmetycznych. Ramnoza i inne cukry proste” Świat Przemysłu Kosmetycznego, 2015, 22, 2, 48-51
    9. Kraft J. N., Lynde C. W.: „Moisturizers: what they are and a practical approach to product selection” Skin Therapy Letter, 2005, 10, 5, 1–8
    10. Zielińska A., Nowak I.: “Fatty acids in vegetable oils and their importance in cosmetic industry” Chemik, 2014, 68, 2, 103-110
    11. https://www.truthinaging.com/ingredients/capryliccapric-triglycerides
    12. Huang Z.-R., Lin Y.-K., Fang J.-Y.: „Biological and pharmacological activities of squalene and related compounds: potential uses in cosmetic dermatology” Molecules, 2009, 14, 540-554
    13. Del Rosso J. Q.: “Kosmeceutyki o działaniu nawilżającym: funkcja, skład i zastosowanie kliniczne”. W: Draelos Z. D.: „Kosmeceutyki”, Elsevier Urban & Partner, Wrocław, 2011
    14. Rawlings A. V., Lombard K. J.: “A review on the extensive skin benefits of mineral oil” International Journal of Cosmetic Science, 2012, 1–8
    15. Camargo F. B., Gaspar L. R., Maia Campos P. M. B. G.: „Skin moisturizing effects of panthenol-based formulations” Journal of Cosmetic Science, 2011, 62, 361–369
    16. Szymańska E.: „Alantoina – właściwości gojące i przeciwzapalne” Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2012, 8 (1), 73–77
  • Panorama samorządu.  ( 107 pozycji )





         Protestujemy przeciw bezczynności Ministra Zdrowia i polskiego Rządu oraz zaniechaniu zdecydowanych działań mających na celu zagwarantowanie wszystkim aptekom i ich pacjentom równego i stałego dostępu do leków ratujących zdrowie i życie!

    Protestujemy przeciw reglamentacji leków
    refundowanych ze środków publicznych!


    Naczelna Izba Aptekarska



  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

    Aptekarz w XIX wieku
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
    Jak chorują seniorzy?
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
    Starsi pacjenci „lubią” leki
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
    Niebezpieczna farmakoterapia
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
    Opieka farmaceutyczna
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
    Komunikacja z pacjentem

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 43 pozycji )

        Aptekarz jest zawodem, który swych korzeni szuka bardzo głęboko w czasie – „już w starożytnym Egipcie..." a może jeszcze głębiej... Profesja ta, mimo że przez wieki łączona była z innymi czynnościami leczniczymi, wymagała stałego miejsca, gdzie wykonywane były preparaty pomocne w dolegliwościach. Przez następne wieki, „aptekarskie warsztaty” stawały się miejscem, gdzie Aptekarz, jako mistrz zawodu, posługiwał się podczas wykonywania remedium tajemniczymi przyrządami. Otaczały go również naczynia przeznaczone do przechowywania substancji o mocy leczniczej.

        Przygotowane w sposób perfekcyjny opracowanie magistra farmacji Iwony Dymarczyk, osoby związanej z zawodem farmaceuty, a jednocześnie profesjonalnie przygotowanego artysty plastyka, jest przykładem jak można przedstawić aptekarza i jego zanurzenie w profesji.
        Album, bo tak należałoby nazwać wydawnictwo Aptekarz i majoliki, jest poświęcony dwom tematom, które mają cechy wspólne. Aptekarzowi o niezwykłym życiorysie i jego niezwykłym zbiorze aptekarskiej ceramiki. Aptekarzem był Mateusz B. Grabowski, magister farmacji, wychowanek Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, żołnierz Września 1939 roku i polskich formacji wojskowych II Wojny Światowej, który nigdy do kraju nie wrócił. Ale więzów z Polską nie zerwał – z jego apteki w Londynie wysyłane były leki dla pacjentów za żelazną kurtyną. Niezwykłym zbiorem jest kolekcja naczyń aptecznych o urodzie dzieł sztuki.
        Mgr Iwona Dymarczyk, w sposób bardzo ciekawy przedstawiła M.B. Grabowskiego, śledząc jego koleje życia, przytaczając wspomnienia, ilustrując je fotografiami. Ta biografia udowadnia, że chcąc, można wiele uzyskać. Farmaceuta z natury rzeczy był zawsze osobą, która przebywała w otoczeniu rzeczy, mebli, przyrządów aptecznych czy najmniejszych utensylii, przygotowanych niejako wieloletnim doświadczeniem fachowym do użycia podczas pracy. Wszystkie one wykazywały cechy prawie dzieł artystycznych, co do dzisiejszego dnia można podziwiać w zbiorach muzealnych ale i w aptekach z tradycjami. Nie każdy zawód może poszczycić się nie tylko tak bogatą historią, ale i tak pięknymi dowodami tejże.
        Mgr Mateusz Grabowski był nie tylko kolekcjonerem, najpiękniejszych chyba naczyń aptecznych, przygotowywanych przez najlepsze europejskie manufaktury, specjalnie dla aptek. Nie są to niewątpliwie naczynia codziennego użytku, ich uroda przedstawiała piękno sztuki aptekarskiej, której Officina sanitatis była siedzibą.
        Kolekcja Grabowskiego przez niego samego została przekazana do zbiorów Muzeum Farmacji Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1976 roku. Warto zwrócić uwagę na te niezwykłe naczynia, ich kartusze przywodzą na pamięć miłośnika historii zawodu, postacie aptekarzy, którzy w swych warsztatach – bo apteka wytwarzała wiele, nie tylko leków – w otoczeniu rzeczy pięknych, mogli skupić się na przygotowywaniu preparatów leczniczych. Czasem poszukiwano panaceum, korzystając ze środków umieszczonych w wykwintnych naczyniach zdobiących wnętrze apteki, przynajmniej tak się wydawało niewtajemniczonym...
        Piękny ten okaz sztuki, tym razem wydawniczej, przygotowany został przez Wydawnictwo Kontekst z Poznania. W tymże wydawnictwie ukazywały się już opracowania historyczne dotyczące aptekarstwa, warto mieć je do „codziennego użytku”. Warto jednak postarać się o Aptekarza i majoliki, tak z racji „urody” aptekarskiego życiorysu, jak i urody opisywanych zabytków.

    mgr farm. Lidia Czyż
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )

       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 31 pozycji )
       Na stronach RCL w wykazie projektów rozporządzeń opublikowano Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie recept wystawianych przez pielęgniarki i położne (http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12273901) oraz Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wykazu wyrobów medycznych i wykazu badań diagnostycznych (http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12273900).

       Aktualnie projekty są opiniowane i uzgadniane przez podmioty zaproszone do konsultacji.

       24 czerwca 2015 roku opublikowano komunikat prasowy Komisji Europejskiej zatytułowany "Kupowanie leków w internecie: Komisja wprowadza logo, które zapewni konsumentom bezpieczeństwo ", w którym czytamy:
       Europejczycy coraz częściej kupują lekarstwa w internecie. Jak można upewnić się, że dana apteka internetowa jest prawdziwa i bezpieczna? Komisja przyjęła dziś rozporządzenie wykonawcze do dyrektywy w sprawie sfałszowanych produktów leczniczych (2011/62/UE), ustanawiając wspólne logo dla aptek internetowych i wymogi techniczne zapewniające jego autentyczność. Logo będzie w pełni działać w drugiej połowie 2015 r.

       Europejski komisarz ds. zdrowia Tonio Borg powiedział: „Kupując leki w internecie, konsumenci muszą zdawać sobie sprawę z tego, że narażają się na zakup sfałszowanych lekarstw, chyba że zaopatrują się u legalnie działających internetowych dostawców. Sfałszowane lekarstwa mogą być nie tylko nieskuteczne, ale i szkodliwe, nawet ze skutkiem śmiertelnym. Aby konsumenci mogli czuć się bezpiecznie, Komisja wprowadziła wspólne logo dla internetowych aptek”.
    Jak wygląda logo?
       Oto logo, które powinno znajdować się na stronie głównej internetowej apteki. W prostokącie w środkowej, lewej części logo będzie umieszczona flaga państwa UE, w którym internetowa apteka ma swoją siedzibę, a tekst będzie przetłumaczony na język urzędowy (języki urzędowe) tego państwa. Jak działa logo?
       Po pierwsze, na stronie, na której chcemy kupić leki, powinniśmy znaleźć logo i je kliknąć. Powinno nas to odesłać do strony internetowej krajowego organu regulacyjnego, na której znajduje się lista wszystkich legalnie działających internetowych aptek i innych podmiotów posiadających zezwolenie na detaliczną sprzedaż leków. Sprawdzamy, czy nasza apteka jest na liście, i możemy kontynuować zakupy. Jeżeli nie znajdziemy danej strony na liście, nie powinniśmy kupować na niej leków. Lepiej skorzystać z usług sprzedawców wymienionych na stronie internetowej krajowego organu regulacyjnego.

    Kiedy logo pojawi się na stronach aptek?
       Rozporządzenie powinno wejść w życie w ciągu następnych czterech do sześciu tygodni. Państwa członkowskie będą miały rok na przygotowanie się do jego stosowania. Komisja Europejska przekazuje organom krajowym zestaw narzędzi komunikacyjnych, które pomogą im w przygotowaniu krajowych kampanii informacyjnych. Do przeprowadzenia takich kampanii zobowiązuje dyrektywa w sprawie sfałszowanych produktów leczniczych.
  • Edukacja  ( 22 pozycji )

  • Lex Apothecariorum.  ( 51 pozycji )

       Ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw dokonano istotnych zmian w ustawie z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr. 45, poz. 271, z późn. zm.). Zmiany - co do zasady - obowiązywać będą od dnia 12 lipca 2015 r.

        Ostatnie regulacje prawa farmaceutycznego wprowadzone kolejno: ustawą z dnia 19 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Prawo farmaceutyczne i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., nr 0, poz. 28), Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.381) oraz ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.788), wnoszą szereg zmian w obszar dystrybucji hurtowej produktami leczniczymi. W istotnych kwestiach, zmiany te mają też wpływ na obrót detaliczny produktami leczniczymi i w bezpośredni sposób przekładają się na współpracę pomiędzy hurtowniami farmaceutycznymi oraz aptekami.
  • Farmacja na świecie.  ( 36 pozycji )

    Zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne
    w wybranych krajach europejskich
    – wdrażane w roku 2015
    oraz aktualna ocena doświadczeń wcześniejszych projektów
       W coraz większej liczbie krajów europejskich wdrażane są zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne. Jednak w niektórych przypadkach pierwsze miesiące lub nawet lata wprowadzania w życie w aptekach ogólnodostępnych nowych usług farmaceutycznych nie są łatwe.    

       Od lipca 2014r. rozpoczął funkcjonowanie w Saksonii i w Turyngii pilotażowy program o nazwie Arzneimittelinitiative (ARMIN) wprowadzający bardzo interesujące rozwiązania nowych zasad współpracy aptek i lekarzy w zakresie farmakoterapii pacjentów chorych przewlekle. Jest on również związany oferowaniem przez apteki zaawansowanych i refundowanych usług farmaceutycznych. W roku 2015 będą już pierwsze znaczące efekty wprowadzanych w życie nowych rozwiazań i wiele wskazuje na to, że sukces programu ARMIN może być porównywalny z wprowadzeniem w Niemczech o sierpnia 2013r. dopłat do dyżurów nocnych.

       ARMIN składa się z trzech modułów, które będą stale rozwijane:
    1. Przepisywanie leków przez lekarza w postaci nazw międzynarodowych (Wirkstoffverordnung)
    2. Katalog farmakoterapii (Medikationskatalog) zawierający wytyczne do wyboru określonych substancji czynnych
    3. Nadzór farmakoterapii (Medikationsmanagement) obejmujący nadzór nad całym procesem farmakoterapii, z uwzględnieniem leków OTC wybieranych w procesie samoleczenia oraz optymalizację i zwiększenie bezpieczeństwa farmakoterapii – szczególnie w przypadku pacjentów stosujących wiele różnych leków

       Przepisywanie leków w postaci nazw międzynarodowych i katalog farmakoterapii wdrożone zostały od 1 lipca 2014r. Nadzór farmakoterapii – zacznie funkcjonować na początku 2015r.

    Nazwy międzynarodowe

       Lekarz przepisuje leki w postaci nazw międzynarodowych (z pomocą odpowiedniego programu komputerowego) natomiast wybór konkretnego preparatu następuje w aptece.

       Pacjent rozpoznaje nazwy międzynarodowe stosowanych leków, które są umieszczane na recepcie i na opakowaniach leków – wzmacnia to stosowanie się pacjentów do przepisanej terapii.

       W uzasadnionych przypadkach lekarz morze przepisać preparat konkretnego producenta.

       W pierwszej kolejności w wyniku prac wielu instytucji i urzędów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo stosowania leków w Niemczech wytypowanych zostało - 188 substancji czynnych (w tym 16 kombinacji dwóch substancji czynnych) występujących w 25 000 zarejestrowanych leków (przewidziane jest regularne uzupełnianie tej listy).

       Z systemu przepisywania leków w postaci nazw międzynarodowych wyłączone są w szczególności następujące postaci leków:

    - stosowane na skórę (np. maści, żele)
    - leki oczne i do uszu (np. krople oczne, krople do uszu)
    - plastry lecznicze (np. plastry przeciwbólowe)
    - inhalacje (np. leki stosowane w leczeniu astmy)
    - leki parenteralne (np. insuliny)

    Katalog farmakoterapii

       Systematyka podziału substancji czynnych:

    - substancje standardowe, które są stosowane u większości pacjentów w danej sytuacji
    - substancje rezerwowe, które są stosowane u tych pacjentów, których leczenie nie jest możliwe substancjami standardowymi
    - substancje pozostałe, stosowane w szczególnych sytuacjach ze względu na swoje specyficzne właściwości

       W pierwszej kolejności wybrane zostały następujące wskazania:

    - nadciśnienie
    - choroba wieńcowa, niewydolność serca, arytmia serca
    - zaburzenia przemiany lipidów
    - osteoporoza
    - choroba Alzheimera, demencje
    - depresja

       Rozszerzona lista wskazań od 1 stycznia 2015r.

    - cukrzyca typu 2
    - antybiotykoterapia górnych i dolnych dróg oddechowych
    - antybiotykoterapia dróg moczowych

    Nadzór farmakoterapii

    1) Aptekarz określa wszystkie leki stosowane przez pacjenta. Następnie pacjent jest rejestrowany w aptece, przynosi w ustalonym terminie do apteki wszystkie stosowane leki – aptekarz przeprowadza w aptece rozmowę z pacjentem, która trwa ok. 1 godz.
    Aptekarz analizuje również leki stosowane przez pacjenta w ciągu ostatnich 6 miesięcy – na podstawie danych otrzymanych z Kasy Chorych.
    2) Aptekarz sporządza wstępny plan farmakoterapii. Dokonuje analizy - w szczególności pod względem interakcji i bezpieczeństwa farmakoterapii. Pacjent otrzymuje wypełniony „dzienniczek farmakoterapii”, który przedstawia w trakcie wizyty u lekarza.
    3) Lekarz wartościuje stosowane leki i uzupełnia plan farmakoterapii. Wprowadza adnotacje w „dzienniczku farmakoterapii”, przekazywane następnie aptekarzowi.
    4) Aptekarz określa kompletny plan farmakoterapii. Aptekarz określa stosowane preparaty i drukuje dla pacjenta plan farmakoterapii.
    5) Okresowa modyfikacja planu farmakoterapii, najczęściej w cyklu kwartalnym.

       Za pierwszą rozmowę z pacjentem w ramach programu ARMIN apteka otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 94,50 Euro. Za każdą kolejną rozmowę przeprowadzaną w cyklu kwartalnym apteka będzie otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 21,00 Euro. Ponadto, za każdą wydaną pozycję na recepcie realizowanej w ramach programu ARMIN, kiedy leki na recepcie przepisywane są w postaci nazw międzynarodowych, apteka będzie otrzymywać dodatkowo 0,20 Euro.

       Przedstawione powyżej główne założenia programu ARMIN są bardzo interesujące i zbieżne z tematami licznych dyskusji prowadzonych na temat przyszłości zawodu i zwiększenia kompetencji zawodowych aptekarzy w Polsce. Wnikliwa analiza doświadczeń wdrażanego w Niemczech programu będzie miała istotne znaczenie w pracach Naczelnej Izby Aptekarskiej nad ustawą o zawodzie aptekarza, która powinna uwzględniać możliwości i nowe wyzwania aptekarstwa polskiego w XXI wieku. Z pewnością pierwsze podsumowania dotyczące realizacji tego programu zostaną zaprezentowane w trakcie Saksońskiego Dnia Aptekarza w kwietniu 2015r., natomiast kolejne wnikliwe analizy będą też prezentowane w trakcie Zjazdu Niemieckich Aptekarzy, który odbędzie się jesienią 2015r.

    mgr farm. Piotr Bohater
    Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA 
  • Galeria.  ( 29 pozycji )
    IV Mistrzostw Polski
    Okręgowych Izb Aptekarskich
    w Piłce Nożnej Halowej
    Mecz otwarcia Gdańsk - Bielsko-Biała.
    OIA Łódź.
    Finał Poznań-Łódź.
    II miejsce Poznań.


    Autorzy zdjęć:

    1-4 Paulina Marcinkowska,

    5-8 Sylwia Stachowska,

    9-10 Ryszard Kamiński.
  • Manuał aptekarski.  ( 247 pozycji )

       W sytuacji, gdy doświadczamy traumatycznego wydarzenia, gdy nasze życie, zdrowie lub życie kogoś bliskiego były poważnie zagrożone – przeżywamy wiele przykrych emocji. Bardzo często po takim zdarzeniu powracają bolesne wspomnienia dotyczące wydarzenia, pojawia się uczucie napięcia, wzmożonej czujności czy kłopoty ze snem. Najczęściej  te zjawiska stopniowo wyciszają się, nie utrudniając istotnie codziennego funkcjonowania. Gdy jednak nie ustępują, a wręcz z upływem czasu się nasilają, gdy zaczynamy unikać sytuacji, które przypominają wydarzenie (np. przestajemy jeździć samochodem, komunikacją publiczną), gdy przez wiele tygodni mamy trudności z utrzymaniem snu, a podczas nocnego odpoczynku przeżywamy  koszmary senne - oznacza to, że rozwinęło się zaburzenie psychiczne, które wymaga uzyskania pomocy od specjalisty.

       Losy leku w organizmie można analizować w aspekcie farmakodynamicznym, określającym wpływ leku na organizm oraz farmakokinetycznym - oceniającym wpływ organizmu na lek. Farmakokinetyka obejmuje pięć etapów: uwalnianie (liberation), wchłanianie (absorption), dystrybucję (distribution), metabolizm (metabolism) oraz wydalanie (excretion), określany wspólnym skrótem LADME [3]. Uwalnianie jest najczęściej najwolniejszym etapem LADME i zazwyczaj najbardziej wpływa na stężeniu leku w surowicy pacjenta. Szybkość tego procesu zależy głównie od postaci leku oraz jego składu.



       Leki płynne to niegdyś jedna z powszechniej stosowanych form podawania substancji leczniczej. W poprzednich numerach „Aptekarza Polskiego” („Aptekarz Polski” 103/81 marzec 2015, „Aptekarz Polski” 106/84 czerwiec 2015) przedstawione zostały: ekstrakty, odwary, napary, maceraty, wina i octy lecznicze oraz nalewki. W artykułach omówiono sposób przygotowywania, jak i właściwości wybranych leków płynnych stosowanych w okresie renesansu. W niniejszej publikacji przedstawione zostaną: wódki (Aquae), soki (Succi) oraz syropy (Sirupi).


  • Przegląd prasy.  ( 20 pozycji )

       Od kilku lat Polska zajmuje miejsce w pierwszej dziesiątce krajów świata pod względem ilości spożywanych leków (zarówno tych przepisywanych na receptę, jak i tych dostępnych w sprzedaży odręcznej), a rynek farmaceutyczny w naszym kraju jest jednym z największych w Europie. Przyczynami skłonności do niepohamowanego, niekontrolowanego nadużywania (ang. abuse) leków, czyli lekomanii, są rozwój i komercjalizacja rynku farmaceutycznego oraz dolegliwości psychosomatyczne naszego społeczeństwa. Ta druga przyczyna ma związek z jednej strony z niezadowalającą samooceną stanu zdrowia i/lub starzeniem się społeczeństwa, a z drugiej ze wzrostem świadomości dotyczącej stanu zdrowia i zapotrzebowania na nowoczesne formy leczenia, nadmierną wiarą w skuteczność leków oraz poszukiwaniem komfortu psychicznego. Konsumentami dużej ilości leków w Polsce są dwie zróżnicowane wiekowo grupy pacjentów: osoby powyżej i poniżej 65 roku życia. Osoby starsze (powyżej 65 roku życia) nadużywają leków często samowolnie, z uwagi na współwystępowanie różnych dolegliwości, poczucie niepewności jutra oraz stałą obawę o własne zdrowie. Drugą grupę wiekową (poniżej 65 roku życia) stanowią mieszkańcy wielkich miast, którzy nadużywają leków (często najnowszych i drogich) świadomie, oraz osoby zamieszkujące małe miasta i wsie, które stosują leki bezrefleksyjne w wyniku modelowania zachowań i pod wpływem reklam w mediach.

       Problem lekomanii w Polsce dotyczy wielu różnorodnych medykamentów, a wśród nich na pierwsze miejsce wysuwa się nadużywanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza tych dostępnych bez recepty. Inne nadużywane leki to te o działaniu przeciwkaszlowym, przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym, uspokajającym i nasennym, przeciwlękowym, pobudzającym, hamującym łaknienie (anorektyki), leki hormonalne, przeczyszczające oraz preparaty zawierające w składzie alkohol (głównie krople nasercowe i krople żołądkowe).

       Konsekwencje lekomanii są różnorodne w zależności od rodzaju i ilości zażywanej substancji oraz okresu nadużywania. Najszybciej obserwowanymi objawami nadużywania leków są objawy niepożądane (bóle i zawroty głowy, bóle brzucha, nudności, osłabienie, reakcje alergiczne, zmiany na skórze i inne) lub zatrucie organizmu wymagające interwencji na oddziałach toksykologicznych. Poważną konsekwencją nadużywania leków jest uzależnienie (ang. addiction) – przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego obejmująca obok zaburzeń psychicznych także szerokie spektrum objawów somatycznych i wegetatywnych. Najważniejszymi cechami uzależnienia są przymus sięgania po substancję uzależniającą i głód narkotykowy. Te cechy decydują o rozróżnieniu pomiędzy nadużywaniem substancji (ang. drug abuse), czyli procesem, nad którym człowiek jeszcze panuje i który może zwalczyć, a uzależnieniem. Uzależnienie cechuje się też nawrotowością (ang. relapse), pojawiającą się nawet po bardzo długim okresie abstynencji. Zgodnie z kryteriami ICD-10 ustalonymi przez Światową Organizację Zdrowia uzależnienie następuje, gdy w ciągu 12 miesięcy chorego cechują co najmniej 3 spośród wymienionych objawów:

    1.    Silna, natrętna potrzeba zażywania substancji (przymus).
    2.    Upośledzona zdolność kontrolowania zażywania substancji.
    3.    Występowanie objawów abstynencyjnych po odstawieniu substancji (głód narkotykowy).
    4.    Tolerancja na zażywaną substancję.
    5.    Postępujące zaniedbywanie alternatywnych do zażywania przyjemności, zachowań czy zainteresowań.
    6.    Zażywanie substancji pomimo wiedzy o szkodliwości dla zdrowia.
       Przyczynę uzależnienia należy wiązać ze zmianami zachodzącymi pod wpływem substancji uzależniających w układach funkcjonalnych mózgu, mianowicie w układzie nagrody, układzie wzbudzenia oraz w układzie poznawczym (kognitywnym). Spośród nich układ nagrody odgrywa zasadniczą rolę w inicjacji i podtrzymywaniu nałogu. Układ ten w warunkach fizjologicznych odpowiedzialny jest za pobieranie pokarmu, wody, zachowania seksualne i agresywne, natomiast patologiczne aktywacje tego układu występują pod wpływem nagród sztucznych, w tym nielegalnych substancji uzależniających oraz leków. Z punktu widzenia lokalizacji w mózgu układ nagrody to ściśle określony układ ośrodków i szlaków neuronalnych, których pobudzenie wywołuje reakcje wskazujące na subiektywne przyjemne odczuwanie tej stymulacji i w związku z tym dążenie do ponowienia bodźca. Układ nagrody tworzą mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne, biegnące z pola brzusznego nakrywki śródmózgowia do różnych struktur limbicznych. Mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne kontrolują zachowania motywacyjne związane z działaniem zewnętrznych dodatnich bodźców wzmacniających (odczuwanych jako przyjemne) i to właśnie im przypisuje się duże znaczenie w rozwoju uzależnień. Sygnał o przyjemnym charakterze pobudza dopaminowe neurony pola brzusznego nakrywki, czego konsekwencją jest wzrost uwalniania dopaminy z zakończeń aksonalnych w jądrze półleżącym przegrody. Pomimo iż dopamina decyduje o wartościach wzmacniających bodźca odbieranego, w neurochemiczną regulację układu nagrody zaangażowane są też inne neuroprzekaźniki. Należą do nich: serotonina, GABA, glutaminian i peptydy opioidowe, których ilość w przestrzeni synaptycznej – zmienna w wyniku działania bodźców nagradzających lub awersyjnych – moduluje homeostazę układu dopaminowego.

       Do nadużywanych leków, które bezpośrednio (przez wpływ na transporter dopaminowy, enzymy syntetyzujące lub rozkładające dopaminę) lub pośrednio (przez wpływ na wychwyt zwrotny lub aktywację receptorów innych neuroprzekaźników) modulują aktywność mezolimbicznego układu dopaminowego, należą pochodne opioidowe obdarzone działaniem przeciwbólowym lub przeciwkaszlowym, leki działające poprzez kompleks receptora GABAA (nasenne, uspokajające i przeciwlękowe), leki poprawiające sprawność umysłową (ang. cognitive enhancers). Warto też wspomnieć o występujących objawach zależności psychicznej pod wpływem substancji hamujących łaknienie lub niektórych leków przeciwdepresyjnych.

       Wymienione wyżej leki (dostępne z przepisu lekarza lub bez recepty) stanowią legalne źródło substancji uzależniających. Dlatego też stosowanie leków, zwłaszcza psychotropowych, powinno być racjonalne, czasowe i w jak najmniejszych dawkach, po dokładnie zebranym wywiadzie od pacjenta na temat wcześniejszych epizodów nadużywania substancji uzależniających.

       Zaleca się także zwiększenie czujności pracowników służby zdrowia mających bezpośredni wpływ na dystrybucję leków na możliwość nadużywania substancji teoretycznie bez potencjału psychoaktywnego i uzależniającego. Do takich „nieuzależniających” leków należą benzydamina i ksylometazolina. W ostatnich latach opisano przypadki ich nadużywania i pojawienia się objawów zagrażających zdrowiu bądź życiu.

       W związku z epidemią uzależnień lekowych konieczne są działania zapobiegające nadużywaniu leków: edukacja na temat zdrowotnych i społecznych konsekwencji ich pobierania (w innej dawce lub innych celach niż zalecanie) prowadzona przez pracowników służby zdrowia, farmakologów oraz toksykologów; ograniczenie reklamy leków i podawanie precyzyjnej informacji o składzie leku. Duże znaczenie mają także: przestrzeganie ograniczeń i zakazów dotyczących odręcznej sprzedaży leków bez recepty lekarskiej, wprowadzenie systemu monitorowania działań niepożądanych leków oraz stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych dla terapii osób uzależnionych od leków.

    prof. dr hab. Małgorzata Filip

    Katedra Toksykologii, Wydział Farmaceutyczny,
    Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków;
    Pracownia Farmakologii Uzależnień,
    Zakład Farmakologii,
    Instytut Farmakologii PAN, Kraków.
    Fot. Fotolia.com
    Piśmiennictwo u autorki.

        Redakcja Aptekarza Polskiego dziękuje Autorce oraz Wydawcy i Redakcji Biuletynu Farmacja Krakowska za udostępnienie powyższego artykułu. Artykuł był opublikowany w numerze 1/2014 Farmacji Krakowskiej .
  • Sport to zdrowie.  ( 27 pozycji )
  • Chwila oddechu.  ( 94 pozycji )

    *kliknij na zdjęcie, aby je powiększyć


  • Barometr PharmaExperta.  ( 84 pozycji )

    Czerwiec 2015: +3,66%

    I półrocze 2015: +7,04%

       Rynek apteczny w czerwcu 2015 r. zanotował sprzedaż na poziomie 2 354 mln PLN. Jest to o 83 mln PLN (+3,66%) więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Natomiast w porównaniu do maja 2015 r. wartość sprzedaży zwiększyła się o prawie 8 mln PLN

    Tabela 1: Wartość sprzedaży w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014

       Czerwiec utrzymał trend wzrostowy rynku względem analogicznego okresu ub. r. Wartość sprzedaży rynku aptecznego za pierwsze półrocze br. była o 983,7 mln PLN wyższa od analogicznego okresu ub. r. (średniomiesięczny wzrost wyniósł 163,9 mln PLN). Rynek apteczny osiągnął wzrost w tym okresie o 7,04%.
    Statystyczna apteka
       W czerwcu 2015 r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 163,5 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była na tym samy poziomie, co w czerwcu 2014 r. Względem maja 2015 r. wzrosła natomiast o 1,0 tys. PLN (+0,62%).

    Tabela 2: Sprzedaż wartościowa statystycznej apteki
    w (ceny dla pacjenta) w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014

       Po sześciu miesiącach roku średniomiesięczny wzrost wartości sprzedaży statystycznej apteki wyniósł 2,27% wobec takiego samego okresu ub. r. Analogicznie dla całego rynku wzrost ten wyniósł 7,04%.

       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w czerwcu 2015 r. wyniosła 17,10 PLN. W porównaniu do czerwca 2014 r. cena wzrosła o 3,80%, a wobec poprzedniego miesiąca bieżącego roku zmniejszyła się o 0,12%. Od początku obecnego roku średnia cena dla statystycznej apteki wzrosła o 3,75% wobec średniej ceny za pierwsze półrocze ubiegłego roku.

    Tabela 3: Średnia cena opakowania (ceny dla pacjenta)
    w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014

       Marża apteczna była o 0,63 pp niższa od marży z czerwca 2014 r. Względem maja br. wzrosła się o 0,40 pp. Średnia marża w okresie od stycznia do czerwca br. była na poziomie 26,00%, tj. o 1,54 pp mniej od marży za analogiczny okres 2014 r. W przypadku marży aptecznej utrzymuje się trend, iż w każdym dotychczasowym miesiącu br. marża apteczna była niższa od marży w analogicznym miesiącu ub. r.

    Tabela 4: Średnia wartość marży (narzutu) per opakowanie
    w statystycznej aptece w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
       W czerwcu 2015 r. statystyczną aptekę odwiedziło średnio 3 290 pacjentów. To o 0,92% więcej niż w analogicznym okresie ub. r. Liczba pacjentów była jednak niższa niż przed miesiącem o 0,90%. Średnia za pierwsze półrocze bieżącego roku to 3 443 pacjentów na miesiąc. Była ona niższa o 2,50% od średniej liczby pacjentów odwiedzających apteki w analogicznym okresie ub. r.

    Tabela 5: Ilość pacjentów w statystycznej aptece
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014

       Średnia wartość sprzedaży przypadająca na pacjenta wyniosła w czerwcu 49,70 zł i była o 0,91% niższa niż w czerwcu ubiegłego roku (50,15 zł). Względem poprzedniego miesiąca (48,95 zł) wartość ta wzrosła o 1,53%. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta za okres od stycznia do czerwca 2015 r. była wyższa o 4,91% wobec analogicznego okresu 2014 r.

    Tabela 6: Średnia wartość refundacji i zapłata pacjenta
    na opakowanie w statystycznej aptece i porównanie do roku 2014

       Poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane w czerwcu br. wyniósł 30,58%. Wskaźnik ten był taki sam jak w maju 2015r. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 4,46 pp większy niż w analogicznym miesiącu 2014 roku.

       W czerwcu pacjenci wydali na leki refundowane 283,7 mln PLN, tj. o 8,5 mln PLN więcej niż miesiąc wcześniej oraz o 60,6 mln PLN więcej niż w czerwcu 2014 r.

       W czerwcu pacjenci zapłacili 72,65% z 2 354 mln PLN, stanowiącej całkowitą wartość sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem maja 2015 r. udział ten spadł o 0,73 pp, a wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 11,46 mln PLN. W czerwcu pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach ponad 1 710 mln PLN. To prawie o 70,0 mln PLN więcej niż w analogicznym okresie 2014 r. Udział pacjentów w zapłacie za leki był o 0,42 pp wyższy od udziału z czerwca 2014 r.
       Wartość sprzedaży dla całego rynku aptecznego na koniec 2015 roku wyniesie (prognoza) prawie 30,0 mld PLN i będzie wyższa o 5,1% względem wyniku jaki osiągnął rynek w 2014 r. Natomiast przewidywana wartość refundacji leków na koniec 2015 r. wyniesie blisko 8,0 mld PLN, tj. o 4,8% więcej niż wartość refundacji za poprzedni rok.

       Prognozowana ilość pacjentów jaka odwiedzi statystyczną aptekę rocznie to 41 726. Będzie ich o 0,1% mniej niż w ub. r. Średnio (prognoza) w aptece pacjent wyda podczas jednej transakcji 49,79 PLN (+1,8%), a za jedno opakowanie zapłaci 16,72 PLN, tj. o 1,3% więcej niż ubiegłym roku.

       Prognozowana marża apteczna wyniesie na koniec roku 26,79% i będzie na tym samy poziomie, co w roku 2014.

    dr Jarosław Frąckowiak
         Prezes PharmaExpert

  • Nowe rejestracje  ( 277 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 107 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )


    *kliknij, aby uzyskać szczegóły


  • Aktualności.  ( 68 pozycji )
     Felieton Prezesa NRA

       Dialog społeczny jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawa. Powinien się on toczyć nieustannie i nie tylko w formule przewidzianej w ustawie o Radzie Dialogu Społecznego. Wielokrotnie w pismach kierowanych do najważniejszych polityków w naszym państwie wskazywałem na potrzebę prowadzenia dialogu z przedstawicielami samorządu aptekarskiego, podkreślając, że jest to najwłaściwsza droga do przedstawienia głównych postulatów środowiska aptekarskiego, propozycji konkretnych rozwiązań prawnych, a także określenia strategicznych kierunków rozwoju rynku farmaceutycznego, polityki lekowej i systemu zaopatrywania pacjentów w leki.

       Kilka tygodni temu zwróciłem się pisemnie do liderów największych partii deklarujących udział w tegorocznych wyborach parlamentarnych o uwzględnienie w ich programach wyborczych propozycji zgłaszanych od wielu lat przez Naczelną Izbę Aptekarską. Przypomniałem, że nie można zwlekać z podjęciem konkretnych działań w celu rozwiązania problemów dotykających polskich aptekarzy, które mają bezpośredni, negatywny wpływ na sytuację pacjentów korzystających z usług farmaceutycznych. Podkreśliłem, że najważniejsze postulaty samorządu aptekarskiego dotyczą praw polskich pacjentów, podstaw funkcjonowania aptek jako placówek ochrony zdrowia publicznego i zasad wykonywania zawodu farmaceuty.

       Postulaty te przedstawiliśmy również na lipcowym spotkaniu przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej z ministrem zdrowia prof. Marianem Zembalą. Cieszymy się, że nowy minister zdrowia szybko i pozytywnie odpowiedział na propozycję rozmowy z reprezentantami NIA o problemach nurtujących środowisko aptekarskie. W czasie spotkania uzasadniliśmy potrzebę głębokiej reformy systemu usług farmaceutycznych, połączonej ze zmianą sposobu postrzegania spraw z zakresu farmacji oraz problematyki związanej z zaopatrywaniem pacjentów w leki. Wskazaliśmy też, że konieczne jest stworzenie systemu opieki farmaceutycznej, poprawiającej jakość życia pacjenta i pozwalającej w pełni wykorzystać specjalistyczną wiedzę i doświadczenie zawodowe farmaceutów jako profesjonalnych pracowników medycznych. Poinformowaliśmy ministra zdrowia, że trzeba pilnie wzmocnić pozycję apteki w systemie ochrony zdrowia i zagwarantować niezależność farmaceuty jako osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Cel ten pozwala osiągnąć wprowadzenie do porządku prawnego zasady „apteka dla aptekarza lub spółki aptekarzy”, która jest najlepszym gwarantem bezpiecznej dystrybucji leków, opartej na rzeczywistych potrzebach pacjentów i wiedzy farmaceutów. Zastrzeżenie posiadania i prowadzenia apteki wyłącznie dla farmaceuty lub spółki aptekarzy gwarantuje, że podstawowy cel działania apteki zostanie należycie zrealizowany.

       Przedstawiliśmy ministrowi zdrowia argumenty uzasadniające konieczność wprowadzenia do porządku prawnego kryteriów demograficznych i geograficznych (liczba mieszkańców przypadająca na jedną aptekę i odległości między aptekami) przy wydawaniu zezwoleń na prowadzenie aptek. Podkreśliliśmy, że regulacje te pozwolą dostosować rozmieszczenie aptek do potrzeb pacjentów. W Polsce są bowiem obszary o zbyt dużym zagęszczeniu aptek w stosunku do potrzeb pacjentów. Są jednak obszary, gdzie liczba aptek nie pokrywa zapotrzebowania na te placówki, powodując ograniczenie dostępu pacjenta do usług farmaceutycznych. Minister zdrowia poprosił przedstawicieli samorządu aptekarskiego o przygotowanie założeń dotyczących opracowania mapy potrzeb usług farmaceutycznych i zaprezentowanie ich na konferencji „Polaków zdrowia portret własny 2015”.

       Przyjęliśmy zaproszenie ministra zdrowia. W debacie, która odbyła się 30 lipca 2015 r. w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym, samorząd aptekarski reprezentował wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej dr Marek Jędrzejczak. Wiceprezes NRA przypomniał, że obowiązująca ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przewiduje sporządzanie dla obszaru każdego województwa Regionalnej Mapy Potrzeb Zdrowotnych (art. 95a). Ze względu na fakt, że mapa potrzeb zdrowotnych nie obejmuje potrzeb pacjenta odnośnie jego dostępu do usług farmaceutycznych, konieczne jest dokonanie zmian w obowiązujących przepisach. W większości krajów Unii Europejskiej wprowadzone zostały mapy potrzeb zdrowotnych w zakresie dostępu pacjenta do produktu leczniczego. Dwanaście krajów Wspólnoty wprowadziło tzw. mapy aptek (mapy potrzeb lekowych). Kryteria demograficzne i/lub geograficzne obowiązują między innymi w Austrii, Belgii, Chorwacji, Estonii, Francji, Hiszpanii, Luksemburgu, Portugalii, Słowenii, we Włoszech i na Węgrzech. Wiceprezes NRA podkreślił, że rynek apteczny może być regulowany przez państwo, na co wskazują orzeczenia Trybunału  Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na przykład wyrok z 1 czerwca 2010 r. (sprawy o sygn. C-570/07 i C-571/07) wydany w związku z uregulowaniami obowiązującymi w Hiszpanii, a także wyrok z 14 lutego 2014 r. (sprawa o sygn. C-367/12). Z orzeczeń tych wynika, że kraje członkowskie Unii Europejskiej mogą wprowadzać do swojego porządku prawnego ograniczenia dotyczące otwierania aptek. Samorząd aptekarski opracował projekt zmian w ustawie – Prawo farmaceutyczne i propozycje konkretnych przepisów, które zostały przedstawione ministrowi zdrowia.

       Minister Marian Zembala z zainteresowaniem wysłuchał również informacji o prowadzonych przez samorząd aptekarski pracach nad projektem ustawy scalającej w jednym akcie prawnym wszystkie przepisy, które dotyczą wykonywania zawodu farmaceuty. Minister zdrowia poprosił przedstawicieli NIA o przedstawienie najważniejszych regulacji, które mają się znaleźć w przygotowywanym przez samorząd projekcie ustawy.

       Naczelna Izba Aptekarska postrzegana jest jako podmiot odgrywający istotną rolę w debacie publicznej nad systemem ochrony zdrowia i bezpieczeństwem zdrowotnym Polaków. Zależy nam na dobrej współpracy z Ministerstwem Zdrowia, inspekcją farmaceutyczną, uczelniami medycznymi i wieloma podmiotami funkcjonującymi w obszarze ochrony zdrowia. W nasz głos z uwagą wsłuchują się posłowie i senatorowie. Cieszę się, że wśród tych, którzy chcą konstruktywnie rozmawiać z przedstawicielami NIA o najważniejszych sprawach środowiska aptekarskiego, jest minister zdrowia prof. Marian Zembala.

    Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej