24.10.2014.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Forum wydarzeń
Z uniwersytetu
Numer 97/75 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start.


 


Wszechnica aptekarska.
 
 

   Neomycyna - antybiotyk z grupy aminoglikozydów jest substancją powszechnie wykorzystywaną w recepturze aptecznej. Chyba pierwsze skojarzenie, które nasuwa się większości farmaceutów po usłyszeniu słowa „aminoglikozydy” brzmi „ototoksyczność”. Dlatego przyznać musimy, że poza zagadnieniami stricte związanymi z recepturą tego antybiotyku, szukaliśmy odpowiedzi na pytanie: czy lek o działaniu ototoksycznym może być  bezpiecznie aplikowany miejscowo, a szczególnie w kroplach do uszu?  Biorąc więc pod uwagę siłę działania, toksyczność i poważne działania niepożądane neomycyny jej powszechne stosowanie w recepturze może wydawać się nieco kontrowersyjne. Jednak przy ordynowaniu i aplikowaniu leku lege artis neomycyna okazuje się być znakomitym środkiem na bakteryjne schorzenia skóry, oczu czy uszu. Na barkach farmaceuty spoczywa odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie leku, dlatego w tym artykule poruszymy aspekty związane z recepturą, właściwościami oraz działaniem neomycyny.
 
 
 

   Napoje energetyzujące (energy drinki, ED, stymulanty, energizery, energetyki, stymulant drink, NE) zaliczane są do tzw. napojów funkcjonalnych, czyli żywności, która z definicji poza rolą odżywczą powinna cechować się pozytywnym wpływem na zdrowie, sprawność umysłową i fizyczną. Ludzie poszukiwali stymulatorów energetycznych od wieków. Prekolumbijscy Amerykanie w celach pobudzenia, podczas rytuału oczyszczenia przed ceremoniami religijnymi czy też wyprawą na wojnę spożywali napary z liści i kory ostrokrzewu (Ilex paraguariensis). Afrykanie przeżuwali nasiona kola w celach wzmocnienia organizmu, by zniwelować zmęczenie fizyczne. Na całym świecie powszechne było spożywanie naparów z kawy i herbaty. W późniejszym czasie najpopularniejszym, dającym energię napojem stała się cola, pierwotnie zawierająca kofeinę (pochodzącą z nasion Cola nitida) i inny stymulant – kokainę. Dopiero w 1903 roku zabroniono stosowania drugiej z tych substancji do produkcji popularnej do dziś Coca-Coli.
 
 
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
08.2014 - "Dobro chorego najwyższym prawem."
08.2014 - "Efekt klasy."
07.2014 - "Standardy akredytacyjne."
07.2014 - "Część IV - Fenobarbital c.d."
06.2014 - "Cukier czy słodzik?"
06.2014 - "Repetytorium do specjalizacji - fenobarbital."
05.2014 - "Clostridium difficile - nowa superbakteria?"
05.2014 - "Dieta w zespole metabolicznym."
05.2014 - "Receptura apteczna, nie zawsze jednoznaczna..."
04.2014 - "Nutrigenetyka i nutrigenomika - rewolucja w żywieniu?"
04.2014 - "Nystatyna."
04.2014 - "Dieta w nadciśńieniu tętniczym."
03.2014 - "Leki i wyroby medyczne dla osób uprzywilejowanych."
03.2014 - "Ditranol jako lek przeciwłuszczycowy."
03.2014 - "Kuchnia molekularna."
02.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część V."
02.2014 - "Nowa Żywność."
01.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część IV."
01.2014 - "Antybiotyki i dodatki do żywności."
12.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część III."
12.2013 - "Zagrożenia związane z zanieczyszczeniami żywności."
11.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część druga."
11.2013 - "Wpływ zabiegów kulinarnych na zawartość składników odżywczych w codziennym posiłku."
10.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część I."
10.2013 - "Toksykologiczne aspekty przechowywania żywności."
09.2013 - "Czyste ręce."
09.2013 - "Problemy z kwasem bornym."
08.2013 - "Problemy z efedryną."
07.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany - część II."
06.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany."
05.2013 - "Trudne przypadki w recepturze - podziel się z innymi!"
04.2013 - "Miary domowe."
03.2013 - "Przewlekła niewydolność żylna."
03.2013 - "Krople w recepturze aptecznej - nie takie straszne jak myślimy!"
03.2013 - "Nowa kategoria relacji pomiędzy lekarzem a farmaceutą szpitalnym."
02.2013 - "Kontrola dawkowania w leku recepturowym ad usum externum."
02.2013 - "Komunikaty bezpieczeństwa."
01.2013 - "O recepturze aptecznej słów kilka."
01.2013 - "Higroskopia i euteksja."
01.2013 - "Farmacja szpitalna - stare problemy i nowe wyzwania."
12.2012 - "Rany, krwotoki i ich zaopatrywanie - krótki przewodnik."
12.2012 - "Działania niepożądane typu E."
12.2012 - "Testy diagnostyczne dostępne w aptece."
12.2012 - "Przykłady niezgodności chemicznych w mieszankach i roztworach."
11.2012 - "Sposoby sporządzania kropli ocznych."
11.2012 - "HIV/AIDS współcześnie."
10.2012 - "Rhinitis medicamentosa - choroba, powikłanie, uzależnienie?"
10.2012 - "Wybrane aspekty określania trwałości leków recepturowych."
09.2012 - "Zastosowanie lecytyny w technologii leków pozajelitowych."
08.2012 - "Przykłady interakcji recepturowych z wodą wapienną."
 
«« start « poprz. 1 2 3 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 105
  • Z uniwersytetu  ( 3 pozycji )
    Lubelska Konferencja fitochemiczna
     
    i doktorat honoris causa

        W dniach 26-29.05.2014 r. odbyła się międzynarodowa konferencja zorganizowana przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Katedrę i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych UM w Lublinie, Lubelski Park Naukowo-Technologiczny i Polską Akademię Nauk.  Było to już 9 spotkanie z tego cyklu, które poświęcone jest aktualnym osiągnięciom w dziedzinie fitochemii i fitoterapii. Zdobyło ono ugruntowaną pozycję, nie tylko w kraju ale także i na świecie. Tegoroczna Konferencja miała szczególne znaczenie, w trakcie jej trwania Uniwersytet Medyczny w Lublinie na wniosek Rady Wydziału Farmaceutycznego nadał tytuł doktora honoris causa prof. dr. Guentherowi Bonn, wybitnemu naukowcowi z Austrii, który badawczo związany jest z lubelską farmakognozją. Warto w tym miejscu dodać, że jest to już 5. doktorat honoris causa wręczony uczonym, którzy współpracują z lubelskim uniwersytetem w ramach badań fitochemicznych. Poprzednio tytuły otrzymali profesorowie: Mirosława Furmanowa, Stanisław Kohlmünzer, Edward Soczewiński oraz Yoshinori Asakawa.
     
    Dziekan Wydziału farmaceutycznego Uz Oddziałem Analityki Medycznej UM
    w Lublinie w trakcie odczytywania życiorysu prof. G. Bonna
     
       Celem konferencji jest omówienie najnowszych trendów, obecnych wyników badań nad naturalnymi substancjami biologicznie aktywnymi oraz wymiana doświadczeń odnoszących się do wszystkich technik chromatograficznych i pokrewnych, jak również jest łącznikiem pomiędzy metodami analizy fitochemicznej, przygotowaniem próbek i izolacji aktywnych metabolitów, które są wytwarzane przez rośliny lecznicze.  

       Tegoroczna Konferencja obejmowała wiele kierunków badawczych. Jednym z nich była ocena poziomu rozwoju wysoce selektywnych i wrażliwych technologii analitycznych. W swoim wykładzie prof. dr h.c. G. Bonn (Austria) określił materiały roślinne jako bardzo złożone macierze, których analiza wymaga odpowiednio przygotowanej próbki do oznaczania ilościowego. W ciągu ostatnich lat izolacja i separacja aktywnych składników z próbek naturalnych stają się coraz bardziej ważne. Nowe osiągnięcia w chromatografii umożliwiają odkrywanie niedostępnych dotychczas obszarów. Coraz bardziej w analityce związków pochodzenia naturalnego widać tendencje do miniaturyzacji i przygotowywania próbek w mikroskali, a także w skali nano.
     
    JM Rektor UM w Lublinie prof dr hab. Andrzej Drop składa gratulacje
    prof. dr h.c. Guentherowi Bonn

       Badanie struktur związków naturalnych jest bardzo istotne z punktu widzenia naukowego, pozwala na identyfikację nowych substancji, których aktywność dotychczas nie została określona. Dla fitoterapii znaczenie ma także metabolomika, która zaczyna być także eksplorowana w tej dziedzinie nauki. Prof. Gerorgiev (Bułgaria)  przedstawił wykład dotyczący metabolomiki i biotechnologicznych aspektów fenyloetanoidów (związki, w których połączenia glikozydowe alkoholu fenyloetylowego acylowane są w części cukrowej pochodnymi kwasu cynamonowego np, werbaskozyd) i glikozydów irydoidowych np. harpagozydu występującego w czarcim pazurze Harpagophytum procumbens. Dla poznania działania związków aktywnych nie tylko konieczna jest informacja o ich strukturze, ale także o ich losach w organizmie.
     
    Profesor Kazimierz Głowniak – główny organizator Konferencji
     
       Uczestnicy konferencji także wiele uwagi poświęcili właściwościom mikrobiologicznym substancji roślinnych, wiele abstraktów odnosiło się właśnie do tej tematyki. Dało się zauważyć także poszukiwanie zastosowań leczniczych nowych gatunków roślin wśród których wymienić można: Seseli devenyense, Heracleum dulce, Telekia speciosa, Mutellina purpurea i inne.

       Konferencja zgromadziła blisko 250 naukowców z ponad 35 krajów z całego świata. ■

    dr n. farm. Tomasz Baj  
    fot. mgr farm. Jarosław Widelski
    i mgr farm. Krzysztof K. Wojtanowski


  • Forum wydarzeń  ( 8 pozycji )

    KONDYCJA POLSKICH APTEK
     
    A DOSTĘPNOŚĆ LEKÓW REFUNDOWANYCH

       15 kwietnia 2014 roku odbyła się w Bydgoszczy I Ogólnopolska Konferencja Farmaceutyczna, której organizatorami byli: Wojewoda Kujawsko-Pomorski Ewa Mes oraz Pomorsko-Kujawska Okręgowa Izba Aptekarska. Temat Konferencji „Kondycja polskich aptek a dostępność leków refundowanych".
       W konferencji uczestniczyli m.in. poseł Tomasz Latos, przewodniczący Komisji Zdrowia Sejmu RP, Zbigniew Niewójt, zastępca Głównego Inspektora Farmaceutycznego, Andrzej Śliwczyński, zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Lekami w NFZ, Alina Fornal i Marek Jędrzejczak - wiceprezesi NRA, Tadeusz Bąbelek, sekretarz NRA, Prezesi ORA, dziekani i wykładowcy uniwersytetów medycznych, wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni, specjaliści wojewódzcy ds. farmacji.
       Tematyka konferencji obejmowała następujące zagadnienia:
    • Dostępność leków w sprzedaży pozaaptecznej;
    • Przepisy antykoncentracyjne dotyczące aptek w Polsce oraz innych krajach UE;
    • Reklama aptek i punktów aptecznych;
    • Trudności w zaopatrzeniu aptek w leki;
    • Wpływ wysokości marży urzędowej na dostępność leków refundowanych w aptekach. Wykłady na te tematy przedstawili prelegenci zaproszeni przez organizatorów.
       Konferencja miała charakter seminaryjny, dzięki czemu po każdym wykładzie uczestnicy mieli możliwość dyskusji i przedstawienia opinii na temat problemu przedstawionego przez prelegenta. Organizatorzy zapowiedzieli opracowanie dokumentu zawierającego konkluzję wszystkich poruszanych tematów i problemów. Zostanie on przesłany do ministra zdrowia, sejmowej komisji zdrowia oraz instytucji zajmujących się problematyką poruszaną na spotkaniu w Bydgoszczy.


     
     PRZECZYTAJ WIĘCEJ...
     
       W październiku 2013 ruszyła siódma już edycja Ogólnopolskiego Programu dla Młodzieży „Mam Haka na Raka”. Jego celem jest kształtowanie postaw prozdrowotnych wśród młodych ludzi oraz zwiększenie świadomości związanej z profilaktyką badań. Patronat nad obecną odsłoną, dedykowaną nowotworom układu limfatycznego, objęły m.in. Narodowy Fundusz Zdrowia, Komisja Europejska oraz Naczelna Izba Aptekarska. Łącznie, we wszystkich edycjach wzięły udział ponad 22 tysiące młodych ludzi.
     
     

     
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
     
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.
     

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
     
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.
     

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
     
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.
     

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
     
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.
     

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
     
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
     
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
     
    Fot. nadesłane przez Autorkę
     
  • Muzealny kalejdoskop  ( 23 pozycji )
    KARTY WIELKANOCNE HANNY NAST
     
    W MUZEUM FARMACJI

        W Muzeum Farmacji im. prof. J. Muszyńskiego w Łodzi odbył się 27 marca 2014 roku wernisaż wystawy ,,Karty świąteczne Hanny Nast’’. Była to już druga wystawa w naszym muzeum przedstawiająca twórczość artystki. Na pierwszej, grudniowej wystawie, prezentowane były karty świąteczne związane ze Świętami Bożego Narodzenia. Na obecnej - karty związane z Wielkanocą i wiosną. Wśród osób przybyłych na wernisaż byli zarówno ci, którzy poznali już twórczość artystki i są pod wielkim wrażeniem jej talentu, jak również ci - którzy pragnęli zapoznać z Jej pracami. Ku zaskoczeniu i radości organizatorów na wernisażu pojawili się również kolekcjonerzy kart świątecznych Hanny Nast. Zademonstrowane przez nich zbiory zawierają karty świąteczne stworzone przez Hannę Nast przed kilkudziesięcioma laty. Na wystawie zaprezentowano 160 przepięknych kart świątecznych oraz 48 autorskich karnetów kwiatowych ilustrujących pięćdziesięcioletnią twórczość Artystki. W świąteczny nastrój wernisażu wprowadził, zacytowany w czasie uroczystości otwarcia, wiersz Jana Lechonia pt. "Wielkanoc".

       Droga, wierzba sadzona wśród zielonej łąki,
       Na której pierwsze jaskry żółcieją i mlecze.
       Pośród wierzb po kamieniach wąska struga ciecze,
       A pod niebem wysoko śpiewają skowronki.

       Wśród tej łąki wilgotnej od porannej rosy,
       Droga, którą co święto szli ludzie ze śpiewką,
       Idzie sobie Pan Jezus, wpółnagi i bosy
       Z wielkanocną w przebitej dłoni chorągiewką.

       Naprzeciw idzie chłopka. Ma kosy złociste,
       Łowicką spódniczkę i piękną zapaskę.
       Poznała Zbawiciela z świętego obrazka,
       Upadła na kolana i krzyknęła: "Chryste!".

       Bije głową o ziemię z serdeczną rozpaczą,
       A Chrystus się pochylił nad klęczącym ciałem
       I rzeknie: "Powiedz ludziom, niech więcej nie płaczą,
       Dwa dni leżałem w grobie. I dziś zmartwychwstałem."
     
       Wielkanoc jest najważniejszym i najradośniej obchodzonym świętem przez chrześcijan, upamiętniającym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Czas jej obchodów ustalono w 325 roku. Przypada on w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Poza wymową religijną, Wielkanoc jest też świętem budzącej się do życia przyrody i zapowiedzią nadejścia wiosny. Wiosenny nastrój kart Hanny Nast można opisać też pięknym fragmentem wiersza nieznanego autora.

       "… Są takie święta raz do roku,
       co budzą życie, budzą czas.
       Wszystko rozkwita w słońca blasku
       i wielka miłość rośnie w nas.
       Miłość do ludzi, do przyrody,
       w zielone każdy z wiosną gra. … Spójrzcie tam – pierwszy liść!’’
     

       Kiedyś, a może lepiej zabrzmi – dawniej, najpopularniejszym sposobem przekazywania świątecznych życzeń – tym, którym nie możemy złożyć ich osobiście, było wysłanie kart. Najstarsze karty wielkanocne pochodzą z początków XX wieku i zawierały zawsze wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa i napis ,,Alleluja’’. Pojawiał się też biblijny symbol Wielkanocy - baranek z czerwoną chorągiewką i złotym krzyżem.
     

       W późniejszych okresach wprowadzano stopniowo również świeckie symbole świąt – żółciutkie kurczaczki i kłapouchego wesołego zająca, barwne pisanki i palmy wielkanocne. Pojawiły się też świece, które symbolizowały zespolenie rodziny i radość ze Zmartwychwstania.

       Hanna Nast studiowała na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Grafiki profesora Juliana Pałki. Studia ukończyła w 1964 roku. W czasie swojej pięćdziesięcioletniej pracy artystycznej stworzyła setki unikalnych kart świątecznych. Te prawdziwe dzieła sztuki wzbudzały i nadal wzbudzają zainteresowanie prywatnych kolekcjonerów na całym świecie. Niewątpliwie jednak szczególnie prestiżowa kolekcja prac Hanny Nast znajduje się w Muzeum Watykańskim. Kiedy w 1983 roku łódzki biskup Rozwadowski wyjeżdżał na spotkanie z Ojcem Świętym, zabrał ze sobą prezent środowiska łódzkich plastyków – album karnetów kwiatowych i zestaw kart z Madonnami – autorstwa Hanny Nast. W lutym 1984 roku pani Nast otrzymała list napisany przez Stanisława Dziwisza sekretarza osobistego papieża, w którym przekazuje on osobiste podziękowanie i wyrazy uznania Jana Pawła II dla Jej kunsztu artystycznego. Do listu dołączono książkę z dedykacją napisaną własnoręcznie przez Ojca Świętego. Karty Hanny Nast wykonywane są w niezwykle plastycznej technice kolaż. Kompozycje powstają przy wykorzystaniu tworzyw, o barwnej kolorystyce i odmiennej fakturze, a elementy tej "precyzyjnej i zaplanowanej naklejanki" łączy niekiedy kolorowa kreska. Szczególnym dowodem wrażliwości i perfekcji artystycznej Hanny Nast są karty "malujące" ścisłe powiązanie elementów religijnych z tradycją ludową.

       Obrazy kreowane na kartach świątecznych cechuje wyjątkowa wymowa plastyczna, ich harmonia, ale też dynamizm. Sprawia to, że na tych kartach "coś" się dzieje, skłaniając osobę oglądającą te miniaturowe dzieła do refleksji związanej z przeżywanymi świętami.
     

       Karty świąteczne Hanny Nast prezentowane na wystawie wyróżnia perfekcyjnie dopracowany detal i niesamowita wręcz "aptekarska" dokładność. Nic w tym zaskakującego, ponieważ Hanna Nast wyrastała w atmosferze aptekarskiej tradycji – tradycji farmaceutycznego rodu Armatysów ze Stanisławowa, miejsca urodzin Pani Hanny i stron rodzinnych ojca Kazimierza Jana Armatysa oraz rodu farmaceutycznego Głuchowskich z Łodzi, z którego pochodzi mama Wiesława Głuchowska (jako jedyna w rodzinie Głuchowskich nie była farmaceutką, studiowała na krakowskiej ASP i pewnie przekazała artystyczny talent córce).

    Karnety kwiatowe Hanny Nast
     
       W 2014 roku pani Hanna Nast obchodzi Jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej - z tej okazji otrzymała od pracowników Muzeum Farmacji bukiet dziewięciu purpurowych róż z życzeniami zdrowia oraz dalszych sukcesów w pracy twórczej.

       Wystawa "Karty świąteczne Hanny Nast" będzie czynna do 9 maja 2014 roku i można ja oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00. Serdecznie zapraszamy.

    Anna Drzewoska
    tekst i zdjęcia kart świątecznych
     
  • W aptece.  ( 84 pozycji )
      
     
    (Ewa Sitko) Pani Magdo, w ubiegłą niedzielę wybrałam się na zamykającą moje wakacyjne wędrowanie wycieczkę. Piękna pogoda, cel wędrówki i schronisko - łatwo dostępne. Dużo ludzi na szlaku. Wszyscy w drodze. W powszechnej świadomości życie, zarówno w trochę sztucznie zawężonych jego wymiarach: zawodowym, prywatnym, w określonych rolach: rodzica, pracownika, męża lub żony, pracodawcy, pracownika, jak i w najszerszym rozumieniu: niepowtarzalnego doświadczenia istnienia (choć nie zawsze uświadomionego) opisuje się często metaforą drogi. Dziś, w pierwszych dniach jesieni chciałabym, abyśmy odświeżyły tę metaforę i zastanowiły się, czy w realiach dorosłości może być czymś więcej niż utrwalonym szkolnym schematem. Co daje mi, bądź w czym może ograniczać mnie przeżywanie życia jako drogi?

     
     
    ZZA PIERWSZEGO STOŁU
     
     
       Przyszła dziś do mnie pacjentka. Poprosiła o Chlorchinaldin. „Bardzo proszę – kosztuje tyle a tyle…” Pacjentka jednak wyraziła ogromne zdziwienie mówiąc: „Ależ proszę Pana! W aptece X to kosztuje tyle!” I pokazała mi paragon... Aby nie podawać cen i nie reklamować owej apteki X (co jest prawnie zabronione) powiem tylko, że różnica w cenie to 40%. Przepaść…
     
     
  • Historia farmacji.  ( 93 pozycji )
     
       Coroczny Dzień Aptekarza jest okazją do podsumowań, refleksji, spojrzenia w historię naszego zawodu, a także – podejmowania planów i zobowiązań. Pomimo, że za czasów istnienia „pierwszej” Naczelnej Izby Aptekarskiej (1945-1951), dnia takiego nie obchodzono, na łamach „Farmacji Polskiej” nie brakowało chwil refleksji, i to refleksji dotyczących nie przeszłości – a przyszłości zawodu. Konkretnie zaś tego – jak powinna wyglądać apteka i czym zajmować się powinna. Czy refleksje te spotkały się z rzeczywistością po upływie siedemdziesięciu lat? A może wręcz odwrotnie – mogą być dla nas dalszą inspiracją w przemyśleniach na temat współczesnej funkcji apteki i tego, w jakim kierunku powinna ona podążać? Zapraszam do lektury kolejnych „Migawek…”!

       Permanentny brak leków w latach powojennych uzmysłowił polskiemu środowisku farmaceutycznemu, że ścisła współpraca, która zawiązała się pomiędzy aptekarstwem, a przemysłem farmaceutycznym w istocie jest uzależnieniem apteki od przemysłu, dodajmy – uzależnieniem dla aptekarstwa bardzo niebezpiecznym. Zdano sobie wówczas sprawę, że bez walki aptekarze oddali wytwarzanie leków – czynność, która stanowiła przez stulecia kwintesencję aptekarstwa! Receptury i laboratoria galenowe polskich aptek świeciły pustkami, a nikt przy tym nie myślał, że to właśnie w tych pomieszczeniach tkwi rozwiązanie problemu dramatycznych wręcz niedoborów leków. Wszyscy czekali na dostawy leków z fabryk, a przemysł farmaceutyczny miał stanąć na nogi dopiero za kilka lat. Dopiero w tej krytycznej sytuacji przypomniano sobie o tym, że to apteka powinna być miejscem, gdzie powstaje lek!


    Ilustracja 1. Receptura apteki „Pod Białym Orłem” w Nowym Sączu, lata trzydzieste XX wieku. Ze zbiorów Adama Gutowskiego.
     
       Najzagorzalszym orędownikiem tezy o samowystarczalności apteki był wybitny polski farmakognosta – profesor Wacław Strażewicz, prodziekan Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Poznańskiego. W artykule „W trosce o naukę farmaceutyczną”, opublikowanym na łamach „Farmacji Polskiej” ze stycznia 1946, profesor Strażewicz ubolewał: apteka coraz bardziej zatraca charakter wytwórczy i przetwórczy i staje się agenturą przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, rola zaś farmaceuty pracującego w aptece, sprowadza się do zwykłej ekspedycji. (…) Przeobrażenia te (…) podrywają prestiż apteki i zawodu farmaceutycznego w oczach społeczeństwa. Z kolei w opublikowanym dwa miesiące później artykule „Odrodzenie przetwórczości laboratoriów aptecznych nakazem chwili obecnej” profesor Strażewicz pisał ostro: praca w aptece stała się jałową i bezmyślną, pozbawiając farmaceutów w niej pracujących wielu walorów intelektualnych. Za ten stan rzeczy Strażewicz oskarżał aptekarzy: wiemy wszyscy dobrze, że zepchnięcie aptek do roli sklepików było spowodowane przemysłową produkcją środków leczniczych. Ale przeobrażenie to nie godziło zbytnio w materialną pozycję aptek. To też większość farmaceutów, uznając, że współczesne lecznictwo nie zdoła się obejść bez artykułów przemysłowych, popadła w stan pełnej dezorientacji i straciła zdolność i chęć do walki z tym groźnym objawem. Profesor nie żałował aptekarzom wielu gorzkich słów: niemal całe przetwórstwo apteczne oddaliśmy w ręce przetwórczego przemysłu farmaceutycznego, a rolę apteki sprowadziliśmy do rozdzielczego punktu leków gotowych. (…) taki stan rzeczy podkopywał sens bytu zawodu farmaceutycznego i z tego zdawaliśmy sobie sprawę wszyscy świadomie.

       Nie tylko wybitni naukowcy zwracali uwagę na problem podupadającej receptury. Czynili to także szeregowi aptekarze i działacze samorządowi zarazem. Magister Stanisław Konieczny, właściciel apteki we Wrześni, w obszernym liście opublikowanym na łamach styczniowej „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułowanym „Wzmóżmy produkcję laboratoriów aptecznych”, w jasny i przejrzysty sposób wyjaśniał, dlaczego apteczna receptura powinna być redutą, której zawód aptekarski powinien bezwzględnie bronić. Jednocześnie magister Konieczny nie wypowiadał wojny przemysłowi farmaceutycznemu: receptura, niegdyś stanowiąca dwie trzecie obrotu stale się zmniejsza – co pociąga za sobą zmniejszoną dochodowość aptek – natomiast podnosi się ogólny obrót (…) przez sprzedaż środków leczniczych w gotowych, często bardzo gustownych opakowaniach. Autor zastrzegał jednocześnie, że wobec rozwoju przemysłu farmaceutycznego i postępów nauki zjawisko to jest zupełnie zrozumiałe, dodając jednocześnie: nie jest i nie może być moim zamiarem występować przeciw temu stanowi rzeczy – przeciwnie z dumą podnieść wypada fakt zwiększenia produkcji dobrych preparatów celem właściwego służenia nimi cierpiącej ludzkości. Istniała wszakże duża grupa preparatów, które ze zdecydowaną korzyścią dla chorego powinny być przyrządzane na recepturze i służyć jako świeże. Był to przedwojenny już argument profesora Marka Gatty-Kostyala, przedstawiony w artykule „Historia farmacji uczy nas… jakie miejsce jest w aptece najważniejsze” (Aptekarz Polski, maj 2011). Dalej magister Konieczny wskazywał, że apteczna receptura to najlepsze miejsce do wyszkolenia praktykantów, wywołując w nich zamiłowanie do zawodu oraz dając im zadowolenie z ciekawszej pracy, a także: najszybszy sposób wyrobienia sobie wśród pacjentów autorytetu specjalisty, który leki wytwarza sam, nie zaś – zdaje się na wytwórczość przemysłu farmaceutycznego.       


    Ilustracja 2. Wraz z zaprzestaniem czynności recepturowych, apteki pozbawione zostały uroku dawnych, aptecznych naczyń. Ze zbiorów autora.
     
       Z kolei anonimowy autor, podpisany inicjałami „EsBe”, ustosunkował się do omówionego powyżej artykułu profesora Strażewicza. Głos swój, opublikowany w czerwcowym numerze „Farmacji Polskiej” z 1946 roku, zatytułował „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach”. Odnosząc się do słów profesora Strażewicza pisał: nie ma słuszniejszych argumentów na poparcie tej tezy nad te, które zechciał przytoczyć Sz. Autor. Tu, zdawało by się, trzeba jedynie – chęci aptekarza, bo nic słuszniejszego, aby apteka, jako Officina sanitatis, nie była tylko mniej lub więcej elegancko urządzonym… sklepem rozdzielczym leków, lecz także wytwórnią. „EsBe” humorystycznie odnotował zjawisko, które szczególnie dziś jest częste, a które dotyczy receptury i laboratorium aptecznego: to tylko jedna więcej izba, w której coś tam kiedyś się zrobi w razie koniecznej potrzeby, wygodniej wszak sprowadzić gotowy preparat, niż „babrać” się. Natomiast o aptekach, które posiadały w pełni urządzone receptury i laboratoria, powtarzał w ślad za aptekarzami i nieaptekarzami: „Europa”! W swobodny tonie „EsBe” dywagował nad przyczyną takiego stanu rzeczy: trzeba nie tylko chcieć i móc urządzić takie laboratorium, ale także należy mieć… zamiłowanie do pracy laboratoryjnej. Nie zawsze ci, co zdobyli koncesję lub kupili „Officinę”, mają zamiłowanie wytwórcze, lub tylko skromnie – przetwórcze. Autor oczywiście zdawał sobie sprawę, że w pookupacyjnej biedzie niesłychanie trudno jest myśleć o urządzaniu w pełni sprawnych receptur i laboratoriów, jednak per aspera ad astra – kończył swój artykuł.

       Na wytwórczość aptecznych receptur i laboratoriów zwrócili uwagę w pierwszych powojennych latach także inspektorzy farmaceutyczni. W czasie przeprowadzonych lustracji apteki, krakowski inspektor farmaceutyczny, magister Adam Filemonowicz, stwierdził na przełomie 1947 i 1948 roku że laboratoria nie wszędzie są czynne, często wskutek braku odpowiednich przyrządów i odczynników. Kolejnymi uchybieniami, przekazanymi przez „Farmację Polską” z lutego 1948, było sprowadzanie gotowych preparatów galenowych przez apteki zamiast produkowania tego rodzaju leków w aptekach oraz wprowadzanie leków w obieg często bez uprzedniego zbadania. W rezultacie kontroli krakowski Urząd Wojewódzki wystosował do wszystkich właścicieli, dzierżawców i kierowników aptek pismo okólne, w którym wezwano do usunięcia tych usterek, zakupienia niezbędnych przyborów do sporządzania i badania leków, a szczególnie do uruchomienia wszystkich laboratoriów aptecznych.

    ***

       Oczywiście w ślad za dyskusją i padającymi w niej postulatami, a także głosami płynącymi od inspektorów farmaceutycznych, poszły konkrety, jak zwykle – ze strony Naczelnej Izby Aptekarskiej. Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy, znany doskonale Czytelnikom „Aptekarza Polskiego” (Aptekarz Polski, marzec 2013), wydał pierwszy powojenny podręcznik z zakresu farmacji stosowanej zatytułowany „Zarys farmacji galenowej”. Jego autorem był profesor Marek Gatty-Kostyal, a podtytuł mówił wiele: podręcznik dla studentów farmacji i aptekarzy. Kolejnym niesłychanie ważnym i do dziś wykorzystywanym wydawnictwem było „Receptarium Polonicum” Witolda Głowackiego – zbiór przepisów na leki recepturowe dla użytku lekarzy i aptekarzy. Z kolei na łamach „Farmacji Polskiej” publikowano w układzie terapeutycznym wybrane przepisy z „Receptarium Polonicum” w cyklu „Przepisy dla laboratorium aptecznego”.
     
     
    Ilustracja 3 i 4. Publikacje Farmaceutycznego Instytutu Wydawniczego Naczelnej Izby Aptekarskiej, niezbędne w pracy na recepturze w latach czterdziestych.  Ze zbiorów autora.
     
       Inicjatywa Naczelnej Izby Aptekarskiej nie ograniczyła się wyłącznie do akcji wydawniczej. To właśnie NIA zobowiązała uchwałą Prezydium z dnia 28 października 1948 roku okręgowe izby aptekarskie do zorganizowania w roku 1949 specjalnych kursów uzupełniających dla magistrów farmacji. Wedle zaleceń NIA kursy miały się odbyć w miastach uniwersyteckich, tak aby wykłady mogli prowadzić pracownicy wyższych uczelni farmaceutycznych. Wśród  tematów, które władze Izby Naczelnej zalecały ująć w tematyce kursów, była m.in. wytwórczość laboratorium aptecznego. „Farmacja Polska” zrelacjonowała na swych łamach przebieg kursów urządzonych przez izby okręgowe w Warszawie, Krakowie. Gdańsku i Katowicach.

    ***

       Odczytując przytoczone powyżej głosy i refleksje, a także poznając fakty sprzed blisko siedemdziesięciu lat, możemy zapytać, czy dyskusja na temat aptecznej receptury, przyniosła wówczas jakiekolwiek rezultaty? Z pewnością tak: poczynając od lat pięćdziesiątych miał miejsce prawdziwy renesans receptury aptecznej, tyle, że będący już udziałem upaństwowionych aptek. Dopiero ostatnia dekada XX wieku, która pociągnęła wraz z przemianami ustrojowymi powstanie tysięcy aptek i masową dostępność do preparatów gotowych, sprawiła, że dyskusja na temat aptecznej receptury rozpoczęła się na nowo. Niestety: mniej lub więcej elegancko urządzone sklepy rozdzielcze leków zaczęły stanowić większość pośród polskich aptek, a przeważająca część aptekarzy stanęła po stronie przeciwników receptury, popełniając błąd, który tak silnie piętnowali nasi poprzednicy. Nie przeszkadza tak wielu członkom naszego zawodu, że zrezygnowanie z prowadzenia receptury powoduje, że praca w aptece staje się jałową i bezmyślną. Tylko nieliczne głosy, dla których na szczęście nigdy nie brakuje miejsca na łamach „Aptekarza Polskiego”, nadal wskazują na zalety leku recepturowego i recepturę traktują jako nieodzowny element nie tylko tradycyjnej, ale i nowoczesnej apteki! Dzięki temu właśnie receptura jest miejscem, gdzie dawny aptekarski kunszt wytwarzania leków spotyka się z nowoczesną wizją apteki, a aptekarze z zamiłowaniem do pracy laboratoryjnej mają znakomite pole do popisu.

    ***

       Niniejszym artykułem kończymy cykl „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej”! Staje się on jednak pomostem do cyklu kolejnego – w którym zajmiemy się historycznymi wizjami apteki. Jak nasi poprzednicy widzieli przyszłość swych aptek? W czym upatrywali szanse, a co wydawało im się zbędnym balastem? Co miało stanowić siłę napędową nowoczesnej apteki, a co – należało odrzucić jako hamujące rozwój? Dzięki czemu wreszcie apteka i życie zawodowe miały być – cytując przytoczony powyżej artykuł „O uruchomienie laboratoriów przy aptekach” – lepsze, doskonalsze, szlachetniejsze? Szczególnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego zamierzenia były ambitne, a część działaczy zawodowych pragnęła uczynić z polskich aptek opokę, na której budowane miało być zdrowie publiczne odrodzonej Rzeczypospolitej! Apteka miała być wedle nich placówką sanitarną, w której prowadzone miały być profesjonalne analizy laboratoryjne: fizjologiczne (krwi, kału, moczu), jakości wody i zanieczyszczeń żywności, a udzielane porady miały dotyczyć nie tylko ekspediowanych leków, ale także – higieny pracy i życia codziennego…

       Wbrew pozorom podobne pytania zadajemy sobie w czasach nam współczesnych: jakie jest, a jakie być powinno miejsce apteki i aptekarza w służbie zdrowia? Wszyscy zgadzamy się, że motorem rozwoju nowoczesnej apteki powinna być profesjonalnie prowadzona opieka farmaceutyczna, która potwierdzi wyjątkową rolę aptekarzy w służbie zdrowia i systemie opieki zdrowotnej nowoczesnego państwa. Zapalczywie dyskutujemy z kolei nad tym, czy w aptece powinna działać receptura, względnie – jaki powinien być jej asortyment. Zdania są jeszcze bardziej podzielone, a emocje sięgają zenitu, gdy chcemy sprecyzować rolę marketingu we współczesnej aptece…  

       Elementem wspólnym dla dyskusji naszych poprzedników oraz współczesnych jest niezmienne przekonanie o wyjątkowości misji apteki i aptekarza: zarówno w społeczeństwie, jak i w służbie zdrowia. Zadaniem natomiast cyklu, który rozpoczniemy w kolejnym numerze „Aptekarza Polskiego”, będzie zwrócenie uwagi, że pomysły rzucane przez naszych poprzedników, mogą być dla nas drogowskazem przy współczesnym zadawaniu pytań i udzielaniu odpowiedzi na najżywotniejsze problemy naszego zawodu!

    dr n. farm. Maciej Bilek

    Piśmiennictwo u autora
     
  • Rynek leków.  ( 66 pozycji )
     
       Pomimo bogatego portfolio farmakologicznego, na dzień dzisiejszy żadna forma farmakoterapii cukrzycy nie prowadzi do wyleczenia lub regresji tej choroby. Niemniej każdy nowy lek, który zmniejsza ryzyko niedocukrzeń (niebezpiecznych dla mózgu) i przeciąga w czasie przejście na insulinoterapię dla wielu pacjentów - zwłaszcza aktywnych zawodowo - może być wybawieniem. 
     
     
     
       Nie tak dawno pojawiły się reklamy w mediach które odnoszą się w swojej treści do wycofania niektórych serii jednego z wiodących preparatów zawierających witaminę C i rutozyd z poziomu aptek. Preparat ten, cieszący się niesłabnącą popularnością i zaufaniem nagle stał się celem nagonki medialnej. I nie myślę tu o rzeczowych informacjach prasowych, ale o reklamie podobnych produktów. Jak w tej sytuacji połapać się w szumie medialnym i czym właściwie różni się suplement od leku? W końcu dla laika wyglądają one tak samo – są to po prostu tabletki.
     
     
     
  • Panorama samorządu.  ( 103 pozycji )
    Relacja z przebiegu obchodów XI Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza
     
    Święto nas wszystkich
     
       Gdy w poprzednim numerze informowaliśmy o XI Ogólnopolskim Dniu Aptekarza, to ubarwiliśmy tę zapowiedź wierszem Krzysztofa Kokota, którego strofy przeniosły nas w nastrój tego święta. Poeta pisał „bukiet przynoszę, taki jak mi się marzy, wrzosy, rumianki, lawenda, na święto Was… Aptekarzy”.

       Z tą dedykacją doczekaliśmy wraz z naszymi Drogimi Czytelniczkami i Czytelnikami do 24 września, kiedy to w Warszawie odbywały się pod honorowym patronatem Ministra Zdrowia ogólnopolskie obchody Dnia Aptekarza. Dzień tego wydarzenia zbiegał się, jak za każdym razem, z datą liturgicznego wspomnienia Kosmy i Damiana, świętych patronów farmaceutów i aptekarzy.  

       Uroczystości rozpoczęły się mszą świętą w intencji aptekarzy odprawioną w Bazylice Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu. Mszę koncelebrowali: ksiądz Józef Jachimczak, Krajowy Duszpasterz Senior Służby Zdrowia, przyjaciel aptekarzy, którego samorząd aptekarski obdarzył godnością Mecenasa Samorządu Aptekarskiego i ksiądz Grzegorz Boraczewski, kanonik honorowy Kolegiackiej Kapituły Sokólskiej.   

       Msza zgromadziła aptekarzy przybyłych do stolicy z całego kraju. Uroczystość kościelna odbywała się z oprawą ceremonialną stosowną w przypadku ważniejszych wydarzeń w życiu samorządu aptekarskiego. Naczelna Izba Aptekarska wystawiła poczet sztandarowy.

       Homilię wygłosił ksiądz Józef Jachimczak, zaś jej przesłanie dotyczyło klauzuli sumienia. W końcowej części uroczystej mszy Walter Pyka, aptekarz i poeta z Popielowa na Opolszczyźnie odczytał swoje wiersze: „Modlitwa Aptekarza” i „Apteka Bożego Miłosierdzia”.

    Modlitwa Aptekarza
    - „Boże, który dokładnie ważysz każde moje słowo, który leczysz skutecznie, który doradzasz serdecznie, który ustaliłeś skład mixtury vitae, który znasz ludzką dosis letalis, który stanowisz pierwiastek nadziei, któryś symbolem miłości wiecznej, pomóż nam tu, pod krzyżem, napisać najprostszy wzór wiary”.

    xxx
     
       Główne uroczystości odbyły się w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Salę Kameralną wypełnili zasłużeni aptekarze reprezentujący okręgowe izby aptekarskie z całego kraju i goście oficjalni. Na salę wprowadzono sztandar Naczelnej Izby Aptekarskiej. Zebrani odśpiewali hymn państwowy.

       Słowa powitania skierował do zebranych Grzegorz Kucharewicz, prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, który następnie wygłosił przemówienie, poświęcone węzłowym problemom polskiego aptekarstwa. Wiele spraw jest nierozwiązanych.  

    -„Nie można już dłużej zwlekać z wprowadzaniem zmian systemowych, na które od lat bezskutecznie czekają polscy aptekarze. Potrzebujemy odważnych polityków i odważnych decyzji” – mówił prezes Kucharewicz. Wystąpienie to publikujemy w całości.

       Po wystąpieniu prezesa NRA głos zabrał poseł Tomasz Latos, przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia.

    - To ogromny zaszczyt być tutaj z Państwem. Mam wielki szacunek dla Państwa środowiska, dla tego wszystkiego, co Państwo robią dla pacjentów, dla polskiej służby zdrowia.
    - Mam świadomość wielu problemów, o których mówił Pan Prezes. Jeśli mówimy o ustawie refundacyjnej wydawało się, że w ślad za tym pójdą inne rozwiązania, które spowodują, że rynek aptekarski ulegnie wzmocnieniu, że apteka będzie rzeczywiście dla aptekarza, że będzie godny zarobek i godziwa płaca za ciężką pracę. Natomiast to wszystko nie tak funkcjonuje.
    - Życzę Państwu zrozumienia dla wszystkich problemów, o których Państwo mówią, dla inicjatyw legislacyjnych. Żeby rządzący pamiętali, że chociaż nie jesteście tak bardzo liczną grupą, to jednak warto, mając na uwadze interes polskich pacjentów pamiętać o Was jako o tej pierwszej linii z którą spotyka się pacjent po wyjściu z gabinetu lekarza. Państwa rola jest nie do przecenienia
    .

       Następnym mówcą był Igor Radziewicz Winnicki, wiceminister zdrowia.

    - Jesteśmy ciągle na etapie daleko idącej transformacji, także transformacji świata rynku leków.
    - Jesteśmy w kraju, w którym dostęp do leków jest zapewniony przede wszystkim w oparciu o leki generyczne. Słowa podziękowania i wdzięczności za to, że to Państwo przekonujecie naszych pacjentów, że te leki są tak samo dobre, tak samo bezpieczne, tak samo skuteczne.
    - Jesteśmy na etapie podsumowań tego, co się wydarzyło przez ostanie dwa i pół roku. Jesteśmy przekonani, co do konieczności zmian niektórych przepisów.
    - Budujemy koncepcję coraz lepszej opieki farmaceutycznej. Potrzeby starzejącego się społeczeństwa, koncentracja na potrzebach leczenia geriatrycznego stawia zawód farmaceuty w strategicznej pozycji. Zwróciłem się z prośbą do środowiska aptekarskiego o współpracę i wypracowanie wspólnie nowatorskiej koncepcji opieki farmaceutycznej.
    - Aptekarz szpitalny powinien być pełnoprawnym członkiem zespołu terapeutycznego.
    - Dziękuję i nisko się kłaniam Państwu, bo Rzeczpospolita bez farmaceutów nie była by tak wspaniała jaką jest.

       Pan Igor Radziewicz Winnicki przekazał aptekarzom i farmaceutom życzenia z okazji zawodowego święta w imieniu własnym, a także w imieniu ministra zdrowia Bartosza Arłukowicza, który z powodu zajęć parlamentarnych nie mógł przybyć na spotkanie.

       Po ministrze zdrowia wystąpił profesor Eduardas Tarasevicius, prezes Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. Profesor przekazał najnowsze informacje dotyczące rynku farmaceutycznego w swoim kraju. Towarzystwo zostało zaproszone do udziału w pracach nad opracowaniem państwowego programu polityki lekowej. Profesor wyraził nadzieję, że NIA będzie członkiem Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej.

    - Niech żyje polska farmacja - tym życzeniem zakończył swoje wystąpienie Pan Profesor.

       Po profesorze głos zabrała Elżbieta Puacz, prezes Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych. - Życzę Wam, żeby wasza praca była doceniona – powiedziała pani prezes.  

       Następnie pan Jerzy Szewczyński, dyrektor Biura Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego odczytał okolicznościowy list wystosowany do aptekarzy przez profesora Janusza Plutę, prezesa Zarządu Głównego tej organizacji.
     
       Kolejnym mówcą był pan Tomasz Nemeth, prezes Zarządu Gedeon Richter Polska, który przekazał życzenia pomyślności polskim farmaceutom i aptekarzom.

       Po wystąpieniach nastąpiło wręczenie odznaczeń państwowych i samorządowych zasłużonym farmaceutom. W trakcie wręczania odznaczeń odczytywano biogramy wyróżnionych osób.

       Nazwiska osób uhonorowanych odznaczeniami państwowymi, medalami im. Prof. B. Koskowskiego, tytułami „Strażnika Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego”, tytułami „Mecenasa Samorządu Aptekarskiego” opublikowaliśmy w poprzednim numerze Aptekarza Polskiego.

       Spotkanie zakończył magister Walter Pyka , który przeczytał wiersze „Homo Chemicus” oraz „Rumowisko”. Oficjalna część uroczystości zakończyła się wykładem pana Marcina Smolińskiego, dyrektora w firmie Polpharma. Wątkiem wykładu było zagadnienie patriotyzmu gospodarczego.

       W przerwie odbyło się spotkanie koleżeńskie w foyer filharmonii. Finałem spotkania był koncert Alicji  Majewskiej przy akompaniamencie Włodzimierza Korcza i kwartetu „OPERA”. Gościnnie wystąpiła również wokalistka młodego pokolenia - Agata Zakrzewska.

    Zbigniew Solarz
     
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

     
    Aptekarz w XIX wieku
     
     
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
     
     
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
     
     
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
     
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
     
     
    Jak chorują seniorzy?
     
     
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
     
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
     
     
    Starsi pacjenci „lubią” leki
     
     
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
     
     
    Niebezpieczna farmakoterapia
     
     
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
     
     
    Opieka farmaceutyczna
     
     
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
     
     
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
     
     
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
     
     
    Komunikacja z pacjentem
     

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.
     

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
     
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
     
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 36 pozycji )
        "Postać leku" pod redakcją prof. dr hab. n. farm Renaty Jachowicz, to nowa, wydana w 2013 roku publikacja specjalistyczna, która ukazała się na rynku księgarskim nakładem wydawnictwa PZWL.

        "Dogłębne zrozumienie mechanizmów oddziaływania różnych czynników na jakość sporządzanego leku dokonuje się na różnych etapach prac badawczych, począwszy od badań preformulacyjnych, przez stopniowe definiowanie technologii i rozwoju formulacji, po próby w skali produkcyjnej. Intencją niniejszej książki jest przedstawienie powyższej problematyki na wybranych przykładach, z uwzględnieniem nowych rozwiązań, wynikających z analizy piśmiennictwa oraz prac własnych." - możemy przeczytać w przedmowie do książki. Przede wszystkim należy z uznaniem przyjąć sam fakt jej ukazania się - na rynku księgarskim nowych pozycji poświęconych farmacji nie jest wcale zbyt wiele. Jednocześnie należy uprzedzić, że niektóre rozdziały książki będą w całości interesujące jedynie dla wybranego grona odbiorców, ze względu na zakres omawianej tematyki (np. zastosowanie techniki MRI w technologii postaci leku). Książkę należy pochwalić za próbę przybliżenia na rycinach zagadnień ogólnie uznawanych za dosyć trudne takich jak na przykład elementy chemii fizycznej. Zarządzenie wiedzą w optymalizacji i ocenie postaci leku będzie szczególnie wciągające dla osób zawodowa zajmujących się farmacją przemysłową. Analiza danych, modelowanie matematyczne w statystycznej ocenie postaci leku to także tematy o których farmaceuta powinien mieć pojęcie, jednakże ten pracujący za pierwszym stołem niekoniecznie musi odczuwać potrzebę zgłębienia szczegółów.

       Z drugiej strony wiele jest informacji dotyczących nowoczesnych technologii postaci leku, całkowicie niezbędnych farmaceutom, którzy chcą być "na bieżąco" z nowościami w tej dziedzinie. Dotyczy to nie tylko nowinek (np. techniki druku przestrzennego do otrzymywania postaci leku), ale również rozwiązań, które już weszły do praktyki i sprzedaży. Dzięki podawaniu przykładów z podaniem nazw handlowych preparatów reprezentujących określony typ postaci leku, lektura staje się bardziej przystępna, gdyż Czytelnik może przetransponować przyswajane informacje na to, co już być może zna z aptecznej praktyki. Przykładowo można dowiedzieć się, iż lek, który wydaje się z apteki niemal codziennie charakteryzuje się tabletką uformowaną z matrycy pęczniejącej, inny zaś popularny specyfik ma formę kapsułek z peletkami. Są to te wiadomości, dzięki którym możemy lepiej przybliżyć pacjentom co będzie się działo z lekiem i ich organizmie i dzięki którym nie jesteśmy jedynie sprzedawcami pudełek.

       W szczególności godny polecenia jest rozdział poświęcony lekom pediatrycznym, przedstawiający ciekawe rozwiązania związane z podawaniem leków dzieciom. Trudność w połykaniu większych form leku czy ich niemiły smak to częste problemy z jakimi borykają się wytwórcy tych medykamentów. W części książki poświęconej tej problematyce można przeczytać między innymi o kubkach o specjalnej konstrukcji, łyżeczkach wypełnionych dawką leku, smoczki ze zbiornikiem na preparat czy słomkach do picia z dawką antybiotyku w formie peletek.

       Jednocześnie odsyłam osoby zainteresowane publikacją na stronę internetową Wydawcy, tj. http://www.wydawnictwopzwl.pl , gdzie można zapoznać się ze spisem treści jak również przeczytać online fragment książki. Jednocześnie chciałabym zwrócić uwagę na interesującą i innowacyjną ofertę wydawnictwa, które umożliwia "wypożyczanie" książek online w systemie IBUK.  Jest to znakomita inicjatywa umożliwiająca niewielkim kosztem legalny dostęp do interesującej nas publikacji, w tym między innymi dodawanie notatek i zaznaczanie akapitów, a nawet drukowanie fragmentów.

    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
    Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2013
    596 stron, okładka miękka
     

     
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )


     
     
     
     
     
     
     
     
     
     CHCEMY WZIĄĆ Z WAS PRZYKŁAD
     
       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
     
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
     
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
     
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     
     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
     
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 28 pozycji )
    Konsultanci krajowi

       6 czerwca 2014 roku minister zdrowia powołał troje konsultantów krajowych w dziedzinach farmacji. W dziedzinie farmacji aptecznej konsultantem krajowym została mgr farm. Lidia Maria Czyż z Rzeszowa. W dziedzinie farmacji przemysłowej konsultantem krajowym została ponownie prof. dr hab. Małgorzata Sznitowska z Gdańska.

       W dziedzinie farmacji szpitalnej konsultantem krajowym został ponownie prof. dr hab. Edmund Grześkowiak z Poznania. Ponadto, w gronie osób pełniących aktualnie funkcję konsultanta krajowego w dziedzinach farmacji jest prof. dr hab. Jan Krzek z Krakowa, konsultant w dziedzinie analityki farmaceutycznej powołany 13 lipca 2011 roku. Kadencja konsultantów trwa 5 lat. 

       Konsultanci w dziedzinach farmacji:
    • wykonują zadania opiniodawcze, doradcze i kontrolne dla organów administracji rządowej, podmiotów, które utworzyły zakłady opieki zdrowotnej, Narodowego Funduszu Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta;
    • prowadzą nadzór nad stroną merytoryczną doskonalenia zawodowego i szkolenia specjalizacyjnego farmaceutów;
    • biorą udział w pracach komisji i zespołów powoływanych w celu realizacji polityki zdrowotnej;
    • sporządzają opinie dotyczące doskonalenia zawodowego farmaceutów;
    • sporządzają opinie dotyczące realizacji szkolenia podyplomowego i specjalizacyjnego farmaceutów w zakresie wynikającym z określonego programu kształcenia oraz sprawują nadzór nad ich merytoryczną realizacją.

       Zasady powoływania i odwoływania konsultantów oraz ich zadania określone są w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia.
       
       17 czerwca 2014 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o konsultantach w ochronie zdrowia, przedłożony przez ministra zdrowia. Projekt zakłada wprowadzenie  przepisów, „których właściwe stosowanie zapewni przejrzystość wykonywania zadań przez konsultanta. Proponowane regulacje są wyrazem dbałości o bezstronność konsultantów i niezależność wyrażanych przez nich opinii.(…) Wszyscy konsultanci oraz kandydaci na konsultantów będą składali oświadczenia, ujawniając informacje o faktach, które mogłyby skutkować ewentualnymi konfliktami interesów między pracą konsultanta a inną działalnością, którą prowadzą. Konsultanci krajowi będą składali je ministrowi zdrowia.(…) Projektowane przepisy zobowiązują konsultantów krajowych do zwoływania co najmniej raz na pół roku posiedzenia zespołu konsultantów wojewódzkich w danej dziedzinie. Dają też konsultantom krajowym prawo wydawania poleceń konsultantom wojewódzkim oraz określania terminu ich wykonania”.
     
    Opracował: Z.S.
     
     
    W internetowym  serwisie informacyjnym GIF
    opublikowano Komunikat Nr 1/2014 Głównego Inspektora Farmaceutycznego
    z dnia 26 czerwca 2014r.
    w sprawie programów lojalnościowych.

       Stanowisko Inspekcji Farmaceutycznej potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. W komunikacie są cytowane  wyroki, z których wynika, że „(…) reklamą apteki jest każdego rodzaju informacja, której celem jest zachęta do nabycia oferowanych przez aptekę towarów lub skorzystania z określonych usług. Reklama może przyjmować różne formy, w szczególności: haseł, sloganów, spotów TV, ulotek, billboardów, folderów czy gazetek. Za reklamę apteki zostały również uznane czynności polegające na wręczeniu bonów rabatowych, umieszczanie obok nazwy apteki „niskie ceny”, „wysokie rabaty”.  (…) Za działania reklamowe powinny być uznane również takie działania, których zamierzonym celem jest pozyskiwanie nowych klientów lub zatrzymywanie „starych”.

       W konkluzji komunikatu zawarte jest stwierdzenie - "Inspekcja Farmaceutyczna ocenia programy lojalnościowe jako zabronioną reklamę aptek i ich działalności".
     

  • Edukacja  ( 20 pozycji )

       Praktyki wakacyjne to nieodzowna część studiów farmaceutycznych.  Po III roku studenci nie mają wyboru i praktyki odbywają w aptece otwartej. Po ukończeniu IV roku stają przed wyborem odbycia  praktyk w aptece szpitalnej lub w przemyśle. Czy wybór ten jest prosty? Wbrew pozorom - nie. O ile studenci (a tacy na pewno się znajdą) zainteresowani wyłącznie pracą w przemyśle wybierają bez wahania tę drugą opcję, o tyle inni mają lekki dylemat. Spowodowany jest on ogólnym, a przynajmniej obecnym na moim wydziale, przekonaniem o „nudności” praktyk w aptece szpitalnej. Sprowadzać się ma ona do pracy magazyniera. Czy rzeczywiście tak jest i czy warto wierzyć takim opiniom? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie w dalszej części artykułu na podstawie swoich tegorocznych doświadczeń z praktyk odbytych w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 1 im. N. Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

       Szpital pod dyrekcją Pana profesora dr hab. n. med. Piotra Kuny, w rankingu Rzeczpospolitej: Ranking Najlepszych Szpitali w 2013 roku otrzymał I miejsce w kategorii „Najlepszy szpital w województwie Łódzkim” oraz VII miejsce w kategorii „Najlepszy szpital zabiegowy, wielospecjalistyczny i onkologiczny”.

       Praktyki odbywałem w dniach 1.07-31.07.2014 roku. Udałem się na nie pełen obaw – a co jeśli opinie o całkowitych nudach i braku możliwości rozwoju są prawdziwe? Co jeśli moje plany zakończą się fiaskiem? Pytań przed rozpoczęciem mojej krótkiej przygody z apteką szpitalną było wiele, ale szybko miały znaleźć się na nie odpowiedzi.

       Na pierwszy rzut oka widać, że praca tutaj różni się zdecydowanie od pracy w aptece otwartej. Faktycznie na początku apteka szpitalna wydawała się być magazynem. Ciągnące się listy zamówień leków na oddziały i niekończące się dostawy, po których następuje przyjęcie i rozdysponowanie produktów leczniczych i niektórych wyrobów medycznych. Jednak nie przypominało to przyjmowania dostaw w aptece otwartej. Należy uświadomić sobie, że płynna praca większości jednostek szpitala spoczywa na barkach tego „magazynu”. Wiąże się to z ciągłymi telefonami z zapytaniami o preparaty, zamienniki. Całkowite zapoznanie się z asortymentem apteki, a także z receptariuszem szpitalnym wbrew pozorom nie zajmie jednego lub dwóch dni. Jest to jednak nieodzowna część pracy w tym miejscu. Nie można sprawnie funkcjonować bez znajomości asortymentu i jego przeznaczenia. Sam ze zdziwieniem obserwowałem jak koleżanki po fachu w ciągu przysłowiowych pięciu sekund były w stanie określić obecność danego preparatu w aptece lub jego brak, a także warunki sprowadzenia go do szpitala (czy to przez zwykłe zamówienie, czy to na zamówienie opieczętowane zgodą Dyrekcji szpitala). Kilku lub kilkunastominutowe ustalanie takich rzeczy nie wchodzi w rachubę. To farmaceuta pracujący w aptece musi od ręki załatwiać tego rodzaju sprawy, aby personel medyczny szpitala mógł czuć się bezpieczny. Wbrew pozorom nie jest to prosta sprawa i wymaga, przynajmniej moim zdaniem, nawet kilkunastomiesięcznego doświadczenia oraz ciągłej kontroli zasad farmakoterapii obowiązującej w szpitalu. Wydawanie leków na oddziały, z pozoru proste, może także chwilami nastręczyć problemów, gdy leki trzeba wydać na cito.
     
       Nie do końca jest także prawdziwy pogląd o braku kontaktu z pacjentami. W szpitalu do którego trafiłem realizowanych jest kilka programów lekowych. Jeden z tych programów dotyczy opieki nad pacjentami cierpiącymi na stwardnienie rozsiane. Powierzono mi realizowanie recept na to schorzenie z czym wiązał się bezpośredni kontakt z pacjentem.  

       Kolejnym aspektem pracy w aptece szpitalnej jest przygotowanie przetargów na produkty farmaceutyczne oraz niektóre wyroby medyczne. Jest to, jak się okazuje ogromne pole do popisu dla farmaceuty. Przygotowanie specyfikacji w szczególności dotyczących wyrobów medycznych lub nowoczesnych leków biotechnologicznych to nie lada wyzwanie. Wymaga to wykazania się szerokim spektrum wiedzy z wielu dziedzin medycyny, a także umiejętnościami organizacyjnymi i negocjacyjnymi. Czemu negocjacyjnymi? Niełatwo pogodzić potrzeby wszystkich oddziałów przy zachowaniu optymalnych kosztów. Także stworzenie listy przetargowej tak, aby była ona przejrzysta i zgodna z Ustawą o zamówieniach publicznych nie należy do najprostszych i mało czasochłonnych prac.

       Następnym bardzo ważnym zagadnieniem z którym się zapoznałem, była kontrola apteczek oddziałowych. Początkowo założyłem, iż jest to kontrola o charakterze sprawdzającym. Nie do końca jednak było to prawdą. Głównym celem przeprowadzanych kontroli była jednak rola głównie „pomocnicza”. To dzięki pracy farmaceuty i jego dobremu kontaktowi z personelem szpitala, zapewniona może być odpowiednia kontrola preparatów leczniczych. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na podejście zarówno „białego personelu”, w tym lekarzy do farmaceutów. Traktowani oni są tutaj na równi, a rozmowy przebiegają na typowo partnerskim poziomie.

       Praca farmaceuty szpitalnego to jednak nie tylko ciągły kontakt z personelem medycznym szpitala, ale także z innymi pracownikami placówki oraz z osobami nie pracującymi w szpitalu, ale z którymi apteka ma styczność ze względu na zakres zadań wykonywanych przez nią. Odpowiednia współpraca z tymi wszystkimi osobami gwarantuje prawidłowe funkcjonowanie apteki.

       Jako praktykant miałem także szczęście zostać oprowadzonym po Oddziale Klinicznym Anestezjologii i Intensywnej Terapii, a także Stacji Dializ. W obu tych miejscach zostałem przyjęty bardzo ciepło (za co jestem bardzo wdzięczny). Poznałem charakterystykę pracy w tych miejscach oraz zapoznałem się z nowoczesnym sprzętem na miarę XXI wieku. Przekonałem się także „na własne oczy” o wysokim profesjonalizmie osób pracujących na tych oddziałach.

       Skłamałbym gdybym nie napisał jednak o pewnych minusie, którego nie da się nie zauważyć. Największym jest brak zatrudnienia farmaceuty klinicznego, który mógłby zarówno kontaktować się z lekarzami w celu optymalizacji terapii, a także otaczać opieką farmaceutyczną pacjentów przebywających w szpitalu (np. przeprowadzać rozmowę z pacjentami przy wypisie w celu wyjaśnienia im zasad przyjmowania leków zaordynowanych w czasie hospitalizacji). Mogłoby to być kolejne pole do popisu dla farmaceutów w szpitalach, chwilowo jednak nie jest to praktykowane przynajmniej w placówce w której się znajdowałem (jak i zapewne w większości na terenie naszego kraju).

       Moim wielkim marzeniem jest zostać właśnie takim farmaceuta – farmaceutą klinicznym. Czy to się uda? Czas pokaże. Mam nadzieję, że kilka osób po przeczytaniu tego artykułu zaciśnie za mnie kciuki – podobno jest to pomocne.

       Reasumując. Praca w aptece szpitalnej to pasmo wyzwań. Można znaleźć wiele dziedzin w których można rozwijać swoje umiejętności. Wielopoziomowość i wielokierunkowość zagadnień z jakimi spotyka się farmaceuta szpitalny zmusza do ciągłego rozwijania swoich umiejętności. Dotyczy to zarówno zgłębiania wiedzy na tematy związane głównie z lekami, ich działaniem, recepturą, jak i tematami pobocznymi (prawem, administracją, logistyką). Farmaceuci są także członkami różnorodnych komitetów (np. Komitetu terapeutycznego), w których ich zdanie ma znaczny wpływ na politykę szpitala.

       Jeżeli ktoś z Was zastanawia się nad odbyciem praktyk w aptece szpitalnej, moim zdaniem, nie będzie to czas zmarnowany. Jeżeli należycie podejdzie się do nich, będzie chciało wynieść się z nich jak najwięcej, mogą okazać się bardzo dobrym wyborem. Być może pomogą Wam podjąć decyzję co zrobić dalej ze swoim życiem zawodowym. Na pewno jest jeszcze wiele do zrobienia, aby praca w aptece szpitalnej mogłaby być jeszcze bardziej interesująca. Mam jednak nadzieję, że rozwój farmacji (w tym klinicznej) w Polsce będzie parł do przodu, co pozwoli wielu z nas spełnić swoje marzenia i czerpać wielką satysfakcję z pracy, którą będziemy wykonywać.

       I jeszcze na sam koniec, tak naprawdę najważniejsza sprawa – atmosfera. Atmosfera która panuje w Aptece szpitalnej w szpitalu im. Barlickiego jest wyjątkowa. W tym miejscu chciałbym gorąco podziękować Pani Kierownik mgr farm. Zdzisławie Cywińskiej jak i całemu personelowi apteki za bardzo ciepłe przyjęcie, za cierpliwość i chęci. Chęci i umożliwienie mi zapoznania się z wieloma aspektami pracy w aptece szpitalnej. To dzięki tym osobom i ich zaangażowaniu, miałem okazję nauczyć się tak wiele. Chciałem podziękować także Dyrekcji szpitala za umożliwienie odbycia mi praktyk w tej placówce. Jestem za to bardzo wdzięczny i zapewne praktyki te pozostawią w mojej głowie zarówno sporo doświadczenia jak i po ludzku – bardzo dobre wspomnienia.

    Damian Piekielny
     

     
  • Lex Apothecariorum.  ( 45 pozycji )

       Po raz kolejny w odstępie kilku lat Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że istnieją obszary, w których każdy kraj należący do Wspólnoty może wprowadzać ograniczenia i limity swobód stanowiących podstawowe kanony funkcjonowania Unii Europejskiej. Takim obszarem jest z pewnością ochrona zdrowia obywateli, którego nieodzownym elementem jest system zaopatrywania pacjentów w niezbędne do leczenia i utrzymywania prawidłowego stanu zdrowia produkty lecznicze, czyli system apteczny. Prawo unijne kształtowane przez precedensy sądu w Luksemburgu, jak również wynikające z treści dyrektyw unijnych dość jednoznacznie wskazuje, że materia wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzenia apteki nie jest skoordynowana i jednakowa, a państwa członkowskie UE mają zapewnioną daleko idącą w tej dziedzinie kompetencję wyłączną. Wystarczy w tym miejscu odwołać się do treści samego Traktatu o Funkcjonowaniu UE, który w art. 168 ust. 7 przyznaje ustawodawstwu krajowemu samodzielność w dziedzinie regulowania systemu usług służby zdrowia i funkcjonowania aptek. Wyłączenia te są powielone m.in. w tzw. dyrektywie usługowej Bolkensteina (2006/123/WE; motyw 22) oraz dyrektywie o uznawaniu kwalifikacji zawodowych (2005/36/WE; motyw 26).

       14 lutego 2014 roku ETS w wyroku wydanym pod sygnaturą C 367/12 uznał, że specyficzne kryteria demograficzne stosowane w Austrii przy wydawaniu zezwoleń na otwieranie nowych aptek są niezgodne z unijną swobodą przedsiębiorczości (art. 49 TU). Trybunał nie zakwestionował jednak ustawodawstwa krajowego, ustalającego kryteria geograficzne i demograficzne przy koncesjonowaniu aptek jako zasady ogólnej. W Austrii otwarcie nowej apteki wymaga uprzedniego wydania zezwolenia (otrzymanego od Izby Aptekarskiej), które uzależnione jest od istnienia „potrzeby” w tym zakresie. Poprzez pojęcie „potrzeby” należy w świetle prawa austriackiego rozumieć taką sytuację, w której liczba pacjentów zamieszkujących w promieniu czterech kilometrów od istniejącej apteki jest wyższa niż 5500 osób. Jeżeli liczba mieszkańców jest mniejsza, koniecznie należy brać pod uwagę potrzeby lokalnej społeczności. W związku z tym ETS uznał, że pacjenci nie powinni być zmuszani do pokonywania zbyt dużych odległości przy pomocy środków transportu, aby móc skorzystać z usług aptek usytuowanych w innych miejscowościach, znacznie oddalonych od ich miejsca zamieszkania. Trybunał stanął zatem na stanowisku zdroworozsądkowym. Stwierdził mianowicie, że rola aptekarza jest rolą służebną wobec pacjenta. Stosowanie zaś każdorazowo sztywnego kryterium geograficznego przy otwieraniu nowej apteki może wyraźnie kłócić się z nadrzędnym celem wykonywania zawodu farmaceuty, jakim jest pomoc pacjentom (i przy okazji naruszać unijną swobodę przedsiębiorczości). Austriackie prawo zakłada bowiem, że nie ma „potrzeby” otwarcia nowej apteki w każdej sytuacji, w której fakt ten spowodowałby zmniejszenie liczby pacjentów do zaopatrzenia na stałe w już istniejącej aptece poniżej pewnego, ustalonego ustawowo progu. Przepisy te, co wytknął Austrii Trybunał, nie przewidywały jakiegokolwiek odstępstwa od tak określonego ograniczenia geograficznego, co w konsekwencji działać może ze szkodą dla samych pacjentów.

       W cytowanym orzeczeniu ETS nie pierwszy zresztą raz potwierdził, że nie w każdej dziedzinie gospodarki znajdują zastosowanie reguły wolnorynkowe. Ich wprowadzenie do sektora ochrony zdrowia publicznego osłabia system, który ma niebagatelne znaczenie dla sytuacji zdrowotnej samego społeczeństwa. Dzieje się to między innymi poprzez zmuszanie poszczególnych podmiotów na rynku tym funkcjonujących do konkurowania na zasadach ogólnych, czyli - będąc ścisłym – ceną, a nie w sposób w tym wypadku najwłaściwszy, tj. poprzez jakość świadczonych usług. Większość państw europejskich uwzględnia te możliwości, na jakie Traktat Unijny zezwala, i w sposób prawidłowy chroni swoich obywateli przed niekorzystnym wpływem deregulacji w segmencie ochrony zdrowia, stawiając ponad wszystko na jakość, co w wypadku sektora farmaceutycznego oznacza choćby pozostawienie aptek w rękach farmaceutów (czyli daleko idącą regulację rynku). Tymczasem w Polsce, nie widząc żadnych w tym temacie zagrożeń, optuje się za całkowicie wolnorynkowym obrotem detalicznym produktami leczniczymi, przekazując apteki w ręce ludzi spoza zawodu, nie zdając sobie do końca sprawy z tego, jak ogromną przez to wyrządza społeczeństwu krzywdę. Takie postępowanie polskich władz dziwi, jeśli dla porównania spojrzymy na to, co robią inne kraje europejskie, które gospodarkę wolnorynkową w sektorze zdrowotnym dawno odłożyły do lamusa, bądź też czym prędzej pragną od niej odstąpić. Dla przykładu można tu wskazać rząd Łotwy, który jako pierwszy po okresie totalnej liberalizacji rynku farmaceutycznego ponownie z początkiem roku 2011 wprowadził odpowiednie regulacje, czy jakże znamienny przypadek deregulacji sektora farmaceutycznego w Norwegii, gdzie w konsekwencji oddania sektora farmaceutycznego w prywatne ręce, wbrew zapowiedziom pogorszeniu uległa dostępność oraz spadła jakość świadczonych usług farmaceutycznych. Z kolei znacząco wzrosły ceny wszystkich produktów leczniczych. Można też wskazać na Szwecję, która mimo zapowiedzi prywatyzacji aptek z początkiem 2009 roku postanowiła zweryfikować swe stanowisko i w konsekwencji prywatyzację przeprowadziła później, jednak już w zupełnie inny sposób, bo na kompetencjach opartych wyłącznie na farmaceutach. Przykładów można by mnożyć. Większość krajów Unii Europejskiej stosuje kryteria geograficzne bądź demograficzne jako warunek wydania zezwolenia na prowadzenie apteki (np. Grecja, Hiszpania, Włochy, Finlandia czy wspomniana wcześniej Austria). W Finlandii ustawa o lekach wprowadza ograniczenia ilościowe, dzięki którym jeden farmaceuta prowadzić może co najwyżej trzy apteki. Z kolei w Niemczech w „czystej postaci” obowiązuje reguła „apteka dla aptekarza”, która oprócz wprowadzenia kryterium ilościowego, podobnego do tego, które funkcjonujące w Finlandii (jeden aptekarz – maksymalnie trzy apteki lub filie apteczne), sankcjonuje zasadę, że apteka może być prowadzona jedynie przez aptekarzy skupionych w spółce cywilnej bądź w spółce jawnej. Regulowanie rynku farmaceutycznego tak dzisiaj, jak i od wielu lat, jest po prostu europejską normą.

       Warto też w tym miejscu odwołać się do opisywanej na początku tekstu słynnej dyrektywy Bolkensteina z 12 grudnia 2006 roku, 2006/123/WE, która była efektem francuskiego „nie” w referendum z 2005 roku, a która jasno odpowiadała na pytanie, czy zawody i usługi medyczne są usługami takimi, jak wszystkie inne, i z tego tytułu powinny podlegać  wspólnym przepisom, bądź też winny zostać spod ujednolicenia wyłączone. Wynik francuskiego referendum dobitnie wskazał wyjątkowość i rangę usług medycznych. Pokazał również mentalności i dojrzałość społeczeństw zachodnich.

       Mając na względzie decyzję Parlamentu Europejskiego, który postanowił wyłączyć z całego pakietu usług usługi i zawody medyczne, w tym obrót detaliczny produktami leczniczymi oraz wykonywanie zawodu aptekarza, nie dziwią naszego (farmaceutów) środowiska kolejne orzeczenia ETS, w których sąd ten stwierdza, że w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu zdrowia oraz usług sektora zdrowotnego na najwyższym poziomie, można, a nawet należy wprowadzać ograniczenia, limity i zakazy. Mamy nadzieję, że krajowi decydenci przestaną w końcu nasłuchiwać ekspertów ds. wolnego rynku, czy innych osób, nienakierowanych na uzdrowienie segmentu zdrowia publicznego i uświadomią sobie zawczasu, że wolny rynek nie jest tym, co dla samego pacjenta jest najkorzystniejsze. Na rozregulowanym i przez nikogo efektywnie niekontrolowanym rynku produktów leczniczych i aptek działających na zasadzie supermarketów pacjent zawsze traci, a wraz z nim – traci całe społeczeństwo. Regułę tę pojęła, zrozumiała i zaakceptowała w swoim czasie Komisja Europejska, kiedy przegrała boje o sektor zdrowotny w Parlamencie Europejskim i zmuszona została do wyłączenia usług zdrowotnych z całego segmentu usług na rynku wewnętrznym.  

       W Polsce przedstawiciele kolejnych rządów, zasłaniając się swoiście i najczęściej mylnie rozumianymi wartościami konstytucyjnymi, sprawy widzą diametralnie inaczej. Twierdzą oni, że wolny rynek i wolna konkurencja rozwiążą wszystkie problemy związane z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia społeczeństwa, zapominając, że wolność gospodarcza nic nie znaczy bez wysokiej etyki zawodowej, poszanowania dla wartości naczelnych i samej litery prawa. Na szczęście dla innych rządów europejskich polskie podejście do tej sprawy nie znalazło większego poparcia, gdyż jedynie przedstawiciele Czech i Holandii opowiedzieli się za podobnymi jak w Polsce rozwiązaniami. Dobrze, że ogromna większość członków UE, w tym duże i liczące się kraje europejskie, stanowczo poparły tradycyjny europejski model aptekarstwa, oparty na kompetencjach zawodowych farmaceutów, historycznie uwarunkowany i zaspokajający potrzeby, a także oczekiwania społeczeństwa.

       Wyrok ETS z 14 lutego 2014 roku pomaga zrozumieć dominujące w Unii Europejskiej pojmowanie właściwie zorganizowanego oraz prawidłowo funkcjonującego systemu ochrony zdrowia. Należy też wspomnieć o innych wyrokach tego sądu. Najdonioślejszym z nich jest z pewnością orzeczenie z 2009 roku, w którym Trybunał uszanował obowiązującą w niemieckim prawie zasadę „apteka dla aptekarza”, stwierdzając jej niesprzeczność z zasadą swobody przedsiębiorczości (wyrok z 19 maja 2009 roku, połączone sprawy C 171/07 i C 172/07, Apothekerkammer des Saarlandes). Ale hołdowanie przez unijny sąd tradycyjnemu modelowi aptekarstwa, jak również wyłączenie przezeń materii prowadzenia apteki spod reguł wolnego rynku funkcjonowało w jego linii orzeczniczej tak wcześniej, jak i później. Ostatnie orzeczenia ETS odnoszące się do kwestii prowadzenia aptek przesądzają dobitnie, że stosowanie przez państwo członkowskie kryteriów geograficznych, demograficznych, ilościowych czy „jakościowych” przy koncesjonowaniu aptek nie narusza wyrażonej w art. 49 TU zasady swobody przedsiębiorczości (por. wyrok z 1 czerwca 2010 roku w połączonych sprawach C 570/07 i C 571/07, odnoszący się do hiszpańskich przepisów farmaceutycznych, bardzo podobnych do przedstawionego powyżej casusu austriackiego; wyrok z 21 czerwca 2012 roku w sprawie C‑84/11 dotyczący przepisów fińskich; wyrok ETS z 29 września 2011 roku w sprawie C-315/08 Grisoli przeciwko Regione Lombardia, wyrok z 17 grudnia 2010 roku w sprawie C-217/09 czy też ubiegłoroczne orzeczenie ETS-u z dnia 5 grudnia 2013 roku w połączonych sprawach C-159/12 do C-161/12, odnoszące się do włoskich przepisów regulujących funkcjonowania aptek). W tym miejscu i niejako na marginesie należy dodać, że skarżąca w październiku 2013 roku Polskę do Komisji Europejskiej Konfederacja „Lewiatan” w swojej skardze całkowicie pominęła wymienione powyżej orzecznictwo Trybunału w Luksemburgu dotyczące prowadzenia aptek, chociaż kwestionowała ona właśnie przepis art. 94a ustawy - Prawo farmaceutyczne, który przecież wprost odnosi się do funkcjonowania aptek. Daje to wyobrażenie o intencjach twórców skargi.

       Polska, funkcjonująca w filozofii gospodarki wolnorynkowej i jej implementacji do obszaru systemu ochrony zdrowia publicznego, jako kraj ponosi z tytułu takiego wyboru ogromne straty. Trzeba mieć na uwadze to, że przez takie działanie państwo samo ubezwłasnowolnia się w zakresie kontroli nad obrotem produktami leczniczymi. Sytuacja prawna rynku aptecznego na dzień dzisiejszy wygląda bowiem tak, że mamy zbyt słabo egzekwowany przepis oddzielający hurt od detalu, przez co tracimy kontrolę nad podmiotami zajmującymi się tym obrotem. Zawarty w art. 99 ustawy - Prawo farmaceutyczne przepis antykoncentracyjne jest skomplikowany i w praktyce niestosowany przez organy nadzoru farmaceutycznego w procesie wydawania zezwolenia aptekom. Ten aspekt sprawił, że wbrew deklaracjom i wcześniejszym intencjom rynek aptekarski, faktycznie został zmonopolizowany po 2001 roku. Pochodną tego jest szerokie naruszenie zasady równości, w tym – równego traktowania podmiotów prowadzących apteki, pomimo że prawo takie gwarantuje każdemu przedsiębiorcy aptecznemu nie tylko ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1), ale przede wszystkim Konstytucja RP (art. 32 ust. 1). Ta nierówność znajduje swój finał w różnorodności cen (w hurcie i w detalu) oraz uniemożliwia pacjentom dostępu do pełnej gamy produktów leczniczych zarejestrowanych na terenie RP.

       Porządkowanie rynku aptek nie jest zatem „fanaberią” farmaceutów, lecz koniecznością. To, że de lege lata nie mamy na wzór niemiecki czy fiński obowiązującej zasady „apteka dla aptekarza” jest przejawem błędnego wyboru koncepcji ze strony ustawodawcy, ale również brakiem świadomości o tym, że produkty lecznicze nie są i nigdy nie będą zwykłym towarem rynkowym, na co farmaceuci zwracają uwagę od lat. Odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwa nie ciąży tylko na barkach kolejnych ministrów zdrowia; ciąży przede wszystkim na pracownikach medycznych, w tym na farmaceutach, ludziach specjalnie do tego przygotowywanych i wyszkolonych przez lata nauki i praktyki. W miejscu ich pracy – w aptekach – wymagane są wysokie standardy jakości (nie tylko w odniesieniu do lokalu apteki, ale i personelu. Nie bez znaczenia są również uwarunkowania etyczne i zawodowe). W realiach wolnego rynku – a więc żywiołowego wydawania kolejnych zezwoleń aptecznych – nie można osiągnąć wymagań stawianych przez założenia polityki zdrowotnej, prawo farmaceutyczne i etykę aptekarską. Zrozumiały to już dawno temu bogate i uporządkowane kraje tzw. starej Unii, które jako normę stosują zasady demografii i geografii, czemu hołduje w zacytowanych powyżej orzeczeniach ETS (pomimo faktu, że sąd ten na co dzień wyrokuje bardzo liberalnie, ukracając najdrobniejsze nawet próby ochrony własnego rynku przez państwa członkowskie). Pauperyzacja aptek, będąca m.in. skutkiem ich nadmiernej ilości sprawia, że nie są one w tanie wypełnić właściwych im zadań w sektorze zdrowotnym wobec społeczeństwa. W naszym kraju deprecjonowany jest zawód farmaceuty, który – dla odmiany – w odbiorze społecznym mieszkańców zachodniej Europy budzi podziw i szacunek.

       Cytowane powyżej wyroki ETS odnoszące się do spraw farmaceutycznych powinny być dobrze znane decydentom, do czego w tym miejscu i korzystając z okazji zachęcamy. Stanowisko farmaceutów w omawianych kwestiach nie musi być popierane wyrokami, które orzekane są sądy unijne. Niemniej jednak orzeczenia te mają swoje głębokie uzasadnienie aksjologiczne, są racjonalne i poparte doświadczeniami polityki zdrowotnej państw zachodnich z ostatnich kilkudziesięciu lat. I bez nich jednak wiemy, że w każdym elemencie systemu gospodarki produktami leczniczymi wymagana jest precyzyjna organizacja oparta na planowaniu i obwarowaniu licznymi ograniczeniami oraz właściwą regulacją. Bez niej szereg wyrosłych na rynku farmaceutycznym patologii, związanych z jego rozregulowaniem, nie zostanie zlikwidowanych. A podjęte w tym kierunku działania, wdrożone tzw. ustawą refundacyjną, pozostaną jedynie półśrodkami, sprawią, że efektywna, a przede wszystkim racjonalna polityka w obszarze zdrowia publicznego, pozostanie na etapie założeń czy niedoścignioną mrzonką. Co najważniejsze jednak, najbardziej ucierpią z tego powodu pacjenci, a w szerszej perspektywie – społeczeństwo.

    mgr Piotr Sędłak, aplikant radcowski
    dr n. farm. Tadeusz Bąbelek
    dr n. farm. Grzegorz Pakulski
     

    Fot. Fotolia.pl

     

  • Farmacja na świecie.  ( 33 pozycji )

       Dzięki zachowanym zwojom papirusów, rysunkom zdobiącym wiele odkopanych przedmiotów oraz zwyczajowi balsamowania zwłok możemy dowiedzieć się jak wyglądało leczenie chorych w jednej z najstarszych cywilizacji.
     
       Właściwą historię Egiptu poprzedziły dziesiątki tysięcy lat prehistorii. Już od VII tysiąclecia p.n.e. zarysowały się główne cechy tego, co obecnie nazywamy cywilizacją i kulturą egipską. Od roku 3100 p.n.e. zjednoczonym państwem rządził faraon, władca Dolnego i Górnego Egiptu. W tym okresie powstało także pismo, co miało ogromne konsekwencje dla wkroczenia tego kraju do historii. Dopiero jednak około roku 2700 p.n.e., w okresie panowania faraona Dżosera, założyciela stolicy w Memfis, rozpoczął się okres potęgi i wszechstronnego rozwoju. Znalazło to wyraz w imponującym zespole piramidy schodkowej w Sakkarze, uważanej za jeden z najstarszych zabytków zarówno w Egipcie jak i na świecie. Zespół tej piramidy jest dziełem Imhotepa (imię to oznacza „dający zadowolenie”), który sprawował funkcję wezyra u faraona Dżosera. Imhotep był w jednej osobie zarówno utalentowanym architektem jak i medykiem. Był tak wybitnym lekarzem władcy i jego otoczenia, że pochowano go w piramidzie w okolicy Sakkary. Tę niezwykłą postać, po upływie wieków, wyniesiono pod niebiosa. Początkowo czczony był jako półbóg, a w wieku VII p.n.e. awansował do roli wielkiego boga Egiptu. W późniejszych czasach Grecy rozpoznawali w nim swego Asklepiosa, a dla Rzymian był mitycznym Eskulapem. Imhotep upamiętnił się dla potomnych jako autor nowoczesnych ksiąg medycznych o olbrzymim znaczeniu.

       Starożytni Egipcjanie wierzyli, że sztukę leczenia wymyślili bogowie. I to bynajmniej nie po to aby ulżyć w cierpieniu swoim wyznawcom. Wymyślili ją, ponieważ sami bardzo tego potrzebowali. Egipskim bogom niezwykle często zdarzało się chorować, odnosić rany, a nawet umierać. Bogiem, który nauczył ludzi sztuki leczenia był Toth - pan wiedzy wszelakiej. Jemu to właśnie poświęcony był święty ptak Ibis. Oprócz niego modlono się także do Apisa, Ptaha, Izydy oraz Sachmet (lekarze nosili tytuł "kapłanów bogini Sachmet"). W przypadku choroby również władcy odwoływali się do mocy nadprzyrodzonych, np. faraon Amenhotep III, gdy zachorował, poprosił władcę Babilonii o przesłanie do Egiptu posągu bogini Isztar.
     
     
    Egipscy lekarze
     
     
       Cały sztab demonów dbał o to, aby starożytnym lekarzom nie zabrakło pracy. Wiara w ozdrowieńczą moc bogów skłaniała ludzi do odwiedzania świątyń oraz szukania pomocy u kapłanów. Natomiast konkretne dolegliwości zmuszały do korzystania z porad lekarzy. Medycy kształcili się w przyświątynnych domach - tzw. "domach życia", będących swoistymi centrami naukowo-dydaktycznymi. Najbardziej znane szkoły działały w Heliopolis, Tebach, Memfis i Sais (tu kształciły się kapłanki - akuszerki). Nauka polegała przede wszystkim na zgłębianiu 42 „świętych ksiąg” (zwanych hermetycznymi). Ostatnie 6 z nich zawierało wiadomości z medycyny. Po zakończeniu nauki adepci składali przysięgę, której sens od współczesnej przysięgi Hipokratesa różni się tylko imionami wzywanych bogów. W "domach życia" prowadzono także oddziały porodowe, ambulatoria, oddziały medycyny paliatywnej oraz hospicja. Armia posiadała szpitale polowe oraz własnych sanitariuszy i lekarzy (ich symbolem był skorpion - symbol Izydy). Egipcjanie prowadzili także ogrody botaniczne w których hodowano rośliny lecznicze.

       Lekarze egipscy byli dobrymi praktykami, a zawód ten był bardzo rozpowszechniony. Grecki podróżnik, Herodot z Halikarnasu napisał, że wśród egipskich medyków istniała ścisła specjalizacja. Byli więc lekarze od oczu, od głowy, od zębów, od brzucha itd. W razie problemów ze zdrowiem, chory mógł zwrócić się o pomoc do sunu - specjalisty po szkole medycznej, nab – kapłana leczącego modlitwami lub sau - znachora czy czarownika leczącego magią.

       Lekarze byli opłacani przez państwo i zorganizowani w hierarchiczną strukturę. Lekarz egipski mógł odmówić leczenia przypadków uznanych przez niego za beznadziejne. Badanie było bardzo drobiazgowe, obejmowało także szeroki wywiad o chorym i jego rodzinie.
     
     
    Profilaktyka
     
     
       Starożytni mieszkańcy Egiptu uważali powszechnie, że choroba może przyjść za sprawą nieprawidłowego jedzenia, a przyczynę wszelkich objawów chorobowych upatrywano w niestrawności. Zazwyczaj jedzono chleb, dużo jarzyn i owoców, ryby i mięso (oprócz wieprzowiny). Dużo poszczono. Egipcjanie leczyli się środkami przeczyszczającymi i powodującymi wymioty. Raz na miesiąc oczyszczali się przez trzy kolejne dni, a jedną z metod przeczyszczających była lewatywa. Ogromną wagę przywiązywano również do higieny osobistej. Egipcjanin kąpał się codziennie oraz mył ręce przed każdym posiłkiem. Obowiązywał zakaz wychodzenia z domu po zmroku w pierwszych tygodniach po wylewie Nilu (ze względu na możliwość ukąszenia przez malaryczne komary). Wierzono też w moc kadzidła jako środka odstraszającego choroby. Oprócz tych racjonalnych sposobów, chwytano się także tych magicznych. Najczęściej noszono amulety, wśród nich bardzo popularne były święte skarabeusze, tzw. krzyże Egiptu oraz węzły Izydy. Przypadłości natury duchowej, do których zaliczano epilepsję, histerię oraz choroby nerwowe, będące według Egipcjan karą za grzechy czy też złośliwością bogów, leczono za pomocą tzw. snu sakralnego. Nie był to sen zwykły lecz somnambuliczny, tak głęboki, że człowiek miał wizje, częstokroć dotyczące wyzdrowienia.
     
     
    Aleksandria
     
     
       Największym centrum naukowym w starożytnym Egipcie była Aleksandria, miasto założone w 331 roku p.n.e. przez Aleksandra Wielkiego. Była ona w okresie hellenistycznym również znaczącym centrum medycznym. Symbolem aleksandryjskiej szkoły medycznej były nazwiska Herofilosa i Erasistratosa. Herofilos, który z pochodzenia był Grekiem, założył szkołę medyczną w aleksandryjskim Muzejonie. Rozwinął nauki Hipokratesa w oparciu o anatomię. Jako pierwszy swe wnioski o budowie ciała opierał na przeprowadzanych przez siebie sekcjach zwłok. Od niego pochodzą opisy oka, mózgu, narządów płciowych. Jako pierwszy zaobserwował, że tętnice nie zawierają powietrza tylko krew. Opisał budowę przewodu pokarmowego i podał pierwszy opis części jelita cienkiego, którą nazwał dwunastnicą, ponieważ długość jej określił na 12 poprzecznych szerokości palca. Nazwa ta dotrwała do naszych czasów. Wprowadził też recepty z dużą ilością składników, zwłaszcza pochodzących z dalekiego wschodu. Jego dzieła zaginęły, znane są głównie z cytatów z prac Galena.

       Erasistratos, również Grek z pochodzenia, był współzałożycielem szkoły medycznej w aleksandryjskim Muzejonie. Wniósł istotny wkład w poznanie anatomii człowieka, gdyż dowiódł istnienia węzłów chłonnych i zjawiska krążenia krwi, dał pierwszy opis anatomii serca, wyróżnił nerwy czuciowe i ruchowe. Zapisał się jako prekursor badań eksperymentalnych na zwierzętach. Był zwolennikiem leczenia dietą, gimnastyką, kąpielami i okładami. Napisał szereg dzieł, które jednak zaginęły.

       Aleksandria swój wspaniały rozwój jako ośrodek naukowy zawdzięcza głównie bibliotece, która była największą książnicą świata starożytnego. Założona została przez macedońskiego króla Egiptu - Ptolemeusza I Sotera (około roku 300 p.n.e.).

       Dzieło założyciela kontynuowali jego następcy, co przyczyniło się do zgromadzenia znaczących zbiorów. Doszło nawet do tego, że każdy kto wjeżdżał do Aleksandrii z jakąś księgą, musiał ją zostawić w depozycie biblioteki, a odebrać ją mógł dopiero po jej skopiowaniu. Biblioteka ucierpiała podczas inwazji Cezara na Egipt, ale ówczesna królowa – Kleopatra – uzyskała tytułem rekompensaty około 200 tysięcy woluminów z biblioteki w Pergamonie.

       Nowa biblioteka aleksandryjska, zwana Bibliotheca Alexandrina, została uruchomiona w roku 2002. W olbrzymim kompleksie, oprócz biblioteki, znajdują się hale wystawowe, muzea, planetarium, galerie sztuki oraz centrum konferencyjne. Fasada centralnego budynku to stroma, szeroka krzywizna z szarego granitu. Większą część wnętrza głównego budynku zajmuje otwarta, wielopoziomowa czytelnia. Cztery najniższe kondygnacje znajdują się pod ziemią i są przystosowane do przechowywania 8 milionów woluminów. Na ulicach wokół kompleksu biblioteki panuje do późnego wieczora ożywiony ruch, głównie studiującej na tutejszych uczelniach młodzieży. Na uniwersytecie aleksandryjskim fakultet farmaceutyczny uruchomiono już w połowie XIX wieku i jest on jednym z najstarszych w Egipcie. Obecnie w kraju tym istnieje ponad 20 szkół kształcących farmaceutów, a rocznie podejmuje naukę kilkanaście tysięcy studentów, w tym znacznie więcej kobiet niż mężczyzn. Ocenia się, że w Egipcie pracuje blisko 150 tysięcy farmaceutów, z czego około 70% w aptekach.
     
     
    Papirusy medyczno - farmaceutyczne
     
     
       Przez wieki jedynymi źródłami dostarczającymi informacji na temat starożytnego Egiptu i jego medycyny były zapiski, sporządzone około roku 450 p.n.e. przez greckiego podróżnika Herodota. Liczne egipskie teksty oraz inskrypcje na ścianach piramid i grobowców pozostawały nie rozszyfrowane do roku 1822. Odczytanie tych tekstów było dlatego tak trudne, gdyż jak się okazało, w starożytnym Egipcie używano trzy rodzaje pisma: hieroglificzne, hieratyczne i demotyczne.
        
        Informacji o farmacji i medycynie egipskiej dostarczają nam głównie papirusy, które zachowały się z tamtych czasów. Papirusy wytwarzano z włókien łodyg wodnej rośliny Cyperus papyrus (syn. Papyrus antiquorum). Na owych papirusach zapisywano wszystko, co było potrzebne do rządzenia rozległym państwem, ale przedstawiano też zagadnienia medyczne, różne leki i sposoby ich przyrządzania. Najwięcej wiadomości dostarczył nam dokument nazwany papirusem Ebersa. Nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego egiptologa Georga Ebersa, który w roku 1873 zakupił papirusowy zwój od pewnego Araba. Sprzedający twierdził, ze znalazł go między nogami mumii w Tebach. Po zbadaniu okazało się, że papirus ten pochodzi z około 1550 r. p.n.e., ale jego fragmenty są odpisem z o wiele starszych źródeł. Papirus ma postać zwoju długości ponad 20 metrów, zawiera 108 rozdziałów z których każdy składa się z 20-22 wierszy. Po odczytaniu zapisu (napisany jest pismem hieratycznym) stał się najważniejszym dokumentem staroegipskiej medycyny. Zawiera informacje z zakresu chorób wewnętrznych, chirurgii, stosowania minerałów i licznych roślin leczniczych. Zaopatrzony jest w spis treści i komentarze, zawiera jednak szereg nieznanych nam określeń, najprawdopodobniej fachowych terminów medycznych. Wymieniono w nim około 700 lekarstw, w tym wiele roślinnych jak jałowiec, siemię lniane, koper, kminek, czosnek, liście senesu, tymianek, jaskółcze ziele, pięciornik, kozieradkę, mak, korzeń mandragory, lulek egipski, nasiona bielunia.  Podano też ponad 800 sposobów ich przyrządzania i podawanych chorym w postaci pigułek, czopków, maści, kropli, kadzideł czy kąpieli. Wiele z nich aplikowano doodbytniczo, inne rozpuszczano w wodzie, mleku, piwie czy winie. W celu zmniejszenia bólu używano przetworów maku oraz substancji spokrewnionych z mandragorą, m.in. atropiny i skopolaminy. Na odwrocie papirusu zawarte są notatki kalendarzowe, pozwalające ustalić przybliżoną datę jego powstania. Powszechnie uważa się, że autorem rozdziału „chirurgicznego" jest sam Imhotep.
     

       Papirus Smith'a, długości prawie 5 metrów, został napisany około roku 1700 p.n.e., ale jest oparty na tekstach sięgających do 3200 r. p.n.e. Uważany jest za pierwszy dokument medyczny w historii ludzkości, a jego autorstwo w dużej części przypisuje się Imhotepowi. Papirus zyskał swój desygnat od nazwiska amerykańskiego egiptologa Edwin'a Smith'a, który w 1862 roku kupił go w Luksorze od handlarza Mustafa Aga. Papirus został odczytany dopiero w roku 1920. Zawiera m.in. opisy 48 chorób, sposoby nastawiania i unieruchamiania złamań, zwalczania infekcji i gorączki. Już wtedy wiedziano, że uszkodzenie głowy może spowodować paraliż członków lub niemożliwość mówienia. Jest w nim też wzmianka o obserwacji akcji serca i liczeniu tętna.
     
     

       Papirus berliński pochodzi z roku 1350 p.n.e., ma 279 wierszy. Znaleziony został w Sakkarze przez Heinricha Brugscha. Zwój zawiera 80 przepisów gotowych recept, ale jest bardzo trudny do odczytania i część tekstu pozostaje nieznana.
     
     

       Papirus Hearsta, znaleziony w r. 1899 w górnym Egipcie, pochodzi prawdopodobnie z XII-XI wieku p.n.e. i zawiera liczne recepty i ich zastosowanie, m.in. receptę leku, który bóg Ra sam dla siebie stworzył. Występują w nim także odpisy ze „świętych ksiąg”.
     
     

       Papirus z Kahun, pochodzący z r. 2250 p.n.e., jest podręcznikiem ginekologii. Opisano w nim miesiączkowanie i jego zaburzenia, występowanie guzów, stanów zapalnych narządów rodnych i sutków. Podpowiadano jak postępować w wypadku poprzecznego ułożenia płodu. Podano jak wykonać narzędzia potrzebne przy porodzie. Opisano również rewelacyjny a jednocześnie bardzo prosty test na określanie płci dziecka, które ma urodzić kobieta: należy codziennie oddawać mocz na ziarna pszenicy i jęczmienia. Jeżeli najpierw zacznie kiełkować pszenica, to urodzi się chłopczyk, jeżeli jęczmień, to dziewczynka. Prawdziwość tego testu potwierdzono w roku 1939. Cała tajemnica polega na produkowaniu przez płód różnego rodzaju gonadotropiny, w zależności od płci.
     
     
     
    Tradycyjna i współczesna farmacja egipska
     
     
       Słowo „farmacja” wywodzi się od staroegipskiego "Ph-Ar-Maki" oznaczającego tego, „kto zapewnia bezpieczeństwo”. Słowo to było używane jako jedno z imion boga Tota, który według mitologii staroegipskiej, nauczył ludzi sztuki leczenia.

       Jeśli chodzi o lekarstwa, to oprócz osobliwych specyfików w rodzaju: brud spod paznokci, tłuszcz hipopotama, mleko kobiety, która powiła syna, dziecięcy mocz – używano głownie leków roślinnych, np. cebuli i czosnku. Lekarstwa wykonywano z dużą precyzją, przede wszystkim z ziół, minerałów i tkanek zwierzęcych. Znano również środki znieczulające na przykład marmur w postaci pudru zmieszanego z octem. Analiza egipskich praktyk medycznych wykazała, że wiele stosowanych wówczas lekarstw i zabiegów miało racjonalne podstawy i było skuteczne. Co więcej, wiele tych metod było stosowanych jeszcze w XX wieku. Uważa się, że Egipcjanie znali i wykorzystywali jedną trzecią wszystkich leków jakie znamy współcześnie.

       Także obecnie w wielu środowiskach, zwłaszcza na prowincji, wciąż są żywe archaiczne bądź graniczące z zabobonami poglądy na temat leczenia. Wprawdzie magia należy już do rzadkości, jednak dużym powodzeniem cieszy się ziołolecznictwo. Ludzie ze społecznych nizin nie poszukują porady lekarza ani nie odwiedzają współczesnych aptek, gdyż mają zaufanie do uzdrowicieli. Wolą poddawać się uświęconym tradycją rytuałom, choćby takim, które mają na celu wygnanie z ich ciała demonów.

       Postępująca urbanizacja kraju znacznie zwiększyła liczbę ludności zamieszkującej w miastach. Wraz z tym rozwija się infrastruktura zdrowotna, w tym liczne placówki podstawowej opieki medycznej oraz apteki, które dostępne już są dla 95% ludności.

       W Egipcie funkcjonuje ponad 60 tysięcy aptek. Standardy obsługi i zasady dystrybucji leków nie odbiegają od europejskich gdyż placówki te są prowadzone przez wykształconych współcześnie farmaceutów. Aptekę łatwo znaleźć po szyldzie zapisanym alfabetem łacińskim „Pharmacie” oraz kielichu z owijającym się wokół niego wężem Asklepiosa.

       Wśród krajów Środkowego Wschodu egipski rynek farmaceutyczny jest największy. Jego roczna wartość znacznie przekroczyła poziom 2 mld dolarów, a wzrost kształtuje się w granicach 5%. Obecnie główne problemy sektora farmaceutycznego to wprowadzeniu regulacji prawnych, zgodnych z międzynarodowymi standardami w zakresie ochrony praw intelektualnych oraz stworzenie klarownego systemu refundacji leków. Rynkiem tym coraz bardziej interesuje się też kapitał zagraniczny.

    dr n. przyr., mgr farm. Karol Adamkowski

    Piśmiennictwo
    1. Brandt-Rauf P.W. : History of occupational medicine: relevance of Imhotep and the Edwin Smith papyrus. Br.J.Industr.Med. 1987, 44, 68.
    2. Cotterell A. Cywilizacje Starożytne. Wyd. Łódzkie, 1990.
    3. Dzierżanowski R. Słownik chronologiczny dziejów medycyny i farmacji. PZWL, Warszawa, 1983.
    4. Fakhry A., Piramidy. Warszawa, 1963.
    5. Fink-Finowicki C. Zarys historii i propedeutyki farmacji. PZWL, Warszawa, 1985.
    6. Michałowski K., Piramidy i mastaby. Warszawa, 1972.
    7. White J.E.M., Starożytny Egipt. Wrocław, 1976.
     
  • Galeria.  ( 26 pozycji )

    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA

    - FOTORELACJA

     
     
     
     
    FOTORELACJA Z III ŻEGLARSKICH
     
    MISTRZOSTW POLSKI APTEKARZY
     
     
     
     
  • Manuał aptekarski.  ( 222 pozycji )

        Lęk społeczny jest obecnie uważany za jeden z najczęściej występujących problemów psychiatrycznych. Szacuje się, że może dotyczyć ok 7% populacji, co plasuje go na trzecim miejscu wśród najczęstszych problemów dotyczących zdrowia psychicznego, tuż za alkoholizmem i depresją. W zespole lęku społecznego, lęk pojawia się w różnych sytuacjach dotyczących funkcjonowania społecznego. Często utrudnia prowadzenie normalnego życia, zdobycie odpowiedniego wykształcenia czy pracy, ponadto może uniemożliwiać zawarcie znajomości, przyjaźni, pomimo wyraźnej potrzeby ich posiadania. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do „zniszczenia sobie życia”. Zmagając się z lękiem społecznym nie musimy być skazani na niepowodzenie. Stosując odpowiednią psychoterapię, trening umiejętności czy farmakoterapię jesteśmy w stanie go w pełni pokonać.
     
     
     
     
       Depresja to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Jest ona stanem charakteryzującym się długotrwale obniżonym nastrojem, któremu towarzyszy szereg innych objawów psychicznych i somatycznych. Mimo wielu lat prowadzenia intensywnych badań, depresja nadal pozostaje istotnym problemem zarówno klinicznym, jak i społecznym. Choroba ta dotyka osoby w różnym wieku, od niemowlęcego po podeszły. Według okresu występowania zaburzeń depresję możemy podzielić na dziecięcą, młodzieńczą, wieku średniego i wieku podeszłego. 
     
     

     
     
       Kocimiętka jak sama nazwa sugeruje najczęściej, kojarzy nam się z naszymi małymi kotkami, które szczególnie upodobały sobie tę roślinę ze względu na jej zapach. Najczęściej preparaty zawierające ten surowiec spotkać możemy w sklepach zoologicznych. Nie wszyscy wiedzą, że substancja ta posiada również wielowiekową tradycję w zastosowaniu w wielu dolegliwościach u ludzi, głównie w leczeniu gorączki, lęku i dolegliwości żołądkowo-jelitowych. 
     
     
     
  • Przegląd prasy.  ( 19 pozycji )

     

    Poniżej zaprezentowany „Przegląd prasy” został przygotowany na podstawie trzech periodyków  obejmujących swoją tematyką farmację i medycynę szpitalną i ma na celu m.in. zachęcenie farmaceutów szpitalnych i klinicznych (ale nie tylko!) do sięgania po te źródła. Wiele wartościowych tekstów jest dostępnych bezpłatnie również on-line.
     
     
    LEKI WŁASNE PACJENTÓW W SZPITALU
     
     
       Badacze z Danii zajęli się mało zbadanym problemem stosowania w czasie pobytu w szpitalu przez chorych leków przyniesionych przez nich z domu (PODs – patients’ own drugs, co można przetłumaczyć jako leki własne pacjentów). Po pierwsze przeprowadzili analizę częstotliwości z jaką pacjenci korzystają z własnych medykamentów przebywając na oddziale. Po drugie zajęli się kwestią jeszcze istotniejszą, mianowicie zbadali jakość tych leków biorąc pod uwagę ich wygląd, opakowanie, możliwość zidentyfikowania zawartości, zgodność warunków w jakich były przechowywane z zaleceniami producenta oraz datę ważności. Autorzy zwrócili uwagę na istotne wady i zalety umożliwienia pacjentom szpitali korzystania z własnych leków, włączając  w to także preparaty ziołowe i suplementy diety. Problem jest bieżący także w naszym kraju. Apteki szpitalne zaopatrzone są na ogół w ograniczoną receptariuszem szpitalnym liczbę i rodzaj leków. Umożliwiając pacjentom przynoszenie własnych produktów leczniczych do szpitala należy brać pod uwagę nie tylko aspekt ekonomiczny, ale również zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa farmakoterapii.  

    [1] Nielsen TRH, Kruse MG, Andersen SE „The quality and quantity of patients’ own drugs brought to hospital during admission” European Journal of Hospital Pharmacy: Science and Practice, October 2013, Volume 20:297-301, Issue 5

     
    STANDARDY AKREDYTACYJNE W FARMAKOTERAPII
     
     
       Uważa się, że jedną z najskuteczniejszych metod zarządzania jakością dla poprawy bezpieczeństwa pacjentów szpitali jest dostosowanie się tych ostatnich do wypracowanych norm, wytycznych i standardów. Na tym polu jest także dużo pracy dla farmaceutów klinicznych i szpitalnych. W artykule „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” m.in. można zapoznać się z zasadami punktacji standardów akredytacyjnych z zakresu farmakoterapii. Na ich podstawie można się zorientować, w jakim zakresie farmaceuci zatrudnieni w szpitalu mogą brać udział w tworzeniu podstawowych procedur tj. zasady stosowania leków spoza receptariusza szpitalnego, zasady pozyskiwania leków w trybie nagłym czy współpraca w zakresie dokumentowania i raportowania działań niepożądanych.

    [2] mgr Urszula Religioni „Standardy zarządzania jakością w farmakoterapii” Farmakoekonomika szpitalna, nr 24/2013

     
    ZAKAŻENIA CLOSTRIDUM DIFFICILE
     
     
        Biegunki poantybiotykowe to jeden z poważniejszych problemów epidemiologicznych w szpitalu. Szczególnie niebezpieczne mogą być endemiczne zakażenia szpitalne o etiologii C. difficile.  Wyzwaniem jest eliminacja ze środowiska endospor, wyjątkowo odpornych na eradykację. Pacjenci, zarówno objawowi jak i nosiciele, ręce personelu oraz środowisko szpitalne stanowią drogi roznoszenia się patogenu. Autorzy tekstu „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” podają i omawiają epidemiologię zakażenia, a także metody jej kontroli w warunkach szpitalnych - zarówno te tradycyjne, jak i nowoczesne.

    [3] Grzegorz Ziółkowski, Barbara Ziółkowska, Mirosława Malara, Beata Ochocka „Clostridium difficile – problem kliniczny i epidemiologiczny” Forum zakażeń 2013;4(4):235-240
     
    mgr farm. Olga Sierpniowska
     
     
     
     
  • Sport to zdrowie.  ( 20 pozycji )

       W regatach wzięło udział 18 załóg. Załogi reprezentowały 8 okręgowych izb aptekarskich. Najwięcej załóg tradycyjnie wystawiła Okręgowa Izba Aptekarska w Olsztynie gospodarz regat. OIA w Olsztynie reprezentowało 5 załóg. Cztery załogi reprezentowały Warszawską Izbę Aptekarską. Po dwie załogi wystawiły Krakowska i Śląska oraz Pomorsko-Kujawska Izba Aptekarska oraz po jednej Łódzka, Białostocka oraz Gdańska Izba Aptekarska.
     
     
     
    Aptekarska szkoła pod żaglami
     

       Mija powoli kolejne lato, czyli czas wypoczynku i urlopów. Często jedyny okres, kiedy możemy oddać się swoim pasjom. Zapewne wielu z nas wybiega już jednak myślami w przyszłość. Planujemy kolejne słoneczne dni, odliczamy jesienne i zimowe miesiące do chwili, gdy ponownie zapomnimy o trudach codzienności spędzając czas na łonie przyrody w gronie rodziny i przyjaciół.
     
     
     
     
  • Chwila oddechu.  ( 86 pozycji )

     
  • Barometr PharmaExperta.  ( 75 pozycji )
       Rynek farmaceutyczny w sierpniu br. zanotował sprzedaż na poziomie 2 135 mln PLN. To o 7,1 mln PLN (+0,34%) więcej niż w analogicznym okresie 2013r. Natomiast w porównaniu do lipca 2014r. wartość sprzedaży zmniejszyła się o 176,1 mln PLN (-7,62%). 

       W sierpniu 2014 największy wzrost zanotował segment sprzedaży odręcznej, którego wartość wzrosła o 5,32 mln PLN (+0,63%) względem analogicznego okresu ub. r. Wartość leków pełnopłatnych wzrosła o 2,0 mln PLN (+0,42%). Natomiast wartość leków refundowanych zmniejszyła się o prawie 2,0 mln PLN (-0,25%). Różnicę (+1,8 mln PLN) dopełnia sprzedaż produktów w ramach importu.

       Natomiast w porównaniu do lipca 2014 r. nastąpił znaczny spadek wartości sprzedaży we wszystkich segmentach rynku. Segment leków refundowanych zmniejszył sprzedaż o 80,7 mln PLN (-9,22%), a wartość segmentu leków pełnopłatnych spadła o 44,0 mln PLN (-8,52%). Również segment sprzedaży odręcznej osiągnął niższą sprzedaż względem ubiegłego miesiąca br. Jego wartość spadła 48,1 mln PLN (-5,35%).

       Wyniki za osiem miesięcy bieżącego roku są nadal umiarkowanie optymistyczne, mimo, iż sierpień był najsłabszym miesiącem w tym roku. Sierpień miał również najniższy wzrost względem analogicznego okresu ub. r. Jednakże w porównaniu do analogicznego okresu ub. r. nastąpił wzrost wartości sprzedaży o 354 mln PLN. To o 1,96% lepszy wynik niż przed rokiem.

    Zestawienie wartości sprzedaży
    poszczególnych segmentów rynku farmaceutycznego
    (dane w mln PLN)

    Tabela 1: sierpień 2014 vs sierpień 2013
    *kliknij, aby powiększyć

    Tabela 2: sierpień 2014 vs lipiec 2014
    *kliknij, aby powiększyć
     
     
    Statystyczna apteka
     
      
       W sierpniu 2014r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 152,0 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 4,0 tys. PLN (-2,56%) niż w sierpniu ub. r. Natomiast względem lipca 2014r. wartość sprzedaży spadła o 13,5 tys. PLN (-8,16%). W porównaniu do analogicznego okresu z 2013r. wartość sprzedaży statystycznej apteki zmniejszyła się we wszystkich segmentach: w sprzedaży odręcznej (-2,28%) leków pełnopłatnych (-2,48%) i w segmencie leków refundowanych (-3,13%). Również w porównaniu do lipca br. nastąpił spadek sprzedaży, który objął wszystkie segmenty rynku:  sprzedaży odręcznej (-5,90%), leków pełnopłatnych (-9,05%) i leków refundowanych (-9,75%).
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w sierpniu 2014r. wyniosła 16,42 PLN. W porównaniu do poprzedniego miesiąca średnia cena była niższa o 0,72%, a wobec sierpnia 2013r. wzrosła o 0,29%. Natomiast średnia marża apteczna w sierpniu 2014r. wyniosła 26,65%. To o 0,22 pp więcej niż przed miesiącem. Względem sierpnia 2013r. (28,01%) marża spadła o 1,36 pp.
     
     
    Refundacja a współpłacenie
     
     
       W sierpniu 2014r. poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane wyniósł 27,61%. Wskaźnik ten zwiększył się względem lipca 2014r. o 0,66 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 1,46 pp mniejszy niż w analogicznym miesiącu ubiegłego roku. W sierpniu pacjenci wydali na leki refundowane 219,5 mln PLN, tj. blisko o 16,5 mln PLN mniej niż miesiąc wcześniej i o 12,2 mln PLN mniej niż w sierpniu 2013r.

       W sierpniu pacjenci zapłacili 73,04% z 2 135 mln PLN, stanowiącej całkowitą wartości sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem lipca 2014r. udział ten wzrósł o 0,73 pp, ale wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 111,8 mln PLN. W sierpniu 2014r. pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach blisko 1 600 mln PLN. To o 3,0 mln PLN mniej niż w analogicznym okresie 2013r. Udział pacjentów w zapłacie za leki zmniejszył się w tym okresie o 0,39 pp.

     
    Prognoza wartości sprzedaży leków na rok 2014
     
     
       Na koniec 2014 r. rynek powinien osiągnąć wartość 28,6 mld PLN. To o 3,0% więcej niż wartość rynku za poprzedni rok. Natomiast wartość refundacji na koniec 2014 roku osiągnie poziom ponad 7,6 mld PLN, tj. będzie o 6,2% większa niż w roku 2013.
     
    *kliknij, aby powiększyć

     
    Prognozowane ceny i marże na koniec bieżącego roku
     
     
       Średnia cena leków na koniec roku wyniesie 16,45 PLN, co oznacza, że ceny będą minimalnie niższe (-0,3%) od średniej ceny z ubiegłego roku. Prognozowana wielkość marży na koniec roku wyniesie 27,48%. Będzie ona niższa o 0,4% niż w roku 2013. Za spadek marży będzie odpowiadać segment leków pełnopłatnych oraz produkty w sprzedaży odręcznej. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta w roku 2014 wyniesie 48,41 PLN (+3,8%), jednocześnie liczba pacjentów w aptece będzie mniejsza o 2,9% niż w 2013 roku.

     Piotr Kula
    Prezes PharmaExpert
     
    fot. z archiwum Autora
     
     
  • Nowe rejestracje  ( 247 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
     
     
      
     
     
     
                    
     
     
     
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 116 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )

     

    *kliknij, aby uzyskać szczegóły
     

     

  • Aktualności.  ( 56 pozycji )
    Wystąpienie prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej
    dr. GRZEGORZA KUCHAREWICZA
    XI OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ APTEKARZA
    24 września 2014 roku
     

       Szanowni Goście! Koleżanki i Koledzy!

       Po raz jedenasty obchodzimy Ogólnopolski Dzień Aptekarza – święto naszego zawodu, święto wszystkich farmaceutów. To doroczne święto jednoczy nasze środowisko wokół wartości i doświadczeń, które chcemy wspólnie przeżywać i powtarzać. Witam wszystkich, którzy przyjęli zaproszenie na dzisiejszą uroczystość. Witam serdecznie naszych szanownych gości, wśród których jest wielu przyjaciół polskich farmaceutów. Wasza obecność jest wyrazem uznania dla roli farmaceuty i apteki w systemie ochrony zdrowia. Szczególnie gorąco pragnę przywitać aptekarzy, zwłaszcza tych, którzy dzisiaj odbiorą odznaczenia państwowe nadane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, odznaki honorowe Ministra Zdrowia „Za zasługi dla ochrony zdrowia” oraz Medale im. prof. Bronisława Koskowskiego - najwyższe wyróżnienie samorządowe, przyznawane za zasługi dla polskiego aptekarstwa.
     
     
     
     
     
     
     Warszawa, 1 października 2014 r.

        
      
     
     
     Pani EWA KOPACZ
        Prezes Rady Ministrów
        Rzeczypospolitej Polskiej


    APEL
    DO PREZESA RADY MINISTRÓW W SPRAWIE RATOWANIA
    NIEZALEŻNYCH APTEK I HURTOWNI FARMACEUTYCZNYCH


       W imieniu samorządu aptekarskiego oraz wszystkich polskich farmaceutów apeluję do Pani Premier o podjęcie decyzji ratujących niezależne apteki prowadzone przez polskich farmaceutów.
     

     
cookies.jpg
Dzień Aptekarza
SPONSORZY GŁÓWNI
SPONSORZY
PATRONAT MEDIALNY
dza2014pm.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg
order antabuse no prescription is effexor better than cymbalta tegretol purchase lanoxin for sale australia pastillas para tener una ereccion buy serophene from india uk version of orlistat american heart association aspirin codeine cough syrup high blood pressure getting tetracycline in australia kamagra gold overnight improve-it ezetimibe where to buy cephalexin no prescription xenical where to purchase sample of viagra pills yagara roche precio argentina levitra australia cost actos without prescription miami alli refill cheapest allegra suppliers overseas buy generic yasmin rumalaya liniment usa harga obat voltaren where to buy diamox in singapore blopress order canada medrol back order propecia 1mg online suprax prescription prices permethrin cream 5 w/w generic fincar paypal get medication without prescriptions bactrim 40 mg dose what are roxithromycin tablets used for phexin lawsuit american ginseng benefits diabetes acquistare brand cialis in italia let me watch this 1 channel free movies how much is cialis in singapore goes you buy oxycontin at mexican pharmacies can you buy lopressor blood pressure cholesterol dosage amantadine generic drug i want to pay some actoplus met what does noroxin do prandin 100mg buy buy aciclovir tablets 800mg pharmacy will hyaluronic acid cause weight gain lariam delivery uk nitrofurantoin mono 100mg cap viagra jelly 100mg buy cheap aricept uk dietalar ariqlamaq ucun can you buy pharmacy zovirax ointment how long to use diclofenac best online pharmacy generic nolvadex where can i buy low dose naltrexone in the uk medicine colchicine low price zyrtec uk artane usage de'tourne' xeloda shortage finpecia without prescription miami can we trust alphagan online order augmentin 120 mg female viagra from canadian pharmacy what is aristocort ointment bentyl capsules 10 mg original hyaluronic acid online para que sirve la aspirina bayer de 100 mg aceon coupon code order proscar on line mexico european internet pharmacy parlodel tablets uses albuterol inhaler price india generic aceon 3 mg purchasing wellbutrin sr online best place buy toradol metformin tablets pcos buy geriforte next day what is cymbalta 60 mg used for where can i buy valtrex online acticin india aristocort woldwide shipping is it legal to order drugs from india viagra how to use moduretic buy generic minocycline with bonus where to buy bupron sr ointment skelaxin side effects rash norvasc medication order cozaar annual sales billion prednisolone 40mg nitrofurantoin medline india where can i order flovent valtrex suppressive dose during pregnancy zyvox iv administration rate suppliers of viagra super active in us can you buy nootropil lipitor over the counter date depakote online price what is the difference between xenical and orlistat reglan prescription coupon what is the dosage for cialis metformin drugs pregnancy buy topamax online usa amitriptyline online from usa do you need a prescription for diflucan triamterenenoprescription olanzapine sale generic lasix us astrazeneca nexium discount card indian pharmacy tadacip para que se usa la crema nizoral buy painkillers online forum cymbalta and alcohol blackouts can i order antivert no prescription in the usa how to take cordarone plendil online without prescription micardis for daily use canada can you get viagra free in the nhs vytorin online pharmacy ortho tri-cyclen max dose where can i order fincar generic effexor xr us zyprexa olanzapine prazosin hcl 10 mg propecia 0.25mg effective canadian superstore online pharmacy reviews viagra mckesson zetia coupon increasing breast milk during pregnancy online pharmacy stromectol prevacid online sales what is sarafem prescribed for acheter une livebox 2 how to use liv 52 female cialis order by phone midamor for men in usa what are the side effects of strattera in children dilantin medication administration buspar discount coupons dapoxetine with no rx cheap penegra sale uk calan company mail order generic zocor all time premier league stats buy liv 80 mg online lowest price noroxin finast no prescription canada normal cialis dosage best pharmacy drugs to get high how to buy differin gel buy vermox bulk zyrtec pills children buy hyzaar online no prescription united states erexor in the uk augmentin tabletki powlekane 1000 mg cena how long to get nexium out of system keflex antibiotic what is the correct dosage of dapoxetine order nolvadex from india without prescription resources for acai hair loss after using accutane cafergot availability in australia tramadol dosage for dogs pletal overnight brand cialis cost comparison leukeran shelf life clozaril in canada synthroid uk sale hyzaar sale click here paste aciclovir breastfeeding overseas pharmacy no prescription lopid what does glucotrol xl aciphex over the counter equivalent prescription ventolin inhaler order online zyban side effects with alcohol finpecia prices south africa betoptic prescription coupon meloxicam active ingredients zyrtec medicine while pregnant cipro not generic lipothin tablets us online furosemide veterinary medicine benadryl maximum dosage children abilify mail order zyrtec tablets online get aceon las vegas how to order glyset online differin side effects depression norvasc without a prescription from canada inderal dosage too high chinese herbal suppliers australia buying uk drugs cozaar tablets on line to buy buying zyrtec for dogs buy motrin tablets online comprare xenical prices motilium generic generic lincocin refills alli availability problems canadian alliance of student associations 1995 very cheap cordarone confido coupons phenergan sublingual dosage etodolac highest dose what is the drug cardizem prescribed for venlor generic wikipedia drugs buy generic elimite ditropan in croatia elavil birth control online mexico viagra professional buy online uk buy topamax pills online best price lamisil flovent rx buy nymphomax pills phenergan without a prescription liquid nexium review elavil amitriptyline medication pamelor generic 2013 drugs what are some legit online pharmacies buy keftab in ireland how to purchase antabuse cheapest elimite to buy accutane long term side effects infertility metoprolol er in pregnancy maxalt melt ingredients viagra coupons free buy minomycin in india online to buy actonel in uk compazine side effects uk colored contact lenses no prescription needed lioresal online store how long does depakote take to kick in cheap genuine maxalt online lansoprazole 30 mg dosage side effects of thalidomide treating myeloma voltaren medicine india serophene ships from india cialis nz house calls pharmacy schenectady ny cheapest places to live florinef brand positioning where can i buy alligator meat in los angeles order isoniazid overnight carafate online bestellen ashwagandha pills how many 25mg benadryl should i take to get high what is trileptal used to treat viagra side effects in women buy imitrex perth australia tadacip uk no prescription what is bactroban nasal cream used for cardizem iv bolus dose compare prices naprosyn buy unisom online pharmacy amoxicillin nhs side effects lopid 600 generic ed drugs forum lotrisone delivery uk celebrex max dose keppra 1000 mg twice a day alli online bestellen viagra soft without a prescription from australia isoniazid roche precio argentina kroger pharmacy edgewood atlanta diclofenac without prescriptions reviews on serpina buy methotrexate in usa medicine similar to accutane typical paxil dosage norvasc billig kaufen speman for men in usa generic hoodia usa pharmacy nizoral generic shampoo where can i get some zofran medrol uk brand name dramamine without prescription lisinopril comments buy asics kayano online australia kosovarja chat western drug toradol topical finasteride cream can i get advair diskus cipro online next day delivery side effects of glyburide during pregnancy generic actos 30 mg legal buy brand cialis online canada is my zoloft dose too high list of tesco stores selling lariam what is ic indomethacin 50 mg bactrim forte uses costco pharmacy prices list can you buy motilium ephedraxin cost comparison indian meds online store female viagra 10 mg cost generic uk paypal doxycycline provera mail order buy nolvadex pills in the canada shuddha guggulu over the counter us pharmacy online minocin rid canadian pharmacy emails how to take zovirax 200mg buy cheap ditropan cheap accutane 400 mg cheap au buy metformin cheap albenza usa fucidin over the counter india order nymphomax online in usa acheter ventolin dulcolax coupons 2011 amantadine in canada what is zenegra 100 where can i buy vermox order neurontin uk pharmacy avalide online pharmacy uk cheap abilify 5 pharmacy phenamax where can i buy it discount silagra mg aspirin order by phone pharmacy cephalexin penicillin buy nolvadex online india pilex buy online ireland can endep 10 mg cause weight gain purchase cheap bacterial order zithromax requip how to buy how to buy lamisil best prices propecia safe place order olanzapine exelon drugstore com buy antabuse tablets uk no rx omnicef online us pharmacies online that sell alphagan viagra online samples buy lithium 200 zithromax capsules chlamydia medrol steroids and alcohol flomax rxlist why is there a shortage of ditropan buy revia overseas where to buy precose drugs online buy norvasc 5 comprar doxazosin original stopping allopurinol medication very cheap vantin vytorin drugstore com what is tramadol hydrochloride used for suhagra refill pack pilex where to purchase where could i buy alesse without prescription online pharmacy no prescription needed dilantin lamisil pill canadian provera didn;t work what now best place to buy levaquin in canada cheap aleve no prescription levitra pill shortage generic no prescription lexapro online houses buy artane alli diet plan book medrol steroid for dogs fungsi salep bactroban dilantin loading dose po where to buy keftab in canada safely canadian pharmacy online capoten order diclofenac potassium approved buy kytril pills venlor brands india lithium drug schedule cheap levaquin no prescription horse meds online canada buy generic tetracycline delivery discounts viagra suppliers london seroquel bonus pills buy azulfidine pills pilex spain oral prednisone shelf life flomax pharmacy questionnaire research grade asacol what color are viagra pills order generic albendazole paxil online buying overnight delivery mircette birth control lawsuits what does prinivil pulmicort buy online ireland motilium uk brand name buy aleve visa purinethol generico italiano the online drugstore atorlip-10 prescription prednisone for cats neurontin usa sale generic fertomid in usa hyzaar online store wellbutrin medicine side effects rogaine 2 sold over counter yasmin dosage instructions is tinidazole over the counter cialis prices ireland coreg doctors online how old do you have to be to take flonase maximum dose of aleve in 24 hours best place to buy sinequan what does depakote dr look like cabergoline pregnancy fda penegra from canada clomid lawsuit filed donde comprar metformina en colombia buying levitra in mumbai india mircette reviews how to import fincar atarax over the counter drugs buy zyban next day generic exelon cost tricor services malaysia buy bactrim online usa over the counter estrace common dosage for celexa what is the classification for aricept cialis super active brand positioning protonix overnight pharmacy alli dosage buy benicar cheap olmesartan can teva-cephalexin get you high where can i buy terramycin for cats mexican pharmacy no prescription mircette albuterol inhalant sale prescription altace without what is tetracycline staining on teeth met rx buy feldene 20 mg price flovent overseas does doxycycline work for acne and cause it to dry out ordering avapro here in canada torsemide low dose birth control cozaar over the counter amoxicillin clavulanate potassium 875 mg alcohol can you buy albendazole online diclofenac uk buy baclofen overnight pharmacy purchase generic toradol where to benzac prometrium pregnancy dosage trental pills drugstore chloramphenicol over counter buy generic advair diskus online with prescription can you buy levitra plus in ireland 20mg 100mg ventolin online shipping buy colospa online from usa abilify tablets for sale zanaflex with american express order proscar europe keflex urinary tract infection cheap prescriptions sunglasses online elocom keno"cs 0 1 hyzaar online pharmacy is it safe to order cyklokapron side effects of actos tablets pharmacy online accutane cheap generic haldol uk paypal levitra with out perscription buy elimite cream uk cheap premarin cream drugs no prescription required get topamax las vegas dune mentat quotes max dosage of cialis alesse oral contraceptive bystolic dosage recommended zofran cost buy stromectol online reviews price increase alesse can you buy hydroxychloroquine looking eulexin by mail order unisom results forum finpecia tablets+side effects what is flonase nasal spray used for side effects of levitra 10mg prilosec 20 mg tablets no script flomax mg cheap citalopram free delivery healthy meds viagra order erection packs 21 from what is the dosage of tetracycline for dogs how to use erythromycin and benzoyl peroxide topical gel usp where can i buy provera in canada what is pariet medication why does zyvox cost so much order xbox live points online avodart maximum daily dose lanoxin uk online list of tesco stores selling levitra professional viramune online usa no prescription strattera side effects in kids ordering depakote uk buying himcocid from canada no prescription bupropion 100 mg tablets discount canadian pharmacy toprol xl buy unisom without rx what kind of std does azithromycin treat sale anacin propranolol hcl 40 mg tablet compare prices alavert cost of apcalis sx without insurance buy septilin online viagra professional canada sale what is levitra tablets augmentin cost cvs what does generic zovirax look like indinavir cheap price is it safe to buy birth control pills online can you order biaxin buy nolvadex online from canada do you take doxycycline with or without food where can i buy phenergan clomid calculator ovulation calendar urispas delivery uk brafix online usa no prescription fr6 l91 aa-size lithium batteries price in india benemid for men in usa what color are lithium pills pet medication online australia where to buy allegra d over the counter prescription buy nexium shipping buy accutane in uk online renagel maximum dosage pharmacy has best price bactroban tadalis sx coupon code where can i purchase geriforte how much does vermox cost what types of cipro are there famvir 125mg tablets cheapest place to buy coreg tadalis sx 20mg tab buy topamax pills in the canada desyrel canada companies only what is valtrex used for free or low cost aricept liquid female cialis review benicar cost canadian praziquantel bilharzia furosemide tablets to buy tadapox pills drugstore buy cheap cefixime pills how should lamictal be discontinued minocin billig kaufen bystolic price walgreens getting flonase in australia what does flomax do for women abilify pictures of pills amy search mp3 prednisone 5 mg tablet acai costa rica avalide medication cheap alligator hairclips for hair bows how much will voltaren cost buy cheap lopid using pay pal generic from luvox trental australia mail-order glycomet prednisone side effects stomach ache triamterene hydrochlorothiazide contraindications avandamet tablets price cialis value packs fosamax 10 mg tablet how to get zofran in australia cane you purchase viagra over the counter in canada warfarin dosing algorithm meclizine from usa pharmacy abilify discount pharmacy buy cialis black online price increase eulexin what class of drug is femara cytoxan from canada buy online without script order abilify sildenafil citrate 100mg vimax viagra sublingual tablets price tetracycline online canada buy viagra jelly sachet effexor xr generic drug no prescription needed augmentin online buy viagra cheapest online approved canadian pharmacies online buy online plendil generic cost of nystatin and triamcinolone acetonide cream where can i buy viagra sublingual online without a prescription vermox canadian source estrace generic reviews buy aldactone without a subscription buy cheap prograf torsemide medicine where can i buy a tricorn hat mylan metformin 500 mg tablet paxil rxlist fertomid reviews low price retin-a 0,025 uk prescription chest nitroglycerin online price increase valtrex norvasc in usa cialis viagra levitra sale pill buying isoniazid for dogs how many acai berry tablets to take serpina mg tablet ciprofloxacino pensa prospecto aristocort italiano current price cialis where to buy protonix online canada where pyridium viramune xr patient assistance safe synthroid no prescription online pharmacy uk viagra generic avodart medication buy seroquel online usa nymphomax sale is it illegal to order generic abilify acheter baclofene en ligne neurontin 600 mg 50 c,entikli film tablet yan etkileri buy letrozole online australia didronel phone orders buy aceon 2 pharmacy prescription diflucan online side effects of flonase spray do you need a prescription for orlistat cheapest endep most reliable place to buy elavil online raloxifene hydrochloride (evista) buy grifulvin v without a script abilify generic names eurax delivery london alesse pharmacies estradiol can you buy dog medicine online brand advair diskus perth australia over the counter cipro hc otic erythromycin and alcohol clinical efficacy and cost-effectiveness of rosuvastatin levitra comp. bucodispersable 10 mg what is the generic version of keppra canadian pharmacies online viagra purchase kamagra pills metoclopramide pills sweat the online drugstore combivent celebrex drug in uk pharmacy nizagara without rx what is trazodone prescribed for mobic buy without viagra prescription information para que se usa el propranolol clorhidrato canadian healthcare online pharmacy complaints antabuse online with out prescription plendil cost without insurance renagel annual sales diclofenac birth control online us what is brand levitra pills used for long time side effects noroxin generic elavil usa pharmacy buy brand shuddha guggulu hydroxyzine dichlorhydrate wiki trial erection packs 3 without prescription pills worldwide pharmacy venlor can order seroquel online xeloda capecitabine lotrisone view topic overnight delivery side effects of dipyridamole tablets neurontin online price claritin doctors online amitriptyline online no prescription uk ciprofloxacin 500mg and alcohol zantac online order where doxycycline order minipress online uk online pharmacy no prescription needed torsemide qsymia online uk kamagra pharmacies benzac reviews philippines zithromax dosage for syphilis diclofenac composition in is glucotrol xl legal in uk where to buy differin gel can you buy prednisone in ireland cipro rx info buy avapro online overnight pharmacy new rx coupons cheapest price for abilify singulair dosage for kids sale flovent buspar buy without que es y para que sirve la clorfenamina zovirax cream breastfeeding phenergan during labor and delivery effects proscar generic price buy generic cymbalta online can meclizine get you high indian generic for viagra can i buy carafate over the counter how much is lopid tablets caverta 50 mg dosage cost of viagra sublingual without insurance clomid success rates secondary infertility levothroid from india where to buy augmentin dapoxetine online come comprare cialis in italia para que se usa el norvasc proguanil chloroquine prices how much does a prescription of singulair cost discount indocin buy midamor online cheap 1 000 mg of aleve discount medications for unemployed buy viagra super force online indian pharmacy keflex kamagra chewable no prescription canada sibutramine 15mg buy uk lincocin online pharmacy uk can i buy a visa gift card online with paypal effexor xr generic date controlled release propecia low cost healthymale purchase kamagra soft cheap acheter revia vivitrol naltrexone necesito comprar cytotec en quito proscar y propecia en mexico precio tetracycline staining treatment hair loss after taking accutane acheter pas cher prograf lexapro lawsuit side effects 20mg name brand cialis depo provera weight gain after buy mircette online with out prescription over counter cialis super active where to buy casodex in canada safely order metformin hcl risperdal medication where to buy lasix prices cvs post cycle therapy actoplus met comprar cardizem original nausea from flagyl buy neurontin online without a prescription side effects of prevacid for babies viagra professional refill pack cheap nizoral 2 uk viagra mastercard olanzapine tablets usp 5mg ampicillin now american brafix cheap pfizer viagra uk can you take neurontin to get high metformin pills not dissolving florida glucotrol xl can i take two 5mg cialis lidocaine spray for waxing lov cost bactroban is micronase a prescription drug where to buy doxycycline online order minocycline no prescription beconase aq without prescription miami buy cialis from canada online exelon medication canada order live crawfish from new orleans moduretic canada prescription flovent mail order non prescription kamagra soft pharmacy generic hydrochlorothiazide 12.5 mg atarax over the counter one ceftin mg canada buy alli 80 mg online canada drugs female viagra with prescription cheap retin mg can you buy cialis sublingual in ireland online drug shop tadalafil can you take micronase daily differin online pharmacy hq canadian pharmacy reviews discover card payment viagra boots avandamet italiano drugstore cowboy soundtrack ethionamide view topic online order prescription drug trial erection packs 1 genuine alligator handbag brand mirapex buy what is levitra professional kikisu pure chinese viagra cost of mirapex what is the dosage for dilantin prevacid medication used cheapest generic cialis indian list of tesco stores selling tadapox tadacip wikipedia lotrisone cream directions buy feldene 100 costco uk membership order viagra jelly purchase female viagra online piroxicam capsules low cost floxin casodex 50 mg tablets abana for men sale in uk naprosyn side effects constipation buy female viagra 80 mg online cost of flovent at costco malegra fxt online shipping order actos canada drugs cheap singulair online zyvox 1200 mg tablet imuran india ginseng pill shortage diakof without a prescription generic drug for glucophage is there a type of viagra for women viagra soft precio mexico accutane alcohol interaction preis cialis 20mg schweiz what is the drug accutane for best place buy eulexin pct lipitor mexico no prescription buy lamisil from canada tetracycline antibiotics uti dosage cheap requip usa antabuse buy online mexico ampicillin coupon code no prescription tofranil sale forzest western australia effects of viagra on men and women how long does it take for imitrex to take effect purchase lotrisone cheap prescription cod high blood pressure medication names common nitroglycerin from ciprofloxacin 500 mg purchase purchase lisinopril 20mg no prescription online fertomid purchase lexapro where to buy in canada what is motilium syrup used for online pharmacy no prescription testosterone abb combiflex rx4 buy generic plavix online buy capoten captopril how to purchase emsam online viagra soft cheap price generic viagra names what is paroxetine estrofem 2 mg uk buy naprosyn uk citalopram buy online ireland order non generic cardura captopril capoten mechanism of action twitter search friends low amantadine pharmacies amantadine buy ayurslim next day artane with no rx cheap aciphex chlamydia antibiotics can you drink alcohol what is the medication apo amitriptyline used for cheap avapro 300 mg trazodone desyrel and mirtazapine remeron clozaril buy online us billig kamagra gold online kaufen order adalat lowest price biaxin without prescription overnight lithium tab evanescence kamagra gold cheap yasmin canada sale side effects of taking hyaluronic acid supplements colchicine buyers buy regenon ginette-35 cheap buy diamox uk altitude acetazolamide generic florinef in usa artane medical centre buy actonel 80 mg online purchase carafate cheap hytrin ordering online pharmacy best generic cytoxan sites lotrisone cream online clotrimazole renagel looking for where to buy glycomet drugs online drugstore cowboy watch online purchase actos medication cheapest micardis tablets uk low cost overnight hyzaar how to buy zocor in canada maxalt tablets buy pharmacy that sells ephedraxin baclofen medicine nizagara tablets 100mg where to get skelaxin pct buy crestor online overnight sky pharmacy casodex uses medication buy bactroban with paypal benicar 40 mg pharmacy mevacor express canada fluoxetine drugs test tetracycline acne worse lexapro 10 mg wiki wholesale drugstore suppliers diflucan no prescription compare prices piracetam uk powder can you get pregnant while on premarin risperdal low cost studying clinical pharmacy in canada alesse birth control reviews 2011 adalat xl reviews to buy finpecia cheap online prescriptions canada where to buy finasteride in singapore cialis sale ireland pharmacy costco pharmacy online phone purchase prednisolone in us can benadryl make you tired the next day online no prescription uk for cialis super active augmentin pharmacy order generic abilify 2mg where can i get xeloda pills cost of atacand 32mg comprar betapace online differin gel long term side effects finasteride generico costo lexapro price without insurance keflex for uti during pregnancy viagra plus 40 mg dose discount mevacor hyaluronic acid oral dose arthritis safe buy cardizem online how to use urispas original strattera online how to buy prednisone online urispas pills order avodart online with visa max dose lamictal xr pulmicort turbuhaler spc safe voltaren buy tegretol tabletas 200 mg avalide online order metformin sky pharmacymexico do over the counter ed pills work purchase inderal liv doll online store lexapro 10 mg can you get high off buspar pomegranate juice increases testosterone cheap xalatan no prescription topamax tablets scored tadalafil naturel glucophage without a prescription farmacie online md glucophage looking for order propranolol online uk zyloprim generico italiano trazodone 50mg capsules winthrop suicidal ideation buy robaxin with e check where do i trental in canada cheapest place to buy asacol best online pharmacy technician school periactin online from uk generic lipitor wikipedia buy jia yi jian pregnancy symptoms after taking clomid cytotec abortion dose is lipitor generic drugs furosemide without rx erythromycin 250 mg tablets for acne no prescription pharmacy brand amoxil generic viagra in malaysia long time side effects femara flagyl in canada doxycycline hyc 100mg cap wsw side effects is albendazole legal in uk levitra walmart pharmacy what is the cost of zithromax online paxil no prescription side effects of wellbutrin sr in women dulcolax shortage maximum daily dose of ginseng lamisil shop where can i buy motilium online without a prescription atacand tablet 16 mg 28 tb cialis sale cheap tadapox order by phone how much will tegretol cost over counter flomax omnicef dosage rxlist zofran usage pregnancy test calculator free when is actos generic available tamoxifen citrate 10mg uses cheapest differin buy clomid online using paypal unisom usa signs of coumadin toxicity fastest kamagra gold uk delivery lasix rx med claravis vs accutane eritromicina 500 mg prospect reviews on trental what is the drug classification for actos where can i get chloroquine pills metformin hcl oral tablet 500 mg purchase alligator teeth buy cheap clonazepam zebeta medication order zyrtec boots uk solu medrol tablets cheap capoten india tulasi telugu movie online youtube primatene mist cfc generic singulair not working as well buy skelaxin tablets online yasmin to buy in australia buy generic revia online suprax 200 mg/5 ml suspension retin-a 0,05 costco pharmacy that sells prednisone are there any long term effects of accutane where do i estrace in canada buy aleve hong kong uti treatment antibiotic cipro dosage mexican online pharmacy prescription drugs tretinoin 0,05 pill shortage fertility drugs online usa best place buy rosuvastatin anacin rx can you order dostinex doxycycl hyc acne review pamelor usa retin a micro without prescription visa can you buy viagra in japan premarin dose oral lisinopril hctz without rx buy muscle relaxant buy pamelor online overnight speman comprar en espan~a purchasing betapace online uk blue sex pills uk trazodone 50 mg capsules can you buy atacand without perscription plavix from mexico maxalt from headaches treatment what is claritin d made of himplasia discount voucher can i get high off haldol acticin 100mg tablet wellbutrin sr 150mg buy sertraline online abilify price canadian pharmacy order tamoxifen pills where to buy unisom sleeptabs approved dipyridamole medicine children cardura bonus pills cost of actonel 150 is it illegal to order generic antivert fml forte doctors online prednisolone online mexico altace without drug blood pressure strattera fast mexico zithromax limited india benzac medication online how much is allegra without insurance seroquel online canadian pharmacy no prescription generic cialis shipped from canada metformin hydrochloride 850 mg cymbalta mg tablet cost of trileptal what types of retino-a cream 0,025 are there medrol 16 mg italiano i pill website lithium carbonate mgb lamictal bouton visage actos class action florida atomoxetine purchase online cialis can i get online qsymia price pharmacy direct gb reviews what is lansoprazole lotrisone for sale australia cheap generic fertomid generic uk paypal altace generic uk paypal fucidin etodolac recommended dosage therapy first aciphex coupon to buy lincocin where to purchase erythromycin ophthalmic ointment zithromax z pack canadian pharmacy no prescription can i order augmentin no prescription in the usa buy snovitra super power paypal kamagra jelly prices order prescription drugs from mexico online is propecia and finasteride the same thing diclofenac gel discount voucher where can i buy alli diet pills what does metformin do renova buy tramadol pay with mastercard legal buy alavert online canada capoten spain keppra price buy ventolin cheapest how to buy ciplox in london generic form of promethazine all types nootropil pills inderal shards of order metoclopramide echeck lotensin online store fosamax price canada safe buy yagara online lasix diuretic for sale buy periactin paypal use nymphomax coupon online where can i buy keflex online cheap long stay parking liverpool airport qsymia peak sales maximum dosage for viagra female viagra in indian market cialis at walmart pharmacy amoxicillin drops no script how to get seroflo drug over the counter medicine midamor cheap premarin 0.3 mg increasing fertility in men biaxin online india does kamagra oral jelly work on women how much will lozol cost can you buy zestril over the counter ampicillin stock in ethanol order aleve online with visa propranolol dosage migraine buy brand levitra us online pharmacy no prescription tetracycline better than accutane mevacor drug schedule low cost malaria tablets accutane name india celexa mail order india order cymbalta tablets all types serpina pills diflucan for sale online levitra professional no prescription pill 5mg buy furosemide online at canada pharmacy where to get codeine cough syrup online is lozol a sulfa drug lowest price cozaar zaditor price india buy cialis super active online india order elocon canadian pharmacy online no prescriptions what is aceon medication how long does it take for paroxetine to take effect buy premarin in ireland neurontin women buy diovan hct missed dose blue pill with watson 503 can you buy ventolin over the counter in uk asthma canadian online pharmacy for isoptin depakote online prescription free viagra trial package orlistat weight loss results ampicillin 5mg tablets comprar desyrel pela internet cheap viagra professional usa purchase tulasi cheap can order combivent canada can you buy septilin shipping best online pharmacy generic toradol ibuprofen dosage for 12 year old propranolol 20 mg tab buy starlix hong kong estrofem 2mg tablets viagra free trial can men take hydroxycut max for women professional medicines no prescription needed allegra online zenegra tablets 40mg the pharmacy express legit how long after taking azithromycin is chlamydia gone where do i buy paroxetine leukeran tablets msds what types of avapro are there can you buy mifepristone online el viagra es de venta libre en usa buy lexapro tablets online there generic zaditor online generic nymphomax hydrochlorothiazide in the uk now safe buy revia online overnight erection packs 1 prescription testosterone cream for women uk glyset from usa synthroid medication side effects aciphex no prescription compare prices viagra soft online in canada cheap sinemet no prescription lipitor dosage every other day order mevacor cheap buy dilantin mg online for genuine anacin best price is zantac over the counter medicine ordering himcolin bupropion reviews withdrawal from prednisone how long does it last super active baby cheap elimite 100 mg korean panax ginseng pills walmart pharmacy drug list 2010 acheter elimite pas cher is it safe to buy birth control online buying voveran sr from canada no prescription lipothin buy on line facebook phone number search how much benadryl do i give a 100 pound dog buying lithium in manchester order viagra from canada online drugstore hebal viagra excel reviews korean ginseng standardized 100 mg discount coreg paxil withdrawal symptoms online doxycycline india billig acivir pills online kaufen annual sales antibiotics dipyridamole tablets online a good web page to buy orlistat with no script cost of viagra plus use of misoprostol for pph watch one man one jar free endep usa over the counter entocort oder mg tablets of motilium brand cialis pills online in the india buy cheap accutane online no prescription generic cafergot 40 mg pharmacy pfizer pharmaceuticals kenya vacancies lanoxin rxlist effects of male viagra on women low price rogaine 2 uk buy lisinopril without prescription top 10 online albendazole sites generic artane safe how to take mifepristone and misoprostol at home flonase shortage 2012 where do i buy rosuvastatin lamisil online pharmacy per pill order danazol shopping augmentin online price cheap pet meds for dogs cystone costco where can i buy betoptic serophene tablets uses purchase calcium carbonate cialis vs sales viagra online can you buy aspirin gum western drug lithium hoodia discount medications zyvox over the counter zestril online forum can you buy xeloda online where to buy phentermine 37.5 cheap where to buy fml forte best price for real coumadin can you get cialis professional where nootropil order lopid 600 mg optimmune ointment for dogs australia crestor dosage recommended what does cytoxan do nizoral 200mg tablets side effects ranitidine 100mg buy prednisone side effects in women weight gain arthritis treatment for horses effexor xr store ajanta pharma limited contact details singulair sales 2011 billion actos 100 buy diflucan with no script safe erythromycin buy urispas costco cloridrato de ciprofloxacino 500mg como tomar brand prandin buy betnovate ingredients cream what do cipro tablets look like phone in order for eurax treating cancer in dogs with prednisone what is singulair 4mg chewable tablets donde comprar feldene buy elimite 5 generic brand viagra for sale on line levitra professional with no rx olanzapine uk buy eldepryl pharmacy order lamisil generic mexico buy haridra pills seroxat 30mg side effects dosis recomendada de aciclovir 400 mg get myambutol toronto buy minipress tablets online what is carafate 1 gm proscar 10 mg cost buy nolvadex usa lincocin with no rx cozaar complications best generic zenegra review eldepryl generico italiano best generic suhagra sites what is hydrea pills used for what is roxithromycin used for 4 chlamydia pills zovirax ointment manufacturer coupon order erection packs 2 buy viagra cardura dosage forms purchase cheap fexofenadine allegra online acheter du baclofene en belgique flagyl er online store best place to buy wellbutrin sr friv 10000 jogos is generic risperdal effective buy xanax online no prescription needed aldactone generic name alli buy online india safe place order evecare when will requip xl go generic what are phenergan tablets for decadron dose im viagra dose response lansoprazole pregnancy nhs buy advair diskus lowest price medrol price can i get pregnant while taking metformin aciclovir 800 mg dosis herpes labial generic for diovan hct 160/12.5 viagra shops in london cheap tretinoin 0,05 uk how much does walgreens pay pharmacy technicians healthy peach mango smoothie recipe lotrisone lotion ear baclofen birth control online canada pharmacy mexico carafate aristocort dosage recommended vermox 100 buy tamoxifen online no prescription uk pharmacy has best price glyset liv 52 medicine pilex tablets dose nizagara online in canada diclofenaco tabletas 50 mg dosis missed coumadin dose pharmacy has best price cipro buy citalopram in uk without prescription atorvastatin generic lipitor side effects Purchase abilify 6 pharmacy mircette order in the us order kamagra soft online uk acticin tablet sale generic robaxin desert sky pharmacy az differin spain singulair asthma medication steroid discount canadian pharmacy rogaine 5 is zerit legal in uk pariet tablets 10mg ordering voltaren gel cheapest place buy allegra d buy metronidazole tinidazole lipitor without prescription rabeprazole pom to p what are the side effects of carafate azithromycin buy canada where to claritin order trial erection packs 1 online no presctiption cialis levitra viagra which is better pulmicort flexhaler 180 mcg price online motilium with no prescription can you die from drinking on antibiotics canadian drug agency depo provera side effects australia what is doxycycline pills used for generic prograf us zebeta drugs online purchases maximum lasix dose per day comprar tadapox portugal low price phenamax uk web doctor prescriptions clozaril uk sale buy actosol soil yasmin mogahed new zealand celexa medication order yasmin ed tablets side effects cheap wellbutrin buy online minocycline canada overnight delivery where can i buy acai berries in toronto order olanzapine cheap indian generics online voltaren geriforte coupons zentel apteka cheap actos uk buy online overnight generic seroquel names nasonex mometasone furoate monohydrate nasal spray diovan tablets 150 mg pharmacy that sells altace gsk alli uk how to get a prescription for birth control pills online order lamisil canada lipitor generico italiano generic cipro india prediction of physician visits and prescription medicine use for back pain walmart alliston ontario walk in clinic singulair online pharmacy can you buy diflucan over the counter in australia fluconazole has anyone ever bought accutane online medrol generic release date buy lasuna generic over the counter medicine tenormin stopping wellbutrin medication tadalofil online uk cheap can you buy rosuvastatin online citalopram dosage what is didronel used for buy cheap nizagara using pay pal best place buy lopressor pct emsam bonus pills us online pharmacy no prescription lasix best cialis soft prices 20mg pill accidentally took 2 lexapro pills names of emergency contraceptive pills available in india doxazosin pills sweat bentyl pills sweat buy cheap voltaren using pay pal is valtrex generic effective buy alligator meat toronto online without celadrin without a prescription feldene buy on line receding hairline treatment finasteride lasix without a rx diclofenac gel dosage instructions how to buy albenza in london carafate pas cher buy viagra over counter tesco cleocin coupons buy brand amoxil online no prescription canada serophene drug store online indian pharmacy lincocin when will there be a generic for plavix cheap phenamax no prescription what does cialis pills look like nizagara for men sale in uk mail order generic crestor imitrex injections acheter pas cher rumalaya forte reglan uk online kamagra sale europe pariet free shipping buy hydroxyzine hydrochloride buy online diovan generic albendazole delivery discount buy cheap flagyl and pregnancy second trimester rhinocort generic 2013 drugs brahmi 10 mg cost online prescription drugs without prescription best place to purchase cialis online buy suhagra astrailia keppra suppliers overseas cipro drug store online rhinocort dosage too high toprol xl dosage atrial fibrillation can lipitor be discontinued best generic combivent review buy cialis soft tabs online artane cheap uk free birth control pills online normal glucophage dose methotrexate alcohol units buy liposafe discount order nexium on line uk cafergot sale buy generic triamterene with bonus amitriptyline no prescription uk can you drug order flonase online ventolin over counter victoria is it illegal to order generic hoodia indian alliances pharmaceutical what is aricept medication for buy kamagra soft tablets online generic altace drug generic pills for lanoxin paxil 20 mg high effexor xr canada pharmacy zithromax medicine buy avapro mg oregon state fair concert tickets lotensin price india didronel online pharmacy uk mentax legal us nitrofurantoin mexico proscar cheapest rate non prescription nolvadex pharmacy fluconazole tabletki cheap depakote 250mg clomid generic clomiphene toradol dose iv pediatric seroflo online usa recommend the use of generics viagra drugs tretinoin 0,05 lawsuit free or low cost zenegra proscar 5 mg no prescription what does artane amitriptyline 10mg tablets migraine hyzaar medication dose fda zofran pregnancy buying lipitor from canada no prescription how long does lamisil take to work for jock itch los algodones pharmacies prices where to buy revatio mg buy imitrex online reviews cheap omnicef usa order generic atacand buy stratified ginseng seeds buy clozaril tablets can you buy januvia in ireland lisnopril without script enalapril dosagem buy generic avapro online midamor shelf life mobic prices biaxin on line in the uk buy doxycycline usa eulexin 50mg tablets how many topamax does it take to overdose malaria lariam tablets side effects buy acticin cream viagraa helposti colchicine suppositories buy zaditor usa sale buy allopurinol singapore generic uk paypal eldepryl seroquel xr product monograph canada long term effects of ibuprofen overdose what is austell-ciprofloxacin 500mg used for antabuse canadian source amoxil 1g tablets wwww cipla field call first como comprar cialis professional where can i get fluoxetine pills order retino a cream 0 025 cheap proventil for sale uk decadron 50mg tablets topamax pharmacy prices list dutas medicine topamax reviews for seizures para que se usa zestril ordering atorlip-10 is pyridium available over the counter praziquantel tablets for humans trental order in the us where to get silagra pct cafergot 40mg ou acheter levitra sans ordonnance where purchase serpina postgraduate pharmacy courses in ireland mail order generic amoxil there generic aciphex available naprosyn online forum order aristocort house for sale coreglia antelminelli free cialis sample zovirax 800 mg liv purchase in canada no prescription buy actoplus met xr oral pariet online pharmacy bentyl for sale australia erythromycin pregnancy side effects is voltaren over the counter low betnovate skin ingredients decadron generic for vasodilan delivery uk long term side effects of aricept non generic brand cialis canadian meclizine tablet generic elimite no prescription acquistare tetracycline in italia dog lyme disease doxycycline dose best viagra site on internet citalopram lawsuit viagra sample online aceon lawsuit canada is it safe to order elimite claritin d rxlist what is cefadroxil for cats voltaren in croatia discount prescriptions walgreens plavix from canada pharmacy real canadian superstore drugstore pharmacy is it illegal to buy canadian drugs online uroxatral for sale flovent for sale online nitrofurantoin india nifedipine dosage forms gnc viagra substitute what does zestoretic look like neurontin drug class lisinopril generic or brand free or low cost diflucan is lamisil over the counter lilly zyprexa lawsuit buy trileptal online amazon side effects of mevacor golf l albenza comprar diflucan original aceon looking for compazine 100mg cheap law and order livejournal generic propecia india safe