1mg finasteride buy womens viagra sales propecia precio xenical prescription online no rx pharmacy pakistan sex buy viagra with pay pal discount plavix coupons vytorin generic price buy cheap zaditor eye drops uk flagyl 400 er levaquin at femara without rx where to buy the best cialis online no prescription drugstore reliable place to buy nolvadex for pct shop atrovent can you get flovent in canada norco pills for sale buy viagra no perscription viagra professional 100 mg generic viagra capsules price xenical without rx no perscriptionpharmacy buy tretinoid cream online haloperidol crestor costco price 286 viagra philippines lariam sale liquid buying viagra in india metformin drug price in india berodual without prescription overthecounterdrugssimilartoviagra effexor xr thailand price how to snort liquid albuterol generic protonix trazodone 4 mg oxycodone no prescription pharmacy mifepristone and misoprostol getting prednisone without prescription buy rosuvastatin england generic cialis 5 mg cost of singulair without insurance buying propecia in mexico how can i get promethazine xenotransplantation suhagraat best 10 online pharmacies furosemide buying of mobicool tadalafil india pharmacy health pills ship overnight how can i get arava for weight loss alli comprare where to buy ceftin antibiotic what is brafix buy actonel 35 mg zyprexa us pharmacist how to import aterax order diflucan rx levitra_20mg_bayer augmentin dispersible tablet buy valtrex without rx cheap sildenafil tablets retin-a cream at canadian pharmacy canadian pharmacy takes paypal sinequanone clothing singulair generic diflucan 1 pill dose wholesale generic celebrex in usa american pharmacy cialis budesonide online pharmacy where to buy zyprexa vancouver buy prednisone cats pharmacy nolvadex where do you get albendazole buy wellbutrin online philippines buy z pak no prescription buy nitrofurantoin mono buying viagra in toronto immediate delivery or refund, cyalis without pres baclofen side effects in men dapoxetine pills reviews tamoxifen buy no prescription abilify 10 mg for cheap bactrim forte cialis overnight delivey price prozac us can you buy viagra in peru 68 ed hardy online site clopidogrel without rx arimidex shipping to australia dapoxetine price in delhi kegunaan ventolin tablet compare generic viagra where to purchase orlistat buy cheap midamor mexico can you buy naprosyn over the counter cheapest price on alesse canada alesse next day delivery time canada pharmacy without prescription online pharmacy with echeck minocycline on line dutasteride 5g powder where to buy methylprednisolone can i buy cialis without a prescription where to buy famvir tablets buy clomid online using paypal how can i get pyridium for more than 2 days looking for sildenafil vitamin shoppe coupon proscar mg viagra prices walmart online 500 mg lasix viagra cialis discount torsemide trazodone dosage 25 mg sildenafil buy uk 300 mg wellbutrin 5mg lexapro is iti illegal to buy drugs from canada viagra sales incanada world wide shipping pharmacys dapoxetine on line viagra for sale in tesco online perscription cialis 25mg depression pills online donde puedo comprar priligy compra de sineldafil norpress no script buy cialis 100mg online 468 offshore pharmacy yamaha xs650 generic viagra testimonials cialis mail order canada 249 ampecellin for sale shop rental rates levitra half life buy alli uk usa rx pharmacy cialis ventolin hfa aer glaxosmith how much cialis can i take at one time alli 60 levitra pills price rs in india bactroban cream code red pill 7 second tadalafil generika online kaufen ok pills best how can i get diovan cost without insurance prescription free online pharmacy praziqquantel no prescription antibiotics online purchase toradol fiale order sinemet online free viagra pill splitter tadalafil amex generic name for serevent usa pharmacy trazodone online apcalis tablets wholesale alli orlistat from india deltacortril zovirax canada buy diclofenac injections online approvepharmacycyvnx generic viagra paypal accepted buy roaccutane buy safe cialis how can i get digoxin much 24 hour canadian phamacy where to buy chlorsig eye drops suhagra side effects none prescribtion drug canada abalify why was relafen discontinued where can i buy proventil inhaler metformin uncoated tablets canada generic viagra clavamox without rx reviews for best place to buy nolvadex buying pfizer viagra in canada vardenafil chile buy cheap pfizer zeldox is alli back in stock differin 0.3 how can i get pletal cost wellbutrin usa low priced viagra cialis 10mg vs 20mg generic cealis with no script order seroquel from canada buy hoodia gordonii bupropion get indian viagra for men cialis patent estrace 2mg clomid 50 mg pct anafranil 75 mg cerro de la cruz cafayate free cialis sample pack vipps pharmacies in canadian cost cymbalta uk cialis aurochem cialis men rx pharmacy no prescription generic tadalafil uk when to take allopurinol zoloft generic india antabuse without prescriptions cialis commercial actors cialis soft tab using paypal where can i purchase azulfidine stored acyclovir for cold sores order online no perscription amonoxicilin from uk buy diflucan pills online buying ventolin online in uk levemir vs lantus conversion 24 hour canadian pharmacy canadiandrugstore valsartan pill cheap free shipping cialis watermelon viagra recipe buy viagra with mastercard tapiales can buy nootropil prednisone for dogs without rx how long for cialis peaks in the blood canadian superstore pharmacy reviews acyclovir 800 mg dispersible tablets order zocor online mastercard why would viagra not work brahmi lowest price inr estrace without prescriptions lilly 3229 strattera generic shuddha guggulu medicine viagra with dapoxetine finasteride uk price buy cialis soft tabs cialis 20 mg discount anafranil kamagra oral jelly sold in thailand arava over the counter quinn propecia online cheap rezept free samples of female viagra nitroglycerin msds best prices on cialis 5 mg canada pharmacy evista online estrace on line with no prescription buy augmentin online usa flomax generic mg amoxil mg viagra online 100 mg promethazine dosage to get high clomid for men dose zentel buy viagra sale online buy tricor vancouver generic atrovent go bactrim from mexico buy crestor united states how can i get finast pay valtrex tablet purchase in us buying generic viagra online reviews viamedic. com kegunaan obat pariet 20 mg buy liquid viagra uk 90 salep agne manfaat mexico prescriptions hydrocodone cheapest antibiotics canada generic kemadrin z pak where to buy buy clomid qin buy zyrtec d generic non perscription flomax where do ibuy clomid online with viagra vigorex 50 mg sildenafil where can i purchase amantadine sold synthroid purchase without prescription toradol 10 mg fiale prezzo best price for crestor 5mg 252 will metformin get me high discount zestril lisinopril next day cyalis online order nz prescriptions online comprar aciclovir 400 mg viagra delivered overnight female viagra powder viagra kaufen deutschland viagra italy lowest price on nizagra lotrisone lot online-pharmacy-overnight-shipping doxycycline hyclate 100mg cap price how long can i use flonase nasal spray viagra pour homme order lithium online akku zithromax pill identification lioresal next day delivery xend zetia cost walmart wellbutrin cost price 1mg or 5mg finasteride for hairloss ciproglen 500 vpxl cheap phenergan online cheap zealand buy zofran from mexican pharmacy lexapro buy online no script eli lilly 20 mg cialis and best price safe pharmacy shopping where can i purchase benfotiamine liquid cost of abilify prescription buy tamsulosin india buy levitra paypal clomid ovulation calendar buy amitriptiline 75mg plavix canada generic buy nolvadex canada neurontin 800 mg street value cialis samples cialis tanio buy viagra in sa online viagra kaufen auf rechnung prednisolone for sale online nolvadex without prescription australia doxycycline no prescription needed viagra in uk amoxicillin to buy on line buy finasteride is generic cialis effective brand cialis tadalafil for sale cialis online without rx how can i get albendazole xr promethazine 25 mg is used for where can i purchase lasix pills lipitor cialis nose bleeds finasteride prescription floroda lipitor shelf life sex shop viagra buy avodart canadian pharmacy buying cialis online review viagra paypal payment accepted how can i get avapro before lexapro starts to work diltiazem ointment offshore no prescription pharmacy how can i get elimite my dog generic cialis from india safe buy cheap singulair nz cheap vardenafil no prescription vigria avalide generic available gabapentin in india cheap drugs amitriptyline combien coute le levitra en pharmacie ethionamide lowest price guarantee celebrex canada health aciphex lowest price laptop where can i buy cialis online cheap fast shipping ditropan online free propeciasupplier uk cheapest price for vardenafil 10mg best over the counter viagra substitute abilify 15 mg para que sirve aldactone 100 mg doxycycline tablet crush valtrex cream buy online purchase neurontin generic celebrex walgreens erection packs best over the counter erection pill cheap cialis online india healthman viagara canadian pharmacies canpharm viagra buy birth control online us fluconazole single dose tablets sale buy nolvadex perth valbazen en ligne finpecia kaufen wellbutrin xl can you get high doxycycline price mexico pharmacy online no prescription needed xenical price south africa how to get zoloft without prescription best place for generic viagra viagra usa pharmacy how to get promethazine from your doctor zithromax 250 mg order online australia viagra online usa pharmacy penegra tablets safe and efficient beauty products amoxicillin and alcohol similar cialis configurer amule mac revatio price canada can you get flagyl over the counter clomid prescription imdur cheapest price xbox comprar viagra femenina paginas seguras styplon non perscription insulin plavix generic strategy price alli canada wellbutrin white pill ciprofloxacino pensa gabapentin side effects kamagra next day uk delivery augmentin 2000 mg zithromax for dogs dosage valtrex canada online trusted online drugs can promethazine tablets get you high finasteride tablet for sale zoloft and weight loss buy primatene mist inhaler canada my mexican drugstore coupon can you buy tretinoin online acyclovir 800 mg tablets for sale cialis shoppers drug mart dalacin t how to buy promethazine online viagra bologna where to buy levitra spray dispersible aciclovir tablets bp 400mg levitra vs cialis my canadian orders cialis in egypt nizagara for sale cheap genaric viagra gold zithromax 500mg price in india buy ganeric viagra online viagra super force side effects mercury drug store price list buy gabapentin online nizoral buy singapore cialis price in ksa 356 buy medicine online canadian rx without a script ket low eyedrop prednisone 50 mg tablet buying yasmin birth control over the counter glimepiride viagra in mumbai pyridium canada revatio cost per pill purchase propecia without a prescription where to buy endep pregnant celadrin buy online cialis online in new zealand buy viagra no prescription metformin on canadian pharmacy website viagra sales online european pharmacy ritaline does doxycycline get rid of chlamydia buy cialis without a prescription can i get clomid online super cialis 40 mg pharmacy rx1 medrol brand name internet phamacy paxil no script generic avodart dutasteride uk low cost adalat episodes mestinon sale on line warfarin prescriptions in china abilify 5mg order lipitor walmart pharmacy tax information generic doxycycline hyclate cialis +2 free viagra buy viagra uk online lowest price cialis online how can i get rosuvastatin vision amoxicillin 500mg price uk 218 best over the counter ed medication lamisil tabs 250mg russian shop owner viagra zovirax400mg cheap pain pills cheap price on viramune online online canadian pharmacies for trimix viagra master card lady era pills levitra forum cheap dapoxatine buy sildenafil online no prescription amoxicillin lowest price dubai cipro in uk wholesale generic feldene buy clobex prednisone canada no prescription z pack for preseptal cellulitis get cialis from canada esomeprazole 40 mg india naprosyn price how can i get geriforte work antibiotics online fedex cost comparison viagra vs cialis methotrexate for sale purchase naproyxn from canada trustedonlinepills cheaper alternative to propecia valacyclovir hcl cost generic inderal without prescription

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 106/84 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start.


Wszechnica aptekarska.

   Choroba Alzheimera (ang. Alzheimer’s Disease; AD) jest najczęstszą przyczyną zespołów otępiennych. W wielu krajach (również w Polsce) wzrasta liczba rozpoznań AD, m.in. ze względu na starzenie się społeczeństwa. AD jest chorobą neurodegeneracyjną o podstępnym początku i powolnym przebiegu. Zmiany patologiczne w mózgu doprowadzają do powstawaniu płytek amyloidowych oraz zwyrodnienia włókienkowego typu Alzheimera, stopniowej śmierci neuronów i w konsekwencji do zaniku mózgu. Im więcej zmian neurozwyrodnieniowych, tym większe nasilenie zaburzeń poznawczych. Etiopatogeneza procesu neurodegeneracyjnego w tej chorobie nie jest do końca poznana.
   Rozpoczynający się właśnie czas wakacji i urlopów nastraja raczej do wypoczynku i lekkich tematów. Ze swej strony wyszliśmy z założenia, że koledzy aptekarze, a także farmaceuci wykonujący inne zawody będą mieli znacznie więcej czasu na lekturę i dlatego chcieliśmy przynajmniej w zarysie rozpocząć coś w rodzaju dyskusji na temat bardzo w recepturze istotny, który zazwyczaj jest omijany „szerokim łukiem” albo traktowany z „zamkniętymi oczami”. Chodzi nam o podjęcie tematu trwałości leku recepturowego. W przypadku form leków wytwarzanych w przemyśle sprawa jest jasna, w przypadku receptury aptecznej już nie do końca… 
    Zagadnienie sterowania odpowiedzią immunologiczną organizmu człowieka nabiera coraz większego znaczenia. Postępująca alergizacja i narastająca antybiotykooporność, wobec bezradności medycyny, zmusza do zwrócenia się ku wypróbowanym metodom naturalnym, w tym ku odpowiedniemu odżywianiu. Jest ono bowiem od wieków uważane za jedną z najbardziej skutecznych dróg wzmacniania odporności organizmu.
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
05.2015 - "Zawodowej dorosłości nadszedł czas..."
05.2015 - "Żywienie immunomodulacyjne. Część pierwsza."
05.2015 - "Estrogeny roślinne."
04.2015 - "Wyciągane z lamusa - rzecz o starych leku postaciach."
03.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Część piąta. Żywność genetycznie modyfikowana."
03.2015 - "Apteczne oblicza mechanizacji - unguator."
02.2015 - "Recepturowe maści proktologiczne."
02.2015 - "Niezgodności - temat jak bumerang."
02.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. IV. Zasady prawidłowego odżywiania."
02.2015 - "Soki drzewne."
01.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. III. Popularne diety żywieniowe."
01.2015 - "Technologia Efektywnych Mikroorganizmów."
01.2015 - "Maści rozgrzewające i przeciwbólowe."
12.2014 - "Ichtiol jako problematyczny składnik leku recepturowego."
12.2014 - "Współczesna receptura apteczna widziana oczami stażysty."
12.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. II. Żywność jako źródła antyoksydantów."
12.2014 - "Biodostępność soli magnezu - jak to jest naprawdę?"
11.2014 - "Znane od czasów Szwejka, a nawet Galena - niech nam żyją mazidła."
11.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. I. Wolne rodniki tlenowe a metabolizm komórkowy."
11.2014 - "Aby nie zapomnieć."
10.2014 - "Wybrane aspekty technologii leku recepturowego z siarczanem neomycyny."
10.2014 - "Antybiotykooporność - coraz bardziej aktualne zagrożenie."
09.2014 - "Ototoksyczność neomycyny a jej wartość kliniczna."
10.2014 - "Żywność ekspandowana."
09.2014 - "Napoje energetyzujące - fakty i mity."
08.2014 - "Dobro chorego najwyższym prawem."
08.2014 - "Efekt klasy."
07.2014 - "Standardy akredytacyjne."
07.2014 - "Część IV - Fenobarbital c.d."
06.2014 - "Cukier czy słodzik?"
06.2014 - "Repetytorium do specjalizacji - fenobarbital."
05.2014 - "Clostridium difficile - nowa superbakteria?"
05.2014 - "Dieta w zespole metabolicznym."
05.2014 - "Receptura apteczna, nie zawsze jednoznaczna..."
04.2014 - "Nutrigenetyka i nutrigenomika - rewolucja w żywieniu?"
04.2014 - "Nystatyna."
04.2014 - "Dieta w nadciśńieniu tętniczym."
03.2014 - "Leki i wyroby medyczne dla osób uprzywilejowanych."
03.2014 - "Ditranol jako lek przeciwłuszczycowy."
03.2014 - "Kuchnia molekularna."
02.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część V."
02.2014 - "Nowa Żywność."
01.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część IV."
01.2014 - "Antybiotyki i dodatki do żywności."
12.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część III."
12.2013 - "Zagrożenia związane z zanieczyszczeniami żywności."
11.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część druga."
11.2013 - "Wpływ zabiegów kulinarnych na zawartość składników odżywczych w codziennym posiłku."
10.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część I."
10.2013 - "Toksykologiczne aspekty przechowywania żywności."
«« start « poprz. 1 2 3 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 130
  • Z uniwersytetu  ( 4 pozycji )
    Projekt IPROCOM na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego
    – Collegium Medicum w Krakowie

       W dniu 01.01.2013 r. rozpoczęła się realizacja projektu IPROCOM* (http://www.iprocom.eu) finansowanego ze środków Siódmego Programu Ramowego UE, inicjatywy Marie Curie ITN (FP7-PEOPLE-2012-ITN). Projekt ten o łącznym budżecie 3,8 mln euro prowadzony jest przez międzynarodowe konsorcjum w skład którego wchodzą jednostki uniwersyteckie i zakłady przemysłowe:

    •    University of Surrey, Guildford, UK (http://www.surrey.ac.uk/cpe/about );
    •    Heinrich-Heine-University, Duesseldorf, Germany
    (http://www.pharmazie.hhu.de/Institute/pharm_tech );
    •    AstraZeneca plc., Macclesfield, UK (http://www.astrazeneca.co.uk );
    •    Research Centre Pharmaceutical Engineering GmbH, Graz, Austria
    (http://www.rcpe.at/en/index.php );
    •    Ecole des Mines d'Albi, France (http://www.mines-albi.fr );
    •    Vysoka Skola Banska - Technicka Univerzita Ostrava, Czech Republic 
    (http://www.cs.vsb.cz );  
    •    Babes-Bolyai University, Romania (http://www.ubbcluj.ro );
    •    Johnson Matthey plc., UK (http://www.matthey.com );
    •    Fraunhofer Institute for Mechanics of Materials IWM, Germany
    (http://www.iwm.fraunhofer.de )
    •    Uniwersytet Jagielloński-Collegium Medicum
    (http://farmacja.cm-uj.krakow.pl )

    Obok głównych partnerów, w projekcie biorą udział również partnerzy stowarzyszeni:
    •    Bayer Schering AG, Germany (http://www.bayerpharma.com )
    •    L.B.Bohle Maschinen + Verfahren GmbH, Germany (http://www.lbbohle.de );
    •    Ark Media Productions, UK (http://www.arkmedia.co.uk );
    •    SkillStudio Limited, UK (http://www.skillstudio.co.uk ).

       Projekt ten koordynowany jest przez ośrodek brytyjski, University of Surrey, w osobie profesora Chuan-Yu Wu. IPROCOM jest projektem naukowo-dydaktycznym i powołany został w ramach inicjatywy Marie Curie, tak więc jego podstawowym celem jest zwiększanie szans młodych ludzi na rynku pracy poprzez ich wszechstronne kształcenie. Jako, że zorientowany na utalentowanych ludzi, IPROCOM zatrudnia 15 młodych naukowców, którzy doskonalą i rozszerzają swoje warsztaty badawcze poprzez kontakt z doświadczonymi naukowcami i pracownikami uniwersytetów i zakładów przemysłowych będących członkami zawiązanego na potrzeby projektu konsorcjum. Międzynarodowy charakter IPROCOM podkreśla fakt, że wśród 15 młodych ludzi są osoby z Europy i Azji oraz Afryki. Każdy z partnerów projektu gości min. jednego z jego beneficjentów. W Katedrze Technologii Postaci Leku i Biofarmacji, Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum, kierowanej przez prof. dr hab. Renatę Jachowicz, zatrudniono dwóch młodych naukowców: p. Pezhmana Kazemi z Iranu oraz p. Mohammada Hassana Khalida z Pakistanu.

    Spotkanie projektu IPROCOM w Krakowie 21-23.10.2014.
    Fot. Jerzy Sawicz

       Pod egidą IPROCOM prowadzone są badania związane z szeroko rozumianym modelowaniem służącym do opisu procesów jednostkowych wykorzystywanych m.in. w przemyśle farmaceutycznym. Motywem wiodącym jest znalezienie matematycznego i empirycznego opisu kompaktora – urządzenia wykorzystywanego do procesu granulacji na sucho. Młodzi naukowcy poznają szereg narzędzi modelowania matematycznego jak np. metodę elementów skończonych (FEM), modelowanie elementów dyskretnych (DEM) a także modelowanie heurystyczne z wykorzystaniem narzędzi inteligencji obliczeniowej jak np. sztuczne sieci neuronowe. Obok prac informatyczno-modelerskich prowadzone są również eksperymenty laboratoryjne dostarczające danych do budowania modeli, tak więc beneficjenci projektu mogą również nabrać umiejętności praktycznych w zakresie procesów produkcyjnych w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.

       Ośrodek krakowski został wyznaczony do nadzorowania jednego (WP3) z trzech głównych projektów cząstkowych, w którym prowadzone są prace z wykorzystaniem zaawansowanych narzędzi inteligencji obliczeniowej i statystyki. W ramach WP3 przygotowywane są modele heurystyczne procesów mieszania, mielenia, granulacji i tabletkowania. Wykorzystywane są najnowsze narzędzia samoadaptacyjne z grupy sztucznych sieci neuronowych, drzew decyzyjnych i algorytmów genetycznych implementowanych w środowisku gridowym szeregu stacji obliczeniowych PC. Dzięki udziałowi uczelni technicznych budowane są także zupełnie nowe narzędzia modelowania oparte m.in. na tzw. metaheurystykach, które są dzisiaj uznawane za kolejny krok rozwoju modelowania w tej dziedzinie.

       Ponieważ IPROCOM ma charakter szkoleniowy, w programie projektu zapisano obowiązkowe dla jego uczestników pięć szkoleń, tzw. Advanced Training Courses (ATC). Ostatnio przeprowadzony, trzeci w kolejności ATC3 miał miejsce w Krakowie w dniach 21-23.10.2014 i był poświęcony sztucznej inteligencji i inteligencji obliczeniowej w zastosowaniach przemysłowych i farmaceutycznych. Obok wykładów prowadzone były w nowoczesnych wnętrzach Auditorium Maximum UJ praktyczne ćwiczenia komputerowe z modelowania metodami inteligencji obliczeniowej.

    Slajd z wykładu z ATC3 w Krakowie 21-23.10.2014

       Projekty europejskie Marie Curie (dzisiaj już Marie Skłodowska-Curie) nie służą uzyskaniu bezpośrednich celów praktycznych zdatnych do natychmiastowego zastosowania – ich celem jest zwiększenie światowego potencjału naukowego poprzez nieszablonowe i interdyscyplinarne  kształcenie młodego pokolenia. Jest to próba urzeczywistnienia kosmopolitycznej wizji rozwijającej się harmonijnie i z coraz większym rozmachem wielokulturowej „globalnej wioski”, sięgającej po problemy, których rozwiązanie dotychczas wydawało się być tylko w sferze fantastyki naukowej. IPROCOM na pewno nie sięgnie gwiazd, ani nie wyląduje na kolejnej komecie, ale możemy być pewni patrząc na rozwój jego podopiecznych, iż wniosą oni swój znaczący wkład w tę wizję.

    dr n. farm. Aleksander Mendyk
    Wydział Farmaceutyczny Collegium Medicum UJ
    *IPROCOM Marie Curie Initial Training Network, ufundowany w ramach People Programme (Marie Curie Actions) Siódmego Programu Ramowego Unii Europejskiej FP7/2007-2013/. Nr umowy REA 316555.
  • Forum wydarzeń  ( 11 pozycji )
    *kliknij, aby przeczytać więcej
    *kliknij, aby przeczytać więcej
  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
    Fot. nadesłane przez Autorkę
  • Muzealny kalejdoskop  ( 24 pozycji )
    *kliknij, aby otworzyć folder
       Z prawdziwą przyjemnością odnotowujemy, że dorobek artystyczny dr Wojtanowskiego został doceniony przez Muzeum Farmacji im. prof. Jana Muszyńskiego w Łodzi, które postanowiło zorganizować wystawę jego fotogramów. Wystawę będzie można oglądać w siedzibie muzeum przy placu Wolności nr 2 w Łodzi  przez cały okres wakacji, począwszy od 15 czerwca do 25 sierpnia 2015 roku.

       Powyżej prezentujemy folder tej wystawy a wewnątrz numeru wybrane zdjęcia tego artysty .
  • W aptece.  ( 94 pozycji )

    (Ewa Sitko) Pani Magdo, lato rozkwita. Każdy z nas czuje już obietnicę wakacji. Nawet ci, którzy nie planują wyjazdów, podkreślają, że zawsze z niecierpliwością oczekują na letnie miesiące. Lato sprawia, że jesteśmy bardziej zrelaksowani, otwarci i chętniejsi do nawiązywania relacji. Lato jest zawsze obietnicą wartościowych doświadczeń. Określenie „chętniejsi do nawiązywania relacji” stało się przewrotną inspiracją do rozmyślań dotyczących... pracy i podejmowanych przez właścicieli działań, które mają zintegrować współpracowników i uczynić ich właśnie bardziej otwartymi na budowanie wspólnoty. Powszechnie o takich przedsięwzięciach mówi się jako o działaniach integracyjnych. Niektórzy chętnie w nich uczestniczą, inni - szybko się wycofują. Czy działania integracyjne mają sens? Jak należy je organizować, aby spełniały swoją rolę? Czy działania integracyjne to tylko wycieczki, ogniska, imprezy towarzyszące obchodzeniu uroczystości, wernisaże, przeglądy? Zapraszam Panią do dyskusji.

    (Magdalena Bucior) Moja pierwsza myśl, która może przybliżyć nas do odpowiedzi na postawione pytania, powędrowała ku klasycznej już pozycji Michaela Argyle´a [1], opisującej funkcjonowanie człowieka w sytuacjach społecznych. Autor odnosi się do pojęcia „spójność grupy” i wskazuje jego istotną wartość. Spójność mierzy się badając proporcję wyborów socjometrycznych lub porównując częstotliwość używania określeń: „ja” i „my”. Im grupa bardziej spójna - tym częściej definiujemy siebie jako członka zespołu i częściej używamy zaimka „my” niż „ja”. Społecznie i zawodowo to „my” jest z pewnością (choć z różnych powodów) bardzo pożądane.

    (E) Dlaczego ta cecha grupy - spójność - jest taka ważna?
    (M) Spoistość jako właściwość grupy może być rozpatrywana w różnych aspektach. Może wyrażać się silnym poczuciem przynależności do określonej grupy, może oznaczać dążenie wszystkich do osiągnięcia tego samego celu oraz może przejawiać się gotowością do współodpowiedzialności. Wreszcie spoistość może być rozumiana jako gotowość do obrony przed zagrożeniem z zewnątrz. A dlaczego spoistość jest ważna? W grupach spójnych ludzie efektywniej ze sobą współpracują i pomagają sobie. Badania wskazują, że w spójnych grupach pracowniczych (np. w zespole farmaceutów pracujących w jednej aptece) jest niższa absencja (pracownicy są rzadziej nieobecni) i pracownicy nie przejawiają niezadowolenia, gdy muszą zostać dłużej. Wysoka spójność grupy niesie też ze sobą ograniczenia. W pracowniczych, bardzo spójnych grupach aktywność społeczna może być realizowana kosztem aktywności zadaniowej, a ponadto może pojawić się nadmierna wrogość kosztem innych grup.

       Przenosząc te cechy na grunt farmaceutów, możemy wykreować obraz grupy zawodowej, która ma duże poczucie identyfikacji, jej członkowie mówią: jesteśmy aptekarzami realizującymi zapisy Kodeksu Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej, mamy wspólne cele. Jesteśmy gotowi bronić naszej tożsamości zawodowej i ponosić współodpowiedzialność za podejmowane działania. Pomagamy sobie nawzajem.

    (E) Można więc powiedzieć, że głównym celem działań integracyjnych powinno być wzmacnianie właśnie takiego zespołowego ducha. Innymi słowy - organizowaniu działań integracyjnych powinna towarzyszyć świadomość tego, co chcemy osiągnąć.
    (M) Oczywiście tak. Działania te, siłą rzeczy (jeśli mają podążać ku celowi), powinny być poprzedzone rozeznaniem, czego brakuje grupie i czy projektowane przedsięwzięcie integracyjne służy przezwyciężeniu tego braku. Dość często (w moim przekonaniu - o wiele za często) obserwuje się działania integracyjne będące zlepkiem różnorodnych pomysłów, których zaletą (czasami jedyną) jest ekscentryczność, a główną wadą (często nie jedyną) brak adekwatności do potrzeb grupy. Jestem pewna, że takie działania nie służą realizacji celu. Warto bowiem podkreślić, że wypracowanie pożądanej integracji grupy przekłada się nie tylko na dobrą atmosferę w pracy, ale także na wskaźniki ekonomiczne - wpływa na wydajność pracy, jej jakość, a więc, pośrednio, także i na czas obecności apteki na rynku. Przemyślane i trafne działania integracyjne wyraźnie przekładają się na społeczną sprawność apteki.

    (E) Podkreśla Pani, jak ważne jest wstępne rozeznanie, ja również uważam, że to początek drogi. Tylko trafność rozpoznania pozwala na dobranie adekwatnych środków. Myślę, że i nasi czytelnicy z tym zdaniem się identyfikują. Dla praktykującego aptekarza jest to codzienność. Zasada „trafności rozpoznania” spełnia się bowiem w wielu obszarach.

    (M) Wracając do integracji jako drogi, po której kroczenie zbliża do pożądanej spójności grupy, warto pamiętać, że w tym procesie biorą udział dwie strony: ci, którzy powinni się zintegrować i ci, którzy chcą integrować. Końcowy efekt jest zależny od tego, czy ci pierwsi utożsamiają się ze zdaniem: aby się stać członkiem spójnej grupy trzeba się chcieć zintegrować, a nie tylko chcieć być zintegrowanym. Drudzy powinni rozeznać, czy angażują swoje siły w oparciu o refleksję osobistą i naukową na temat tego, co integracji sprzyja, a co ją ogranicza.

    Ponownie wracamy do źródła, do osoby i jej osobistego „tak” na otaczającą rzeczywistość. Na nic się nie zda przygotowanie choćby najciekawszych spotkań integracyjnych, jeżeli farmaceuta nie będzie chciał w nich uczestniczyć, a raczej z nich czerpać. To nasze osobiste „tak” przejawia się nie tyle w fizycznej obecności na spotkaniu, co w zgodzie na byciu „tu i teraz” z innymi uczestnikami przedsięwzięcia.

    (M) Pojawia się więc wyzwanie. Co zrobić, aby chciał?

    (E) Badania wykazują [2] (potwierdzając potoczną obserwację), że pracownicy nie chcą się z sobą spotykać poza pracą, jeżeli się nie lubią. Istnieje istotna zależność pomiędzy dużą ilością konfliktów, a poziomem integracji pozaformalnej. W takich miejscach pracy, które należą do silnie skonfliktowanych, spotkania na gruncie prywatnym należą do rzadkości. Wydaje się więc, że duże spotkania integracyjne, przygotowywane dla szerokiej grupy odbiorców np. o zasięgu regionalnym dla członków konkretnej Okręgowej Izby Aptekarskiej czy, jeszcze szerzej, ogólnokrajowym dla wszystkich aptekarzy powinny być poprzedzone budowaniem zwartych, lubiących się wzajemnie zespołów farmaceutów pracujących w jednej aptece.

    (M) Rozwijając tę myśl, trzeba wskazać na rolę np. właścicieli aptek. Myśląc o działaniach, które mają wspólnotę budować, bardzo często odnosimy się do relacji pracowniczych, zapominając, że integracja to proces, który odnosi się także do relacji pracownik - pracodawca. Postawa pracodawców wobec działań integracyjnych wydaje się być kluczowa. Oczywiście jej zdefiniowanie nie jest łatwe, ponieważ powinno cechować się balansem pomiędzy pełnieniem funkcji zarządzających a rolą osoby współtworzącej wspólnotę. Jest natomiast bardzo ważne, ponieważ w badaniach socjologicznych podkreśla się, że jeżeli pracownik odbiera właściciela jako osobę budującą dystans i traktującą go instrumentalnie, to pojawia się silny czynnik dezintegrujący. Mocno zaznaczany podział na pracowników i właścicieli, którzy dają pracę, ma duże negatywne znaczenie.

    (E) Wskazuje Pani na istotne elementy tego, co tworzy poczucie wspólnoty pracowników apteki. Musimy także pamiętać o tym, że integracja zachodzi w określonych warunkach organizacyjnych firmy. To, co wpływa na tak zwany porządek operacyjno-formalny w grupie jest ważne. Konieczne minimum organizacyjne to warunek wstępny realizacji postawionych celów. Poczucie chaosu, nieprzewidywalności, pomieszania zadań i odpowiedzialności za nie to ważne, lecz bagatelizowane przyczyny nieporozumień. Często źródeł konfliktów, których wyrazem jest kłótnia, upatrujemy w relacjach międzyludzkich - na przykład w poczuciu nieuzasadnionych różnic w zarobkach lub niesprawiedliwym podziale nagród i premii, w różnicach poglądów. [2] Tymczasem analizę przyczyn konfliktów warto zacząć od przyjrzenia się po prostu organizacji pracy.

    (M) Nasze rozważania uwypuklają fakt znaczenia integracji. Integracji rozumianej jako stan przejawiający się w „zharmonizowania elementów systemu” [2] oraz jako proces, który do tego zharmonizowania prowadzi. Jednak integracja pełna, skrajna, unifikująca nie przyniosłaby zespołowi pożądanych korzyści. Integracja jest wartościowa wtedy, kiedy zostawia margines swobody dla inicjatywy i samodzielności poszczególnych osób. Jeżeli naszym celem jest stan integracji rozumianej jako pełne zespolenie pracowników, to działamy na rzecz „unieruchomienia” grupy, zaniku rozwoju. „Integracja (…) nie oznacza jedności w sensie jednolitości, oznacza natomiast jedność w różnorodności”. [3]

    (E) Konkludując - integracja zawodowa to taki obszar, w którym jak na dłoni widać, że jednoczące mogą być doświadczenia wartościowe, wnoszące dodatkową jakość do wspólnie spędzonego czasu. Wartościowe w tym wypadku oznacza przemyślane, trafione, nieprzypadkowe. Ten razem spędzony czas - w pracy lub poza nią - powinien sprzyjać umacnianiu pozytywnych relacji pracowniczych i pozwalać na budowanie zintegrowanego zespołu, czy to złożonego z pracowników jednostkowej apteki, czy członków Okręgowych Izb Aptekarskich, czy wreszcie całej dużej grupy zawodowej aptekarzy.

    Ewa Sitko
    Magdalena Bucior

    [1] Argyle Michael "Psychologia stosunków międzyludzkich”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1991
    [2] UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH WYDZIAŁ NAUK SPOŁECZNYCH INSTYTUT SOCJOLOGII Łukasz Skiba „Analiza poziomów integracji pracowników w małych przedsiębiorstwach na przykładzie rynku lokalnego w Częstochowie”
    [3] Jacher W., Zagadnienie integracji systemu społecznego: studium z zakresu teorii socjologii, PWN, Warszawa-Wrocław 1976
  • Historia farmacji.  ( 99 pozycji )
       Czytelnicy „Aptekarza Polskiego” w poprzednich odcinkach cyklu „Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza…” mieli okazję poznać idee, które wzrosły w środowisku aptekarskim w okresie międzywojennym. Omówiliśmy pomysł zorganizowania przy polskich aptekach laboratoriów analitycznych oraz prowadzenia w nich pracy naukowej. Wspominaliśmy także o roli, jaką apteki miały odegrać na wypadek konfliktu zbrojnego. [1] We wcześniejszych cyklach, prezentowanych na łamach „Aptekarza Polskiego”, wielokrotnie omawialiśmy szereg innych zagadnień, które nurtowały i inspirowały polskie środowisko aptekarskie pierwszej połowy XX wieku, m.in. potrzebę zaangażowania społecznego, szczególnie na prowincji [2], konieczność aktywnego uczestnictwa w ogólnonarodowych wydarzeniach, [3] wreszcie dbałość o pozycję zawodu aptekarskiego i miejsce apteki w niepodległym państwie [4].
       Wszystkie rozważania z lat poprzednich chciałbym zamknąć przedstawiając sylwetkę ucieleśniającą wszystkie idee środowiska aptekarskiego. Zaskoczonym Czytelnikom od razu wyjaśnię, że nie będzie to sylwetka ani słynnego profesora, ani znanego działacza zawodowego. Bohaterem naszym będzie aptekarz całkowicie zapomniany, właściciel apteki w maleńkiej Lipnicy Murowanej. Magister Stanisław Natter, bo o nim właśnie mowa, był prawdziwym dzieckiem swoich czasów, głęboko przesiąkniętym wszystkimi zagadnieniami, o których na łamach „Aptekarza Polskiego” miałem okazję pisać. Poza wzorowym wypełnianiem obowiązków aptekarskich, brał aktywny udział w życiu zawodowym, publikował na łamach czasopism farmaceutycznych, prowadził badania naukowe, dokształcał się, angażował społecznie… Pracując w aptece realizował wszystkie idee, które kryją się w tytule cyklu: „Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza…”. Pomimo, że nie zachowała się żadna fotografia magistra Nattera, a sam aptekarz zmarł bezpotomnie ponad pół wieku temu, serdeczna pamięć o nim nadal trwa wśród mieszkańców Lipnicy Murowanej, a szereg pamiątek związanych z tą postacią przechowuje pani Marta Kaczor, której za ich udostępnienie składam serdeczne podziękowanie!

       Stanisław Natter urodził się w Krakowie, 24 stycznia 1890 roku, jako syn Wiktora Nattera. Dorastał w podkarpackim Frysztaku, zaś praktyki aptekarskie, wymagane przez austriackie prawo do wstąpienia na studia farmaceutyczne, ukończył w aptekach krakowskich w 1910. Tego samego roku wstąpił na studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, kończąc ja po przepisowych dwóch latach i uzyskując z dniem 12 lipca 1912 dyplom magistra farmacji. Następnie, jak często wówczas bywało, rozpoczął młodzieńczą wędrówkę po aptekach Galicji i Królestwa Kongresowego, pracując m.in. w Strzyżowie, Frysztaku, Busku i Narolu. W roku 1919 odpowiedział na zamieszczone na łamach „Kroniki Farmaceutycznej” ogłoszenie i objął zarząd apteki „Pod Świętym Szymonem” w Lipnicy Murowanej. Była to placówka młoda, założona w roku 1913 przez magistra Stanisława Piątka. Aptekarz ów zmarł zaledwie w trzy lata po otrzymaniu upragnionej koncesji na własną aptekę, pozostawiając żonę – Paulinę Piątkową oraz córki: Marię i Kazimierę. Zgodnie z austriackim prawem farmaceutycznym właścicielką apteki została wdowa po aptekarzu. W roku 1921 Paulina Piątkowa i Stanisław Natter pobierają się, a własność apteki przechodzi na córki Stanisława Piątka i sytuacja taka będzie utrzymywać się do roku 1935, kiedy to nasz bohater aptekę „Pod Świętym Szymonem” zakupi od swych przybranych córek.

        agister Stanisław Natter na trwałe miejsce pośród polskich aptekarzy zasługuje przede wszystkim ze względu na artykuły, które publikował na łamach najpopularniejszych czasopism zawodowych przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. Nie było chyba żadnej istotnej dla aptekarstwa kwestii, której lipnicki aptekarz nie poruszyłby w swoich znakomitych stylistycznie wypowiedziach – z jednej strony pełnych polemicznego żaru, z drugiej zaś wyważonych, dogłębnie przemyślanych, a przede wszystkim: konstruktywnych. Już same tytuły ważniejszych publikacji świadczą o bardzo szerokiej ich tematyce: „Tępienie partactwa w lecznictwie” (1924), „W sprawie własnego schroniska” (1926), „W sprawie własnej kasy pogrzebowej” (1926), „Magister farmacji a pomocnik aptekarski” (1927), „Kwestja ankiety ogólno-zawodowej” (1927), „Taksa laborum” (1927), „Postulaty aktualne” (1928), „O realizację postulatów zawodowych” (1931), „Zagadnienie ustroju aptekarskiego” (1931), „Jeszcze w sprawie apteki wzorowej” (1936), „O ścisłą kontrolę hurtowni, drogeryj i sklepów” (1938), „O gwarancję egzystencji” (1938).

        Nie sposób streścić wszystkie te publikacje, zacytujmy zatem kilka z nich, by unaocznić, jakim stylem pisał lipnicki aptekarz. W publikacji „Tępienie partactwa w lecznictwie”, zamieszczonej na łamach „Wiadomości Farmaceutycznych” i poruszającej temat wiejskich znachorów konkurujących z aptekarzami, czytamy: w obrębie mojej apteki w promieniu 2-3 mil znajduje się 4 kurfuszerów, którzy jako „doktorzy” leczą ludzi w biały dzień, polecają różne bzdurstwa i fantastyczne środki. „Lekarze” ci cieszą się powodzeniem, bo „biorą mało”, polecają zwykle „tanie” domowe środki, a pomagają bardzo, bo ci co legli w grobie, nie zdradzą ich nigdy. Jak widzimy magister Natter nie przebierał w słowach: jak w takich warunkach wygląda aptekarz wraz ze swoją apteką, można sobie wyobrazić. Ludzie, którzy po trudach znojnej pracy zawodowej osiągnęli odpowiedzialną placówkę, dzisiaj przykuci do taczek swojego zawodu, z winy niedołęstwa władz muszą znosić moralne katusze i patrzeć bezsilnie jak ciemnota trymfuje, a praca intelektualna jest ośmieszana i poniewierana. Natter protestował w imieniu całego środowiska aptekarskiego: wymaga się od nas kosztownych i żmudnych studjów i krępuje się nas przeróżnemi ustawami, nie dając nam wzamian gwarancji zabezpieczenia prymitywnych warunków życia, a nawet zwykłej ochrony prawnej. Postulował przy tym, aby aptekarzom prowincjonalnym nadać uprawnienia przeprowadzania kontroli sanitarnych tak, by pracując u podstaw usnąć zakorzenione w społeczeństwie znachorskie przesądy, przynoszące ujmę naszej kulturze.

    W artykule „Postulaty aktualne”, zamieszczonym w roku 1928 na łamach „Kroniki Farmaceutycznej” zabierał głos w imieniu sobie podobnych: właścicieli aptek małych, prowincjonalnych i nierentujących się. Magister Natter pisał: właścicielom aptek tego rodzaju znikoma czynność recepturowa nie daje podstawy do życia, mimo tego, iż pracują sami. Położenie tych zawodowców jest gorsze nieraz, aniżeli pracowników aptek większych środowisk, ponieważ właściciele tego typu aptek, żyjąc w ustawicznej trosce i niepewności jutra, nie mogą podołać tak zawodowym, jakoteż i kulturalno-wychowawczym obowiązkom rodzinnym. Dlatego też właścicielom nierentujących się aptek minimum egzystencji powinno zdaniem Nattera zapewnić się m.in. poprzez podwyższenie taksy labarum najmniej o 200%, przyznanie ulg na wzór ulg dla urzędników państwowych, a także udzielenie subwencji rządowych. Dlaczego? Apteka prowincjonalna – zdaniem Nattera – pełni ustawiczną służbę sanitarną dla dobra ogółu, i nie można jej traktować li tylko z punktu widzenia handlowego, jako własności prywatnej.

    W dziesięć lat później, na łamach „Wiadomości Farmaceutycznych”, w artykule „O gwarancję egzystencji”, Natter pisał w podobnym tonie, zwracają uwagę z jednej strony na posłannictwo wiejskich i małomiasteczkowych aptekarzy, a z drugiej na ich tragiczną sytuację finansową: będąc stale w pogotowiu, spełniają oni obowiązki zawodowe przez 168 godzin tygodniowo, bez siły pomocniczej z powodu nierentowności aptek, bez należnego im za dyżur zasadniczego wynagrodzenia, jak i ustawowego wypoczynku. (…) jeżeli się toleruje taki stan rzeczy, biorąc zarazem pod uwagę ograniczenie osobistej wolności, nie jest to i nie może być zgodne z ustawą o ochronie pracy. Natter zauważał ponadto, że apteki gdziekolwiek są, są przede wszystkim instytucjami sanitarnymi, dla celów zdrowotności publicznej, a nie handlami – sklepami, za jakie je Władze, w szczególności skarbowa, jak i ogół ludności, poczytują. I właśnie apteki jako placówki sanitarne, placówki zdrowia publicznego, powinny być chronione przez władze, o czym pisał w innym artykule, zamieszczonych w tym samym roku i również na łamach „Wiadomości Farmaceutycznych”, a zatytułowanym „O ścisłą kontrolę hurtowni, drogeryj i sklepów”. Natter wzywał władze sanitarne do wzmożonej i restrykcyjnej kontroli hurtowni drogeryjnych, perfumeryjnych, laboratoriów chemiczno-kosmetycznych, hurtowni sklepowych, drogeryj, sklepów (…), straganów i szynków. Były to bowiem miejsca, w których bezprawnie wydawano leki, co dodatkowo pogłębiało niezwykle trudną sytuację finansową małomiasteczkowych i wiejskich aptekarzy. Jednocześnie aptekarz, za prowadzenie owej instytucji sanitarnej, dla celów zdrowotności publicznej, powinien być odpowiednio wynagradzany, co pozwoli na utrzymanie aptek na wymaganym przez ustawę poziomie.

        Zaangażowanie w życie zawodowe przejawiało się nie tylko emocjonalnymi artykułami, ale także udziałem magistra Nattera w rozmaitych składkach, organizowanych przez instytucje farmaceutyczne. I tak w roku 1921 ofiarował 1000 marek na cel tzw. „kursów maturycznych”, zorganizowanych w Krakowie dla tych studentów farmacji, którzy wstąpili na nauki bez uzyskanej matury, a której obowiązek posiadania wprowadziło w międzyczasie polskie już prawo. W roku 1938 zasilił składką Fundację Naukową im. Bronisława Koskowskiego. W roku 1939, na rzecz Pożyczki Obrony Przeciwlotniczej, ofiarował pokaźną kwotę 100 złotych. Już po zakończeniu II wojny światowej, w roku 1948, organizującemu się w Krakowie muzeum farmacji przekazał dar w postaci rzadkich surowców farmaceutycznych oraz kilka cennych książek aptekarskich.

        Magister Natter słynął w Lipnicy jako znakomity aptekarz, posiadający stale doskonaloną, wielką wiedzę farmaceutyczną. Po dziś dzień, wśród mieszkańców miasteczka, krążą opowieści o jego niezwykle trafionych interwencjach medycznych. Niejednokrotnie udawało się aptekarzowi wyleczyć chorych, którym szans nie dawali specjaliści z wielkomiejskich klinik. Świadectwem tego jak intensywnie dokształcał się magister Natter jest jego biblioteka, zachowana w zbiorach pani Marty Kaczor. Obok klasycznych pozycji z zakresu receptury aptecznej, znajdujemy podręczniki dla analityków medycznych, weterynarzy [5], pielęgniarek, położnych, a przede wszystkim pozycje adresowane do lekarzy praktyków i diagnostów. Ponadto w bibliotece Nattera licznie prezentowane są atlasy anatomiczne, podręczniki pierwszej pomocy, poradniki zdrowotne o niezwykle szerokiej tematyce, czy wreszcie książki popularyzujące higienę wsi. O tym, jak lipnicki aptekarz z nich umiejętnie korzystał – wiemy ze wspomnień jego najstarszych, żyjących po dziś dzień pacjentów.






    Ilustracja 1.1 – 1.3. "Zioła lecznicze. Spis ziół najczęściej stosowanych przeważnie w praktyce domowej (ludowej)”. Okładka, strona tytułowa oraz pierwsza strona rękopisu. Ze zbiorów pani Marty Kaczor.

       Jak pamiętamy z trzeciego odcinka cyklu „Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza…” nieodzownym elementem pracy aptekarza powinna być działalność naukowa. Stanisław Natter upust swym naukowym ambicjom dał bardzo szybko po przybyciu do Lipnicy, jeszcze w wiele lat przed tym, jak działacze zawodowi zaczęli polskich aptekarzy zachęcać do takiej formy aktywności. Na rok 1924 datowany jest rękopis Nattera zatytułowany „Zioła lecznicze. Spis ziół najczęściej stosowanych przeważnie w praktyce domowej (ludowej)”. Możemy przypuszczać, że materiały do opisywanego dzieła autor zebrał w Lipnicy, gdzie przebywał stale od 1919, adres taki jest bowiem umieszczony na stronie tytułowej (patrz ilustracje). W jaki jednak sposób zbierał materiały – nie dowiemy się już nigdy. Dzieło lipnickiego aptekarza uznać można za jedną z pierwszych polskich prac etnobotanicznych: w układzie alfabetycznym zestawiono w niej informacje na temat 69 gatunków roślin leczniczych. Dla każdej z nich Natter podał nazwę, części używane, miejsce pochodzenia, okres kwitnienia i zbioru, istoty działające, działanie oraz zastosowania. Część opisów roślin zaopatrzona jest w uwagi, dotyczące m.in. możliwości pomyłki z gatunkami podobnymi o właściwościach trujących. Uwagę zwracają ludowe nazwy roślin, odmienne od nazw oficjalnych. I tak np. tojad mocny określony jest jako mordownik, malwa różowa jako czarna róża, berberys jako kwaśnica, hyzop lekarski jako józefek, jasnota biała jako martwa pokrzywa, mniszek lekarski jako brodawnik mleczowaty, widłak goździsty jako babimór, bobrek trójlistny jako trojan. Ludowa nazwa bazylii brzmiała bazylek, rdestu ptasiego – świńska trawa, pięciornika kurzego ziela – srebrnik kurze ziele, a tarniny – śliwa tarń. Opracowanie przygotowane jest profesjonalnie: autor zaopatrzył je w dodatkowe zestawienie zatytułowane „Choroby w których dane zioła mogą być używane” liczące 77 pozycji oraz dwa indeksy alfabetyczne: „Spis nazw ziół stosowanych” oraz „Spis chorób”.

        Stanisław Natter po nacjonalizacji polskich aptek pozostał w swym dotychczasowym miejscu pracy, jako kierownik Apteki Społecznej nr 49. Zmarł 10 stycznia 1956 roku. Wzruszającym dowodem spełnionego życia, a zarazem uznania i szacunku jaki zdobył sobie w lokalnej społeczności jest mowa pogrzebowa, którą nad trumną lipnickiego aptekarza wygłosił ksiądz Bolesław Zdunek. Stanisław Natter został w niej określony jako człowiek, który w najcięższych momentach życia był nam matką, troskał się o nasze zdrowie i życie, (…) człowiek, który stale czuwał na posterunku, jak żołnierz pełnił swój obowiązek aż do końca. W słowach mowy pogrzebowej swoje odbicie znalazł wzorowo zrealizowany etos naszego zawodu: zacny aptekarzu, nie dał ci Bóg dużego ciała, ale za to wyposażył cię w przepiękną duszę i ofiarne serce. (…) Inni zbierali majątek, a ciebie nie stać było na podtrzymanie walącego się domu. (…) Inni szukali rozrywek i przyjemności, zdobywali sławę i rozgłos, a tobie nie starczyło czasu na wykorzystanie swego urlopu wypoczynkowego. Z każdego zdania cytowanej mowy pogrzebowej przebijają dziesiątki lat pracy, poświęcone bez reszty na niesienie aptekarskiej posługi: miłość bliźniego kazała ci czuwać i być gotowym na każde zawołanie. Ileż to razy twoje specjalnie dobierane lekarstwa osuszały strumienie łez zrozpaczonych rodziców, czuwających przy umierającym dziecku. I mimo woli sława twoja rozlegała się daleko poza granicę naszej parafii, ty jednak nie zwracałeś na to uwagi. Twoją dewizą były zdaje się słowa Pisma Świętego: „Pracujcie póki macie dzień, przyjdzie noc śmierci i nie będziecie mogli pracować”. Jak podkreślał ksiądz Zdunek: Bóg sam raczy wiedzieć, ile łez osuszyłeś, ile zdrowia, a nawet i życia przywróciłeś nieszczęśliwym.

        Lektura mowy pogrzebowej, wygłoszonej na pogrzebie magistra Stanisława Nattera skłania do refleksji. Ilu z nas, dzisiejszych aptekarzy, zasłuży sobie na podobne słowa? Czasy się zmieniły, ale wykonujemy przecież ten sam zawód, który winien być posługą wobec drugiego człowieka. I o każdym z nas takie słowa powinny zostać wypowiedziane! Czy jednak tak się stanie? Czy dajemy do tego powody? Zamykając niniejszy cykl zapytajmy wreszcie, ile z dzisiejszych aptek, dzięki naszej pracy, inicjatywie i poświęceniu, stanie się choć trochę lepszych, doskonalszych, szlachetniejszych, na wzór tych sprzed kilkudziesięciu laty? Zależy to wszystko wyłącznie od nas.

    dr n. farm. Maciej Bilek

    piśmiennictwo u autora

    Fot. Fotolia.pl

    [1] Cykl Lepsza, doskonalsza, szlachetniejsza… „Aptekarz Polski” 2015, nr 2-5.

    [2] Cykl Aptekarz-burmistrz, aptekarz-prezes, aptekarz-konspirator. „Aptekarz Polski” 2009, nr 2-6.
    [3] Cykl Migawki z dziejów polskich izb aptekarskich. „Aptekarz Polski” 2012, nr 1-12; cykl Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej 2013, nr 2 – 2014 nr 8.
    [4] Cykl Apteka była, jest i będzie… „Aptekarz Polski” 2010, nr 1-12
    [5] Okładkę jednej z książek magistra Nattera Czytelnicy „Aptekarza Polskiego” mieli już okazję oglądać w publikacji „Veterinaria” („Aptekarz Polski” 2011, nr 12).


  • Rynek leków.  ( 71 pozycji )

        Współczesne apteki nie są już miejscem, w którym można kupić jedynie produkty lecznicze oraz wyroby medyczne, ale coraz częściej rozszerzają swój asortyment o preparaty kosmetyczne, nie tylko specjalistyczne, czyli dedykowane do skóry problematycznej lub dotkniętej chorobą, ale również takie, które są przeznaczone do codziennej pielęgnacji cery normalnej. Konsumenci poszukują również kompetentnej, merytorycznej porady na temat codziennych nawyków pielęgnacyjnych oraz stosowanych kosmetyków, a jako partnera do takiej dyskusji wybierają coraz częściej pracujących w aptekach farmaceutów. Dlatego też wskazane jest, aby farmaceuta oprócz wyniesionej ze studiów wiedzy na temat substancji aktywnych oraz produktów leczniczych pogłębiał i uzupełniał również tematykę związaną z szeroko pojętą kosmetologią.
        19 czerwca Komisja Europejska zarejestrowała niwolumab w leczeniu zaawansowanego czerniaka. Niwolumab, inhibitor punktu kontrolnego PD-1 (przeciwciało anty-PD1, z ang. programmed death-1) jest pierwszym lekiem tego typu. Wyjątkowo zachęcające wyniki badań spowodowały, iż przejdzie on przyspieszoną procedurę oceny, gdyż spełnia kryterium "produktu leczniczego o dużym znaczeniu z perspektywy zdrowia publicznego, w szczególności dla innowacji terapeutycznych". Niwolumab można określić jako innowację w immunoonkologii, której główną bronią są leki, których podstawowy mechanizm działania polega na bezpośrednim oddziaływaniu na układ odpornościowy organizmu w celu zwalczenia choroby nowotworowej. Uważa się, że w ciągu kilku lat stanie się ona główną metodą walki z nowotworami. Stosowane obecnie leczenie chirurgiczne, radioterapia, chemioterapia czy terapia celowana (a więc metody działające bezpośrednio na komórki rakowe) u wielu pacjentów z zaawansowanym stadium choroby nie pozwalają na osiągnięcie długotrwałego przeżycia. W wielu przypadkach cechuje je także znaczna toksyczność. W przypadku leków immunoonkologicznych, które działają poprzez wzmocnienie naturalnych mechanizmów obronnych, szkodliwość jest znikoma, a dzięki takim zjawiskom jak pamięć immunologiczna, istnieje szansa, że raz rozbudzone mechanizmy swoistej odpowiedzi przeciwnowotworowej umożliwią długotrwałą remisję choroby.
  • Panorama samorządu.  ( 107 pozycji )





         Protestujemy przeciw bezczynności Ministra Zdrowia i polskiego Rządu oraz zaniechaniu zdecydowanych działań mających na celu zagwarantowanie wszystkim aptekom i ich pacjentom równego i stałego dostępu do leków ratujących zdrowie i życie!

    Protestujemy przeciw reglamentacji leków
    refundowanych ze środków publicznych!


    Naczelna Izba Aptekarska



  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

    Aptekarz w XIX wieku
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
    Jak chorują seniorzy?
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
    Starsi pacjenci „lubią” leki
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
    Niebezpieczna farmakoterapia
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
    Opieka farmaceutyczna
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
    Komunikacja z pacjentem

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 42 pozycji )

        Aptekarz jest zawodem, który swych korzeni szuka bardzo głęboko w czasie – „już w starożytnym Egipcie..." a może jeszcze głębiej... Profesja ta, mimo że przez wieki łączona była z innymi czynnościami leczniczymi, wymagała stałego miejsca, gdzie wykonywane były preparaty pomocne w dolegliwościach. Przez następne wieki, „aptekarskie warsztaty” stawały się miejscem, gdzie Aptekarz, jako mistrz zawodu, posługiwał się podczas wykonywania remedium tajemniczymi przyrządami. Otaczały go również naczynia przeznaczone do przechowywania substancji o mocy leczniczej.

        Przygotowane w sposób perfekcyjny opracowanie magistra farmacji Iwony Dymarczyk, osoby związanej z zawodem farmaceuty, a jednocześnie profesjonalnie przygotowanego artysty plastyka, jest przykładem jak można przedstawić aptekarza i jego zanurzenie w profesji.
        Album, bo tak należałoby nazwać wydawnictwo Aptekarz i majoliki, jest poświęcony dwom tematom, które mają cechy wspólne. Aptekarzowi o niezwykłym życiorysie i jego niezwykłym zbiorze aptekarskiej ceramiki. Aptekarzem był Mateusz B. Grabowski, magister farmacji, wychowanek Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, żołnierz Września 1939 roku i polskich formacji wojskowych II Wojny Światowej, który nigdy do kraju nie wrócił. Ale więzów z Polską nie zerwał – z jego apteki w Londynie wysyłane były leki dla pacjentów za żelazną kurtyną. Niezwykłym zbiorem jest kolekcja naczyń aptecznych o urodzie dzieł sztuki.
        Mgr Iwona Dymarczyk, w sposób bardzo ciekawy przedstawiła M.B. Grabowskiego, śledząc jego koleje życia, przytaczając wspomnienia, ilustrując je fotografiami. Ta biografia udowadnia, że chcąc, można wiele uzyskać. Farmaceuta z natury rzeczy był zawsze osobą, która przebywała w otoczeniu rzeczy, mebli, przyrządów aptecznych czy najmniejszych utensylii, przygotowanych niejako wieloletnim doświadczeniem fachowym do użycia podczas pracy. Wszystkie one wykazywały cechy prawie dzieł artystycznych, co do dzisiejszego dnia można podziwiać w zbiorach muzealnych ale i w aptekach z tradycjami. Nie każdy zawód może poszczycić się nie tylko tak bogatą historią, ale i tak pięknymi dowodami tejże.
        Mgr Mateusz Grabowski był nie tylko kolekcjonerem, najpiękniejszych chyba naczyń aptecznych, przygotowywanych przez najlepsze europejskie manufaktury, specjalnie dla aptek. Nie są to niewątpliwie naczynia codziennego użytku, ich uroda przedstawiała piękno sztuki aptekarskiej, której Officina sanitatis była siedzibą.
        Kolekcja Grabowskiego przez niego samego została przekazana do zbiorów Muzeum Farmacji Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1976 roku. Warto zwrócić uwagę na te niezwykłe naczynia, ich kartusze przywodzą na pamięć miłośnika historii zawodu, postacie aptekarzy, którzy w swych warsztatach – bo apteka wytwarzała wiele, nie tylko leków – w otoczeniu rzeczy pięknych, mogli skupić się na przygotowywaniu preparatów leczniczych. Czasem poszukiwano panaceum, korzystając ze środków umieszczonych w wykwintnych naczyniach zdobiących wnętrze apteki, przynajmniej tak się wydawało niewtajemniczonym...
        Piękny ten okaz sztuki, tym razem wydawniczej, przygotowany został przez Wydawnictwo Kontekst z Poznania. W tymże wydawnictwie ukazywały się już opracowania historyczne dotyczące aptekarstwa, warto mieć je do „codziennego użytku”. Warto jednak postarać się o Aptekarza i majoliki, tak z racji „urody” aptekarskiego życiorysu, jak i urody opisywanych zabytków.

    mgr farm. Lidia Czyż
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )

       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 30 pozycji )
       Na stronach RCL w wykazie projektów rozporządzeń opublikowano Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie recept wystawianych przez pielęgniarki i położne (http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12273901 ) oraz Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wykazu wyrobów medycznych i wykazu badań diagnostycznych (http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12273900 ).

       Aktualnie projekty są opiniowane i uzgadniane przez podmioty zaproszone do konsultacji.
  • Edukacja  ( 21 pozycji )
       Studia farmaceutyczne to jedne z najtrudniejszych kierunków oferowanych przez uczelnie wyższe w Polsce. Wielogodzinne kształcenie (około 5 tysięcy godzin w toku całego kształcenia) potrafi całkowicie zagospodarować wolny czas. Wielu z nas pamięta, lub dopiero zazna jak wyczerpujące są zajęcia trwające od  8 do 20, pięć dni w tygodniu. Po takich dniach człowiek traci chęć do wszystkiego. Można byłoby zadać pytanie: gdzie tu czas na inne rzeczy?

       Wielu z nas - a przynajmniej takie odniosłem wrażenie po rozmowie z rówieśnikami - uważa, że nasze studia nie uczą niczego pożytecznego. Porównujemy się do studentów politechnik i zazdrościmy im wiedzy praktycznej, na przykład obsługi sprzętu. Nie wierzymy często w nasze umiejętności. Tylko czy to wszystko jest prawdą? Czy faktycznie umiemy tak mało? Na swoim przykładzie chciałbym odpowiedzieć na wcześniej postawione pytania. Mam nadzieję, że przekonam - szczególnie swoich kolegów studentów - że czasami naprawdę warto spróbować swoich sił, a przy odrobinie szczęścia można się wiele nauczyć.

       Swoją opowieść chciałbym zacząć od spraw związanych z nauką. Los chciał, że dzięki mojemu znajomemu trafiłem do zakładu Biochemii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, którego kierownikiem jest prof. nadzw. dr hab. n. med. Jakub Fichna. Pan profesor wraz z zespołem zajmuje się głównie schorzeniami przewodu pokarmowego – chorobą Crohna, zespołem jelita wrażliwego, celiakią etc. W badaniach przyczyn jak i nowych terapii tych chorób wykorzystywane są tu różnego rodzaju techniki, takie jak test immunoenzymatyczny Elisa, Western blot czy PCR. W pierwszym momencie byłem przekonany, że nie mam tu czego szukać. Moja wiedza na temat tych chorób była znikoma, żeby nie powiedzieć zerowa. Także sposób analizy nie był mi do końca znany. Oczywiście wszystkie te metody omawiane były na zajęciach czy to z biochemii, czy to z biologii molekularnej, jednakże zazwyczaj teoretycznie, lub jako jedno ćwiczenie praktyczne, po którym niewiele w głowie pozostało. Początkowo poczułem zrezygnowanie, jednak stwierdziłem: „Czemu nie zaryzykować, nic nie tracę”. Ten tok myślenia okazał się strzałem w dziesiątkę. Po początkowych problemach dość sprawnie zaaklimatyzowałem się i nauczyłem wykonywać badania. Także wiedza z zakresu gastroenterologii i immunologii w miarę szybko stała mi się trochę bliższa i zrozumiała. Zacząłem się zastanawiać, co spowodowało moją łatwość w nauce i doszedłem do wniosku, że to właśnie farmacja. Warto uświadomić sobie, czego tak naprawdę możemy nauczyć się na naszych studiach. Pierwszą, chyba najważniejszą rzeczą, którą uczą nas nasze Alma mater, to dokładność. Sądzę, że każdy z nas czasami zastanawiał się czy kropelka, która znajduje się na blacie nie powinna znajdować się w kolbie, i czy przez to nie otrzymamy zafałszowanego wyniku. Każdy z nas odbył wielogodzinny kurs chemii analitycznej, na której nauczyliśmy się miareczkowania, pipetowania i wielu innych umiejętności. Dokładność ta, która dla nas jest codziennością, jest tak naprawdę naszym wielkim atutem nie zawsze przez nas docenianym. Kolejnym wielką zaletą jest posiadana przez nas wiedza z zakresu medycyny. Nie jest ona co prawda wyjątkowo głęboka, ale jest szeroka. Dzięki temu nie mamy większych problemów ze zgłębianiem dowolnego zagadnienia z tego obszaru wiedzy, jeżeli zajdzie taka potrzeba. Podstawowe wiadomości z różnych dziedzin, przede wszystkim biochemii, immunologii i farmakologii, pozwalają nam zrozumieć dokładny mechanizm danych jednostek chorobowych.

       Nie bez znaczenia jest także umiejętność przeliczania stężeń. Niezmiernie pomaga to w tworzeniu różnorodnych buforów potrzebnych do analiz. Wydawać by się mogło, że nasze atuty wymieniane przeze mnie są prozaiczne. Nie jest to prawdą, gdyż to co dla nas naturalne dla innych wcale takie być nie musi i warto to sobie uświadomić! Zaletą jest także nasze odruchowe uporządkowywanie miejsca pracy, co bardzo pomaga w badaniach. Oczywiście nie jesteśmy pozbawieni wad. Jedną z takowych jest faktycznie słaba znajomość nowoczesnego, ale także i mniej zaawansowanego sprzętu. Jest to jednak rzecz którą można w miarę łatwo przeskoczyć, gdy trafi się pod opiekę odpowiedniego człowieka. Obsługa sprzętu nie jest łatwa, ale można nauczyć jej się w miarę szybko, za to pewnych prawidłowych zachowań i odruchów człowiek uczy się przez wiele lat. W tym miejscu chciałbym podziękować bardzo Pani dr Aleksandrze Piechocie-Polańczyk, dzięki której opanowałem w znacznym stopniu metodykę wykonywania testu ELISA przy badaniu poziomu ekspresji interleukin w osoczu myszy. Dzięki cierpliwości i wyrozumiałości Pani doktor mogłem sam nanosić substraty od początku do końca, co tak naprawdę jest bezwzględnie potrzebne w zdobywaniu takich umiejętności. Oczywiście podziękowania należą się także Panu profesorowi Jakubowi Fichnie, który dał mi sposobność w rozpoczęciu mojej  przygody z nauką i daje mi ją do dzisiaj.  

       Warto zaznaczyć, że nie samą nauką człowiek żyje. Jeżeli macie jakieś hobby, zainteresowania nie związane do końca z zawodem, rozwijajcie je. Ja na przykład już od pierwszego roku studiów jestem członkiem Chóru Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Przynosi mi to wiele radości, jest to dla mnie odskocznia od czasami trudnych dni. Oczywiście trzeba z rozwagą poświęcić czas swoim zainteresowaniom, ale nie można im go całkowicie odmówić.  

       Pamiętajmy, że farmacja to nauka interdyscyplinarna. Mam nadzieję, że ten krótki opis z mojego własnego doświadczenia, pozwoli wam nabrać trochę wiary w siebie. Nie bójmy się wykorzystywać swoich atutów i znajmy swoją wartość. Pamiętajmy także, że nikt nie może być najlepszy we wszystkim i starajmy się wyciągać wnioski z rad otrzymywanych od osób bardziej doświadczonych. Nie bójmy się zadawać pytań. Przy odrobinie szczęścia, takiego jak miałem ja, trafić można na osoby które z chęcią pokierują Wami i pomogą w rozwijaniu swoich zainteresowań.

    Damian Piekielny
    Student V roku Farmacji
    Wydział Farmaceutyczny
    Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
  • Lex Apothecariorum.  ( 49 pozycji )

        Ostatnie regulacje prawa farmaceutycznego wprowadzone kolejno: ustawą z dnia 19 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Prawo farmaceutyczne i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., nr 0, poz. 28), Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.381) oraz ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.788), wnoszą szereg zmian w obszar dystrybucji hurtowej produktami leczniczymi. W istotnych kwestiach, zmiany te mają też wpływ na obrót detaliczny produktami leczniczymi i w bezpośredni sposób przekładają się na współpracę pomiędzy hurtowniami farmaceutycznymi oraz aptekami.
    „Grupa zakupowa” pośrednikiem
    w kontaktach handlowych pomiędzy hurtownią i apteką
        Obecność grup zakupowych, których działalność polega na negocjowaniu warunków handlowych w hurtowniach farmaceutycznych, na rzecz aptek skupionych w grupie zakupowej, na stałe wkomponowała się w schemat obrotu hurtowego produktami leczniczymi. Zaznaczyć należy, że pośrednictwo grup zakupowych działających na rzecz aptek, nie jest odosobnionym przypadkiem i podobna aktywność może dotyczyć również relacji wytwórca – hurtownia farmaceutyczna.
        Zgodnie z art. 73a. ust. 1. ustawy Prawo farmaceutyczne „pośrednictwem w obrocie produktami leczniczymi jest działalność związana z kupnem i sprzedażą produktów leczniczych, z wyłączeniem obrotu hurtowego, dostawy lub posiadania produktów leczniczych lub innych form władztwa nad produktami leczniczymi, polegająca na niezależnym prowadzeniu negocjacji na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej”.
        W związku z powyższym zapisem ustawy, pośrednictwem nie jest bezpośredni kontakt związany z zakupem i późniejszą odsprzedażą produktów leczniczych, za to jest nim ustalanie warunków transakcji handlowej w imieniu i na rzecz innego przedsiębiorcy, jak również wskazywanie temu przedsiębiorcy miejsca zakupu produktów.
        Do tej pory działalność polegająca na pośrednictwie w negocjacjach handlowych nie wymagała zgłoszenia i rejestracji. Grupy zakupowe zajmujące się pośrednictwem nie były zobligowane do działania zgodnego z zapisami prawa farmaceutycznego i nie podlegały kontroli organów inspekcji farmaceutycznej.
        Zgodnie z Art. 73a. ust. 2. „Pośrednikiem w obrocie produktami leczniczymi zarejestrowanym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może być podmiot posiadający miejsce zamieszkania albo siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i wpisany do Krajowego Rejestru Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi." Rejestr Pośredników będzie prowadzony i nadzorowany przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego.
        O ile ustawa szczegółowo opisuje rolę grupy zakupowej w łańcuchu obrotu produktami leczniczymi, jak również nakłada na nią szereg obowiązków, to nie określa czy i jakie konsekwencje grożą przedsiębiorcy prowadzącemu aptekę za korzystanie z usług grupy zakupowej, która nie jest wpisana do Krajowego Rejestru Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi. Ponadto ustawa nie nakłada na przedsiębiorcę prowadzącego aptekę, obowiązku weryfikacji obecności grupy zakupowej w Krajowym Rejestrze Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi i nie wskazuje konsekwencji korzystania z usług grupy, która nie jest wpisana do Rejestru. Jakkolwiek przedsiębiorca prowadzący aptekę będzie interpretował zapisy ustawy, to wydaje się być uzasadnione, aby przed skorzystaniem z usług pośrednika sprawdził jego status w oficjalnym Rejestrze, w celu ustrzeżenia się przed ewentualnym zakupem produktów leczniczych spoza legalnego łańcucha dystrybucji, tj. produktów substandardowych lub nawet sfałszowanych. Sprawdzenie Rejestru pozwoli również na upewnienie się, że przedsiębiorca prowadzący grupę zakupową, działa zgodnie z obowiązującym prawem farmaceutycznym oraz posiada wdrożony system zapewnienia jakości zgodny z Dobrą Praktyką Dystrybucyjną. Nie bez znaczenia pozostaje także wyeliminowanie ewentualnego ryzyka w postaci sankcji ze strony organów inspekcji farmaceutycznej w przypadku stwierdzenia przez inspektorów faktu współpracy przedsiębiorcy prowadzącego aptekę z podmiotem niezarejestrowanym, a tym samym możliwość uznania takiego działania za niezgodne z prawem lub niosące zagrożenie dla zdrowia lub życia pacjentów.   
     Przyjęcie zwrotu produktu
    tylko po przeprowadzeniu oceny ryzyka

        Zmienione rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej (Dz.U. z 2015 r. Nr 0, poz. 381) nakłada na kierownika hurtowni farmaceutycznej, tj. Osobę Odpowiedzialną, rygorystyczne podejście do procesu przyjmowania zwrotów produktów do hurtowni.
       Zgodnie z rozdziałem 6, punkt 6.3. podpunkty 1-3 ww. rozporządzenia:
    1) ze zwróconymi produktami leczniczymi należy postępować zgodnie z pisemną procedurą opartą na analizie ryzyka, biorąc pod uwagę dany produkt leczniczy, ewentualnie specjalne wymogi dotyczące jego przechowywania oraz czas, jaki upłynął od jego pierwotnej wysyłki;

    2) produkty lecznicze, które opuściły pomieszczenia przedsiębiorcy, mogą powrócić do zapasów przeznaczonych do sprzedaży lub zbycia tylko pod warunkiem potwierdzenia wymienionych poniżej okoliczności:
    a) produkty znajdują się w swoich nieotwartych i nieuszkodzonych opakowaniach jednostkowych i są w dobrym stanie oraz nie upłynął ich termin ważności i nie zostały wstrzymane ani wycofane,
    b) odbiorca wykazał, że transport produktów leczniczych, ich przechowywanie i postępowanie z nimi odbywało się zgodnie ze specjalnymi wymogami dotyczącymi ich przechowywania,
    c) produkty zostały ocenione przez osobę upoważnioną do takich czynności,
    d) dystrybutor posiada dokumentację (np. kopie oryginalnych specyfikacji wysyłkowych lub kopię faktur) na to, że produkt leczniczy został dostarczony odbiorcy oraz ma pewność, że produkt leczniczy nie został sfałszowany,

    3) produkty lecznicze wymagające specjalnych warunków przechowywania mogą wrócić do zapasów przeznaczonych do sprzedaży lub zbycia tylko pod warunkiem przedstawienia dokumentów poświadczających, że warunki te były zapewnione przez cały czas przechowywania; jeżeli doszło do odstępstwa, należy wykazać integralność produktu leczniczego po przeprowadzeniu oceny ryzyka, obejmującej następujące elementy:
    a) dokumenty dostawy,
    b) wyniki oceny produktu leczniczego,
    c) dokumenty poświadczające otwarcie opakowania zbiorczego zewnętrznego,
    d) dokumenty poświadczające ponowne umieszczenie produktu leczniczego w opakowaniu zbiorczym zewnętrznym,
    e) dokumenty w zakresie pobrania produktu leczniczego i jego zwrot do dystrybutora,
    f) powrót produktu leczniczego do lodówki w miejscu dystrybucji,
    g) czas przechowywania, jeżeli do niego doszło.”
        Prostym podejściem, byłoby wycofanie się z przyjmowania zwrotów produktów leczniczych do hurtowni farmaceutycznej w ogóle. Sytuacja taka byłaby jednak krzywdząca dla przedsiębiorców prowadzących apteki, w szczególności w przypadkach, w których apteka nie jest winna zaistniałej sytuacji, na przykład w przypadku rezygnacji pacjenta z wykupu leku sprowadzonego na indywidualne zamówienie.

        Zgodnie z wyżej wymienionymi wymaganiami rozporządzenia ewentualne przywrócenie produktu leczniczego zwróconego do hurtowni do zapasu magazynowego  musi przebiegać w oparciu o przeprowadzoną analizę ryzyka. Ocena ryzyka ma na celu zabezpieczenie pacjenta przed przyjęciem produktu leczniczego o niewłaściwej jakości lub produktu sfałszowanego.

        Kierownik hurtowni farmaceutycznej musi przeprowadzić ocenę ryzyka dla każdego zwrotu i podjąć decyzję czy produkt może powrócić do zapasów hurtowni i być przedmiotem redystrybucji. Szczególną troską należy objąć produkty termolabilne, dla których przewidziano zakres przechowywania od 2-15 stopni Celsjusza, tym samym sugerując ich szczególną wrażliwość na temperaturę. Nawet z pobieżnie przeprowadzonej analizy ryzyka musi wynikać, że produkty termolabilne, dla których nie utrzymano właściwych warunków temperatury mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia pacjentów.

        Zaznaczyć należy, że mimo iż pisemne potwierdzenie warunków transportu, do i od odbiorcy, jest możliwe do uzyskania przez hurtownię (hurtownie prowadzą nadzór nad transportem produktów leczniczych oraz prowadzą monitoring temperatury podczas transportu), to informacja ta stanowi tylko część oczekiwanych przez kierownika hurtowni danych. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że odbiorca nie jest w stanie wykazać się wiarygodnym potwierdzeniem warunków przechowywania w aptece. Powszechnie nadzór nad warunkami panującymi w lodówce apteki jest prowadzony w oparciu o codzienny, jednorazowy odczyt wartości z termometru umieszczonego w lodówce i zapisywanie odczytanej wartości w zeszycie. Pomijając fakt, że termometry umieszczane w lodówkach to urządzenia nie mające świadectw wzorcowania, a więc nie sprawdzone na poprawność prezentowanych wartości, to takie działanie, polegające na sprawdzeniu wartości temperatury jeden raz w ciągu doby i o różnych godzinach, nie daje gwarancji, że warunki panujące w lodówce są stałe i odpowiednie dla przechowywanych w niej produktów. Ponadto, zapisy rzadko obejmują odnotowanie wystąpienia sytuacji awaryjnej, np.: wyłączenia lodówki, awarii agregatu lub niedomknięcia drzwi, a nawet jeśli, to nie należy oczekiwać, że w przypadku chęci dokonania zwrotu personel apteki podzieli się posiadaną wiedzą.

        Uzasadniona jest odmowa przyjęcia do hurtowni każdego zwrotu produktu, a w szczególności termolabilnego, dla którego kierownik hurtowni będzie miał wątpliwości co do warunków jego transportu lub przechowywania, a odbiorca nie będzie w stanie potwierdzić tych warunków.

        W celu udokumentowania warunków przechowywania, przedsiębiorca prowadzący aptekę, powinien rozważyć zamontowanie w lodówce i/lub chłodni aptecznej wzorcowanego termometru elektronicznego z możliwością ciągłego zapisu wartości temperatury. Elektroniczne termometry dają możliwość ciągłego monitoringu warunków panujących we wnętrzu chłodziarki, umożliwiają zapis z określoną przez użytkownika częstotliwością, alarmują w przypadku zarejestrowania przekroczenia wartości progowych wymaganych dla lodówki lub chłodni oraz pozwalają na uzyskanie wydruku (za pośrednictwem komputera z drukarką), zapisanych wartości temperatury i umożliwiają archiwizację zapisów.
        Zaznaczyć należy, że rejestrator temperatury, który zostanie wykorzystany do monitorowania warunków w jakich przechowywane są produkty lecznicze, powinien posiadać świadectwo wzorcowania, które świadczy, że termometr został sprawdzony i prezentuje prawidłowe wartości temperatury.
    Dostawa produktów leczniczych wyłącznie
    w oparciu o pisemne zamówienie
        Ostatnią omawianą w niniejszym opracowaniu zmianą jest art. 72a., ust. 2 pkt.4 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta nazywana jest kolokwialnie „antywywozową” i wprowadza rozwiązania prawne mające na celu ograniczenie nielegalnego wywozu leków z rynku polskiego.

        Część zapisów ww. artykułu  budzi szczególne wątpliwości, tj.: „Podmioty uprawnione do obrotu detalicznego produktami leczniczymi, przedsiębiorcy zajmujący się obrotem hurtowym produktami leczniczymi i podmioty prowadzące jednostki, o których mowa w art. 36g ust. 1 pkt 18 lit. b, (tj.: apteki szpitalne, apteki zakładowe, działy farmacji szpitalnej, przyp. autora) składają zamówienie na zapotrzebowanie, o którym mowa w ust. 1, w odniesieniu do produktów leczniczych o kategorii dostępności, o której mowa w art. 23a ust. 1 pkt 2–5 (tj.: produkty lecznicze o kategorii dostępności Rp, Rpz, Rpw, Lz, przyp. autora), środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych objętych wykazem określonym w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, w formie pisemnej albo w formie dokumentu elektronicznego doręczanego środkami komunikacji elektronicznej.”

        Zmiana ustawy Prawo farmaceutyczne z 9 kwietnia 2015 r., chociaż podyktowana szczytnym celem walki z wywozem za granicę produktów leczniczych ratujących życie i zdrowie pacjentów, przemyca w swojej treści zapis kuriozalny i oderwany od dzisiejszej rzeczywistości.

        Na dzień dzisiejszy, zamówienia przesyłane do hurtowni farmaceutycznej faktycznie spływają „środkami komunikacji elektronicznej”, takimi jak strony www, zamówienia poprzez modem, ale nadal duża część zamówień to zamówienia składane ustnie - przez telefon. Ustawodawca z jednej strony akceptuje rozwiązania nowoczesne, stosowane przez część uczestników obrotu hurtowego, z drugiej strony cofa uczestników, nie mających dostępu do nowoczesnych rozwiązań lub nie potrafiących z nich korzystać, o kilka dekad oraz zmusza ich do zamawiania produktów leczniczych w oparciu o pisemne zapotrzebowanie przesyłane do hurtowni.
        Wydaje się, że zapis ten godzi w prawo do równej dostępności do produktów leczniczych, ponieważ w praktyce utrudni aptekom możliwości szybkiego zamówienia leku dla pacjenta. Ponadto w dobie, gdy znaczenie ma jakość przeprowadzanej usługi, zapis taki spowoduje wydłużenie czasu realizacji zamówień przez hurtownię farmaceutyczną oraz spowoduje spadek jakości oferowanej usługi.
        Zapis ten nie precyzuje również, jak powinny składać zamówienia podmioty lecznicze uprawnione do zakupów w hurtowni farmaceutycznej, które nie posiadają apteki szpitalnej ani działu farmacji aptecznej, tj. zoz-y i gabinety lekarskie.
        Kontynuacją ww. zapisu jest art. 72a., ust. 2 pkt.5-7 ustawy, mówiący że:
    5. Odmowa realizacji zamówienia, o którym mowa w ust. 4, następuje niezwłocznie, w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego doręczanego środkami komunikacji elektronicznej.”

    6. Odmowa realizacji zamówienia, o którym mowa w ust. 4, w zakresie produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych objętych wykazem określonym w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (tj.: leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyroby medyczne, przyp. autora), zawiera uzasadnienie.”

        Pomijając kwestie definiowania terminu „niezwłocznie” to należy oczekiwać, że przesłanie do odbiorcy pisemnej odmowy i jej uzasadnienia, pomimo że jest możliwe, to może być trudne do realizacji dla hurtowni farmaceutycznej, w szczególności kiedy hurtownia współpracuje z aptekami, które nie korzystają z internetu i nie posiadają faksu.

     „7. Kopia odmowy realizacji zamówienia, o którym mowa w ust. 4, w zakresie produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych objętych wykazem, o którym mowa w art. 78a ust. 14 (Minister Zdrowia będzie ogłaszał co najmniej raz na dwa miesiące, w drodze obwieszczenia, wykaz produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych zagrożonych brakiem dostępności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przyp. autora), podmiot składający zamówienie przekazuje niezwłocznie Głównemu Inspektorowi Farmaceutycznemu.

        Uzyskana z hurtowni farmaceutycznej pisemna odmowa realizacji zamówienia w zakresie leków refundowanych wraz z uzasadnieniem ma być niezwłocznie przekazywana przez aptekę do Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Ustawa nie określa trybu i częstotliwości z jaką apteka ma wysyłać takie informacje.

        Ponadto, zgodnie z artykułem 95a ust. 1: „W przypadku, gdy podmiot prowadzący aptekę, punkt apteczny lub dział farmacji szpitalnej, nie może wykonać obowiązku zapewnienia dostępu do:
    1) produktu leczniczego wydawanego na receptę,
    2) środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub wyrobu medycznego, o których mowa w wykazie określonym w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych – jest obowiązany w ciągu 24 godzin poinformować o tym za pośrednictwem Zintegrowanego Systemu Monitorowania Obrotu Produktami Leczniczymi właściwego miejscowo wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego, który ustala przyczyny braku tego dostępu”.

        Zgodnie z zapisami ustawy, Zintegrowany System Monitorowania Obrotu Produktami Leczniczymi będzie dostępny dla uczestników obrotu hurtowego i detalicznego od 1 stycznia 2017 r. Jednak do dnia 31 grudnia 2016 r. informacje przekazywane do właściwego wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego mają być przekazywane w postaci pisemnej lub dokumentu elektronicznego.

        Od razu przychodzą na myśl pytania, czy takie sformalizowanie, wydawałoby się prostej, operacji zamówienia towaru w hurtowni farmaceutycznej, w jakikolwiek sposób przyczyni się do zwiększenia dostępności produktów leczniczych dla pacjentów, a wręcz, czy tej dostępności jeszcze nie pogorszy?

        Czy przesyłane do Głównego Inspektora Farmaceutycznego pisma z odmowami i uzasadnieniem odmowy, spowodują, że organy inspekcji będą miały realną kontrolę nad wywozem leków "deficytowych" z rynku polskiego?  Czy te zmiany mają sens, w dobie pełnej informatyzacji hurtowni farmaceutycznych i aptek, gdzie systemy informatyczne tych podmiotów pozwalają na pełną identyfikację obrotu produktami leczniczymi i w każdej chwili pozwalają na jego analizę?

        Czy nowe wymagania podniosą bezpieczeństwo pacjenta i wpłyną na jakość operacji prowadzonych w ramach obrotu lekami, biorąc pod uwagę zapisy wspomnianego wcześniej rozporządzenia DPD, które obliguje hurtownie farmaceutyczne do przeprowadzenia walidacji systemów informatycznych, wykorzystywanych w operacjach krytycznych (jedną z takich operacji jest realizacja zamówienia przesłanego przez odbiorcę), jak również przeprowadzania procedury kwalifikacji odbiorców, w zakresie ich uprawnień do dystrybucji produktów leczniczych?

        W odczuciu autora artykułu, o ile dwie początkowo omówione zmiany, pierwsza dotycząca pośredników w obrocie hurtowym, a druga precyzująca wymagania dotyczące zwrotów produktów do hurtowni farmaceutycznej, stanowią przykład zmian porządkujących rynek obrotu lekami i powodują podniesienie jakości prowadzonych w ramach obrotu hurtowego operacji, o tyle zmiana dotycząca obowiązku pisemnego składania zamówień w hurtowni farmaceutycznej stanowi dobry przykład przeregulowania obowiązującego wcześniej stanu prawnego.

    mgr farm. Przemysław Pikuła
    Specjalista w dziedzinie farmacja przemysłowa

    Źródła cytowanych treści:
    • Ustawa z dnia 19 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Prawo Farmaceutyczne
    i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., nr 0, poz. 28),
    • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.381),
    • Ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.788).
  • Farmacja na świecie.  ( 36 pozycji )

    Zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne
    w wybranych krajach europejskich
    – wdrażane w roku 2015
    oraz aktualna ocena doświadczeń wcześniejszych projektów
       W coraz większej liczbie krajów europejskich wdrażane są zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne. Jednak w niektórych przypadkach pierwsze miesiące lub nawet lata wprowadzania w życie w aptekach ogólnodostępnych nowych usług farmaceutycznych nie są łatwe.    

       Od lipca 2014r. rozpoczął funkcjonowanie w Saksonii i w Turyngii pilotażowy program o nazwie Arzneimittelinitiative (ARMIN) wprowadzający bardzo interesujące rozwiązania nowych zasad współpracy aptek i lekarzy w zakresie farmakoterapii pacjentów chorych przewlekle. Jest on również związany oferowaniem przez apteki zaawansowanych i refundowanych usług farmaceutycznych. W roku 2015 będą już pierwsze znaczące efekty wprowadzanych w życie nowych rozwiazań i wiele wskazuje na to, że sukces programu ARMIN może być porównywalny z wprowadzeniem w Niemczech o sierpnia 2013r. dopłat do dyżurów nocnych.

       ARMIN składa się z trzech modułów, które będą stale rozwijane:
    1. Przepisywanie leków przez lekarza w postaci nazw międzynarodowych (Wirkstoffverordnung)
    2. Katalog farmakoterapii (Medikationskatalog) zawierający wytyczne do wyboru określonych substancji czynnych
    3. Nadzór farmakoterapii (Medikationsmanagement) obejmujący nadzór nad całym procesem farmakoterapii, z uwzględnieniem leków OTC wybieranych w procesie samoleczenia oraz optymalizację i zwiększenie bezpieczeństwa farmakoterapii – szczególnie w przypadku pacjentów stosujących wiele różnych leków

       Przepisywanie leków w postaci nazw międzynarodowych i katalog farmakoterapii wdrożone zostały od 1 lipca 2014r. Nadzór farmakoterapii – zacznie funkcjonować na początku 2015r.

    Nazwy międzynarodowe

       Lekarz przepisuje leki w postaci nazw międzynarodowych (z pomocą odpowiedniego programu komputerowego) natomiast wybór konkretnego preparatu następuje w aptece.

       Pacjent rozpoznaje nazwy międzynarodowe stosowanych leków, które są umieszczane na recepcie i na opakowaniach leków – wzmacnia to stosowanie się pacjentów do przepisanej terapii.

       W uzasadnionych przypadkach lekarz morze przepisać preparat konkretnego producenta.

       W pierwszej kolejności w wyniku prac wielu instytucji i urzędów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo stosowania leków w Niemczech wytypowanych zostało - 188 substancji czynnych (w tym 16 kombinacji dwóch substancji czynnych) występujących w 25 000 zarejestrowanych leków (przewidziane jest regularne uzupełnianie tej listy).

       Z systemu przepisywania leków w postaci nazw międzynarodowych wyłączone są w szczególności następujące postaci leków:

    - stosowane na skórę (np. maści, żele)
    - leki oczne i do uszu (np. krople oczne, krople do uszu)
    - plastry lecznicze (np. plastry przeciwbólowe)
    - inhalacje (np. leki stosowane w leczeniu astmy)
    - leki parenteralne (np. insuliny)

    Katalog farmakoterapii

       Systematyka podziału substancji czynnych:

    - substancje standardowe, które są stosowane u większości pacjentów w danej sytuacji
    - substancje rezerwowe, które są stosowane u tych pacjentów, których leczenie nie jest możliwe substancjami standardowymi
    - substancje pozostałe, stosowane w szczególnych sytuacjach ze względu na swoje specyficzne właściwości

       W pierwszej kolejności wybrane zostały następujące wskazania:

    - nadciśnienie
    - choroba wieńcowa, niewydolność serca, arytmia serca
    - zaburzenia przemiany lipidów
    - osteoporoza
    - choroba Alzheimera, demencje
    - depresja

       Rozszerzona lista wskazań od 1 stycznia 2015r.

    - cukrzyca typu 2
    - antybiotykoterapia górnych i dolnych dróg oddechowych
    - antybiotykoterapia dróg moczowych

    Nadzór farmakoterapii

    1) Aptekarz określa wszystkie leki stosowane przez pacjenta. Następnie pacjent jest rejestrowany w aptece, przynosi w ustalonym terminie do apteki wszystkie stosowane leki – aptekarz przeprowadza w aptece rozmowę z pacjentem, która trwa ok. 1 godz.
    Aptekarz analizuje również leki stosowane przez pacjenta w ciągu ostatnich 6 miesięcy – na podstawie danych otrzymanych z Kasy Chorych.
    2) Aptekarz sporządza wstępny plan farmakoterapii. Dokonuje analizy - w szczególności pod względem interakcji i bezpieczeństwa farmakoterapii. Pacjent otrzymuje wypełniony „dzienniczek farmakoterapii”, który przedstawia w trakcie wizyty u lekarza.
    3) Lekarz wartościuje stosowane leki i uzupełnia plan farmakoterapii. Wprowadza adnotacje w „dzienniczku farmakoterapii”, przekazywane następnie aptekarzowi.
    4) Aptekarz określa kompletny plan farmakoterapii. Aptekarz określa stosowane preparaty i drukuje dla pacjenta plan farmakoterapii.
    5) Okresowa modyfikacja planu farmakoterapii, najczęściej w cyklu kwartalnym.

       Za pierwszą rozmowę z pacjentem w ramach programu ARMIN apteka otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 94,50 Euro. Za każdą kolejną rozmowę przeprowadzaną w cyklu kwartalnym apteka będzie otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 21,00 Euro. Ponadto, za każdą wydaną pozycję na recepcie realizowanej w ramach programu ARMIN, kiedy leki na recepcie przepisywane są w postaci nazw międzynarodowych, apteka będzie otrzymywać dodatkowo 0,20 Euro.

       Przedstawione powyżej główne założenia programu ARMIN są bardzo interesujące i zbieżne z tematami licznych dyskusji prowadzonych na temat przyszłości zawodu i zwiększenia kompetencji zawodowych aptekarzy w Polsce. Wnikliwa analiza doświadczeń wdrażanego w Niemczech programu będzie miała istotne znaczenie w pracach Naczelnej Izby Aptekarskiej nad ustawą o zawodzie aptekarza, która powinna uwzględniać możliwości i nowe wyzwania aptekarstwa polskiego w XXI wieku. Z pewnością pierwsze podsumowania dotyczące realizacji tego programu zostaną zaprezentowane w trakcie Saksońskiego Dnia Aptekarza w kwietniu 2015r., natomiast kolejne wnikliwe analizy będą też prezentowane w trakcie Zjazdu Niemieckich Aptekarzy, który odbędzie się jesienią 2015r.

    mgr farm. Piotr Bohater
    Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA 
  • Galeria.  ( 29 pozycji )
    IV Mistrzostw Polski
    Okręgowych Izb Aptekarskich
    w Piłce Nożnej Halowej
    Mecz otwarcia Gdańsk - Bielsko-Biała.
    OIA Łódź.
    Finał Poznań-Łódź.
    II miejsce Poznań.


    Autorzy zdjęć:

    1-4 Paulina Marcinkowska,

    5-8 Sylwia Stachowska,

    9-10 Ryszard Kamiński.
  • Manuał aptekarski.  ( 242 pozycji )
     Witamina D
    zmniejsza ryzyko
    wystąpienia nowotworów

    Wywiad z prof. dr hab. n. med. Andrzejem Milewiczem,
    Prezesem Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego

    Panie Profesorze, w swoich badaniach poświęcił Pan dużo publikacji witaminie D. Jak doszło do tego, że zajął się Pan tym tematem?
    W ostatnich latach stale ukazuje się szereg publikacji prezentujących wyniki ciekawych badań wzbogacających naszą wiedzę na temat witaminy D. Związane jest to z jej niezwykłą rolą w funkcjonowaniu naszego organizmu, dzięki obecności receptorów dla tej witaminy oraz enzymów z grupy hydroksylaz niezbędnych do jej metabolizmu w komórkach w większości tkanek w organizmie człowieka (mózg, gruczoły endokrynne, układ sercowo-naczyniowy, kości, mięśnie, skóra i inne). Wpływa ona na wszystkie życiowo ważne funkcje naszego organizmu. Nasza wiedza na ten temat jest jednak wciąż niepełna, a to stymuluje do badań.

        W  ostatnim numerze Aptekarza Polskiego zapoczątkowany został cykl poświęcony  postaciom leków stosowanych w renesansie. Głównym zamierzeniem autorki artykułów, jest pokazanie jakie były korzenie aptecznej receptury i technologii postaci leku oraz jaka była różnorodność  surowców leczniczych. Niektóre z surowców jak i sposobów przygotowania odeszło już dziś z użycia, ale ich długa obecność w historii lecznictwa i preparatyki aptecznej, zasługuje na zapoznanie się z nimi.
  • Przegląd prasy.  ( 20 pozycji )

       Od kilku lat Polska zajmuje miejsce w pierwszej dziesiątce krajów świata pod względem ilości spożywanych leków (zarówno tych przepisywanych na receptę, jak i tych dostępnych w sprzedaży odręcznej), a rynek farmaceutyczny w naszym kraju jest jednym z największych w Europie. Przyczynami skłonności do niepohamowanego, niekontrolowanego nadużywania (ang. abuse) leków, czyli lekomanii, są rozwój i komercjalizacja rynku farmaceutycznego oraz dolegliwości psychosomatyczne naszego społeczeństwa. Ta druga przyczyna ma związek z jednej strony z niezadowalającą samooceną stanu zdrowia i/lub starzeniem się społeczeństwa, a z drugiej ze wzrostem świadomości dotyczącej stanu zdrowia i zapotrzebowania na nowoczesne formy leczenia, nadmierną wiarą w skuteczność leków oraz poszukiwaniem komfortu psychicznego. Konsumentami dużej ilości leków w Polsce są dwie zróżnicowane wiekowo grupy pacjentów: osoby powyżej i poniżej 65 roku życia. Osoby starsze (powyżej 65 roku życia) nadużywają leków często samowolnie, z uwagi na współwystępowanie różnych dolegliwości, poczucie niepewności jutra oraz stałą obawę o własne zdrowie. Drugą grupę wiekową (poniżej 65 roku życia) stanowią mieszkańcy wielkich miast, którzy nadużywają leków (często najnowszych i drogich) świadomie, oraz osoby zamieszkujące małe miasta i wsie, które stosują leki bezrefleksyjne w wyniku modelowania zachowań i pod wpływem reklam w mediach.

       Problem lekomanii w Polsce dotyczy wielu różnorodnych medykamentów, a wśród nich na pierwsze miejsce wysuwa się nadużywanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza tych dostępnych bez recepty. Inne nadużywane leki to te o działaniu przeciwkaszlowym, przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym, uspokajającym i nasennym, przeciwlękowym, pobudzającym, hamującym łaknienie (anorektyki), leki hormonalne, przeczyszczające oraz preparaty zawierające w składzie alkohol (głównie krople nasercowe i krople żołądkowe).

       Konsekwencje lekomanii są różnorodne w zależności od rodzaju i ilości zażywanej substancji oraz okresu nadużywania. Najszybciej obserwowanymi objawami nadużywania leków są objawy niepożądane (bóle i zawroty głowy, bóle brzucha, nudności, osłabienie, reakcje alergiczne, zmiany na skórze i inne) lub zatrucie organizmu wymagające interwencji na oddziałach toksykologicznych. Poważną konsekwencją nadużywania leków jest uzależnienie (ang. addiction) – przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego obejmująca obok zaburzeń psychicznych także szerokie spektrum objawów somatycznych i wegetatywnych. Najważniejszymi cechami uzależnienia są przymus sięgania po substancję uzależniającą i głód narkotykowy. Te cechy decydują o rozróżnieniu pomiędzy nadużywaniem substancji (ang. drug abuse), czyli procesem, nad którym człowiek jeszcze panuje i który może zwalczyć, a uzależnieniem. Uzależnienie cechuje się też nawrotowością (ang. relapse), pojawiającą się nawet po bardzo długim okresie abstynencji. Zgodnie z kryteriami ICD-10 ustalonymi przez Światową Organizację Zdrowia uzależnienie następuje, gdy w ciągu 12 miesięcy chorego cechują co najmniej 3 spośród wymienionych objawów:

    1.    Silna, natrętna potrzeba zażywania substancji (przymus).
    2.    Upośledzona zdolność kontrolowania zażywania substancji.
    3.    Występowanie objawów abstynencyjnych po odstawieniu substancji (głód narkotykowy).
    4.    Tolerancja na zażywaną substancję.
    5.    Postępujące zaniedbywanie alternatywnych do zażywania przyjemności, zachowań czy zainteresowań.
    6.    Zażywanie substancji pomimo wiedzy o szkodliwości dla zdrowia.
       Przyczynę uzależnienia należy wiązać ze zmianami zachodzącymi pod wpływem substancji uzależniających w układach funkcjonalnych mózgu, mianowicie w układzie nagrody, układzie wzbudzenia oraz w układzie poznawczym (kognitywnym). Spośród nich układ nagrody odgrywa zasadniczą rolę w inicjacji i podtrzymywaniu nałogu. Układ ten w warunkach fizjologicznych odpowiedzialny jest za pobieranie pokarmu, wody, zachowania seksualne i agresywne, natomiast patologiczne aktywacje tego układu występują pod wpływem nagród sztucznych, w tym nielegalnych substancji uzależniających oraz leków. Z punktu widzenia lokalizacji w mózgu układ nagrody to ściśle określony układ ośrodków i szlaków neuronalnych, których pobudzenie wywołuje reakcje wskazujące na subiektywne przyjemne odczuwanie tej stymulacji i w związku z tym dążenie do ponowienia bodźca. Układ nagrody tworzą mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne, biegnące z pola brzusznego nakrywki śródmózgowia do różnych struktur limbicznych. Mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne kontrolują zachowania motywacyjne związane z działaniem zewnętrznych dodatnich bodźców wzmacniających (odczuwanych jako przyjemne) i to właśnie im przypisuje się duże znaczenie w rozwoju uzależnień. Sygnał o przyjemnym charakterze pobudza dopaminowe neurony pola brzusznego nakrywki, czego konsekwencją jest wzrost uwalniania dopaminy z zakończeń aksonalnych w jądrze półleżącym przegrody. Pomimo iż dopamina decyduje o wartościach wzmacniających bodźca odbieranego, w neurochemiczną regulację układu nagrody zaangażowane są też inne neuroprzekaźniki. Należą do nich: serotonina, GABA, glutaminian i peptydy opioidowe, których ilość w przestrzeni synaptycznej – zmienna w wyniku działania bodźców nagradzających lub awersyjnych – moduluje homeostazę układu dopaminowego.

       Do nadużywanych leków, które bezpośrednio (przez wpływ na transporter dopaminowy, enzymy syntetyzujące lub rozkładające dopaminę) lub pośrednio (przez wpływ na wychwyt zwrotny lub aktywację receptorów innych neuroprzekaźników) modulują aktywność mezolimbicznego układu dopaminowego, należą pochodne opioidowe obdarzone działaniem przeciwbólowym lub przeciwkaszlowym, leki działające poprzez kompleks receptora GABAA (nasenne, uspokajające i przeciwlękowe), leki poprawiające sprawność umysłową (ang. cognitive enhancers). Warto też wspomnieć o występujących objawach zależności psychicznej pod wpływem substancji hamujących łaknienie lub niektórych leków przeciwdepresyjnych.

       Wymienione wyżej leki (dostępne z przepisu lekarza lub bez recepty) stanowią legalne źródło substancji uzależniających. Dlatego też stosowanie leków, zwłaszcza psychotropowych, powinno być racjonalne, czasowe i w jak najmniejszych dawkach, po dokładnie zebranym wywiadzie od pacjenta na temat wcześniejszych epizodów nadużywania substancji uzależniających.

       Zaleca się także zwiększenie czujności pracowników służby zdrowia mających bezpośredni wpływ na dystrybucję leków na możliwość nadużywania substancji teoretycznie bez potencjału psychoaktywnego i uzależniającego. Do takich „nieuzależniających” leków należą benzydamina i ksylometazolina. W ostatnich latach opisano przypadki ich nadużywania i pojawienia się objawów zagrażających zdrowiu bądź życiu.

       W związku z epidemią uzależnień lekowych konieczne są działania zapobiegające nadużywaniu leków: edukacja na temat zdrowotnych i społecznych konsekwencji ich pobierania (w innej dawce lub innych celach niż zalecanie) prowadzona przez pracowników służby zdrowia, farmakologów oraz toksykologów; ograniczenie reklamy leków i podawanie precyzyjnej informacji o składzie leku. Duże znaczenie mają także: przestrzeganie ograniczeń i zakazów dotyczących odręcznej sprzedaży leków bez recepty lekarskiej, wprowadzenie systemu monitorowania działań niepożądanych leków oraz stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych dla terapii osób uzależnionych od leków.

    prof. dr hab. Małgorzata Filip

    Katedra Toksykologii, Wydział Farmaceutyczny,
    Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków;
    Pracownia Farmakologii Uzależnień,
    Zakład Farmakologii,
    Instytut Farmakologii PAN, Kraków.
    Fot. Fotolia.com
    Piśmiennictwo u autorki.

        Redakcja Aptekarza Polskiego dziękuje Autorce oraz Wydawcy i Redakcji Biuletynu Farmacja Krakowska za udostępnienie powyższego artykułu. Artykuł był opublikowany w numerze 1/2014 Farmacji Krakowskiej .
  • Sport to zdrowie.  ( 26 pozycji )
    Mistrzowie z Łodzi

    Mistrzowie Polski 2015
    – reprezentacja Okręgowej Izby Aptekarskiej w Łodzi
       foto: Karolina Sobczak
       Zespół piłkarski reprezentujący Okręgową Izbę Aptekarską w Łodzi wywalczył tytuł Mistrza Polski w IV Mistrzostwach Polski Okręgowych Izba Aptekarskich w Piłce Nożnej Halowej, które odbyły się w Gniewinie w województwie pomorskim. 

       Do rywalizacji przystąpiło 8 zespołów reprezentujących okręgowe izby aptekarskie z Łodzi, z Gdańska, z Krakowa, z Bielska-Białej, z Katowic, z Bydgoszczy, z Poznania i ze Szczecina. Rozgrywki odbywały się 18 kwietnia 2015 roku. Zespoły zostały podzielone w wyniku losowania na dwie grupy. W pierwszej fazie mecze rozgrywane były na przemian. Po dwa najlepsze zespoły z każdej z grup awansowały do fazy półfinałowej. Mecz o trzecie miejsce toczył się pomiędzy zespołami reprezentującymi Śląską Izbę Aptekarską i Beskidzką Okręgową Izbą Aptekarską. Zwyciężyli piłkarze reprezentujący izbę z  Bielska Białej i to im przypadł brązowy medal za zajęcie III miejsca w Mistrzostwach. Reprezentacja izby katowickiej zajęła IV miejsce.

       Finałowy mecz zawodów rozegrały zespoły reprezentujące Wielkopolską Okręgową Izbę Aptekarską i Okręgową Izbę Aptekarską w Łodzi.  Zwycięzcą tego meczu i zdobywcą I miejsca oraz tytułu Mistrza Polski został zespół reprezentujący Okręgową Izbę Aptekarską w Łodzi. Drużyna z Wielkopolski zajęła II miejsce.
       Przywilejem Izby, której reprezentacja wywalczyła tytuł mistrzowski jest organizacja zawodów w roku przyszłym. Zatem, w 2016 roku gospodarzem V Mistrzostw Polski Okręgowych Izba Aptekarskich w Piłce Nożnej Halowej będzie Okręgowa Izba Aptekarska w Łodzi.
  • Chwila oddechu.  ( 92 pozycji )








  • Barometr PharmaExperta.  ( 82 pozycji )

    Maj 2015: najsłabszy miesiąc w tym roku,

    ale i tak wynik lepszy niż przed rokiem
       Rynek apteczny w maju 2015 r. zanotował sprzedaż na poziomie 2 347 mln PLN. Jest to o 67 mln PLN (+2,94%) więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Natomiast w porównaniu do kwietnia 2015 r. wartość sprzedaży zmniejszyła się o 238 mln PLN (-9,22%).  
    Tabela 1: Wartość sprzedaży w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć
       Maj podtrzymuje trend wzrostowy rynku względem analogicznego okresu ub. r. Maj był również najsłabszym pod względem wartości sprzedaży miesiącem bieżącego roku. Jednakże wartość sprzedaży rynku aptecznego do maja br. włącznie była o 900 mln PLN wyższa od analogicznego okresu ub. r. (średniomiesięczny wzrost wyniósł 180,1 mln PLN). Rynek apteczny osiągnął wzrost w tym okresie o 7,70%.

    Statystyczna apteka
       W maju 2015 r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 162,5 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 2,5 tys. PLN (-1,52%) niż w maju 2014 r. Względem kwietnia 2015 r. spadła natomiast aż o 16,5 tys. PLN (-9,22%).
    Tabela 2: Sprzedaż wartościowa statystycznej apteki
    w (ceny dla pacjenta) w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć
       Po pięciu miesiącach roku średniomiesięczny wzrost wartości sprzedaży statystycznej apteki wyniósł 2,70% wobec takiego samego okresu ub. r. Analogicznie dla całego rynku wzrost ten wyniósł 7,70%.

       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w maju 2015 r. wyniosła 17,12 PLN. W porównaniu do maja 2014 r. cena wzrosła o 3,87%, a wobec poprzedniego miesiąca bieżącego roku zmniejszyła się o 0,26%. Od początku obecnego roku średnia cena dla statystycznej apteki wzrosła o 3,74% wobec średniej ceny w pierwszych pięciu miesiącach ubiegłego roku.
    Tabela 3: Średnia cena opakowania (ceny dla pacjenta)
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć

       Marża apteczna była o 2,58 pp niższa od marży z maja 2014 r. Względem kwietnia br. obniżyła się o 0,52 pp. Średnia marża w okresie od stycznia do maja br. była na poziomie 26,04%, tj. o 1,72 pp mniej od marży za analogiczny okres 2014 r. W przypadku marży aptecznej utrzymuje się trend, iż w każdym dotychczasowym miesiącu br. marża apteczna była niższa od marży w analogicznym miesiącu ub. r.
    Tabela 4: Średnia wartość marży (narzutu) per opakowanie
    w statystycznej aptece w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć
       W maju 2015 r. statystyczną aptekę odwiedziło średnio 3 320 pacjentów. To o 2,06% mniej  niż w analogicznym okresie ub. r. Liczba pacjentów była również niższa niż przed miesiącem. W tym wypadku aż o 9,04%. Średnia z pierwszych pięciu miesięcy bieżącego roku to 3 474 pacjentów na miesiąc. Była ona niższa o 3,12% od średniej liczby pacjentów odwiedzających apteki w analogicznym okresie ub. r.

    Tabela 5: Ilość pacjentów w statystycznej aptece
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014

    *kliknij, aby powiększyć

       Średnia wartość sprzedaży przypadająca na pacjenta wyniosła w maju 48,94 zł i była o 0,56% wyższa niż w maju ubiegłego roku (48,67 zł). Względem poprzedniego miesiąca (49,04 zł) wartość ta spadła o 0,19%. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta za okres od stycznia do maja 2015 r. była wyższa o 6,14% wobec analogicznego okresu 2014 r. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta utrzymuje trend spadkowy od początku bieżącego roku.

    Tabela 6: Średnia wartość refundacji i zapłata pacjenta
    na opakowanie w statystycznej aptece
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć

       Poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane w maju br. wyniósł 30,58%. Wskaźnik ten zwiększył się względem kwietnia 2015r. o 0,91 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 4,59 pp większy niż w analogicznym miesiącu 2014 roku.

       W maju pacjenci wydali na leki refundowane 275,2 mln PLN, tj. o 15,4 mln PLN mniej niż miesiąc wcześniej, a o 54,4 mln PLN więcej niż w maju 2014 r.

       W maju pacjenci zapłacili 73,38% z 2 347 mln PLN, stanowiących całkowitą wartość sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem kwietnia 2015 r. udział ten wzrósł o 0,03 pp, aczkolwiek wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 174,1 mln PLN. W maju pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach blisko 1 722 mln PLN. To prawie o 80,0 mln PLN więcej niż w analogicznym okresie 2014 r. Udział pacjentów w zapłacie za leki był o 0,96 pp wyższy od udziału z maja 2014 r.

       Wartość sprzedaży dla całego rynku aptecznego na koniec 2015 roku wyniesie (prognoza) ponad 30,0 mld PLN i będzie wyższa o 5,4% względem wyniku jaki osiągnął rynek w 2014 r. Natomiast przewidywana wartość refundacji leków na koniec 2015 r. wyniesie ponad 8,0 mld PLN, tj. o 5,0% więcej niż wartość refundacji za poprzedni rok.

       Prognozowana ilość pacjentów jaka odwiedzi statystyczną aptekę rocznie to 41 742. Będzie ich o 0,1% mniej niż w ub. r. Średnio (prognoza) w aptece pacjent wyda podczas jednej transakcji 49,96 PLN (+2,2%), a za jedno opakowanie zapłaci 16,68 PLN, tj. o 1,1% więcej niż ubiegłym roku.

       Prognozowana marża apteczna wyniesie na koniec roku 27,07% i będzie wyższa o 1,0% względem roku 2014.
    dr Jarosław Frąckowiak
         Prezes PharmaExpert
  • Nowe rejestracje  ( 275 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 120 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )


    *kliknij, aby uzyskać szczegóły


  • Aktualności.  ( 65 pozycji )
     Felieton Prezesa NRA
       19 kwietnia 1991 r. Sejm uchwalił ustawę o izbach aptekarskich. Rozpoczęliśmy zatem 25 rok funkcjonowania naszego samorządu, który tak jak inne samorządy zaufania publicznego z woli ustrojodawcy jest jedną z podstawowych instytucji demokratycznego państwa prawnego. Pojęcie zawodu zaufania publicznego nie jest znane w innych krajach europejskich. W Polsce zostało wprowadzone przez art. 17 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997, który wiąże wykonywanie zawodu zaufania publicznego z istnieniem samorządu zawodowego. Dopuszczając ustawowe tworzenie samorządów reprezentujących osoby wykonujące zawody zaufania publicznego oraz sprawujących pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, ustrojodawca stworzył możliwość kształtowania takich instytucji, które mają łączyć dwie podstawowe funkcje. Pierwsza polega na reprezentowaniu tych osób zarówno wobec obywateli i ich organizacji, jak i przed organami państwa, natomiast druga funkcja sprowadza się do starań o zapewnienie należytego wykonywania tych zawodów, zawsze jednak podejmowanych w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

       Naszą codzienną działalnością udowadniamy, że samorząd aptekarski nie tylko reprezentuje zawód aptekarza i broni jego interesów, troszczy się o zachowanie godności i niezależności zawodu farmaceuty, strzeże zasad etyki i deontologii zawodowej, sprawuje nadzór nad wykonywaniem zawodu, ale i współpracuje z organami administracji publicznej w sprawach związanych z wykonywaniem zawodu i innych dotyczących farmacji, a mających wpływ na ochronę zdrowia publicznego. Reprezentanci Naczelnej Izby Aptekarskiej regularnie uczestniczą w pracach sejmowych i senackich komisji, zgłaszając uwagi i propozycje zmian do projektów ustaw.

       To dzięki determinacji przedstawicieli naszego samorządu udało się w maju tego roku doprowadzić do wykreślenia z projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym przepisu nakładającego wysokie kary na tego, kto nie przestrzega określonego rozkładu pracy apteki. Naczelna Izba Aptekarska wielokrotnie przedstawiała stanowisko, że obciążanie właścicieli aptek kosztami dyżurów w porze nocnej, w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy, pełnionych w celu zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty bez stosownego ekwiwalentu, narusza podstawowe zasady demokratycznego państwa prawa, doprowadzając do wywłaszczenia właścicieli aptek z posiadanego przez nich majątku.

       W piśmie do ministra administracji i cyfryzacji Andrzeja Halickiego w imieniu samorządu aptekarskiego podkreśliłem, że zdaniem NIA, gminy zobowiązane na mocy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym do zaspokojenia potrzeb lokalnej społeczności w obszarze ochrony zdrowia, powinny zawierać z właścicielami aptek umowy określające wysokość wynagrodzenia za realizację tych zadań jako zadań własnych gminy. Powinna bowiem obowiązywać zasada, że podmiot realizujący swoje zadania własne, uprawniony do nakładania na przedsiębiorcę w ramach realizacji tych zadań określonych obowiązków, zobowiązany jest także do zwrotu związanych z tym kosztów, które poniósł przedsiębiorca. Jak wynika z danych NIA, koszt jednego dwunastogodzinnego dyżuru nocnego wynosi od 300 do 400 zł.

       Stanowisko to zostało zaprezentowane ponownie przez przedstawicieli NIA na posiedzeniu obradujących w składzie połączonym Komisji Finansów Publicznych, Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, które odbyło się w dniu 12 maja 2015 r. Podczas posiedzenia zapowiedziane zostało spotkanie przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej z podsekretarzem stanu w Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji Markiem Wójcikiem. Spotkanie odbyło się w gmachu Sejmu jeszcze tego samego dnia. Wzięli w nim udział również niektórzy posłowie. Uczestnicy spotkania zaprezentowali swoje poglądy na temat zmiany art. 26 projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym. Podczas dyskusji podsekretarz stanu Marek Wójcik zaproponował kolejne spotkanie, do którego doszło jeszcze tego samego dnia o godz. 19:00 w Ministerstwie Zdrowia. Oprócz przedstawicieli NIA i podsekretarza stanu Marka Wójcika uczestniczył w nim między innymi podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia Igor Radziewicz – Winnicki.

       Na wieczornym spotkaniu w Ministerstwie Zdrowia zaaprobowano wstępnie nową propozycję brzmienia art. 26, wprowadzającą zasady demografii i geografii w wyznaczaniu dyżurujących aptek, a także przewidującą ekwiwalent za dyżur apteki w wysokości 350–400 zł. Ekwiwalent opłacany byłby ze środków publicznych. Ponadto miała zostać zmieniona wysokość kary nakładanej na aptekę w razie niewywiązywania się przez nią z obowiązku pełnienia dyżuru – jej maksymalna wysokość nie mogłaby przekroczyć trzykrotnej wartości ekwiwalentu za dyżur.

       Niestety, korzystne dla aptek rozwiązanie finansowe nie zostało ostatecznie zaakceptowane, w związku z tym na posiedzeniu plenarnym Sejmu 13 maja przedstawiona została wersja poprawki, która nie uwzględniała ekwiwalentu. 14 maja 2015 r. na posiedzeniu połączonych komisji sejmowych po konsultacjach wewnętrznych przedstawiciele partii rządzącej koalicji zdecydowali, że najprostszym rozwiązaniem będzie skreślenie art. 26 i pozostawienie przepisów dotyczących dyżurów aptek w starej wersji. Ziarno jednak zostało zasiane. Wierzę, że idea ekwiwalentu za dyżur apteki w porze nocnej, w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy w końcu otrzyma poparcie polityków odpowiedzialnych za bezpieczeństwo zdrowotne Polaków. Samorząd aptekarski nie pozwoli im zapomnieć o tych nowoczesnych rozwiązaniach, wzmacniających pozycję aptek i poprawiających ich sytuacje ekonomiczną.

    Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej