06.03.2015.
Aptekarz Polski
Start.
Aktualności
Opieka farmaceutyczna
Wszechnica
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Edukacja
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Biblioteka
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
PharmaExpert
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Galeria
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 102/80 online
022015.jpg
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza






mapa strony: Start.


 


Wszechnica aptekarska.
 
  

   Niezgodności recepturowe to problem spędzający sen z powiek nie tylko studentom farmacji, ale także farmaceutom przygotowującym się do egzaminu specjalizacyjnego. Poważne niezgodności zdarzają się stosunkowo rzadko, ale dotykają sporadycznie każdego z aptekarzy pracujących za pierwszym stołem – przyjmujących recepty oraz oczywiście za drugim stołem podczas ich wykonania. Chyba większym problemem od tego w jaki sposób merytorycznie poradzić sobie z niezgodnością jest poradzenie sobie z interpretacją obecnie istniejącego prawa, czyli jak najpierw zrobić, a później jak wycenić, żeby nie było kłopotów natury prawno-finansowej. Pierwszy element tej układanki możemy rozwiązać dzięki nabytej wiedzy, możemy na bieżąco uzupełniać ją w czasie szkoleń, wymieniać informacje z innymi farmaceutami, prędzej czy później wiemy co i jak wykonać. Gorzej z odniesieniem tej wiedzy do obowiązujących norm prawnych, które często nie pomagają, jeśli nie utrudniają recepturowej codzienności. Przykładem mogą być poruszane przez nas na łamach „Aptekarza” problemy z witaminami.
 
 

   Schorzenia proktologiczne to grupa dolegliwości obejmujących odbyt i odbytnicę. Liczba pacjentów z chorobami proktologicznymi jest duża i stale wzrasta. Najczęstszą przypadłością są hemoroidy, które można leczyć szeroką już gamą preparatów gotowych lub za pomocą wypróbowanych przepisów recepturowych. Mniej częsta, ale również bardzo bolesna i niełatwa w leczeniu jest szczelina odbytu. 
 
 
 

   Pobierane wiosną soki drzew są tradycyjnym źródłem składników odżywczych w wielu regionach całego Świata. Często słodkie jak sok klonowy, sok winorośli, jak również świeże i orzeźwiające takie jak sok brzozowy, grabowy, lipowy lub typowy i bardzo charakterystyczny sok pobrany z orzecha czy wierzb dają konsumentom pozytywne i bardzo oryginalne odczucia smakowe, począwszy od Europy, poprzez Amerykę Północną, aż po kraje azjatyckie.
 
 
 

   W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat opracowano ponad 200 sposobów odżywiania. Jak dotąd żadna z szeroko reklamowanych diet eliminacyjnych nie wytrzymała jednak próby czasu. W wyniku przeprowadzonych na szeroką skalę badań naukowych okazało się, że w pełnowartościowej diecie człowieka ważna jest obecność i właściwe proporcje wszystkich składników odżywczych. Dopiero odpowiednia ilość każdego z nich tworzy podstawę do zachowania równowagi w organizmie.

CZYTAJ CAŁOŚĆ...


 
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
01.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. III. Popularne diety żywieniowe."
01.2015 - "Technologia Efektywnych Mikroorganizmów."
01.2015 - "Maści rozgrzewające i przeciwbólowe."
12.2014 - "Ichtiol jako problematyczny składnik leku recepturowego."
12.2014 - "Współczesna receptura apteczna widziana oczami stażysty."
12.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. II. Żywność jako źródła antyoksydantów."
12.2014 - "Biodostępność soli magnezu - jak to jest naprawdę?"
11.2014 - "Znane od czasów Szwejka, a nawet Galena - niech nam żyją mazidła."
11.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. I. Wolne rodniki tlenowe a metabolizm komórkowy."
11.2014 - "Aby nie zapomnieć."
10.2014 - "Wybrane aspekty technologii leku recepturowego z siarczanem neomycyny."
10.2014 - "Antybiotykooporność - coraz bardziej aktualne zagrożenie."
09.2014 - "Ototoksyczność neomycyny a jej wartość kliniczna."
10.2014 - "Żywność ekspandowana."
09.2014 - "Napoje energetyzujące - fakty i mity."
08.2014 - "Dobro chorego najwyższym prawem."
08.2014 - "Efekt klasy."
07.2014 - "Standardy akredytacyjne."
07.2014 - "Część IV - Fenobarbital c.d."
06.2014 - "Cukier czy słodzik?"
06.2014 - "Repetytorium do specjalizacji - fenobarbital."
05.2014 - "Clostridium difficile - nowa superbakteria?"
05.2014 - "Dieta w zespole metabolicznym."
05.2014 - "Receptura apteczna, nie zawsze jednoznaczna..."
04.2014 - "Nutrigenetyka i nutrigenomika - rewolucja w żywieniu?"
04.2014 - "Nystatyna."
04.2014 - "Dieta w nadciśńieniu tętniczym."
03.2014 - "Leki i wyroby medyczne dla osób uprzywilejowanych."
03.2014 - "Ditranol jako lek przeciwłuszczycowy."
03.2014 - "Kuchnia molekularna."
02.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część V."
02.2014 - "Nowa Żywność."
01.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część IV."
01.2014 - "Antybiotyki i dodatki do żywności."
12.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część III."
12.2013 - "Zagrożenia związane z zanieczyszczeniami żywności."
11.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część druga."
11.2013 - "Wpływ zabiegów kulinarnych na zawartość składników odżywczych w codziennym posiłku."
10.2013 - "Witaminy w recepturze aptecznej. Część I."
10.2013 - "Toksykologiczne aspekty przechowywania żywności."
09.2013 - "Czyste ręce."
09.2013 - "Problemy z kwasem bornym."
08.2013 - "Problemy z efedryną."
07.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany - część II."
06.2013 - "Ten sam lek różnie zapisany."
05.2013 - "Trudne przypadki w recepturze - podziel się z innymi!"
04.2013 - "Miary domowe."
03.2013 - "Przewlekła niewydolność żylna."
03.2013 - "Krople w recepturze aptecznej - nie takie straszne jak myślimy!"
03.2013 - "Nowa kategoria relacji pomiędzy lekarzem a farmaceutą szpitalnym."
 
«« start « poprz. 1 2 3 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 120
  • Z uniwersytetu  ( 4 pozycji )
     
    Projekt IPROCOM na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego
    – Collegium Medicum w Krakowie

       W dniu 01.01.2013 r. rozpoczęła się realizacja projektu IPROCOM* (http://www.iprocom.eu) finansowanego ze środków Siódmego Programu Ramowego UE, inicjatywy Marie Curie ITN (FP7-PEOPLE-2012-ITN). Projekt ten o łącznym budżecie 3,8 mln euro prowadzony jest przez międzynarodowe konsorcjum w skład którego wchodzą jednostki uniwersyteckie i zakłady przemysłowe:

    •    University of Surrey, Guildford, UK (http://www.surrey.ac.uk/cpe/about );
    •    Heinrich-Heine-University, Duesseldorf, Germany
    (http://www.pharmazie.hhu.de/Institute/pharm_tech );
    •    AstraZeneca plc., Macclesfield, UK (http://www.astrazeneca.co.uk );
    •    Research Centre Pharmaceutical Engineering GmbH, Graz, Austria
    (http://www.rcpe.at/en/index.php );
    •    Ecole des Mines d'Albi, France (http://www.mines-albi.fr );
    •    Vysoka Skola Banska - Technicka Univerzita Ostrava, Czech Republic 
    (http://www.cs.vsb.cz );  
    •    Babes-Bolyai University, Romania (http://www.ubbcluj.ro );
    •    Johnson Matthey plc., UK (http://www.matthey.com );
    •    Fraunhofer Institute for Mechanics of Materials IWM, Germany
    (http://www.iwm.fraunhofer.de )
    oraz
    •    Uniwersytet Jagielloński-Collegium Medicum
    (http://farmacja.cm-uj.krakow.pl )

    Obok głównych partnerów, w projekcie biorą udział również partnerzy stowarzyszeni:
    •    Bayer Schering AG, Germany (http://www.bayerpharma.com )
    •    L.B.Bohle Maschinen + Verfahren GmbH, Germany (http://www.lbbohle.de );
    •    Ark Media Productions, UK (http://www.arkmedia.co.uk );
    •    SkillStudio Limited, UK (http://www.skillstudio.co.uk ).

       Projekt ten koordynowany jest przez ośrodek brytyjski, University of Surrey, w osobie profesora Chuan-Yu Wu. IPROCOM jest projektem naukowo-dydaktycznym i powołany został w ramach inicjatywy Marie Curie, tak więc jego podstawowym celem jest zwiększanie szans młodych ludzi na rynku pracy poprzez ich wszechstronne kształcenie. Jako, że zorientowany na utalentowanych ludzi, IPROCOM zatrudnia 15 młodych naukowców, którzy doskonalą i rozszerzają swoje warsztaty badawcze poprzez kontakt z doświadczonymi naukowcami i pracownikami uniwersytetów i zakładów przemysłowych będących członkami zawiązanego na potrzeby projektu konsorcjum. Międzynarodowy charakter IPROCOM podkreśla fakt, że wśród 15 młodych ludzi są osoby z Europy i Azji oraz Afryki. Każdy z partnerów projektu gości min. jednego z jego beneficjentów. W Katedrze Technologii Postaci Leku i Biofarmacji, Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum, kierowanej przez prof. dr hab. Renatę Jachowicz, zatrudniono dwóch młodych naukowców: p. Pezhmana Kazemi z Iranu oraz p. Mohammada Hassana Khalida z Pakistanu.


    Spotkanie projektu IPROCOM w Krakowie 21-23.10.2014.
    Fot. Jerzy Sawicz

       Pod egidą IPROCOM prowadzone są badania związane z szeroko rozumianym modelowaniem służącym do opisu procesów jednostkowych wykorzystywanych m.in. w przemyśle farmaceutycznym. Motywem wiodącym jest znalezienie matematycznego i empirycznego opisu kompaktora – urządzenia wykorzystywanego do procesu granulacji na sucho. Młodzi naukowcy poznają szereg narzędzi modelowania matematycznego jak np. metodę elementów skończonych (FEM), modelowanie elementów dyskretnych (DEM) a także modelowanie heurystyczne z wykorzystaniem narzędzi inteligencji obliczeniowej jak np. sztuczne sieci neuronowe. Obok prac informatyczno-modelerskich prowadzone są również eksperymenty laboratoryjne dostarczające danych do budowania modeli, tak więc beneficjenci projektu mogą również nabrać umiejętności praktycznych w zakresie procesów produkcyjnych w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.

       Ośrodek krakowski został wyznaczony do nadzorowania jednego (WP3) z trzech głównych projektów cząstkowych, w którym prowadzone są prace z wykorzystaniem zaawansowanych narzędzi inteligencji obliczeniowej i statystyki. W ramach WP3 przygotowywane są modele heurystyczne procesów mieszania, mielenia, granulacji i tabletkowania. Wykorzystywane są najnowsze narzędzia samoadaptacyjne z grupy sztucznych sieci neuronowych, drzew decyzyjnych i algorytmów genetycznych implementowanych w środowisku gridowym szeregu stacji obliczeniowych PC. Dzięki udziałowi uczelni technicznych budowane są także zupełnie nowe narzędzia modelowania oparte m.in. na tzw. metaheurystykach, które są dzisiaj uznawane za kolejny krok rozwoju modelowania w tej dziedzinie.

       Ponieważ IPROCOM ma charakter szkoleniowy, w programie projektu zapisano obowiązkowe dla jego uczestników pięć szkoleń, tzw. Advanced Training Courses (ATC). Ostatnio przeprowadzony, trzeci w kolejności ATC3 miał miejsce w Krakowie w dniach 21-23.10.2014 i był poświęcony sztucznej inteligencji i inteligencji obliczeniowej w zastosowaniach przemysłowych i farmaceutycznych. Obok wykładów prowadzone były w nowoczesnych wnętrzach Auditorium Maximum UJ praktyczne ćwiczenia komputerowe z modelowania metodami inteligencji obliczeniowej.


    Slajd z wykładu z ATC3 w Krakowie 21-23.10.2014

       Projekty europejskie Marie Curie (dzisiaj już Marie Skłodowska-Curie) nie służą uzyskaniu bezpośrednich celów praktycznych zdatnych do natychmiastowego zastosowania – ich celem jest zwiększenie światowego potencjału naukowego poprzez nieszablonowe i interdyscyplinarne  kształcenie młodego pokolenia. Jest to próba urzeczywistnienia kosmopolitycznej wizji rozwijającej się harmonijnie i z coraz większym rozmachem wielokulturowej „globalnej wioski”, sięgającej po problemy, których rozwiązanie dotychczas wydawało się być tylko w sferze fantastyki naukowej. IPROCOM na pewno nie sięgnie gwiazd, ani nie wyląduje na kolejnej komecie, ale możemy być pewni patrząc na rozwój jego podopiecznych, iż wniosą oni swój znaczący wkład w tę wizję.

    dr n. farm. Aleksander Mendyk
    Wydział Farmaceutyczny Collegium Medicum UJ
     
    *IPROCOM Marie Curie Initial Training Network, ufundowany w ramach People Programme (Marie Curie Actions) Siódmego Programu Ramowego Unii Europejskiej FP7/2007-2013/. Nr umowy REA 316555.
     
  • Forum wydarzeń  ( 9 pozycji )
    XXIII ŚWIATOWY DZIEŃ CHOREGO
     
     Sapientia cordis
     
     
      
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
       11 lutego 2015 roku przypada XXIII Światowy Dzień Chorego. Z tej okazji Papież Franciszek wydał orędzie, którego mottem jest mądrość serca. Punktem wyjścia papieskich refleksji jest zaczerpnięta z księgi Hioba fraza «Niewidomemu byłem oczami, chromemu służyłem za nogi» (Hi 29, 15).

       W swoim orędziu Papież naucza nas i przypomina, że mądrością serca jest służba bliźniemu. Świat, w którym żyjemy, zapomina niekiedy o szczególnej wartości, jaką ma czas spędzony przy łóżku chorego, gdyż jesteśmy pochłonięci pośpiechem, gorączkowym działaniem, produkcją, a w ten sposób łatwo zapomina się o wartości bezinteresowności, zatroszczenia się o bliźniego, zajęcia się nim.

       Cały tekst orędzia udostępniony jest w serwisie internetowym Stolicy Apostolskiej pod adresem:

    http://w2.vatican.va/content/francesco/pl/messages/sick/documents/papa-francesco_20141203_giornata-malato.html

     

  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
     
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.
     

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
     
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.
     

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
     
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć m.in. korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.
     

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
     
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.
     

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
     
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
     
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
     
    Fot. nadesłane przez Autorkę
     
  • Muzealny kalejdoskop  ( 23 pozycji )
    KARTY WIELKANOCNE HANNY NAST
     
    W MUZEUM FARMACJI

        W Muzeum Farmacji im. prof. J. Muszyńskiego w Łodzi odbył się 27 marca 2014 roku wernisaż wystawy ,,Karty świąteczne Hanny Nast’’. Była to już druga wystawa w naszym muzeum przedstawiająca twórczość artystki. Na pierwszej, grudniowej wystawie, prezentowane były karty świąteczne związane ze Świętami Bożego Narodzenia. Na obecnej - karty związane z Wielkanocą i wiosną. Wśród osób przybyłych na wernisaż byli zarówno ci, którzy poznali już twórczość artystki i są pod wielkim wrażeniem jej talentu, jak również ci - którzy pragnęli zapoznać z Jej pracami. Ku zaskoczeniu i radości organizatorów na wernisażu pojawili się również kolekcjonerzy kart świątecznych Hanny Nast. Zademonstrowane przez nich zbiory zawierają karty świąteczne stworzone przez Hannę Nast przed kilkudziesięcioma laty. Na wystawie zaprezentowano 160 przepięknych kart świątecznych oraz 48 autorskich karnetów kwiatowych ilustrujących pięćdziesięcioletnią twórczość Artystki. W świąteczny nastrój wernisażu wprowadził, zacytowany w czasie uroczystości otwarcia, wiersz Jana Lechonia pt. "Wielkanoc".

       Droga, wierzba sadzona wśród zielonej łąki,
       Na której pierwsze jaskry żółcieją i mlecze.
       Pośród wierzb po kamieniach wąska struga ciecze,
       A pod niebem wysoko śpiewają skowronki.

       Wśród tej łąki wilgotnej od porannej rosy,
       Droga, którą co święto szli ludzie ze śpiewką,
       Idzie sobie Pan Jezus, wpółnagi i bosy
       Z wielkanocną w przebitej dłoni chorągiewką.

       Naprzeciw idzie chłopka. Ma kosy złociste,
       Łowicką spódniczkę i piękną zapaskę.
       Poznała Zbawiciela z świętego obrazka,
       Upadła na kolana i krzyknęła: "Chryste!".

       Bije głową o ziemię z serdeczną rozpaczą,
       A Chrystus się pochylił nad klęczącym ciałem
       I rzeknie: "Powiedz ludziom, niech więcej nie płaczą,
       Dwa dni leżałem w grobie. I dziś zmartwychwstałem."
     
       Wielkanoc jest najważniejszym i najradośniej obchodzonym świętem przez chrześcijan, upamiętniającym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Czas jej obchodów ustalono w 325 roku. Przypada on w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Poza wymową religijną, Wielkanoc jest też świętem budzącej się do życia przyrody i zapowiedzią nadejścia wiosny. Wiosenny nastrój kart Hanny Nast można opisać też pięknym fragmentem wiersza nieznanego autora.

       "… Są takie święta raz do roku,
       co budzą życie, budzą czas.
       Wszystko rozkwita w słońca blasku
       i wielka miłość rośnie w nas.
       Miłość do ludzi, do przyrody,
       w zielone każdy z wiosną gra. … Spójrzcie tam – pierwszy liść!’’
     

       Kiedyś, a może lepiej zabrzmi – dawniej, najpopularniejszym sposobem przekazywania świątecznych życzeń – tym, którym nie możemy złożyć ich osobiście, było wysłanie kart. Najstarsze karty wielkanocne pochodzą z początków XX wieku i zawierały zawsze wizerunek Zmartwychwstałego Chrystusa i napis ,,Alleluja’’. Pojawiał się też biblijny symbol Wielkanocy - baranek z czerwoną chorągiewką i złotym krzyżem.
     

       W późniejszych okresach wprowadzano stopniowo również świeckie symbole świąt – żółciutkie kurczaczki i kłapouchego wesołego zająca, barwne pisanki i palmy wielkanocne. Pojawiły się też świece, które symbolizowały zespolenie rodziny i radość ze Zmartwychwstania.

       Hanna Nast studiowała na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Grafiki profesora Juliana Pałki. Studia ukończyła w 1964 roku. W czasie swojej pięćdziesięcioletniej pracy artystycznej stworzyła setki unikalnych kart świątecznych. Te prawdziwe dzieła sztuki wzbudzały i nadal wzbudzają zainteresowanie prywatnych kolekcjonerów na całym świecie. Niewątpliwie jednak szczególnie prestiżowa kolekcja prac Hanny Nast znajduje się w Muzeum Watykańskim. Kiedy w 1983 roku łódzki biskup Rozwadowski wyjeżdżał na spotkanie z Ojcem Świętym, zabrał ze sobą prezent środowiska łódzkich plastyków – album karnetów kwiatowych i zestaw kart z Madonnami – autorstwa Hanny Nast. W lutym 1984 roku pani Nast otrzymała list napisany przez Stanisława Dziwisza sekretarza osobistego papieża, w którym przekazuje on osobiste podziękowanie i wyrazy uznania Jana Pawła II dla Jej kunsztu artystycznego. Do listu dołączono książkę z dedykacją napisaną własnoręcznie przez Ojca Świętego. Karty Hanny Nast wykonywane są w niezwykle plastycznej technice kolaż. Kompozycje powstają przy wykorzystaniu tworzyw, o barwnej kolorystyce i odmiennej fakturze, a elementy tej "precyzyjnej i zaplanowanej naklejanki" łączy niekiedy kolorowa kreska. Szczególnym dowodem wrażliwości i perfekcji artystycznej Hanny Nast są karty "malujące" ścisłe powiązanie elementów religijnych z tradycją ludową.

       Obrazy kreowane na kartach świątecznych cechuje wyjątkowa wymowa plastyczna, ich harmonia, ale też dynamizm. Sprawia to, że na tych kartach "coś" się dzieje, skłaniając osobę oglądającą te miniaturowe dzieła do refleksji związanej z przeżywanymi świętami.
     

       Karty świąteczne Hanny Nast prezentowane na wystawie wyróżnia perfekcyjnie dopracowany detal i niesamowita wręcz "aptekarska" dokładność. Nic w tym zaskakującego, ponieważ Hanna Nast wyrastała w atmosferze aptekarskiej tradycji – tradycji farmaceutycznego rodu Armatysów ze Stanisławowa, miejsca urodzin Pani Hanny i stron rodzinnych ojca Kazimierza Jana Armatysa oraz rodu farmaceutycznego Głuchowskich z Łodzi, z którego pochodzi mama Wiesława Głuchowska (jako jedyna w rodzinie Głuchowskich nie była farmaceutką, studiowała na krakowskiej ASP i pewnie przekazała artystyczny talent córce).

    Karnety kwiatowe Hanny Nast
     
       W 2014 roku pani Hanna Nast obchodzi Jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej - z tej okazji otrzymała od pracowników Muzeum Farmacji bukiet dziewięciu purpurowych róż z życzeniami zdrowia oraz dalszych sukcesów w pracy twórczej.

       Wystawa "Karty świąteczne Hanny Nast" będzie czynna do 9 maja 2014 roku i można ja oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 15:00. Serdecznie zapraszamy.

    Anna Drzewoska
    tekst i zdjęcia kart świątecznych
     
  • W aptece.  ( 90 pozycji )
     

     
    (E) Pani Magdo, nasze rozmowy często są inspirowane bieżącymi wydarzeniami społecznymi lub osobistymi. Tym razem też tak będzie. Od kilkunastu dni dwie grupy zawodowe: górnicy i rolnicy z wielką determinacją głośno wołają o… Tych „o” jest bardzo wiele. Nie śmiem sama (i Panią też do tego zachęcać nie chcę) wypowiadać się na tematy bezpośrednio związane z postulatami protestujących. Chciałabym natomiast usłyszeć Pani zdanie i wypowiedzieć własne na temat… szacunku. Temat wywołał fakt absolutnie spoza głównego nurtu opisanych zdarzeń. Usłyszałam reakcje głodujących górników na odwiedziny wiceprezesa spółki. Powitali Go oklaskami, byli bardzo zadowoleni. W wypowiedziach górników pojawiały się słowa: „Podniosła nas ta wizyta na duchu, nie lekceważy nas”, a przecież nie rozwiązał żadnego z ich problemów, nie przyniósł informacji o spełnieniu postulatów. [1]

       Rolnicy komentujący stosunek Ministra Rolnictwa do protestujących też często mówią „Nie pozwolimy się lekceważyć”. Jeżeli ktoś nie wyraża zgody na lekceważenie, to czego pragnie? Sama sobie odpowiadam - pragnie szacunku. Pani Magdo, czym więc jest szacunek? Jak go wyrażać? Dlaczego tak źle znoszony jest jego brak i jaki to ma wpływ na podejmowane decyzje?

    (M) Pytań wiele i pewno potocznych odpowiedzi równie dużo. Myślę bowiem, że potrzeba szacunku jest wpisana w ludzkie poczucie godności, a na nie mają wpływ indywidualne doświadczenia. Dlatego też definicje szacunku mogą być bardzo różne. My jednak odnieśmy się do badań i naukowej refleksji na temat szacunku. Maria Ossowska [2] twierdzi, że potrzeba szacunku jest fundamentalną wartością dla człowieka. Stoi w pierwszym szeregu z potrzebą uznania, akceptacji i własnej wartości. Opisuje szacunek jako wartość moralną.

    (E) Jak rozumiem, Pani Magdo, odpowiedź na pytanie, czym jest szacunek będzie brzmiała: szacunek jest wartością moralną.

    (M) Tak, ale sama słyszę, jak surowo i „odlegle” to brzmi. Słyszę myśli naszego czytelnika, który pyta sam siebie: I co z tego, że jest wartością moralną? A przecież znaczenie ma to duże. Jeżeli coś bowiem jest wartością, to znaczy, że jest szczególnie pożądane, upragnione i wyjątkowo mocno przeżywa się jego brak.

    (E) Właśnie tak myślę, że wyraźniej można rzecz zobaczyć szukając odpowiedzi na pytanie, dlaczego człowiek tak źle znosi brak szacunku?

    (M) Każde zachowanie czy, szerzej, postawa, którą człowiek prezentuje sobie lub innym jest wypadkową wielu sił. Pojawia mi się przed oczami obraz rzeki z licznymi dopływami. Jakość wody u ujścia zależy zarówno od tego, co płynie w głównym nurcie, jak i od tego, co niosą z sobą dopływy.

    (E) Jeżeli więc w większości przypadków ludzie wyraziście oprotestowują brak szacunku wobec siebie i to potraktujemy jako „ujście”, wtedy to, co zdarza się po drodze, musi mieć równie niebagatelne znaczenie. Jeszcze raz przywołam zdanie prof. Marii Ossowskiej: „Potrzeba szacunku stoi na równi z potrzebą uznania i własnej wartości”. Jeżeli więc osoba odczuwa, że nie jest obdarzana szacunkiem, to po drodze doświadcza braku uznania, a to wpływa na jej poczucie wartości, a przecież każdy chce być „wart”.

    (M) Jako ilustrację dla naszych zdań chcę przytoczyć wyniki eksperymentu przeprowadzonego w 1927 roku w amerykańskiej fabryce telefonów Western Electric Company. Celem eksperymentu było rozpoznanie, jakie metody wpłyną na wzrost wydajności produkcji. Ani wyższe wynagrodzenia, ani poprawa warunków pracy (lepsze oświetlenie i powiększenie hal fabrycznych) nie wpłynęły na wzrost produktywności. Tym, co zmieniło bieg eksperymentu, była decyzja pracownika Uniwersytetu Harvarda, socjologa kierującego eksperymentem - Altona Mayo o przeprowadzeniu rozmowy z pracownicami. Zostały one poinformowane o tym, że przeprowadzany jest eksperyment, w którym biorą udział. Naukowiec omówił z robotnicami wszystkie innowacje warunków pracy i poprosił o indywidualne ustosunkowanie się do ewentualnych zmian. Skutek tego działania był bardzo zaskakujący: wydajność pracy wzrosła i utrzymywała się także po powrocie do poprzednich warunków pracy. Czynnikiem, który zadecydował o wzroście wydajności nie było ani wynagrodzenie, ani zewnętrzne warunki pracy, ale wzbudzone poprzez rozmowę z naukowcem: poczucie sterowania własnym losem, poczucie własnej wartości i, przede wszystkim, wpływania, na coś. [3] Dla części socjologów eksperyment trafnie obrazuje zależność pomiędzy świadomością udziału w nim a jego wynikami. Inaczej mówiąc - już sama świadomość udziału w badaniu wpływa na zachowanie uczestników i tym samym na wyniki eksperymentu. Część badaczy drąży głębiej i podkreśla udowodnioną w eksperymencie zależność właśnie pomiędzy zwiększeniem wydajności pracy a zaspokojeniem potrzeby szacunku.

    (E) Jestem przekonana, że opisane zależności dotyczą wszystkich pracowników niezależnie od wykonywanej profesji. Nauczyciel pragnie uznania ze względu na wykonywaną pracę, chce, aby jego profesja miała prestiż. Farmaceuta również oczekuje uznania społecznego, szacunku, chce mieć poczucie, że nie jest traktowany instrumentalnie, a jego praca ma znaczenie dla budowania zdrowego społeczeństwa. Badania, jak widać, pokazują, że takie doświadczenia mają wpływ na wykonywaną pracę.

    (M) Przytoczę jeszcze jeden dowód na potwierdzenie opisanych reguł.W 1960 roku Douglas McGregor zanegował tradycyjny obraz człowieka pracy, zgodnie z którym pracownicy są z natury leniwi (teoria X) i będą unikać pracy, stąd też należy ich ściśle nadzorować i kontrolować. Zaproponował całkowicie przeciwny wizerunek człowieka pracy (teoria Y). Zgodnie z nim zakłada się, że pracownicy mogą być ambitni, że pragną podejmować większą odpowiedzialność, że potrafią być kreatywni i że satysfakcja z pracy jest ważnym czynnikiem motywującym - pozwala doświadczać na drodze samostanowienia szacunku wobec samego siebie i własnej pracy. Znamiennym jest wynik wprowadzenia tej teorii w życie. Jednym z nielicznych, który się na to zdecydował, był Wiliam James, współwłaściciel rafinerii ropy naftowej w Rotterdamie. Wśród rezultatów próby wskazuje się: wzrost wydajności pojedynczego robotnika o 172 procent, zmniejszenie rotacji personelu z 10 procent rocznie do 2 procent. [3] Działania Jamesa nie znalazły wielu naśladowców, ale dobitnie zobrazowały znaczenie doświadczania szacunku w podnoszeniu jakości pracy, wypracowywaniu zysków i odnoszeniu satysfakcji.

    (E) Osoby, które doświadczały szacunku w pracy przekładały go na szacunek do samego siebie. Nastąpiło istotne sprzężenie zwrotne pomiędzy myśleniem o swojej osobie (własnej sprawności, kompetencjach, zasadności wykonywanej pracy) a zaangażowaniem w wykonywane działania i rzeczywistym podnoszeniem jakości swojej pracy.

    (M) Można więc powiedzieć, że doświadczenie szacunku wyraża się i przebiega na dwóch poziomach. Pierwszy w ramach tzw. regulacji społecznej. Wyrażany publicznie, przez osoby znaczące, stosunek do określonej grupy zawodowej wpływa na funkcjonowanie tej grupy, na podejmowane przez nią decyzje, jej sposób komunikowania się społecznego i aktywizację zawodową.

       Drugi poziom zachodzi w ramach tzw. regulacji psychicznej i ma wymiar jednostkowy. W tym wypadku potrzeba doświadczania szacunku ściśle związana jest z potrzebą potwierdzenia własnej wartości, uznania i akceptacji.

    (E)
    Mam nadzieję, że to, co powiedziałyśmy do tej pory, przybliża nas do odpowiedzi na postawione pytania. Widzimy, że oprotestowywanie braku szacunku jest w pełni uzasadnione.

    (M) Myślę jednak o jeszcze jednym aspekcie doświadczania szacunku oraz obdarzania samego siebie szacunkiem osadzonym w dobrze wykonywanej pracy - o docenieniu faktu, że każda czynność, wykonywana w pracy zespołowej, składa się na wypracowanie efektu końcowego.

       Z dużym lekceważeniem traktujemy tzw. pracę niewidoczną, a więc na przykład pracę ze sfery opiekuńczej. Wydaje nam się, ze praca ta jest nieskomplikowana i nie wymaga wysokich kwalifikacji. To przekonanie może być bardzo mylące. Dr Julia Kubisa, opisując problem pracy niewidocznej, odnosi się do obserwowanego przez siebie jednego ze strajków pielęgniarek na Podbeskidziu. Protestujące pielęgniarki co chwila wzywane były na oddział, robiły zastrzyki, pobierały krew - po prostu były na tym oddziale niezbędne. [4] Należy bardzo głośno mówić, że w nowoczesnych systemach medycznych, terapeutycznych, edukacyjnych efekt końcowy jest efektem zaangażowania wielu specjalistów wielu różnych specjalności i to ich porównywalne zaangażowanie daje efekt końcowy w postaci wieloaspektowej diagnozy, terapii, opieki czy usługi.

    (E) Praca farmaceuty lub nauczyciela na pewno nie jest „pracą niewidoczną”, tym bardziej więc dziwi obserwowany trend do umniejszania jej znaczenia.

    (M) Właśnie w tym momencie dotykamy właśnie tego, jak duże znaczenie ma wspomniana przez nas regulacja społeczna i jak wartościowa jest, równorzędna i równoległa, indywidualna i środowiskowa świadomość znaczenia wykonywanej przez farmaceutów pracy oraz pozwalających na to różnorodnych kompetencji.

    Ewa Sitko
    Magdalena Bucior

    [1] http://www.tujastrzebie.pl/wiadomosci
    [2] Maria Ossowska - etyk i socjolog moralności. Uczennica Tadeusza Kotarbińskiego. Prof. Uniwersytetu Łódzkiego, wykładowca na Uniwersytecie Warszawskim.
    [3] Peter Lauster „Odwaga bycia sobą”, Świat Książki, Warszawa 1996
    [4] Julia Kubisa w rozmowie z Moniką Tutak-Goll „Pielęgniarka. Nie siostra miłosierdzia.” Gazeta Wyborcza, 7 lutego 2015r.
     
  • Historia farmacji.  ( 94 pozycji )
       Wnikliwi Czytelnicy zakończonego w ubiegłym roku cyklu „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej” zapewne rozpoznali już tytuł cyklu nowego: w ten właśnie sposób anonimowy autor ogłoszonej na łamach „Farmacji Polskiej” odezwy apelował o reformę zawodu i wskazywał na konieczność pilnych zmian. Wielu czytelnikom „Aptekarza Polskiego” nasunęły się w czasie tej lektury skojarzenia z dzisiejszymi czasami… I faktycznie. To nie my pierwsi jesteśmy aptekarzami, których officina sanitatis określana jest pogardliwie „sklepem”, my zaś sami „sprzedawcami”. To nie my pierwsi denerwujemy się, ba, wręcz rozpaczamy, nad tym stanem rzeczy. Nie my pierwsi wreszcie stajemy bezradni wobec zbyt szybko zmieniającej się rzeczywistości, która – wydawać by się mogło – jest nie do pogodzenia z wizją aptekarskiego posłannictwa, zaszczepionego nam w murach uniwersyteckich i przez starczych farmaceutów…

       W publikowanym na łamach „Aptekarza Polskiego” pierwszym historycznym cyklu zatytułowanym „Aptekarz burmistrz, aptekarz prezes, aptekarz konspirator” przypominałem wybitnych przedstawicieli naszego zawodu, którzy angażowali się w życie lokalnych społeczności, organizowali instytucje kulturalno-oświatowe i prowadzili działalność charytatywną. Jednak w okresie dwudziestolecia międzywojennego postępowe środowiska aptekarskie patrzyły na tych „prezesów” i „burmistrzów” krytycznie, wytykając im zaniedbywanie życia zawodowego i… własnych aptek. To właśnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego pojawił się pozytywny ferment o którym pisałem w cyklu „Historia farmacji uczy nas…”: Podejmowano wówczas usilne próby, by aptekę, spychaną przez ekspansję przemysłu farmaceutycznego do roli „sklepu”, odmienić, sprawić, by była integralnym elementem nowoczesnej ochrony zdrowia w rozkwitającym państwie polskim. Zdawano sobie doskonale sprawę z kryzysu wartości i dostrzegano, że jeżeli apteki się nie zmienią, faktycznie przyjdzie aptekarzom nazwać się „sprzedawcami”. Zatem potrzeba, by apteka była „lepsza, doskonalsza, szlachetniejsze”, wydawała się wówczas nagląca.

       Najlepszym wyrazem tego stanu rzeczy mogą być słowa magistra Michała Mutniańskiego, który w pierwszych latach niepodległości, w roku 1920, na łamach „Nowego Czasopisma Aptekarskiego” opublikował niezwykle interesujący artykuł „Co może i powinien robić aptekarz na prowincji oraz jak go odpowiednio wykształcić i pokierować”. Dziś, gdy się wszystko u nas w kraju zaczyna tworzyć i budować – pisał – niechże mi wolno będzie zabrać głos na mocy tyloletniego doświadczenia mego w tak ważnej kwestyi reformy zawodu aptekarskiego, który upaść nie może i nie powinien. Jednym z ważniejszych tematów podjętych przez Mutniańskiego była działalność analityczna laboratoriów aptecznych: jeżeli weźmiemy pod uwagę badanie środków lekarskich ściśle naukowo, to jest ono o wiele trudniejsze i więcej skomplikowane aniżeli analizy moczu lub artykułów spożywczych. Moim zdaniem aptekarz biegły, t.j. dobrze wyrobiony w technice analitycznej, powinien wszystko znać, bo na to kształci się w Uniwersytecie, ażeby był pożyteczny społeczeństwu, lecz do tego trzeba chcieć i umieć kroczyć z postępem i uczyć się do śmierci wszystkiego.

       W 1922 roku, w pierwszym projekcie ustawy aptekarskiej, pojawił się zapis o tym, że apteki będą uprawnione do prowadzenia pracowni analitycznych w zakresie djagnostyki lekarskiej i badania środków spożywczych. Idea urządzania laboratoriów analitycznych przy aptekach napotkała jednak na szereg przeszkód. Prowadzeniu badań diagnostycznych krwi, kału i moczu sprzeciwiało się ostro środowisko lekarskie. W roku 1930 rozgorzała ostra polemika w związku z opublikowanym na łamach „Nowin Społeczno-Lekarskich” stanowiskiem lwowskiego Okręgu Związku Lekarzy Państwa Polskiego, wedle którego farmaceuci nie posiadają odpowiednich kwalifikacji do wykonywania analiz lekarskich. Sygnatariusze posuwali się do absurdalnej i szybko wykpionej argumentacji, zgodnie z którą możliwa jest epidemia w niektórych miejscowościach klimatycznych i leczniczych w okresie największego sezonu właśnie przez przyjmowanie i wykonywanie analiz djagnostycznych w aptekach. Mało tego. Jak relacjonowała w 1930 roku „Kronika Farmaceutyczna” stowarzyszenia lekarskie podejmują alarmy, by nielekarzy nie dopuszczać na kursy mikrobiologiczne organizowane przez Państwowy Zakład Higieny. Oficjalny organ Związku Zawodowego Farmaceutów Pracowników w Rzeczypospolitej Polskiej zapytywał więc władze PZH, czy jest to prawdą i planował jaknajkategoryczniejszy protest przeciwko nieprzyjmowaniu farmaceutów na praktykę bakterjologiczną. Według ZZFPRP w aptekach na prowincyi coraz więcej powstaje placówek analiz lekarskich, z których chętnie korzystają tamtejsi lekarze dla celów djagnostycznych z dobrym rezultatem dla zgłaszających się pacjentów, zatem zahamowanie powstawania tak doniosłych dla zdrowia ludzkiego placówek jedynie dla racyj materjalnych niewielkiej liczby zainteresowanych lekarzy byłoby krzywdą wyrządzoną tak praktyce lekarskiej jak i całemu społeczeństwu. Wszelkie wątpliwości rozwiał sam dyrektor Państwowego Zakładu Higieny, profesor Ludwik Hirszfeld, znany ze swojej sympatii dla studentów farmacji. Profesor pisał: doświadczenie (…) wskazuje, że o ile lekarze posiadają pewne podstawy teoretyczne w dziedzinie badań bakterjologicznych, o tyle w zakresie analiz chemicznych pozostają znacznie w tyle w porównaniu z chemikami i magistrami farmacji.

       Sprzeciw środowiska lekarskiego wobec prowadzenia badań diagnostycznych w laboratoriach aptecznych spowodował wieloletnią, burzliwą dyskusję. Aptekarze poczuli się bowiem dotknięci do żywego! Na łamach prasy zawodowej głos zajęło wielu wybitnych przedstawicieli farmacji naukowej. Profesor Jan Muszyński, dyrektor wileńskiego Oddziału Farmaceutycznego, nawet nie podejmował polemiki, pisząc we właściwy sobie prostolinijny sposób: nie wątpię (…), że wystąpienie Związku Lekarzy Lwowskich było tylko jakiemś nieporozumieniem i wierzę mocno, iż większość lekarzy polskich nie umieściłaby swego nazwiska pod tego rodzaju oświadczeniem. Z kolei dyrektor krakowskiego Oddziału Farmaceutycznego, profesor Tadeusz Estreicher, dowodził, że farmaceuta dysponuje odpowiednią wiedzą i umiejętnościami praktycznymi, by tego typu analizy prowadzić: nie widzę powodu, dlaczegoby im tej kompetencji odmawiać właśnie wtedy, gdy się długą pracą tak teoretyczną, jak praktyczną specjalnie w tym kierunku wykształcili.

       Dyskusja na temat analiz „lekarskich” spowodowała, że temat pracowni analitycznych w aptekach zaczął żyć na nowo. Powrócono do planów z początku lat dwudziestych, dotyczących analiz produktów spożywczych. Magister Henryk Szancer, aptekarz z Przemyśla, pisał: uważam, że rozszerzenie uprawnień laboratorjów aptecznych również na zakres badania i kwalifikowania środków spożywczych jest rzeczą niezmiernie ważną w pierwszym rzędzie z punktu widzenia interesów ludności, któraby tym sposobem, dzięki aptekom istniejącym w najodleglejszych zakątkach Rzeczypospolitej, miała zapewnioną fachową kontrolę artykułów żywności, co jedynie wpłynąć może dodatnio na jakość  żywności i na stan zdrowotny ludności. Magister Szancer zauważał również, że w dziale dozoru nad żywnością mogą farmaceuci oddać niepomierne usługi, zwłaszcza że rozporządzają wzorowo urządzonemi pracowniami aptecznemi, gdzie badania dają się bardzo wygodnie wykonywać. Dodajmy jeszcze do tego wywodu, że ówczesny program studiów farmaceutycznych przewidywał aż 150 godzin ćwiczeń z zakresu badania żywności!

     
     

    Ilustracja 1.1, 1.2, 1.3.
    Plany i wizualizacje aptecznych laboratoriów analitycznych,
    zamieszczone w „Kalendarzu Farmaceutycznym” z 1937 roku.

       W roku 1937 postulaty prowadzenia w aptekach pracy analitycznej uzyskały mocne podstawy: „Farmakopea Polska II” [1] nakazywała bowiem badanie dobroci leków, czyli każdej partii otrzymywanej z hurtowni, czy to substancji chemicznej, czy surowca zielarskiego. Aptekarz zaś był odpowiedzialny za jakość i tożsamość każdego środka leczniczego, który ekspediuje z apteki. Oznaczało to obligatoryjną, usankcjonowaną prawnie konieczność urządzenia w aptekach laboratoriów analitycznych, które zgodnie z zaleceniami miały znajdować się w osobnych pomieszczeniach, posiadać komplet odczynników i przyrządów i oczywiście wykonywać analizy i uwidaczniać ich wyniki w książce analiz. W „Kalendarzu Farmaceutycznym” na rok 1937 pisano: laboratorium analityczne jest ważną i nieodzowną częścią nowoczesnej apteki. W dzisiejszych warunkach, jakie istnieją w dziedzinie zaopatrywania ludności w środki lecznicze, praca badawczo-analityczna stanowi niezbędne ogniwo, przez które przejść winien każdy surowiec leczniczy, zanim dojdzie do rąk chorego w postaci gotowego lekarstwa. Jednak co ważne, w laboratoriach o kształcie egzekwowanym przez „Farmakopeę Polską II”, poza ich podstawową funkcją, można było wykonywać dowolne analizy wody i środków spożywczych!

       Czytelnik „Aptekarza Polskiego” zada zapewne pytanie: czy laboratoria analityczne przy aptekach zaczęły działać w rzeczywistości, czy pozostały tylko na papierze czasopism zawodowych? Otóż – działały, a świadectwem ich intensywnej pracy były publikacje, które ukazywały się na łamach czasopism farmaceutycznych. I tak np. magister Regina Kapitańczykowa, pracownica apteki w Drwalewie, opublikowała pracę „Wyniki badania chemicznego i bakteriologicznego wód studziennych na terenie wsi Drwalew”, w której podała wyniki dla zawartości w dwunastu wodach studziennych m.in. azotanów (III), azotanów (V), azotu amonowego, siarczanów, chlorków, twardości węglanowej i ogólnej oraz utlenialności. I to wszystko przebadane właśnie w aptecznym laboratorium! Nie dziwmy się zatem, że na łamach „Kroniki Farmaceutycznej” cytowany już powyżej magister Henryk Szancer, pracownik apteki w Przemyślu, polemizował z rozporządzeniem prezydenta Rzeczypospolitej, określającym nadzór nad wodą pitną: ustawodawca przeoczył (…) ważny niezmiernie czynnik, który w zakresie kontroli jakości środków spożywczych może Państwu i ludności w każdej chwili oddać niepomierne usługi. Czynnikiem tym są pracownie analityczne aptek, rozsianych na całym obszarze Państwa, a pozostających pod fachowem kierownictwem dyplomowanych farmaceutów o wysokim wyszkoleniu naukowem i zawodowem. Szancer zwracał uwagę, że zupełnie zbędne wydaje się zlecanie przez gminy badań wody pitnej. Poco te formalności i (…) zgoła niepotrzebne wydatki – pytał retorycznie, wyjaśniając dalej, że miejscowa pracownia [apteki] może całkiem śmiało badania tego rodzaju przeprowadzić i to z całą sumiennością i dokładnością właściwą systemowi pracy w aptece.

       Oczywiście aptekarzy nie pozostawiono z koniecznością urządzenia laboratoriów analitycznych samych sobie. Wydawnictwa „Wiadomości Farmaceutycznych” i „Kroniki Farmaceutycznej” prześcigały się w publikowaniu podręczników dotyczących analizy wody i żywności. Każdy aptekarz mógł również wziąć udział w kursach analizy produktów spożywczych, o których na łamach „Aptekarza Polskiego” już pisałem. [2] Organizatorem jednego z takich kursów był warszawski Wydział Farmaceutycznym, zachęcający do udziału na łamach „Kroniki Farmaceutycznej” słowami: znajomość metodyki badania produktów spożywczych i wykonywanie analiz podniesie prestige apteki. Ukoronowaniem tych działań polskiego środowiska aptekarskiego miało być powołanie w Warszawie Szkoły Badania Produktów Spożywczych. Myśl tę rzucił w roku 1939 profesor Bronisław Koskowski, podkreślając – jak przekazywała „Kronika Farmaceutyczna” – że szkoła taka ze swoimi praktycznymi zajęciami rozszerzałaby zakres teoretycznych wiadomości, zdobytych na Uniwersytetach przez farmaceutów, dając społeczeństwu wybitnych fachowców w tej dziedzinie. Niestety, Szkoła Badania Produktów Spożywczych pozostała jedną z wielu niespełnionych na skutek wybuchu II wojny światowej „pięknych myśli” polskiego środowiska aptekarskiego…


    Ilustracja 2. Wstęp do wykrywania trucizn na drodze chemicznej”.
    Podręcznik wydany nakładem magistra farmacji Franciszka Heroda,
    redaktora i wydawcę „Wiadomości Farmaceutycznych”.
    Ze zbiorów autora.

       Po zakończeniu okupacji, w czasie kilku krótkich lat działalności Naczelnej Izby Aptekarskiej, idea apteki-laboratorium analitycznego powróciła. Za programowe można uznać wystąpienie profesora Stanisława Krauzego, wygłoszone na Zjeździe Farmacji Naukowej w 1946, które przedrukowała „Farmacja Polska”. Profesor dowodził, że absolwent studiów farmaceutycznych, który uczył się nauki o środkach spożywczych, jeżeli odrabiał z tego przedmiotu ćwiczenia jest w pełni uprawniony, do tego, by takie analizy wykonywać. Krauze wskazywał także, że uruchomienie laboratoriów analitycznych, w których prowadzone mogły by być także analizy np. moczu leży w interesie społecznym, jeżeli zważmy, że całe połacie naszego kraju nie mają żadnych laboratoriów diagnostycznych, a przecież laboratoria apteczne (…) do tego celu mogły by i powinny być wykorzystane. Naczelna Izba Aptekarska odpowiedziała Profesorowi we właściwy sobie, konstruktywny sposób, a w akcję włączył się Instytut Wydawniczy Naczelnej Izby Aptekarskiej [3]. Zdecydowano o wydaniu szeregu cennych publikacji, które – jak podawano w reklamach zamieszczanych na łamach „Farmacji Polskiej” – winny znaleźć się w każdej aptece. Był to m.in. podręcznik i kompendium analityczne zarazem pt. „Podstawowe wskazówki do wykonywania kontroli żywności i przedmiotów użytku” autorstwa cytowanego powyżej profesora Stanisława Krauzego. NIA zobowiązała także okręgowe izby aptekarskie do zorganizowania tzw. „kursów uzupełniających dla farmaceutów”. Ich częścią miały być zagadnienia związane z analityką i kontrolą żywności.


    Ilustracja 3. Stanisław Krauze, magister farmacji, działacz środowiska aptekarskiego w okresie dwudziestolecia międzywojennego, a przy tym jeden z najwybitniejszych europejskich żywieniowców XX wieku. „Kronika Farmaceutyczna” 1937, s. 220

       Jak widzimy z przytoczonej powyżej wypowiedzi, powrócił także temat analiz fizjologicznych. Już w toku 1945, za pośrednictwem władz Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Warszawskiego, zawód aptekarski apelował do ministra zdrowia: farmaceuci powinni mieć uprawnienia do wykonywania badań bakteriologicznych i fizjologicznych na równi z lekarzami, ponieważ nie tylko nie ustępują lekarzom w potrzebnym przygotowaniu teoretycznym i praktycznym, ale w dziedzinie chemii przygotowanie farmaceutów jest znacznie większe.

       Także i we wczesnym okresie powojennym laboratorium analityczne w aptece nie było niespełnionym marzeniem naszych poprzedników. Na łamach organu prasowego Naczelnej Izby Aptekarskiej – „Farmacji Polskiej” [4], w latach 1945-1951, wielokrotnie przytaczano przykłady wzorowo funkcjonujących placówek tego typu. Cytowany w ostatniej części cyklu „Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej” [5] magister Stanisław Konieczny pisał w roku 1946: jako dowód może służyć ślicznie postawione analityczne laboratorium u kolegi R. Bautscha w Białobrzegach nad Pilicą, gdzie wykonuje się analizy lekarskie, bada artykuły spożywcze, wodę dla różnych instytucyj itd. Wzorowo urządzone laboratorium analityczne zastałem, zaopatrzone bogato w aparaturę, w oddzielnym pokoju na piętrze u kolegi St. Muchy we Wąchocku, pow. Starachowickim, a całość wprowadzała wprost w zachwyt. I również ono cieszyło się ogólnym uznaniem lekarzy i wyświadczało tamtejszej okolicy poważne usługi, a aptekom samym przynosiły te laboratoria zasłużone uznanie i dochody.   

       W XXI wieku laboratoriów analitycznych – niestety! – w naszych aptekach już nie założymy, ale czy ktoś zabroni nam myśleć o naszym zawodzie z takim wielkim rozmachem, jak myśleli nasi poprzednicy i bronić naszych racji równie zaciekle jak niegdyś to robiono? Nasze współczesne apteki mogą być „lepsze, doskonalsze i szlachetniejsze” nie poprzez prowadzenie laboratoriów analitycznych, a dzięki wzorowo urządzonej recepturze, brakowi reklam na ekspedycji, czy wreszcie wzorowo świadczonej opiece farmaceutycznej! Bowiem „dla chcącego, nic trudnego”!

    dr n. farm. Maciej Bilek
    Piśmiennictwo u autora

    [1] M. Bilek: Historia farmacji uczy nas, że mamy powody do dumy. „Aptekarz Polski” 2011, nr 8.
    [2] M. Bilek: Uzupełnić swoje wiadomości... „Aptekarz Polski” 2009, nr 8.
    [3] M. Bilek: Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy im. Profesora Bronisława Koskowskiego, „Aptekarz Polski” 2013, nr 3.
    [4] M. Bilek: Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej. „Farmacja Polska”. „Aptekarz Polski” 2013, nr 2.
    [5] M. Bilek: Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej. Wzmóżmy produkcję laboratoriów aptecznych… „Aptekarz Polski” 2014, nr 8. 
     
     
  • Rynek leków.  ( 69 pozycji )

     
       Zgodnie z ustawą Prawo Farmaceutyczne [1], apteka stanowi miejsce wydawania produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Obecnie jednak coraz częściej można kupić w aptece również produkty kosmetyczne, nie tylko te dostępne w popularnych drogeriach, ale również preparaty ze specjalistycznych linii, tworzonych przez firmy kosmetyczne i dedykowanych do dystrybucji w aptekach.

       Czym jest kosmetyk? Zgodnie z prawem [2], produkt kosmetyczny to każda substancja lub mieszanina przeznaczona do kontaktu z zewnętrznymi częściami ciała ludzkiego (naskórkiem, owłosieniem, paznokciami, wargami oraz zewnętrznymi narządami płciowymi) lub z zębami oraz błonami śluzowymi jamy ustnej, którego wyłącznym lub głównym celem jest utrzymywanie ich w czystości, perfumowanie, zmiana ich wyglądu, ochrona, utrzymywanie w dobrej kondycji lub korygowanie zapachu ciała. W tym miejscu warto podkreślić, że określenie „dermokosmetyk”, spotykane często w kontekście kosmetyków sprzedawanych w aptekach, może wprowadzać konsumentów w błąd, sugerując, że jest to inna kategoria produktu pielęgnacyjnego. W rzeczywistości tego typu preparaty podlegają tym samym przepisom prawnym co „zwykły” kosmetyk. Należy jednak pamiętać, że preparaty dedykowane do sprzedaży aptecznej są tworzone z myślą o konsumentach borykających się z różnymi problemami dermatologicznymi (np. trądzik, sucha skóra, cera atopowa) i dlatego projektowane są ze starannie wyselekcjonowanych składników. Z punktu widzenia prawa są to jednak cały czas kosmetyki i jako takie nie powinny być mylone z produktami leczniczymi.
     
     
    1. BADANIA FIZYKOCHEMICZNE
     
     
       Wszystkie substancje, zarówno aktywne, jak i pomocnicze, wchodzące w skład produktów leczniczych, poddawane są wnikliwym kontrolom, mającym na celu potwierdzenie ich jakości. Podobnie jest w przypadku kosmetyków – każda substancja, zanim zostanie dodana w trakcie procesu produkcyjnego do preparatu kosmetycznego, przechodzi w Dziale Kontroli Jakości badania, które potwierdzają jej wysoką jakość. Tylko wtedy taki surowiec jest dopuszczony do użycia w procesie produkcyjnym.
     
       Podobnie jak w przypadku produktów leczniczych, wytwarzanie kosmetyków jest procesem przebiegającym w warunkach dobrej praktyki produkcyjnej (Good Manufacturing Practice – GMP, ryc. 1), zgodnie z wymaganiami normy ISO [3]. Podczas produkcji dopuszczalne są procesowe kontrole międzyoperacyjne, tak jak na przykład kontrola pH czy lepkości tworzonej formulacji.
     

    Ryc. 1. Urządzenia wykorzystywane w produkcji
    preparatów kosmetycznych i leczniczych.
     
       Przed procesem pakowania, produkt poddawany jest badaniom fizykochemicznym mającym na celu potwierdzenie jego zgodności ze specjalną specyfikacją. Również ten etap jest analogiczny jak w przypadku produkcji produktów leczniczych. Wykonywane są badania mające na celu zbadanie właściwości fizykochemicznych produktu – analizuje się jego wygląd, zapach, barwę, konsystencję czy pH. Coraz częściej zawodne ludzkie oko zastępuje w tych badaniach dokładna i precyzyjna aparatura pomiarowa – tak jak na przykład spektrofotometr służący do pomiaru barwy gotowych produktów. Umożliwia on wytwarzanie identycznych pod względem barwy kolejnych serii danego produktu kosmetycznego.

       W skład produktów kosmetycznych wchodzą składniki bazowe oraz substancje aktywne. Te pierwsze umożliwiają uzyskanie odpowiedniej postaci fizykochemicznej preparatu (krem, emulsja, żel) i jego aplikację, jak również warunkują odpowiednie dla danego typu skóry działanie produktu, np. nawilżające. W odróżnieniu od produktów leczniczych, które zawierają zwykle jedną lub dwie substancje aktywne, kosmetyki są preparatami wieloskładnikowymi, gdzie połączenie kilku substancji aktywnych umożliwia uzyskanie synergizmu ich działania.

       Warto tutaj przypomnieć, że zgodnie z prawem nie wolno stosować w kosmetykach substancji silnie działających, które występują w produktach leczniczych, takich jak na przykład związki z grupy steroidów czy substancje o działaniu przeciwbólowym. Lista wszystkich substancji zakazanych do stosowania w kosmetykach stanowi załącznik II rozporządzenia WE nr 1223/2009 [4]. Producenci wyrobów kosmetycznych podczas opracowywania receptur muszą brać pod uwagę również załącznik III rozporządzenia WE nr 1223/2009, który stanowi zestawienie wszystkich substancji, które mogą być stosowane w kosmetykach jedynie pod pewnymi, ściśle określonymi warunkami [5].

       Zarówno dla produktów leczniczych, jak i dla produktów kosmetycznych, wymagane jest prowadzenie badań stabilności, mających na celu potwierdzenie deklarowanego terminu ważności preparatu, jak również ciągłe monitorowanie jego właściwości fizykochemicznych. Badania stabilności produktów kosmetycznych i leczniczych prowadzone są w komorach klimatycznych, w zróżnicowanych warunkach temperatury i wilgotności względnej powietrza.
     
     
    2. BADANIA MIKROBIOLOGICZNE
     
     
       Produkty lecznicze, zgodnie z wymogami Farmakopei Europejskiej (ang. European Pharmacopoeia – Ph. Eur.), muszą spełniać określone wymagania czystości mikrobiologicznej, w zależności od tego, jaką drogą są podawane i jakie jest ich przeznaczenie. Analogicznie jest w przypadku produktów kosmetycznych. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia [6], kosmetyki dzieli się na dwie kategorie – kategorię I stanowią kosmetyki przeznaczone dla dzieci poniżej 3 roku życia oraz stosowane w okolicach oczu. Dla tych produktów ogólna liczba drobnoustrojów tlenowych mezofilnych nie powinna wynosić więcej niż 100 jednostek tworzących kolonię (jtk) na 1 g lub 1 ml preparatu [7]. Kategorię II stanowią wszystkie inne kosmetyki i w tym przypadku ogólna liczba drobnoustrojów tlenowych mezofilnych nie powinna wynosić więcej niż 1000 jtk na 1 g lub 1 ml [7]. Dla obu kategorii muszą być spełnione również wymagania jakościowe, mówiące o tym, że w 0,1 ml lub 0,1 g próbki nie mogą być obecne następujące drobnoustroje – gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) [8], drożdżaki (Candida albicans) [9] ani pałeczki ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) [10]. Ogólne wytyczne dotyczące badań mikrobiologicznych zawarte są w normie ISO [11].

       Powszechną praktyką w przemyśle kosmetycznym już na etapie tworzenia receptury w laboratorium jest sprawdzanie prawidłowości doboru i skuteczności działania substancji konserwujących. Przeprowadza się to za pomocą tzw. testu konserwacji, zwanego również testem obciążeniowym (ang. challenge test) lub testem kontrolowanego zanieczyszczenia mikrobiologicznego. Badanie to polega na zaszczepieniu próbki produktu drobnoustrojami, inkubacji w odpowiednich warunkach, a następnie na wykonaniu w ściśle określonych odstępach czasu posiewów zakażonego produktu w celu określenia stopnia redukcji liczby drobnoustrojów pod wpływem działania substancji konserwujących. Taki test stanowi symulację zakażenia produktu podczas użytkowania go przez konsumenta, a jego wynik ma zapewnić, że podczas magazynowania i użycia produkt nie ulegnie skażeniu mikrobiologicznemu. Wykonanie takiego badania jest niezbędne do określenia jednego z najważniejszych parametrów kosmetycznego wyrobu gotowego – trwałości po otwarciu opakowania (ang. period after opening – PAO).

       W produktach kosmetycznych mogą być wykorzystane jako substancje konserwujące jedynie te związki, które są opisane w załączniku V do Rozporządzenia WE nr 1223/2009 [12], zgodnie z warunkami opisanymi w tym rozporządzeniu.
     
     
    3. BADANIA SKUTECZNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA STOSOWANIA
     
     
       Produkty lecznicze przed wprowadzeniem ich do obrotu są poddawane badaniom klinicznym z udziałem ludzi. Badania te mają na celu odkrycie lub potwierdzenie klinicznych lub farmakologicznych skutków działania preparatu, lub identyfikację działań niepożądanych po zastosowaniu analizowanego produktu [1]. Produkty kosmetyczne, zgodnie z obowiązującym je prawem, również podlegają badaniom przed wprowadzeniem ich do obrotu, w celu udokumentowania ich skuteczności oraz bezpieczeństwa ich stosowania. Wymagana jest ocena dermatologiczna oraz aplikacyjna analizowanego produktu. Oba te badania przeprowadza się z udziałem ochotników, pod nadzorem lekarza dermatologa. Dawniej przeprowadzano badania na zwierzętach, jednak z uwagi na względy etyczne są one obecnie zakazane [2]. Ocena dermatologiczna ma na celu potwierdzenie braku właściwości drażniących i/lub alergizujących produktu. W firmach specjalizujących się w produkcji kosmetyków dla osób z problemami skórnymi jest ona przeprowadzana na grupie około 50 osób, z czego przynajmniej połowa z nich ma w ocenie lekarza nadzorującego badanie skórę wrażliwą i skłonną do alergii. Ocena aplikacyjna, oprócz wykazania braku właściwości drażniących, ma na celu również potwierdzenie skuteczności kosmetyku. Przeprowadzana jest ona na grupie około 30 osób, które w ocenie lekarza nadzorującego badanie mają skórę wrażliwą i skłonną do alergii. Dobrą praktyką jest również współpraca firm kosmetycznych z różnymi ośrodkami badawczymi w Polsce i na świecie.

       Zgodnie z wymaganiami prawnymi, nie wolno umieszczać na opakowaniu produktu kosmetycznego informacji, które przypisują kosmetykowi cechy lub funkcje, których on nie posiada [2]. Dlatego należy wykonać badania, które potwierdzą zasadność opinii umieszczonych na opakowaniu, tzw. claimsów. W zależności od funkcji, jaką ma spełniać kosmetyk, jego działania, i potrzeb, jakie ma zaspokajać, projektowane są różne badania. Przykładowo, krem półtłusty wiodącej serii znanej marki, dostępny w aptekach, został poddany następującym testom w celu udowodnienia jego skuteczności:

    • Badanie poziomu nawilżenia skóry poprzez pomiar transepidermalnej utraty wody (ang. transepidermal water loss – TEWL) u 20 kobiet biorących udział w badaniu, po 30 oraz po 120 minutach od momentu aplikacji produktu. Badanie wykonano przy użyciu aparatu Tewameter TM 300 (Courage – Khazaka Electronic). Wykazano, że analizowany produkt po jednorazowej aplikacji na skórę powoduje redukcję TEWL.
    • Badanie poziomu nawilżenia skóry poprzez pomiar nawilżenia skóry u 22 kobiet biorących udział w badaniu, po 24 godzinach od aplikacji produktu. Badanie wykonano przy użyciu aparatu Corneometer CM 825 (Courage – Khazaka Electronic). Wykazano, że analizowany produkt powoduje wzrost nawilżenia skóry oraz jego dodatnie utrzymanie do 24 godzin.
    • Badanie głęboko nawilżającego działania produktu poprzez pomiar nawilżenia skóry u 22 kobiet biorących udział w badaniu, po 7 dniach od aplikacji produktu. Badanie wykonano przy użyciu aparatu Corneometer CM 825 (Courage – Khazaka Electronic). Wykazano, że analizowany produkt powoduje wzrost poziomu nawilżenia głębszych warstw skóry (analiza przy użyciu techniki tape-stripping).
     
       Zgodnie z prawem, produkt kosmetyczny udostępniany na rynku powinien być bezpieczny dla zdrowia ludzi w normalnych lub dających się przewidzieć warunkach stosowania [2]. Dlatego przed wprowadzeniem produktu do obrotu wytwórca ma obowiązek zapewnić przeprowadzenie rzetelnej i obiektywnej oceny bezpieczeństwa produktu na podstawie odpowiednich informacji. Efektem takiej oceny jest raport bezpieczeństwa produktu kosmetycznego, zgodny z załącznikiem I Rozporządzenia WE nr 1223/2009 [13]. W raporcie należy przede wszystkim uwzględnić przeznaczenie kosmetyku oraz przewidywane narażenie ogólnoustrojowe na poszczególne składniki preparatu. W tym celu oblicza się dawki dziennego narażenia (ang. systemic exposure dosage – SED, wyrażony w mg/kg masy ciała/dzień) oraz na tej podstawie wyznacza marginesy bezpieczeństwa (ang. margin of safety – MoS) stosowania danych substancji zawartych w określonych stężeniach i aplikowanych w określonej ilości na wyznaczoną powierzchnię ciała.

       Podsumowując, preparaty kosmetyczne, podobnie jak produkty lecznicze, poddawane są na każdym etapie produkcji, jeszcze przed wprowadzeniem ich do obrotu, drobiazgowym badaniom i wnikliwym kontrolom, mającym na celu zapewnienie, że do rąk konsumentów trafia produkt skuteczny i bezpieczny. Również regulacje prawne, zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim, zmierzają w kierunku coraz większego nadzoru nad produktami kosmetycznymi. Świadomość ta pozwala konsumentom stosować kosmetyki bez obaw, zarówno u osób dorosłych, ale, co znacznie ważniejsze, również u dzieci, niezależnie od ich wieku i stanu zdrowia.

    dr n. farm. Maria Żebrowska,
    mgr farm. Weronika Krzynówek



    PIŚMIENNICTWO:
    1. Ustawa Prawo Farmaceutyczne z dnia 6 września 2001 (Dz. U. 2001 Nr 126 poz. 1381).
    2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku, dotyczące produktów kosmetycznych.
    3. Norma PN-EN ISO 22716:2009 „Kosmetyki. Dobre Praktyki Produkcji (GMP) – Przewodnik Dobrych Praktyk Produkcji”.
    4. Załącznik II Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Wykaz substancji zakazanych w produktach kosmetycznych”.
    5. Załącznik III Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Wykaz substancji, które mogą być zawarte w produktach kosmetycznych wyłącznie z zastrzeżeniem określonych ograniczeń”.
    6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 roku w sprawie określenia procedur pobierania próbek kosmetyków oraz procedur przeprowadzania badań laboratoryjnych (Dz. U. 2003 Nr 9 poz. 107).
    7. Norma PN-EN ISO 21149:2009 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Zliczanie i wykrywanie aerobic mesophilic bacteria”.
    8. Norma PN-EN ISO 22718:2010 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Wykrywanie obecności Staphylococcus aureus”.
    9. Norma PN-EN ISO 18416:2009 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Wykrywanie Candida albicans”.
    10. Norma PN-EN ISO 22717:2010 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Wykrywanie obecności Pseudomonas aeruginosa”.
    11. Norma PN-EN ISO 21148:2009 „Kosmetyki – Mikrobiologia – Ogólne wytyczne badań mikrobiologicznych”.
    12. Załącznik V Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Wykaz substancji konserwujących dozwolonych w produktach kosmetycznych”.
    13. Załącznik I Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 „Raport bezpieczeństwa produktu kosmetycznego”.
     

     
  • Panorama samorządu.  ( 105 pozycji )
    UROCZYSTOŚĆ NADANIA SZTANDARU

    OKRĘGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ W OLSZTYNIE
     

        Dzień 22 listopada 2014 roku na zawsze wpisze się złotymi zgłoskami w historię aptekarstwa polskiego. W tym dniu w Olsztynie odbyła się uroczystość nadania Sztandaru Okręgowej Izby Aptekarskiej. Nasza społeczność aptekarska, farmaceuci członkowie Okręgowej Izby Aptekarskiej w Olsztynie, zaproszeni goście oraz rodziny aptekarzy uczestniczyli w niezwykłej uroczystości poświęcenia Sztandaru  podczas Mszy św. o godz. 900 w Bazylice Współkatedralnej św. Jakuba w Olsztynie. Uroczystego poświęcenia Sztandaru dokonał Jego Ekscelencja ks. Arcybiskup senior dr Edmund Piszcz, przyklękając ucałował również płat sztandaru. W wygłoszonej homilii podkreślał jak ważną rolę pełnią aptekarze w ochronie zdrowia człowieka, a napis „Salus Aegroti Suprema Lex” – "zdrowie chorego najwyższym prawem” widniejący na sztandarze jeszcze bardziej podkreśla tę rolę aptekarzy wykonujących zawód zaufania publicznego i zobowiązuje do służby drugiemu człowiekowi.
     
        Poczet Sztandarowy w stroju galowym reprezentujący Fundatorów Sztandaru  stanowili aptekarze: Chorąży pocztu mgr farm. Leszek Rogoziński, pierwszy Prezes Izby Aptekarskiej w Olsztynie w latach 1991-1995, Asysta Pocztu Sztandarowego: mgr farm Lucyna Łazowska Prezes Izby Aptekarskiej w latach 1995-2003 oraz mgr farm. Janina Murawska członek Rady Aptekarskiej, od 1997r. redaktor naczelny Biuletynu Informacyjnego  Izby Aptekarskiej.
     
     
    Od lewej Janina Murawska, Leszek Rogoziński, Lucyna Łazowska.
     
        Podziękowanie za poświęcenie Sztandaru i wygłoszoną homilię złożyli: Prezes mgr farm. Roman Grzechnik i wiceprezes mgr farm. Teresa Korbut wręczając wiązankę czerwonych róż.
     
        Następnie z katedry w uroczystym pochodzie z Pocztem Sztandarowym na czele, udaliśmy się  do znajdującego się w pobliżu Hotelu Wileńskiego, gdzie w sali konferencyjnej miała miejsce dalsza część uroczystości podczas odbywającego się w tym dniu XXIII  Okręgowego Zjazdu Aptekarzy.
     
     Uroczysty przemarsz ze Sztandarem.
     
       Ceremoniał przekazania Sztandaru był bardzo uroczysty. Na wstępie został odegrany hymn Polski. Podniosły nastrój zaakcentowały mocno brzmiące akordy Mazurka Dąbrowskiego, który śpiewają również zebrani na sali uczestnicy tej uroczystości.
     
        Następnie Prezes R. Grzechnik wygłaszając przemówienie powiedział między innymi: „Szanowni Goście, Szanowni Aptekarze Warmii i Mazur! Cytat „Salus aegroti suprema lex” umieszczony na naszym Sztandarze jest również misją zawodu aptekarskiego. Misją i jego celem który chcemy osiągnąć w naszej codziennej pracy. Obchodzimy dziś szczególną uroczystość: po raz pierwszy prezentujemy Sztandar Okręgowej Izby Aptekarskiej w Olsztynie. Sztandar ten został ufundowany przez członków naszej Izby, aptekarzy, którym bliska jest idea zawodu zaufania publicznego, idea niesienia pomocy choremu, otoczenia go opieką farmaceutyczną. (…) wiedza, którą otrzymaliśmy od naszych profesorów pozwoliła nam wykonywać nasz zawód sumiennie i z oddaniem i właśnie za tę wiedzę po raz kolejny pragnę podziękować, składając podziękowania na ręce przedstawicieli profesorów kształcących kolejne pokolenia farmaceutów: prof. Romana Kaliszana, prof. Małgorzaty Sznitowskiej, prof. Adama Bucińskiego. Profesorowie, których dziś gościmy, aktywnie i w sposób bardzo praktyczny podchodzili do naszej społeczności farmaceutycznej na Warmii i Mazurach. Pomagali nam organizować i prowadzić różnego rodzaju szkolenia, kursy i egzaminy specjalizacyjne na naszym terenie. W związku z brakiem wydziału farmaceutycznego na olsztyńskiej uczelni, nie mogliśmy się wspierać miejscową kadrą naukową, ale dzięki Waszej pomocy nie zostaliśmy w tyle. Nie sposób tu nie wspomnieć o osobach, których już z nami nie ma: o prof. Stanisławie Janickim, prof. Jacku Petrusewiczu, czy dr Weronice Żebrowskiej. To dzięki Waszej wiedzy i chęci przekazywania jej nam jesteśmy tym, kim jesteśmy: farmaceutami, których ukształtowaliście i właśnie przez to, a raczej dzięki temu jesteśmy tu i teraz, a ten sztandar to w dużej mierze Wasza zasługa, dzięki Waszej pracy staliście się również jego fundatorami (…)."   

        Uroczystość zaszczyciły swoją obecnością następujące osoby spośród zaproszonych gości: Halina Zaborowska-Boruch zastępca Prezydenta Miasta Olsztyn, Jego Ekscelencja ksiądz arcybiskup senior dr Edmund Piszcz, lek. Andrzej Zakrzewski Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego oddziału NFZ w Olsztynie, lek wet. Andrzej Kłoska viceprezes Warmińsko-Mazurskiej Rady Lekarsko-Weterynaryjnej w Olsztynie, Maria Danielewicz przewodnicząca Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych Regionu Warmii i Mazur, prof. dr hab. n. farm Adam Buciński Kierownik Katedry i Zakładu Biofarmacji Wydziału Farmaceutycznego Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, prof. dr hab. n. farm. Roman Kaliszan Kierownik Katedry Biofarmacji i Farmakodynamiki GUMed Członek Korespondent PAN i PAU, prof. dr hab. n. farm Małgorzata Sznitowska Kierownik Katedry i Zakładu Farmacji Stosowanej Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Prorektor ds. Nauki GUMed, dr n. farm Beata Joanna Kocięcka Wojewódzki Konsultant d/s farmacji szpitalnej dla obszaru woj. podlaskiego, mgr farm. Andrzej Kuciński  Wojewódzki Konsultant ds. farmacji aptecznej dla obszaru woj. warmińsko-mazurskiego, dr n. med Paweł Chrzan Prezes Gdańskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, dr n. farm. Piotr Migas z-ca Prezesa Gdańskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, mgr farm. Michał Pietrzykowski z-ca Prezesa Gdańskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, mgr farm. Piotr Chwiałkowski Prezes Pomorsko-Kujawskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej.   

        Następnie dla upamiętnienia potomnym nazwisk fundatorów sztandaru aktu symbolicznego wbicia w drzewce sztandaru gwoździ sztandarowych z wygrawerowanymi nazwiskami fundatorów dokonali przedstawiciele fundatorów: prof. Roman Kaliszan, prof. Małgorzata Sznitowską, prof. Adam Buciński, Prezes Roman Grzechnik, Viceprezes Teresa Korbut.
     

    Symboliczne wbicie gwoździ sztandarowych
    w drzewce sztandaru przez Prezesa OIA Romana Grzechnika.
     
     
    Symboliczne wbicie gwoździ sztandarowych
    w drzewce sztandaru przez prof. Małgorzatę Sznitowską.
     
        W dalszej części uroczystości nastąpił akt przekazania Sztandaru na ręce Pana Romana  Grzechnika Prezesa Rady Aptekarskiej obecnej kadencji. Przekazując Sztandar Leszek Rogoziński powiedział: przekazuję Sztandar jako symbol tożsamości farmaceutów, opiekujcie się nim i godnie reprezentujcie naszą Izbę dbając o autorytet samorządu zawodowego. Przyjmując Sztandar Roman Grzechnik powiedział: Przyjmując Sztandar w imieniu wszystkich farmaceutów Izby Aptekarskiej w Olsztynie przyrzekam dbać o godność zawodu.       
     
       Podczas prezentacji Sztandaru zebranym na sali uczestnikom tej uroczystości został odczytany  opis wykonanego sztandaru następującej treści: awers stanowi płat tkaniny w kształcie prostokąta o wymiarach 100x110cm w kolorze czerwonym. Na tej stronie płata, w jego centralnej części znajduje się wizerunek orła białego na tarczy herbowej czerwonej wysokości 40 cm w złotej ramie. Orzeł wysokości 36 cm haftowany srebrnym szychem. Korona, dziób i szpony orła haftowane złotym szychem. Całość obszyta złotymi frędzlami. Rewers stanowi płat tkaniny w kształcie prostokąta o wymiarach 100x110cm w kolorze ciemnym niebieskim (kobalt), w jego centralnej części złoty kielich i srebrny wąż (symbol farmacji); napis złoty w półokręgu nad kielichem o treści: „Okręgowa Izba Aptekarska w Olsztynie" oraz pod spodem, po prostej napis złoty poziomy o treści: ”Salus Aegroti Suprema Lex” (Zdrowie chorego najwyższym prawem). Awers i rewers połączone ze sobą. Całość obszyta złotymi frędzlami. Posiada jedenaście złotych okrągłych uchwytów do umocowania do drzewca. Drzewiec sztandarowy o średnicy 4 cm i wysokości 2m20cm wykonany jest z drewna mahoniowego, dwudzielny, połączony tuleją z białego metalu. Na górnym końcu znajduje się głowica w formie godła Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeł umieszczony na puszce w kształcie prostopadłościanu o wymiarach 7x4x4 cm z napisem (awers) OIA, co stanowi inicjały (Okręgowa Izba Aptekarska) i napisem (rewers) OLSZTYN jako siedziba Okręgowej Izby Aptekarskiej. Na górnej części drzewca umieszczone zostały gwoździe sztandarowe (33 sztuki) w postaci tarczy herbowej o wysokości 3cm wykonane ze złotego metalu z wygrawerowanymi nazwiskami fundatorów, umocowane kolejno na drzewcu sztandarowym, które stanowią integralny element sztandaru. Wykaz nazwisk fundatorów zawarty jest również w załączniku do uchwały o nadaniu sztandaru. Na dolnym zakończeniu okucie stożkowate a system mocujący sztandar umieszczony w górnej części stanowi iglica, na którą nawlekane są złote okrągłe uchwyty. Szarfa sztandaru w barwach Rzeczypospolitej Polskiej o szerokości 10cm, zawiązana w kokardę i umieszczona na tulei głowicy po stronie górnej płata. Jej obydwa końce dochodzą do dolnego płata i są zakończone złotymi frędzlami. Insygnia Pocztu Sztandarowego stanowią: biało-czerwone szarfy (3 sztuki), przewieszane przez prawe ramię, zwrócone białym kolorem w stronę kołnierza, spięte na lewym biodrze, zakończone złotymi frędzlami, oraz białe rękawiczki. Sztandar został wykonany według tradycyjnych technik haftu wypukłego w pracowni haftu artystycznego pani Anny Korybut-Dziemidowicz w Barczewie.”

        Po zakończeniu prezentacji odbył się następnie akt przekazania sztandaru Pierwszemu Aptekarskiemu Pocztowi Sztandarowemu w składzie: Chorąży Michał Dutka, Asysta: Anna Perzanowska i Bogumiła Polakiewicz. Prezes R. Grzechnik przekazując sztandar powiedział: "Przekazuję Wam ten Sztandar jako symbol postawy i obowiązków farmaceutów, postępujcie zgodnie z maksymą zawartą na Sztandarze „Zdrowie chorego najwyższym prawem".

        Przyjmując sztandar Michał Dutka powiedział: "Przyjmujemy ten Sztandar jako symbol tradycji Izby Aptekarskiej. Będziemy o niego dbać, sumiennie wypełniać swoje obowiązki zgodnie z Kodeksem Etyki Aptekarza, godnie reprezentować wykonywany zawód, aby nie splamić jego honoru".

       Mgr farm. Elżbieta Bańkowska wygłosiła okolicznościowy wiersz następującej treści:
     
     Sztandar
     Na drzewcu umieszczony wysoko
     Na nim godło Polski
     Orzeł Biały
     Od tysiąca lat jest z nami
     W dniach klęski i chwały.
     Na jego głowie
     Złota lśni korona
     Na znak,
     Że Polska nie jest zniewolona.
     Pod tym znakiem
     Czuje się dumę
     Że się jest Polakiem.

     Na rewersie
     Symbol farmacji
     Wąż Eskulap
     Co z kielicha pije
     To znaczy, że nie ma w nim trucizny
     Ale lecznicze drakije,
     Które choremu przywracają zdrowie.
     Bo „Salus aegroti suprema lex”
     To wszystko ten sztandar opowie.
     
       Autorką tego wiersza jest mgr farm. Mirosława Aleksandrowicz.

        Podczas XXIII Okręgowego Zjazdu Aptekarzy Okręgowej Izby Aptekarskiej w Olsztynie w dniu 22 listopada 2014 roku odbyła się również po raz pierwszy ceremonia ślubowania farmaceutów z udziałem Pocztu Sztandarowego ze Sztandarem Okręgowej Izby Aptekarskiej w Olsztynie. Ślubowanie zostało złożone przed Prezesem Romanem Grzechnikiem wobec farmaceutów zgromadzonych na tym zjeździe aptekarskim oraz wobec zaproszonych gości. Ślubowanie złożyło 12 magistrów farmacji: Filarska Martyna, Gajdulewicz Joanna, Głażewska Marta Joanna, Gołębiowski Jacek, Jachimowicz Bogusława, Janicka Joanna Anna, Kotek Paweł Maciej, Lisowska Agnieszka, Sawa Mateusz, Stefańska Agnieszka Małgorzata, Zbysińska Joanna, Żemojduk Sandra. Otrzymali dokument ”Prawo Wykonywania Zawodu Farmaceuty".

        Sztandar przechowywany i eksponowany jest w siedzibie Okręgowej Izby Aptekarskiej w Olsztynie ul. Partyzantów 79/9.  

    tekst mgr farm. Janina Murawska
     
    zdjęcia mgr farm. Paweł Martyniuk
     

     
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

     
    Aptekarz w XIX wieku
     
     
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
     
     
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
     
     
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
     
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
     
     
    Jak chorują seniorzy?
     
     
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
     
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
     
     
    Starsi pacjenci „lubią” leki
     
     
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
     
     
    Niebezpieczna farmakoterapia
     
     
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, m.in. wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
     
     
    Opieka farmaceutyczna
     
     
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
     
     
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
     
     
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
     
     
    Komunikacja z pacjentem
     

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.
     

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, m.in. Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
     
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
     
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 38 pozycji )
    FARMACJA BLIŻEJ NAS.
     
    JOLANTA POŁAJDOWICZ

         Nie ma już wielu aptek w których roznosiłby się balsamiczny nadal zapach ziół, starych drewnianych szaf. Piękne, nowoczesne, lśniące meble na których poukładano kolorowe pudełka, to właśnie współczesna apteka. Pierwszy stół to tylko raczej utarta historycznie nazwa. Apteki i aptekarstwo zmieniły się diametralnie na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci.

        Tempo współczesnego życia sprawia, że wczoraj to już historia, zaś łacińskie powiedzenie carpe diem nabiera realnego wymiaru. Czasem jednak warto się zatrzymać i spojrzeć za siebie, dostrzec właśnie tę historię. Taką próbą uchwycenia czasu, tego minionego i tego wczorajszego, jest książka Farmacja bliżej nas autorstwa mgr farm. Jolanty Połajdowicz.

        Nie sztuką jest pisać o znanych osobistościach i aktualnych wielkich wydarzeniach, o wiele więcej kunsztu i cierpliwości wymaga spisywanie historii tych mniejszych, ale nie mniej ważnych. Na  kartach swojej książki mgr Połajdowicz z kronikarską dokładnością opisała część aptek z terenu obecnej lubelszczyzny, ze szczególnym uwzględnieniem terenów chełmskich. Jeden z rozdziałów nosi tytuł Ciekawa historia bez apteki w tle, ja książkę określiłbym dość podobnymi słowami ciekawe apteki na tle historii. Apteki na trwale wpisują się nie tylko w krajobraz danej miejscowości, ale też w życie jej mieszkańców. Warto pamiętać, że farmaceuta to zawód zaufania publicznego, a więc z definicji jest to zawód, który tworzy szczególną więź zaufania, w naszym przypadku, pomiędzy aptekarzem a pacjentem. O ile w „centrum wielkiego miasta” pacjent jest w większości anonimowy, to w małych miejscowościach z apteką i aptekarzem związane są historie wielu ludzi. Bo gdzie, jak nie do apteki przyjdzie chory porozmawiać, pożalić się, ale także i czasem opowiedzieć co mu się przytrafiło dobrego w życiu. Taka misja „słuchacza” jest niejako wpisana w nasz zawód farmaceuty. Miejsce pracy tworzą ludzie i o takich też osobach, ich pasji, życiu opowiada w swoich tekstach Jolanta Połajdowicz, przedstawiając niejednokrotnie historie całych rodów.

        Ale książka ta jest nie tylko spisem historycznym podającym jedynie chronologiczne fakty z życia właścicieli aptek, aptekarzy i ich rodzin czy też pracowników. Autorka robi częste wycieczki do historii okolic, przybliżając Czytelnikowi wiele ciekawych archiwalnych faktów, także w nawiązaniu do współczesności. Niemal każda historia posiada wstęp dotyczący opisu miejsca. Czytając książkę, odnosi się wrażenie, że jest to taki aptekarski przewodnik po okolicach, gdzie obok zabytków wartych zobaczenia Autora opisuje historię aptek, traktując je jako miejsca godne zwiedzenia. Po przeczytaniu tej książki, a następnie przejeżdżając przez miejscowości w niej opisane nie sposób oprzeć się chęci zobaczenia, choćby z zewnątrz apteki, którą dzięki mgr Połajdowicz już znamy, wiemy kiedy powstała, kto był jej pierwszym, a kto obecnym właścicielem, kiedy i w jaki sposób dokonano jej przebudowy,  czy modernizacji i kto w niej pracuje. Książka ma jeszcze jeden walor, Autorka z lekkością przechodzi od historii do współczesności. Zapewne Czytelnicy związani z farmacją naszego regionu na wielu jej kartach odnajdą nazwiska osób, które znają lub z którymi studiowali.

        Z pewnością większość znajdzie w książce wiele ciekawych informacji zarówno o aptekach, jak i historii z naszego terenu. Warto tę pozycję mieć w swojej biblioteczce farmaceuty. Mamy nadzieję, że książka ta, to dopiero początek w dorobku Autorki.

    dr n. farm. Tomasz Baj
     
     
     
    Z żalem informujemy, że mgr farm. Jolanta Połajdowicz, Autorka recenzowanej książki zmarła w wieku 73 lat w dniu 23 stycznia 2015 roku.
     
     
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )


     
     
     
     
     
     
     
     
     
     CHCEMY WZIĄĆ Z WAS PRZYKŁAD
     
       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
     
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
     
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
     
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     
     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
     
  • Listy do Redakcji  ( 33 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 29 pozycji )

       W dniu 1 grudnia 2014 r. Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych poinformował, że w sprzedaży znajduje się Farmakopea Polska X (2014) dystrybuowana  przez Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. Farmakopea zawiera polską wersję wszystkich materiałów opublikowanych w części podstawowej Farmakopei Europejskiej (Ph. Eur.) 8.0 oraz w Suplementach 8.1 i 8.2, a także działy narodowe, tj. nieposiadające odpowiedników w Ph. Eur. Dział „Monografie narodowe” obejmuje 77 monografii przeniesionych z wydania IX FP. „Wykaz dawek” oraz „Wykaz substancji bardzo silnie działających, silnie działających oraz środków odurzających” obejmują takie wykazy zamieszczone w FP IX, uzupełnione o nowe substancje czynne, dla których monografie zawiera Ph. Eur. 8.0 – 8.2. W zakresie opublikowanych materiałów FP X 2014 zastępuje dotychczasowe wydania Farmakopei Polskiej.

       Data, od której obowiązują wymagania określone w FP X 2014 w zakresie wymagań narodowych, ogłoszona jest w Dzienniku Urzędowym Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, dostępnym na stronie internetowej Urzędu Rejestracji (Biuletyn Informacji Publicznej) i jest to dzień 1 stycznia 2015 r.

       Jednocześnie w Komunikacie z dnia 23 grudnia 2014 r. Prezes URPL,WMiPB poinformował, że Suplement 8.3 do Farmakopei Europejskiej (Ph. Eur.) wydanie ósme wprowadza uzupełnienia i zmiany do Ph. Eur., które stają się obowiązujące w krajach stosujących Farmakopeę Europejską w tym w Rzeczpospolitej Polskiej, od dnia 1 stycznia 2015 r. Do Komunikatu załączono tabelę zawierającą tytuły tekstów podstawowych (rozdziałów), monografii ogólnych i monografii szczegółowych zawartych w ww. Suplemencie.

    Źródło: Informacja Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.
    http://www.urpl.gov.pl/aktualnosci/
     
  • Edukacja  ( 21 pozycji )
     
       Studia farmaceutyczne to jedne z najtrudniejszych kierunków oferowanych przez uczelnie wyższe w Polsce. Wielogodzinne kształcenie (około 5 tysięcy godzin w toku całego kształcenia) potrafi całkowicie zagospodarować wolny czas. Wielu z nas pamięta, lub dopiero zazna jak wyczerpujące są zajęcia trwające od  8 do 20, pięć dni w tygodniu. Po takich dniach człowiek traci chęć do wszystkiego. Można byłoby zadać pytanie: gdzie tu czas na inne rzeczy?

       Wielu z nas - a przynajmniej takie odniosłem wrażenie po rozmowie z rówieśnikami - uważa, że nasze studia nie uczą niczego pożytecznego. Porównujemy się do studentów politechnik i zazdrościmy im wiedzy praktycznej, na przykład obsługi sprzętu. Nie wierzymy często w nasze umiejętności. Tylko czy to wszystko jest prawdą? Czy faktycznie umiemy tak mało? Na swoim przykładzie chciałbym odpowiedzieć na wcześniej postawione pytania. Mam nadzieję, że przekonam - szczególnie swoich kolegów studentów - że czasami naprawdę warto spróbować swoich sił, a przy odrobinie szczęścia można się wiele nauczyć.

       Swoją opowieść chciałbym zacząć od spraw związanych z nauką. Los chciał, że dzięki mojemu znajomemu trafiłem do zakładu Biochemii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, którego kierownikiem jest prof. nadzw. dr hab. n. med. Jakub Fichna. Pan profesor wraz z zespołem zajmuje się głównie schorzeniami przewodu pokarmowego – chorobą Crohna, zespołem jelita wrażliwego, celiakią etc. W badaniach przyczyn jak i nowych terapii tych chorób wykorzystywane są tu różnego rodzaju techniki, takie jak test immunoenzymatyczny Elisa, Western blot czy PCR. W pierwszym momencie byłem przekonany, że nie mam tu czego szukać. Moja wiedza na temat tych chorób była znikoma, żeby nie powiedzieć zerowa. Także sposób analizy nie był mi do końca znany. Oczywiście wszystkie te metody omawiane były na zajęciach czy to z biochemii, czy to z biologii molekularnej, jednakże zazwyczaj teoretycznie, lub jako jedno ćwiczenie praktyczne, po którym niewiele w głowie pozostało. Początkowo poczułem zrezygnowanie, jednak stwierdziłem: „Czemu nie zaryzykować, nic nie tracę”. Ten tok myślenia okazał się strzałem w dziesiątkę. Po początkowych problemach dość sprawnie zaaklimatyzowałem się i nauczyłem wykonywać badania. Także wiedza z zakresu gastroenterologii i immunologii w miarę szybko stała mi się trochę bliższa i zrozumiała. Zacząłem się zastanawiać, co spowodowało moją łatwość w nauce i doszedłem do wniosku, że to właśnie farmacja. Warto uświadomić sobie, czego tak naprawdę możemy nauczyć się na naszych studiach. Pierwszą, chyba najważniejszą rzeczą, którą uczą nas nasze Alma mater, to dokładność. Sądzę, że każdy z nas czasami zastanawiał się czy kropelka, która znajduje się na blacie nie powinna znajdować się w kolbie, i czy przez to nie otrzymamy zafałszowanego wyniku. Każdy z nas odbył wielogodzinny kurs chemii analitycznej, na której nauczyliśmy się miareczkowania, pipetowania i wielu innych umiejętności. Dokładność ta, która dla nas jest codziennością, jest tak naprawdę naszym wielkim atutem nie zawsze przez nas docenianym. Kolejnym wielką zaletą jest posiadana przez nas wiedza z zakresu medycyny. Nie jest ona co prawda wyjątkowo głęboka, ale jest szeroka. Dzięki temu nie mamy większych problemów ze zgłębianiem dowolnego zagadnienia z tego obszaru wiedzy, jeżeli zajdzie taka potrzeba. Podstawowe wiadomości z różnych dziedzin, przede wszystkim biochemii, immunologii i farmakologii, pozwalają nam zrozumieć dokładny mechanizm danych jednostek chorobowych.

       Nie bez znaczenia jest także umiejętność przeliczania stężeń. Niezmiernie pomaga to w tworzeniu różnorodnych buforów potrzebnych do analiz. Wydawać by się mogło, że nasze atuty wymieniane przeze mnie są prozaiczne. Nie jest to prawdą, gdyż to co dla nas naturalne dla innych wcale takie być nie musi i warto to sobie uświadomić! Zaletą jest także nasze odruchowe uporządkowywanie miejsca pracy, co bardzo pomaga w badaniach. Oczywiście nie jesteśmy pozbawieni wad. Jedną z takowych jest faktycznie słaba znajomość nowoczesnego, ale także i mniej zaawansowanego sprzętu. Jest to jednak rzecz którą można w miarę łatwo przeskoczyć, gdy trafi się pod opiekę odpowiedniego człowieka. Obsługa sprzętu nie jest łatwa, ale można nauczyć jej się w miarę szybko, za to pewnych prawidłowych zachowań i odruchów człowiek uczy się przez wiele lat. W tym miejscu chciałbym podziękować bardzo Pani dr Aleksandrze Piechocie-Polańczyk, dzięki której opanowałem w znacznym stopniu metodykę wykonywania testu ELISA przy badaniu poziomu ekspresji interleukin w osoczu myszy. Dzięki cierpliwości i wyrozumiałości Pani doktor mogłem sam nanosić substraty od początku do końca, co tak naprawdę jest bezwzględnie potrzebne w zdobywaniu takich umiejętności. Oczywiście podziękowania należą się także Panu profesorowi Jakubowi Fichnie, który dał mi sposobność w rozpoczęciu mojej  przygody z nauką i daje mi ją do dzisiaj.  

       Warto zaznaczyć, że nie samą nauką człowiek żyje. Jeżeli macie jakieś hobby, zainteresowania nie związane do końca z zawodem, rozwijajcie je. Ja na przykład już od pierwszego roku studiów jestem członkiem Chóru Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Przynosi mi to wiele radości, jest to dla mnie odskocznia od czasami trudnych dni. Oczywiście trzeba z rozwagą poświęcić czas swoim zainteresowaniom, ale nie można im go całkowicie odmówić.  

       Pamiętajmy, że farmacja to nauka interdyscyplinarna. Mam nadzieję, że ten krótki opis z mojego własnego doświadczenia, pozwoli wam nabrać trochę wiary w siebie. Nie bójmy się wykorzystywać swoich atutów i znajmy swoją wartość. Pamiętajmy także, że nikt nie może być najlepszy we wszystkim i starajmy się wyciągać wnioski z rad otrzymywanych od osób bardziej doświadczonych. Nie bójmy się zadawać pytań. Przy odrobinie szczęścia, takiego jak miałem ja, trafić można na osoby które z chęcią pokierują Wami i pomogą w rozwijaniu swoich zainteresowań.

    Damian Piekielny
    Student V roku Farmacji
    Wydział Farmaceutyczny
    Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
     
  • Lex Apothecariorum.  ( 46 pozycji )

       Od dnia 8 lutego 2015 r. wprowadzona zostanie do polskiego porządku prawnego nowa instytucja - bezpośrednio związana z usługami farmaceutycznymi. Ustawa z dnia 19 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz.28) dodaje do Prawa farmaceutycznego rozdział 5a, regulujący „Pośrednictwo w obrocie produktami leczniczymi, z wyłączeniem produktów leczniczych weterynaryjnych”.

       Normując w ustawie pośrednictwo w obrocie lekami, polski ustawodawca implementował przepisy dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi (Dz.UrzUEL.2001.311.67, z późn. zm.). Prawodawca europejski, w preambule do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/62/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. zmieniającej dyrektywę 2001/83/WE podkreślił, że w celu zagwarantowania wiarygodności łańcucha dystrybucji przepisy odnoszące się do produktów leczniczych powinny brać pod uwagę wszystkich uczestników łańcucha dystrybucji, tzn. nie tylko hurtowników - niezależnie od tego, czy hurtownicy wchodzą w fizyczny kontakt z produktami leczniczymi - lecz również pośredników zaangażowanych w sprzedaż lub kupno produktów leczniczych, którzy sami nie sprzedają ani nie kupują tych produktów, a także nie posiadają produktów leczniczych ani nie wchodzą z nimi w fizyczny kontakt.

       Zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE, pojęcie „pośrednictwa w obrocie produktami leczniczymi” obejmuje wszelką działalność związaną ze sprzedażą lub kupnem produktów leczniczych, z wyjątkiem dystrybucji hurtowej, która nie wiąże się z fizycznym kontaktem z produktem oraz polega na niezależnych negocjacjach w imieniu innej osoby prawnej lub fizycznej. Analogiczna regulacja zawarta została w art. 73a ust. 1 Prawa farmaceutycznego, w którym „pośrednictwo w obrocie produktami leczniczymi” zdefiniowano, jako działalność związaną z kupnem i sprzedażą produktów leczniczych, z wyłączeniem obrotu hurtowego, dostawy lub posiadania produktów leczniczych lub innych form władztwa nad produktami leczniczymi, polegająca na niezależnym prowadzeniu negocjacji na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej.

       Istotę pośrednictwa w obrocie lekami oddają następujące elementy:
    1) działalność pośrednika związana jest z kupnem i sprzedażą produktów leczniczych oraz polega na prowadzeniu negocjacji na rzecz podmiotu trzeciego;
    2) pośrednictwo nie obejmuje obrotu hurtowego oraz dostaw;
    3) pośrednik nie może posiadać produktów leczniczych oraz w innej formie władać produktami leczniczymi;
    4) niezależność pośrednika.

       Pośrednik będzie mógł pośredniczyć wyłącznie w transakcjach kupna i sprzedaży produktów leczniczych pomiędzy:
    1) wytwórcą, importerem produktu leczniczego, podmiotem prowadzącym hurtownię farmaceutyczną lub podmiotem odpowiedzialnym a podmiotem prowadzącym hurtownię farmaceutyczną lub podmiotem leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne;
    2) podmiotem prowadzącym hurtownię farmaceutyczną a podmiotem prowadzącym aptekę ogólnodostępną lub punkt apteczny, wyłącznie w przypadku sprzedaży produktów leczniczych do apteki ogólnodostępnej lub punktu aptecznego;
    3) podmiotem prowadzącym hurtownię a podmiotem leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.
    Zakazane będzie prowadzenie pośrednictwa w obrocie środkami odurzającymi, substancjami psychotropowymi i prekursorami kategorii 1.

       Pośrednikiem w obrocie produktami leczniczymi zarejestrowanym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej będzie mógł być podmiot posiadający miejsce zamieszkania albo siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i wpisany do Krajowego Rejestru Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi.

       Zgodnie z ww. ustawą pośrednictwo w obrocie produktami leczniczymi to działalność regulowana w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a więc działalność gospodarcza, której wykonywanie wymaga spełnienia szczególnych warunków, określonych przepisami prawa. Przedsiębiorca będzie mógł wykonywać pośrednictwo, jeżeli spełni szczególne warunki określone w ustawie i uzyska wpis w rejestrze działalności regulowanej.

       Krajowy Rejestr Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi, jako rejestr działalności regulowanej prowadzony będzie przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego w systemie teleinformatycznym. Od wpisu do rejestru pobierana będzie opłata w wysokości 50% minimalnego wynagrodzenia.

       Ustawa nakłada na pośrednika szczegółowe powinności. Do oczywistych należy obowiązek uczestniczenia wyłącznie w transakcjach dotyczących produktów leczniczych posiadających pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

       Pośrednik zobowiązany będzie do przestrzegania wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej w zakresie prowadzonego pośrednictwa oraz przekazywania Głównemu Inspektorowi Farmaceutycznemu kwartalnych raportów dotyczących wielkości obrotu produktami leczniczymi, w którym pośredniczył, wraz ze strukturą tego obrotu.

       Do obowiązków pośrednika należeć będzie prowadzenie ewidencji transakcji kupna i sprzedaży, w których zawarciu pośredniczył, oraz przechowywanie jej przez okres 5 lat, licząc od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym dokonano transakcji.

       Na pośrednika nałożono także obowiązek przekazywania podmiotom, na rzecz których prowadzi pośrednictwo w obrocie produktami leczniczymi, informacji o decyzjach w zakresie wycofania albo wstrzymania w obrocie produktów leczniczych będących przedmiotem pośrednictwa w obrocie produktami leczniczymi.

       Od pośrednika wymagać się będzie stosowania systemu jakości określającego obowiązki, procesy i środki zarządzania ryzykiem związane z prowadzoną działalnością. Ponadto, pośrednik obowiązany będzie do informowania Głównego Inspektora Farmaceutycznego, Prezesa Urzędu i właściwego podmiotu odpowiedzialnego o podejrzeniu sfałszowania produktu leczniczego.

       Na terytorium Polski będą mogli działać także pośrednicy zarejestrowani przez właściwy organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego EFTA.

       Główny Inspektor Farmaceutyczny wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez pośrednika w obrocie produktami leczniczymi działalności objętej wpisem do Krajowego Rejestru Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi, gdy:
    1) pośrednik uniemożliwia albo utrudnia wykonywanie czynności urzędowych przez Państwową Inspekcję Farmaceutyczną;
    2) pośrednik nie usunął naruszeń warunków wymaganych do wykonywania pośrednictwa w obrocie produktami leczniczymi w wyznaczonym przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego terminie;
    3) stwierdzi rażące naruszenie przez pośrednika warunków wymaganych do wykonywania pośrednictwa w obrocie produktami leczniczymi.

       Decyzji tej nadawany będzie rygor natychmiastowej wykonalności.

       Główny Inspektor Farmaceutyczny z urzędu skreśli pośrednika z Krajowego Rejestru Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi, gdy wydana zostanie decyzja o zakazie prowadzenia pośrednictwa, pośrednik zostanie wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego albo Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo nastąpi śmierć pośrednika.

       Główny Inspektor Farmaceutyczny odmówi wpisu do Krajowego Rejestru Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi, w przypadku gdy wnioskodawca w okresie 3 lat przed dniem złożenia wniosku został wykreślony z Krajowego Rejestru Pośredników w Obrocie Produktami Leczniczymi w następstwie wydania zakazu prowadzenia pośrednictwa, a także w przypadku, gdy wnioskodawca prowadzi aptekę, punkt apteczny albo hurtownię farmaceutyczną, albo wystąpił z wnioskiem o wydanie zezwolenia na prowadzenie apteki, punktu aptecznego albo hurtowni farmaceutycznej.

       Pośrednicy w obrocie produktami leczniczymi działający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają inspekcji. Inspektor do spraw obrotu hurtowego Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, w odstępach nieprzekraczających 3 lat, sprawdzać będzie, czy przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa w obrocie produktami leczniczymi wypełnia obowiązki wynikające z ustawy. Z inspekcji sporządzany będzie raport zawierający opinię o spełnianiu przez pośrednika wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej. W przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia o uchybieniach pośrednika, powodujących zagrożenie dla bezpieczeństwa stosowania, jakości lub skuteczności produktów leczniczych, w transakcjach, w których pośredniczy, Główny Inspektor Farmaceutyczny przeprowadza inspekcję doraźną. W przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia nieprzestrzegania wymogów przez pośrednika Główny Inspektor Farmaceutyczny będzie mógł przeprowadzić inspekcję doraźną.

       Pośrednik będzie mógł wystąpić do Głównego Inspektora Farmaceutycznego z wnioskiem o przeprowadzenie inspekcji w celu wydania zaświadczenia stanowiącego certyfikat potwierdzający zgodność warunków obrotu z wymaganiami Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej w zakresie prowadzonego pośrednictwa.

                     Krzysztof  Baka
    Radca Prawny
    Biuro Prawne Naczelnej Izby Aptekarskiej
     
     
  • Farmacja na świecie.  ( 36 pozycji )

     
    Zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne
    w wybranych krajach europejskich
    – wdrażane w roku 2015
    oraz aktualna ocena doświadczeń wcześniejszych projektów
     
     
       W coraz większej liczbie krajów europejskich wdrażane są zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne. Jednak w niektórych przypadkach pierwsze miesiące lub nawet lata wprowadzania w życie w aptekach ogólnodostępnych nowych usług farmaceutycznych nie są łatwe.    

       Od lipca 2014r. rozpoczął funkcjonowanie w Saksonii i w Turyngii pilotażowy program o nazwie Arzneimittelinitiative (ARMIN) wprowadzający bardzo interesujące rozwiązania nowych zasad współpracy aptek i lekarzy w zakresie farmakoterapii pacjentów chorych przewlekle. Jest on również związany oferowaniem przez apteki zaawansowanych i refundowanych usług farmaceutycznych. W roku 2015 będą już pierwsze znaczące efekty wprowadzanych w życie nowych rozwiazań i wiele wskazuje na to, że sukces programu ARMIN może być porównywalny z wprowadzeniem w Niemczech o sierpnia 2013r. dopłat do dyżurów nocnych.

       ARMIN składa się z trzech modułów, które będą stale rozwijane:
    1. Przepisywanie leków przez lekarza w postaci nazw międzynarodowych (Wirkstoffverordnung)
    2. Katalog farmakoterapii (Medikationskatalog) zawierający wytyczne do wyboru określonych substancji czynnych
    3. Nadzór farmakoterapii (Medikationsmanagement) obejmujący nadzór nad całym procesem farmakoterapii, z uwzględnieniem leków OTC wybieranych w procesie samoleczenia oraz optymalizację i zwiększenie bezpieczeństwa farmakoterapii – szczególnie w przypadku pacjentów stosujących wiele różnych leków

       Przepisywanie leków w postaci nazw międzynarodowych i katalog farmakoterapii wdrożone zostały od 1 lipca 2014r. Nadzór farmakoterapii – zacznie funkcjonować na początku 2015r.

    Nazwy międzynarodowe

       Lekarz przepisuje leki w postaci nazw międzynarodowych (z pomocą odpowiedniego programu komputerowego) natomiast wybór konkretnego preparatu następuje w aptece.

       Pacjent rozpoznaje nazwy międzynarodowe stosowanych leków, które są umieszczane na recepcie i na opakowaniach leków – wzmacnia to stosowanie się pacjentów do przepisanej terapii.

       W uzasadnionych przypadkach lekarz morze przepisać preparat konkretnego producenta.

       W pierwszej kolejności w wyniku prac wielu instytucji i urzędów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo stosowania leków w Niemczech wytypowanych zostało - 188 substancji czynnych (w tym 16 kombinacji dwóch substancji czynnych) występujących w 25 000 zarejestrowanych leków (przewidziane jest regularne uzupełnianie tej listy).

       Z systemu przepisywania leków w postaci nazw międzynarodowych wyłączone są w szczególności następujące postaci leków:

    - stosowane na skórę (np. maści, żele)
    - leki oczne i do uszu (np. krople oczne, krople do uszu)
    - plastry lecznicze (np. plastry przeciwbólowe)
    - inhalacje (np. leki stosowane w leczeniu astmy)
    - leki parenteralne (np. insuliny)

    Katalog farmakoterapii

       Systematyka podziału substancji czynnych:

    - substancje standardowe, które są stosowane u większości pacjentów w danej sytuacji
    - substancje rezerwowe, które są stosowane u tych pacjentów, których leczenie nie jest możliwe substancjami standardowymi
    - substancje pozostałe, stosowane w szczególnych sytuacjach ze względu na swoje specyficzne właściwości

       W pierwszej kolejności wybrane zostały następujące wskazania:

    - nadciśnienie
    - choroba wieńcowa, niewydolność serca, arytmia serca
    - zaburzenia przemiany lipidów
    - osteoporoza
    - choroba Alzheimera, demencje
    - depresja

       Rozszerzona lista wskazań od 1 stycznia 2015r.

    - cukrzyca typu 2
    - antybiotykoterapia górnych i dolnych dróg oddechowych
    - antybiotykoterapia dróg moczowych

    Nadzór farmakoterapii

    1) Aptekarz określa wszystkie leki stosowane przez pacjenta. Następnie pacjent jest rejestrowany w aptece, przynosi w ustalonym terminie do apteki wszystkie stosowane leki – aptekarz przeprowadza w aptece rozmowę z pacjentem, która trwa ok. 1 godz.
    Aptekarz analizuje również leki stosowane przez pacjenta w ciągu ostatnich 6 miesięcy – na podstawie danych otrzymanych z Kasy Chorych.
    2) Aptekarz sporządza wstępny plan farmakoterapii. Dokonuje analizy - w szczególności pod względem interakcji i bezpieczeństwa farmakoterapii. Pacjent otrzymuje wypełniony „dzienniczek farmakoterapii”, który przedstawia w trakcie wizyty u lekarza.
    3) Lekarz wartościuje stosowane leki i uzupełnia plan farmakoterapii. Wprowadza adnotacje w „dzienniczku farmakoterapii”, przekazywane następnie aptekarzowi.
    4) Aptekarz określa kompletny plan farmakoterapii. Aptekarz określa stosowane preparaty i drukuje dla pacjenta plan farmakoterapii.
    5) Okresowa modyfikacja planu farmakoterapii, najczęściej w cyklu kwartalnym.

       Za pierwszą rozmowę z pacjentem w ramach programu ARMIN apteka otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 94,50 Euro. Za każdą kolejną rozmowę przeprowadzaną w cyklu kwartalnym apteka będzie otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 21,00 Euro. Ponadto, za każdą wydaną pozycję na recepcie realizowanej w ramach programu ARMIN, kiedy leki na recepcie przepisywane są w postaci nazw międzynarodowych, apteka będzie otrzymywać dodatkowo 0,20 Euro.

       Przedstawione powyżej główne założenia programu ARMIN są bardzo interesujące i zbieżne z tematami licznych dyskusji prowadzonych na temat przyszłości zawodu i zwiększenia kompetencji zawodowych aptekarzy w Polsce. Wnikliwa analiza doświadczeń wdrażanego w Niemczech programu będzie miała istotne znaczenie w pracach Naczelnej Izby Aptekarskiej nad ustawą o zawodzie aptekarza, która powinna uwzględniać możliwości i nowe wyzwania aptekarstwa polskiego w XXI wieku. Z pewnością pierwsze podsumowania dotyczące realizacji tego programu zostaną zaprezentowane w trakcie Saksońskiego Dnia Aptekarza w kwietniu 2015r., natomiast kolejne wnikliwe analizy będą też prezentowane w trakcie Zjazdu Niemieckich Aptekarzy, który odbędzie się jesienią 2015r.

    mgr farm. Piotr Bohater
    Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA 
     
  • Galeria.  ( 28 pozycji )
    FOTORELACJA
     
    XV Mistrzostwa Polski Farmaceutów

    w Narciarstwie Alpejskim Karpacz 6-7 luty 2015r.
     














     
    Autorzy zdjęć:
    Paweł Figaszewski
    Remigiusz Komarczewski
     
  • Manuał aptekarski.  ( 232 pozycji )
     

       Renesansowe środki lecznicze to temat, który został zapoczątkowany w kilku wcześniejszych numerach „Aptekarza Polskiego” artykułami: „Arkana Medycyny” (Aptekarz Polski nr 93), „O rzeczach wodnych albo miękkich do lekarstw potrzebnych” (Aptekarz Polski nr 95), „O kruszczynach, a o rzeczach z ziemie kopanych” (Aptekarz Polski nr 96) oraz „Surowce zwierzęce w renesansowej medycynie” (Aptekarz Polski nr 98). Zagadnienia związane z medycyną i farmacją okresu renesansu to dziedziny nauki, które pozostawiają w dalszym ciągu szerokie pole do badań.
     
     
     

       Według definicji zawartej w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku, dotyczącym produktów kosmetycznych, za produkt kosmetyczny uważana jest substancja lub też ich mieszanina, która jest przeznaczona do kontaktu z zewnętrznymi częściami ciała ludzkiego i której wyłącznym lub głównym celem jest utrzymywanie ich w czystości, perfumowanie, zmiana ich wyglądu, ochrona, utrzymywanie w dobrej kondycji lub korygowanie zapachu ciała [1]. Kosmetyki z założenia zatem pełnią głównie rolę pielęgnacyjną, ale warto pamiętać, że ze względu na działanie protekcyjne i profilaktyczne mogą również wspomagać terapię wielu schorzeń skóry lub chorób, których objawy zakłócają fizjologiczne procesy zachodzące w skórze.
     
     
  • Przegląd prasy.  ( 20 pozycji )

       Od kilku lat Polska zajmuje miejsce w pierwszej dziesiątce krajów świata pod względem ilości spożywanych leków (zarówno tych przepisywanych na receptę, jak i tych dostępnych w sprzedaży odręcznej), a rynek farmaceutyczny w naszym kraju jest jednym z największych w Europie. Przyczynami skłonności do niepohamowanego, niekontrolowanego nadużywania (ang. abuse) leków, czyli lekomanii, są rozwój i komercjalizacja rynku farmaceutycznego oraz dolegliwości psychosomatyczne naszego społeczeństwa. Ta druga przyczyna ma związek z jednej strony z niezadowalającą samooceną stanu zdrowia i/lub starzeniem się społeczeństwa, a z drugiej ze wzrostem świadomości dotyczącej stanu zdrowia i zapotrzebowania na nowoczesne formy leczenia, nadmierną wiarą w skuteczność leków oraz poszukiwaniem komfortu psychicznego. Konsumentami dużej ilości leków w Polsce są dwie zróżnicowane wiekowo grupy pacjentów: osoby powyżej i poniżej 65 roku życia. Osoby starsze (powyżej 65 roku życia) nadużywają leków często samowolnie, z uwagi na współwystępowanie różnych dolegliwości, poczucie niepewności jutra oraz stałą obawę o własne zdrowie. Drugą grupę wiekową (poniżej 65 roku życia) stanowią mieszkańcy wielkich miast, którzy nadużywają leków (często najnowszych i drogich) świadomie, oraz osoby zamieszkujące małe miasta i wsie, które stosują leki bezrefleksyjne w wyniku modelowania zachowań i pod wpływem reklam w mediach.

       Problem lekomanii w Polsce dotyczy wielu różnorodnych medykamentów, a wśród nich na pierwsze miejsce wysuwa się nadużywanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza tych dostępnych bez recepty. Inne nadużywane leki to te o działaniu przeciwkaszlowym, przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym, uspokajającym i nasennym, przeciwlękowym, pobudzającym, hamującym łaknienie (anorektyki), leki hormonalne, przeczyszczające oraz preparaty zawierające w składzie alkohol (głównie krople nasercowe i krople żołądkowe).

       Konsekwencje lekomanii są różnorodne w zależności od rodzaju i ilości zażywanej substancji oraz okresu nadużywania. Najszybciej obserwowanymi objawami nadużywania leków są objawy niepożądane (bóle i zawroty głowy, bóle brzucha, nudności, osłabienie, reakcje alergiczne, zmiany na skórze i inne) lub zatrucie organizmu wymagające interwencji na oddziałach toksykologicznych. Poważną konsekwencją nadużywania leków jest uzależnienie (ang. addiction) – przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego obejmująca obok zaburzeń psychicznych także szerokie spektrum objawów somatycznych i wegetatywnych. Najważniejszymi cechami uzależnienia są przymus sięgania po substancję uzależniającą i głód narkotykowy. Te cechy decydują o rozróżnieniu pomiędzy nadużywaniem substancji (ang. drug abuse), czyli procesem, nad którym człowiek jeszcze panuje i który może zwalczyć, a uzależnieniem. Uzależnienie cechuje się też nawrotowością (ang. relapse), pojawiającą się nawet po bardzo długim okresie abstynencji. Zgodnie z kryteriami ICD-10 ustalonymi przez Światową Organizację Zdrowia uzależnienie następuje, gdy w ciągu 12 miesięcy chorego cechują co najmniej 3 spośród wymienionych objawów:
     

    1.    Silna, natrętna potrzeba zażywania substancji (przymus).
    2.    Upośledzona zdolność kontrolowania zażywania substancji.
    3.    Występowanie objawów abstynencyjnych po odstawieniu substancji (głód narkotykowy).
    4.    Tolerancja na zażywaną substancję.
    5.    Postępujące zaniedbywanie alternatywnych do zażywania przyjemności, zachowań czy zainteresowań.
    6.    Zażywanie substancji pomimo wiedzy o szkodliwości dla zdrowia.
     
     
       Przyczynę uzależnienia należy wiązać ze zmianami zachodzącymi pod wpływem substancji uzależniających w układach funkcjonalnych mózgu, mianowicie w układzie nagrody, układzie wzbudzenia oraz w układzie poznawczym (kognitywnym). Spośród nich układ nagrody odgrywa zasadniczą rolę w inicjacji i podtrzymywaniu nałogu. Układ ten w warunkach fizjologicznych odpowiedzialny jest za pobieranie pokarmu, wody, zachowania seksualne i agresywne, natomiast patologiczne aktywacje tego układu występują pod wpływem nagród sztucznych, w tym nielegalnych substancji uzależniających oraz leków. Z punktu widzenia lokalizacji w mózgu układ nagrody to ściśle określony układ ośrodków i szlaków neuronalnych, których pobudzenie wywołuje reakcje wskazujące na subiektywne przyjemne odczuwanie tej stymulacji i w związku z tym dążenie do ponowienia bodźca. Układ nagrody tworzą mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne, biegnące z pola brzusznego nakrywki śródmózgowia do różnych struktur limbicznych. Mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne kontrolują zachowania motywacyjne związane z działaniem zewnętrznych dodatnich bodźców wzmacniających (odczuwanych jako przyjemne) i to właśnie im przypisuje się duże znaczenie w rozwoju uzależnień. Sygnał o przyjemnym charakterze pobudza dopaminowe neurony pola brzusznego nakrywki, czego konsekwencją jest wzrost uwalniania dopaminy z zakończeń aksonalnych w jądrze półleżącym przegrody. Pomimo iż dopamina decyduje o wartościach wzmacniających bodźca odbieranego, w neurochemiczną regulację układu nagrody zaangażowane są też inne neuroprzekaźniki. Należą do nich: serotonina, GABA, glutaminian i peptydy opioidowe, których ilość w przestrzeni synaptycznej – zmienna w wyniku działania bodźców nagradzających lub awersyjnych – moduluje homeostazę układu dopaminowego.

       Do nadużywanych leków, które bezpośrednio (przez wpływ na transporter dopaminowy, enzymy syntetyzujące lub rozkładające dopaminę) lub pośrednio (przez wpływ na wychwyt zwrotny lub aktywację receptorów innych neuroprzekaźników) modulują aktywność mezolimbicznego układu dopaminowego, należą pochodne opioidowe obdarzone działaniem przeciwbólowym lub przeciwkaszlowym, leki działające poprzez kompleks receptora GABAA (nasenne, uspokajające i przeciwlękowe), leki poprawiające sprawność umysłową (ang. cognitive enhancers). Warto też wspomnieć o występujących objawach zależności psychicznej pod wpływem substancji hamujących łaknienie lub niektórych leków przeciwdepresyjnych.

       Wymienione wyżej leki (dostępne z przepisu lekarza lub bez recepty) stanowią legalne źródło substancji uzależniających. Dlatego też stosowanie leków, zwłaszcza psychotropowych, powinno być racjonalne, czasowe i w jak najmniejszych dawkach, po dokładnie zebranym wywiadzie od pacjenta na temat wcześniejszych epizodów nadużywania substancji uzależniających.

       Zaleca się także zwiększenie czujności pracowników służby zdrowia mających bezpośredni wpływ na dystrybucję leków na możliwość nadużywania substancji teoretycznie bez potencjału psychoaktywnego i uzależniającego. Do takich „nieuzależniających” leków należą benzydamina i ksylometazolina. W ostatnich latach opisano przypadki ich nadużywania i pojawienia się objawów zagrażających zdrowiu bądź życiu.

       W związku z epidemią uzależnień lekowych konieczne są działania zapobiegające nadużywaniu leków: edukacja na temat zdrowotnych i społecznych konsekwencji ich pobierania (w innej dawce lub innych celach niż zalecanie) prowadzona przez pracowników służby zdrowia, farmakologów oraz toksykologów; ograniczenie reklamy leków i podawanie precyzyjnej informacji o składzie leku. Duże znaczenie mają także: przestrzeganie ograniczeń i zakazów dotyczących odręcznej sprzedaży leków bez recepty lekarskiej, wprowadzenie systemu monitorowania działań niepożądanych leków oraz stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych dla terapii osób uzależnionych od leków.

    prof. dr hab. Małgorzata Filip

    Katedra Toksykologii, Wydział Farmaceutyczny,
    Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków;
    Pracownia Farmakologii Uzależnień,
    Zakład Farmakologii,
    Instytut Farmakologii PAN, Kraków.
     
    Fot. Fotolia.com
    Piśmiennictwo u autorki.

        Redakcja Aptekarza Polskiego dziękuje Autorce oraz Wydawcy i Redakcji Biuletynu Farmacja Krakowska za udostępnienie powyższego artykułu. Artykuł był opublikowany w numerze 1/2014 Farmacji Krakowskiej .
     
  • Sport to zdrowie.  ( 25 pozycji )
    XV Mistrzostwa Polski Farmaceutów

    w Narciarstwie Alpejskim Karpacz 6-7 luty 2015r.
     
        "I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem,
    A com widział i słyszał, w księgi umieściłem.”
    (Adam Mickiewicz „Pan Tadeusz”)
     
       Szanowni Państwo, XV Mistrzostwa Polski Farmaceutów w Narciarstwie Alpejskim już za nami. Po raz kolejny amatorzy „białego szaleństwa” – farmaceuci z całej Polski i z zagranicy wraz z rodzinami przyjechali do gościnnego Karpacza, by rywalizować o palmę pierwszeństwa w narciarstwie alpejskim. Wielu uczestników jest z nami od samego początku i mimo upływu lat zawody te stanowią obowiązkowy punkt w zimowym kalendarzu imprez. Doskonale ujął to sędzia główny Pan Radosław Jęcek – "Gdy widzę co roku tak liczne grono tych samych osób, to czuje się, jakby to były zawody w rodzinie” – i to jest cel nadrzędny, jaki sobie stawiamy – integracja środowiska, sportowa rywalizacja i dobra zabawa, aby choć na chwilę oderwać się od codziennych obowiązków. Pisząc te słowa chciałbym zachęcić do wzięcia udziału wszystkich tych, którzy z zupełnie dla mnie niezrozumiałych przyczyn na nasze mistrzostwa jeszcze nie przybyli. Ale zacznijmy od „stresującego” początku.

       Wszyscy mamy możliwość od paru lat obserwować, jak zimowa aura rozpieszcza kierowców, a wyraźnie zaniedbuje potrzeby narciarzy. O ile jest to całkiem do przyjęcia na nizinach, o tyle w górach taka sytuacja budzi mój szczery sprzeciw. Tym bardziej, że ta niesprzyjająca okoliczność powtarza się rok rocznie. Jak nic należy złożyć jakąś ofiarę przebłagalną – osobiście mam parę typów.

       Przygotowując w grudniu do druku reklamówki naszych mistrzostw słyszałem od znajomych niewybredne żarciki o konieczności przeniesienia zawodów do Norwegii w okolice kola polarnego. Nastroju nie poprawiał zaokienny termometr – 17°C – a w prognozach co najwyżej deszcz. Farmaceuci to ludzie o mocnych nerwach i obdarzeni głęboka wiarą w sukces. Wszak na co dzień wierzymy, że uda się w końcu zamówić coś z dystrybucji bezpośredniej. Wierząc w sukces trwaliśmy przy swoim i udało się. Słupek rtęci się skurczył, deszcz zmienił się w śnieg, a sztuczne naśnieżanie przykryło, złośliwie sterczące na tydzień przed godziną zero, źdźbła trawy. Byliśmy gotowi.

       Na starcie zameldowało się 49 farmaceutek i farmaceutów oraz 44 przyjaciół farmacji, w tym 21 dzieci. Wyjątkowo dużym powodzeniem cieszył się organizowany od zeszłego roku puchar rodzin, do którego zgłosiło się aż 12 drużyn.

       Jak wspomniałem, tegoroczne zawody miały charakter międzynarodowy. Swoją obecnością zaszczycił nas prezes czeskiej Izby Aptekarskiej z małżonką Pan Lubomir Chudoba oraz przedstawiciele Izby słoweńskiej Pan Prezes Miran Golub oraz Pan Dusan Hus. Obecny był Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Pan Grzegorz Kucharewicz z małżonką i córkami oraz Wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Pan Marek Jędrzejczak. Obecny był również pomysłodawca i pierwszy organizator naszych mistrzostw Pan Wojciech Piotrowski z rodziną.

       Tak wielka impreza nie mogłaby się odbyć bez wsparcia sponsorów. Szczególne podziękowania należą się Grupie Neuca, którą reprezentowali Pan Roman Kudzia Rzecznik Klienta Grupy Neuca, Pani Iwona Molka Regionalny Koordynator Marketingu Handlowego z rodziną oraz Pani Beata Miszczyk i Pani Alicja Kozłowska z Biura Sprzedaży we Wrocławiu. Obecny był również Pan Dariusz Sapota Dyrektor wydawnictwa Medpharm Polska.     

       Przygotowaniem stoku, ustawieniem slalomu, zabezpieczeniem ratowniczym oraz przeprowadzeniem i sędziowaniem zawodów od lat profesjonalnie zajmuje się Szkoła Zdobywców Horyzont, czyli Pan Radosław Jęcek ze współpracownikami.
    Rangę imprezy podniósł fakt, iż Pan Radosław Jęcek od tego roku piastuje urząd Burmistrza Karpacza i pomimo rozlicznych nowych obowiązków zgodził się poprowadzić dla nas zawody jako sędzia główny. Dlaczego było to niezwykle istotne wyjaśnię za chwilę.

       Spotkanie rozpoczęliśmy w piątek 6-go lutego wieczorem podczas rozdania numerów startowych w Chacie Karkonoskiej. Ta posiadająca niezwykły klimat sala stanowi kolejny atut składający się na niepowtarzalny charakter całej imprezy. Był czas, aby powitać starych znajomych oraz pozyskać nowych. Jak to bywa przy takich okazjach dyskusje przeciągnęły się do późnych godzin nocnych.

       Dzień zawodów powitał nas słońcem i 9-cio stopniowym mrozem. Z pięknie położonego stoku na górze Karpatka podziwiać można było panoramę Karpacza i szczyty Karkonoszy z majestatyczną Śnieżką. Szczerze żałowaliśmy z kolegą, że nie mamy nart, ale powinności kronikarza i fotografa nie pozwalały nam na to. W pracy fotografa profesjonalnie wspierał mnie Paweł Figaszewski i nietrudno będzie Państwu odgadnąć, które zdjęcia wyszły spod jego wprawnej ręki.

       Punktualnie o godzinie 11.00 Prezes Piotr Bohater powitał wszystkich uczestników i życzył udanej rywalizacji. Pan Radosław Jęcek, jako sędzia główny, podał podstawowe informacje na temat trasy slalomu oraz przedstawił obowiązujące podczas zawodów zasady i kolejność zawodników. Jak to ujął – „Warunki mamy jak na puchar świata.”

       Rywalizacja odbywała się aż w 13-stu kategoriach. Dzieci startowały w kategoriach do lat 10 i starsze do lat 16. Farmaceuci w trzech kategoriach kobiet i mężczyzn: do lat 40, do lat 60 i powyżej. Przyjaciele farmacji rywalizowali w kategoriach kobiet i mężczyzn do i od 40-go roku życia. Oczywiście była też klasyfikacja „Pucharu Rodzin”, gdzie brane były pod uwagę najlepsze wyniki trzech startujących członków każdej z rodzin. Pierwsze wystartowały dzieci w swoich kategoriach wiekowych, następnie farmaceutki i farmaceuci, a na końcu przyjaciele farmacji. Zgromadzonym wokół biura zawodów kibicom i oczekującym zawodnikom czas umilała muzyka i komentarz do zawodów prowadzony przez sędziego z wyjątkową swadą i humorem. Wszystko to tworzyło atmosferę radosnego pikniku.

       W tym czasie na trasie slalomu trwała zażarta rywalizacja. Zdarzały się upadki, na szczęście niegroźne. Zawodnicy nie poddając się wracali na trasę. W zapasie była jeszcze druga kolejka i wszystko mogło się zdarzyć. Po krótkiej przerwie technicznej na poprawienie ustawienia bramek ruszyła druga tura. Widać było, że każdy zawodnik daje z siebie wszystko. O kolejności na podium decydowały ułamki sekund.

       Ostatni zawodnik zjechał z trasy około godziny 15.00. Wieczorem, podczas uroczystej kolacji, miała miejsce dekoracja zwycięzców. Prezes Piotr Bohater powitał wszystkich zebranych. W szczególności gości z zagranicy i przedstawicieli samorządu aptekarskiego. Podziękował sponsorom, gdyż bez ich wsparcia i zaangażowania taka impreza łącząca sport i integrację środowiska farmaceutycznego nie mogłaby się odbyć.

       W podziękowaniu za owocną wieloletnia współpracę Pan Radosław Jęcek otrzymał z rąk Prezesa Piotra Bohatera pamiątkowa statuetkę. Następnie odbyło się uroczyste wręczenie medali i pucharów dla zwycięzców. Były fanfary, gratulacje i burza oklasków dla najlepszych w swoich kategoriach. Podczas dekoracji największe owacje miały miejsce podczas wręczania pucharów i medali dla najmłodszych uczestników zawodów.

       Zabawa przeciągnęła się do późnych godzin wieczornych. Parafrazując klasyka – „Koniec i Bomba, a kto nie był, ten trąba”. XV Mistrzostwa Polski Farmaceutów w Narciarstwie Alpejskim już za nami. Mam nadzieje, że zobaczymy się za rok.

    Remigiusz Komarczewski

    Autorzy zdjęć:
    Paweł Figaszewski
    Remigiusz Komarczewski
     
     
  • Chwila oddechu.  ( 90 pozycji )

    BIESZCZADZKIE PEJZAŻE

    FOTOGRAFIE DR N. FARM. KRZYSZTOFA KAMILA WOJTANOWSKIEGO

     

     

  • Barometr PharmaExperta.  ( 79 pozycji )


       Rynek apteczny w styczniu 2015 r. zanotował sprzedaż na poziomie 2,6 mld PLN. Jest to o 176 mln PLN (+7,40%) więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Natomiast w porównaniu do grudnia 2014 r. wartość sprzedaży zmniejszyła się o 184 mln PLN (-6,71%).  
     
    Tabela 1: Wartość sprzedaży w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
       Rok 2015 dla rynku rozpoczął się dobrze. Widać wyraźnie wzrost w styczniu br. względem analogicznego okresu ub. r. Jednocześnie styczeń był słabszy niż poprzedni miesiąc, ale grudzień zazwyczaj jest miesiącem przynoszącym najwyższą wartość sprzedaży, dlatego ten spadek nie jest zaskoczeniem.
     
     
     Statystyczna apteka
     

       W styczniu 2015r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 178,5 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była wyższa o 4,5 tys. PLN (+2,59%) niż w styczniu 2014 r., natomiast spadła względem grudnia 2014 o 13,5 tys. PLN (-7,03%).

    Tabela 2: Sprzedaż wartościowa statystycznej apteki (ceny dla pacjenta)
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014
     
    *kliknij, aby powiększyć

       Początek roku rozpoczął się wzrostem średniej wartości sprzedaży statystycznej apteki. W porównaniu do stycznia ub. r. wzrosła również średnia cena sprzedaży, ale nastąpił spadek marży aptecznej. Obydwie zmiany nie były duże, nie przekraczały 2 punktów procentowych.

       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach w styczniu 2015 r. wyniosła 16,63 PLN. W porównaniu do stycznia ub. r. cena wzrosła o 1,91%, a wobec poprzedniego miesiąca zmniejszyła się o 1,69%.

    Tabela 3: Średnia cena opakowania (ceny dla pacjenta)
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014
     
    *kliknij, aby powiększyć

       Marża apteczna była o 1,11 pp niższa od marży z stycznia 2014 r. Względem grudnia ub. r. wzrosła o 0,24 pp.

    Tabela 4: Średnia wartość marży (narzutu) per opakowanie
    w statystycznej aptece w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
     
    Pacjent
     
     
       W styczniu 2015 r. statystyczną aptekę odwiedziło średnio 3 220 pacjentów. To o 14,36% mniej niż w analogicznym okresie ub. r.  i o 12,74% mniej niż przed miesiącem. W analizie ilości pacjentów w statystycznej aptece warto wziąć pod uwagę rosnącą liczbę aptek (ponad 600 więcej niż rok temu), ilość dni wolnych (duża ilość w styczniu 2015) oraz nasilenie sezonu przeziębień.

    Tabela 5: Ilość pacjentów w statystycznej aptece
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014
     
    *kliknij, aby powiększyć
     
       Średnia wartość sprzedaży na pacjenta wyniosła w styczniu 55,43 zł i była o 19,79% wyższa niż w styczniu ubiegłego roku (46,28 zł). Względem poprzedniego miesiąca (18,90 zł) wartość ta wzrosła o 6,54%.

    Tabela 6: Średnia wartość refundacji i zapłata pacjenta
    za opakowanie w statystycznej aptece i porównanie do roku 2014
     
    *kliknij, aby powiększyć

       Poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane w styczniu br. wyniósł 28,46%. Wskaźnik ten zwiększył się względem grudnia 2014r. o 0,90 pp. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 1,11 pp większy niż w analogicznym miesiącu 2014 roku.

       W styczniu pacjenci wydali na leki refundowane 260 mln PLN, tj. o 26,1 mln PLN mniej niż miesiąc wcześniej, a o 33,1 mln PLN więcej niż w styczniu 2014 r.

       W styczniu pacjenci zapłacili 74,45% z 2 558 mln PLN, stanowiących całkowitą wartość sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem grudnia 2014 r. udział ten wzrósł o 0,9 pp, a wartościowo wydatki pacjentów zmniejszyły się wobec poprzedniego miesiąca o 112,2 mln PLN. W styczniu pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach ponad 1 904 mln PLN. To o 125,2 mln PLN więcej niż w analogicznym okresie 2014 r. Udział pacjentów w zapłacie za leki zmniejszył się w tym okresie o 0,2 pp.
     
     
    Prognoza
     
     
       Wartość sprzedaży dla całego rynku aptecznego na koniec 2015 roku wyniesie (prognoza) blisko 29,8 mld PLN i będzie wyższa o 4,7% względem wyniku jaki osiągnął rynek w 2014 r. Natomiast przewidywana wartość refundacji leków na koniec 2015 r. wyniesie ponad 7,9 mld PLN, tj. o 4,6% więcej niż wartość refundacji za poprzedni rok.

       Prognozowana ilość pacjentów jaka odwiedzi statystyczną aptekę rocznie to 40 488. Będzie ich mniej o 3,1% niż w ub. r. Średnio (prognoza) w aptece pacjent wyda podczas jednej transakcji 51,23 PLN (+4,8%), a za jedno opakowanie zapłaci 16,38 PLN (-0,7%).

       Prognozowana marża apteczna wyniesie na koniec roku 26,76% i będzie niższa o 0,1% względem roku 2014.

    dr Jarosław Frąckowiak
         Prezes PharmaExpert
     
  • Nowe rejestracje  ( 262 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
     
     
      
     
     
     
                    
     
     
     
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 117 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )

     

    *kliknij, aby uzyskać szczegóły
     

     

  • Aktualności.  ( 62 pozycji )
     Felieton Prezesa NRA
     
     
    SAMORZĄD SPECJALNEJ TROSKI
     
     
       25 lat temu w Sejmie rozpoczęły się prace legislacyjne nad projektem ustawy o izbach aptekarskich. U progu wielkiej transformacji ustrojowej zaczęto tworzyć fundament prawny odradzającego się samorządu zawodu aptekarskiego. Wydarzeniem przełomowym dla naszego środowiska było uchwalenie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich, określającej zadania i zasady działania samorządu zawodu aptekarskiego. Przyjęcie tej ustawy, która stanowi, że samorząd aptekarski jest niezależny i podlega tylko ustawom, było kolejnym krokiem w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. W odrodzonej Rzeczypospolitej zagwarantowano miejsce dla silnego samorządu zawodu zaufania publicznego. Nie ulega wątpliwości, że samorząd zawodowy z woli ustrojodawcy jest jedną z podstawowych instytucji demokratycznego państwa prawnego, o czym świadczy umieszczenie przepisu o samorządzie zawodowym w rozdziale I Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 17).

       Samorząd aptekarski to nasza mała ojczyzna. Musimy ją chronić i szanować, bo to wspólne dobro wszystkich aptekarzy. Pamiętajmy o art. 20 Kodeksu Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej, obligującym nas do tego, by solidarnie i rzetelnie wspierać działalność samorządu, którego zadaniem jest zapewnienie należnej pozycji zawodu w społeczeństwie. Zgodnie z art. 21 tego kodeksu, aptekarz „wypełnia swoje obowiązki z najwyższą starannością, kierując się uchwałami i postanowieniami władz oraz dobrze rozumianymi zadaniami i interesami samorządu”. Kodeks zobowiązuje też aptekarzy do szczególnej aktywności, a mianowicie do „współdziałania z pozostałymi członkami samorządu we wszystkich sprawach dotyczących zawodu” (art. 22). Obecność aptekarza w strukturach samorządu nie może zatem ograniczać się tylko do płacenia składki członkowskiej. Przynależność do naszej wspólnoty zawodowej nakłada na nas obowiązek wspierania działalności samorządu i troski o jego rozwój.

       W styczniu 2016 r. odbędzie się VII Krajowy Zjazd Aptekarzy, który wyłoni nowe władze naszego samorządu. Gorąco zachęcam wszystkich farmaceutów, członków samorządu aptekarskiego, do skorzystania z przysługującego im czynnego i biernego prawa wyborczego. Skorzystajcie z prawa do oceny pracy swoich przedstawicieli w strukturach samorządowych różnych szczebli. Weźcie udział w wyborach władz okręgowych izb aptekarskich. Wybierzcie osoby, które najlepiej będą reprezentowały interesy polskiego aptekarstwa i zawodu aptekarza. Udział w wyborach samorządowych to nie tylko wasze prawo, ale i moralny obowiązek. Ważny jest też wybór delegatów na VII Krajowy Zjazd Aptekarzy. Będzie to zjazd decydujący o przyszłości naszego samorządu. Wybierzcie delegatów, którzy faktycznie chcą bronić niezależności zawodu farmaceuty i przeciwstawić się postępującej komercjalizacji. Strzeżcie się fałszywych przyjaciół samorządu aptekarskiego. Oni już teraz ogłaszają mobilizację, zwierają szeregi, zapowiadają walkę o kontrolę nad samorządem. Nie pozwólmy im tryumfować.

       Uważam, że nie powinniśmy ograniczać dostępu do demokratycznych instytucji naszego samorządu. Obecnie pojawiają się opinie, tak jak cztery lata temu, że jeden delegat nie powinien przypadać na 100 członków okręgowej izby aptekarskiej - takie proporcje przyjęto bowiem w czasie poprzednich wyborów samorządowych – ale na przykład na 150. Koronnym argumentem mają być względy finansowe. Jestem zwolennikiem utrzymania dotychczasowych proporcji. Demokracja kosztuje, lecz naprawdę warto raz na cztery lata wydać pieniądze pochodzące ze składek aptekarzy na liczniejszy udział reprezentujących ich delegatów w krajowym zjeździe.

       Apeluję o jedność i wspieranie działań Naczelnej Izby Aptekarskiej. Razem możemy zrobić znacznie więcej. Zapraszam do współpracy wszystkich, którzy troszcząc się o przyszłość polskiego aptekarstwa, chcą bronić niezależności zawodowej farmaceutów i współdziałać dla dobra środowiska aptekarskiego.

    dr GRZEGORZ KUCHAREWICZ
    Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej
     
     
cookies.jpg
DOKUMENTY
strategia.jpg
levitra 20mg boots trazodone hcl 50 mg para dormir comprar viagra generica on line levitra without prescription in usa non prescription propranolol etodolac 400 mg sinpebac viagra 150 mg from usa tretinoin cream uk boots buy wellbutrin xl 300 mg online howtoordercialasonline ultra low dose isotretinoin clomid online no prescription "metformin without rx" free levitra trial offer back clinics of canada reviews tadalafil 20mg buy online pharmacy genuine medications cheap cialis in usa canadian pharmacies cialis online medz real viagra pills for sale viagra generic walmart can you buy ciprofloxacin 500 mg online best otc diet pills where can i get prednisone buy effexor xr online no prescription buy online medications from vanuatu viagra purcgase mastercard best erection pills mercury drug online order valif tadalafil for sale paypal fluconazole 150 milligrams comprar cialis metacam kaufen levothyroxine without prescription voltaren emulgel generic cialis buy generic finasteride 1mg buy buying levitra online safe search,http,breitenbrunn,index articulo 54 24 hr canadian pharcemy brand prednisone online singulair discount card buy abortion pill uk online sildenafil citrate for sale bactrim chew cheap generic adalat no prescription purchase ampicillin brand cialis pills from canada viagra urdu clomid nolvadex shop free erection pill sample 150mg generic viagra cialis billig kaufen ohne rezept price of cialis in singapore viagra women ireland pcm pharmacy salt lake city no prescription furosemida cialis viagra levitra pack trusted online pharmacy reviews aricept generic cialis overnite best price 100mg viagra tadalafil 100mg overnoght online pharmacy tetracycline from canada order chlamydia antibiotics cheapest metformin online buy qsymia online canada doxycycline online order next day delivery viagra uk buy viagara with goft card mexican pharmacy no prescription needed safe to take excedrin and prednisone cytotec abortion pill enhancement drug hindi suhagrat walmart viagra price viagra sales las vegas otc lamisil where to buy tesco viagra over the counter purchase viagra in canada erythromycin purchase rosuvastatin malaysia non generic viagra buy us.viagra buy orlistat 120mg malaysia canadian pharmaces accept paypal aricept uk buy 500 mg lasix medrol 651 filagra super active does clomid work over 40 lincocin 100 mg viagra buy fluconazole without prescription pain killers shqip printable viagra coupons atorlip buy bystolic 10 mg online adderall nedir prednisolone eye drops how to make your dick hard canadian pharmacy online secure kikisu lexapro online is alli back on the market online pharmacy low prices buy dormicum one day delivery tadalafil canadian pharmacy doxycycline viagra super active plus review buy viagra with check glevo 500 antibiotic and alcohol buy cialia canada need viagra pills canada pharmacy sells levitra stendra online viagra overseas mexico pharmacy online lisinopril buy viagra in playa del carmen 214 buy prednisone without rx buy liquid viagra uk buy genuine cialis uk free sample herbal viagra ventolin inhaler without prescription cialis soft e20 prednisone with no rx viagra philippines prices www.healthyman viagara buy generic levitra online order zoloft without prescription buy micardis ship to canada tadalafil singapore kamgara sold in malaysia canada pharmacy 23h buy clonidine online no prescription buy generic clomid pharmacie en ligne levitra buy generic accutane online from canada by cheap viagra comprar diovan online e checks for pharmacy cytotec sale canadian no rx pharmacy next day viagra delivery sildenafil generic viagra cialis 20 mg price walgreens buying actavis syrup online drugs similar to astelin ventolin 100 mg buy cialis asia pravastatin sodium 40 mg tab search,http,sennennomidori,index propecia buy lantus cost without insurance linezolid tablets deutschland acyclovir tab in second trimester cialisis for man viagra without perscription viagra 100mg online sales phgh can i buy it at the drugstore viagra kupim caverta by paypal buy cytotec 10 pills order valtrex online buy soft generic viagra retin a cream wo script cash on delivery meds phenergen without prescription fitness pill drug store buy avodart purchase femara without prescription cheap vardenafil viagra pas cher payement s?curis? viagra patent expiration date canada accutane paypal robaxin get you high does viagra make you last longer buy cheap lantus insulin south american online pharmacy diclofenac sodium for sale paxil on sale viagra online paypal viagra .99 canada where do ibuy clomid online with viagra ceallas and viag for sale canadian online pharmacy chains medications online no prescription order alligator meat in canada best cheap cialis online rxpills cialis no prescription drugs mail order drug store in belize best diet pills to lose weight fast tamoxifen no script viagra ads on porn sights articulo 53 buy genaric clonidine want to buy prednisone prednisone with paypal canadaland.ca loc:br dostinex buy no prescription cheap citalopram london drugs bc #1 canadian online pharmacy cialis a vendre xenistat vs xenical daily mail propecia auslandsapotheke holland viagra united states cialis online best time to take viagra purchase flagyl suppository buy amoxicillin online canada diflucan no prescription canada how much does doxycycline cost at cvs is it illegal to sell lantus online cialis red ventolin hfa 90 mcg how to make viagra work better buycialis with out a prescription buy doxycycline on line under the tongue sildenafil buy levemir flexpen no prescription buying precription drugs online fedx viagra overnight buy betamethasone no rx dadha online pharmacy alli diet pills sale lantus solostar needles prescription for oily skin amoxicilline prozac without script cialis softgel india pharmacy insulin royal hospital oman online pharmacies paypal accepted levothyroxine for sale online online cialis mastercard viagra 50mg online laxadin intimax 100 tablets review online pharmacy canada generic cialis buying cialis online reviews viagra fruit soft tabs 100mg lozol punar vivah desi tashan generic cialis chat cialis sublingual elimite overnight delivery cefixime order viagra mail fake depomedrol no rx required paypal payment for viagra ephedraxin reviews flagyl and alcohol myth cialis tabs india pay for cialis with paypal espn viagra ad soma no prisciption genuine viagra uk vipps online pharmacies no perscription can i buy pyridium onlinr directpharmacyusa generic cialis ranbaxy drugs without perscription does daily cialis work cheap levitra online pfizer viagra ireland generic viagra master card excepted generic viagra discount buying gabapentin for dogs kgr 100 viagra many ml of benadryl babies viagra in wilmington nc prednisone,purchase online apotex atorvastatin recall does chewing viagra make it work faster oestrogel mg over the counter erectile dysfunction viagra stores in akld 2.5 cialis ordering synthroid price of viagra in saudi arabia women viagra shop buy viagra 50mg rapid-tabs-instant-cialis prednisolone 5mg without prescription buy phenazopyridine canada viagra generic usa pharmacy only here what is levitra villamartin healthy men viagra offer buy amoxicillin uk flagyl liquid antibiotic for cats what is clomid 400mg tablets used buy viagra nyc viagra tablet information in hindi 100 buy cheap erythromycin para que sirve la sertralina letrozole gyno buy rx customer care chlamydia poster viagra spain over counter generic viagra using mastercard norethisterone europharmacy vermox amazon viagra billiger kaufen buy tuf 20 softabs cheap brand viagra on line what do cialis pills look like buying cytotec uk colchicine products for sale cialis from india pharmacy strattera coupons pharmacie en ligne viagra canada generic cialis discover pharmacyweb lisinopril hctz uschemist on line where to buy viagra online cheap non prescription bactrim terramycin eye ointment canada aciclovir 800 mg premature ejaculation can i take a 20 mg sildenafil every day l thyroxine cialis prescription not required viagra cost per 100mg pill order zithromax tadapox buy subliminal viagra how much is adderall without insurance mexico pharmacy for clomid buying generic viagra online reviews on linepharmacy buy abortion pill online inhalers for asthma where to buy flagyl 400mg used for synulox usa where to inject gabapentin cialis viagra per nachname kaufen sildenafil prezzo aquisto online buy cialis in spain cialis 20mg price walgreens tesco cialis buy lozol clomid 100mg sildenafil citrate on sale metformin without prescription usa www.24hourcanadapharmacy online cheap pharmacy zithromax online in uk 145 cials brand indomethacin get you high cheap prednisone no prescription non prescription celebrex alternatives the pharmacy to buy clomid online from my canadian pharm viagra tabs 100mg gabapentin fast delivery is viagra covered by medicare tadora 40 mg sildenafil bestellen levitra 20mg price sildenafil citrate generic viagra orlistat sandoz buy tamsulosin hexal 0.4 in ul how much is vardenafil at cvs viagra buy in canada drugs without prescription canada comprar viagra online sem receita where to buy dipyridamole order tadafil from india how to get viagra in germany viagra 100mg bedrijf pfizer cialis dosierung pharmacies in windsor accutane without prescription miami atarax for sale prescription drugsviagra turkish pharmacy merck propecia price of viagra at walmart buy cialis 40 mg online uk prednisolone over the counter 40 viagra for $99 radio add oregon sildenafil 150 mg sublingual healthyman complaints buy brand livetra online usa clonidine 0.1mg xenical comprar tegretol plavix 75mg clopidogrel prices paypal sildenafil yasmin birth control online ship fast doxycycline viagra performance anxiety cialis once daily 5mg best price cheapest albendazole online fineviagra cheap viagra from the united states pile suhag raat cvs viagra substitute buy propranolol canada no prescription canadianpharmacynoprescriptionneeded tadalafil canadian pharmacy online canada lipitor no prescription needed hydrochlorothiazide 25 mg without an rx lasix overnight delivery gauranteed side effects prednisone 20 mg levitra 20mg paypal lexapro colombia on line canadian pharmacies real flagyl online robaxin online voltaren forte side effects ashwagandha powder for weight loss what is the average price for viagra? flagyl and delayed period buy dilantin no script mincorp is viagra from canada safe quick delivery levitra generic next day ziagra cefabiot buy cialis 20 mg discrete levitra discount coupons first medicine online viagra buy ilosone antibiotic usa periactin without script us viagra overnight propranolol over the counter usa online pharmacy no prescription acheter d... no prescription medications sex tablets levitra odt fungsi amoxilin c20 without prescription can you break generic viagra singulair over the counter pharmacy online 365 reviews canadian celebrex canadian phentermine 37.5 cialis generico pagamento contrassegno tell me about generic ciao is availability of cafergot fong bros celebrex et paroxetine 247drugsshop finasteride 1mg india cialis_viagra_levitra_kaufen_rezeptfrei forcet generic lasix without prescription stem cell supplement in chicago male enhancement pills buy real viagra from canada clomia online that takes echeck jesse torres vibramycin dose rate azithromycin zithromax 250mg 5 mg cialis generic no prescription viagra professional m?xico canada 24 pharmacy himcolin gel in hindi celexa canadian pharmacy purchasing keflex online pharmaciesonline cialis chile what otc cough syrup has codeine bevispas dosage where to buy levitra professional canadian prescrptions how much does doxycycline cost pharmacy support group cialis erection problems and solutions viagra sale canadian nexium for 18.00 best price cialis 20mg arimidexbuy on line dadha pharma online viagra mexican valium no prescription cheap cialis next day shipping is proscar good for hair canedian pharmacy no prescription required pharmacy does levitra work for women tamoxifen online cheap lavitra purchase online cialis super plus australia non generic viagra discount pharmacy buy xalacom no prescription prefest no prescription taking viagra analy canada rx usa online pharmacy paroxetine antiboitics without prescription hong kong online pharmacy ritalin online pharmacy no prescription paxil progress success stories buy over the counter asthma inhalers buy orlistat over the counter alli buy in us orlistat usp monograph cialis 20mg sa fait quoi alternative over the counter provera male enhancement pills viagra cheap alli express prednisone dosage chart drugstoreonlineordering no rxneedymeds buy clomid cheap acyclovir online us 800mg mtab viagra cialis, gta nootropil purchase viagra cheap buy cialis online 5mg purple viagra pills trazodone order on line non prescrition levitra z pack online viagra tablet online shopping in india internet pharmacy cialis buy online cialas viagra for sale canada ampicillin cvs over the counter lasix online no prescription buy generic viagra cialis online hypertension ppt quinoa salad is good to lose where to buy diclofenac drug coupons for viagra best price for real viagra voltaren resinat dawkowanie hydrochlorothiazide online bestellen acyclovir ointment buy canada best price for cialis will bactrim treat chlamydia propranolol 40mg viagra 25mg side effects z pack 500 mg cialis tadalafil 80mg propecia 5mg order canadian pharmacy order diamox online albendazole 400 mg chewable peppermint how much is cialis with insurance ordering cialis 5mg online articulo 43 cialis european pharmacy viagra in indian market mebendazole albendazole for sale absolute cheapest viagra pramipexole cephalexin 250 mg for dogs canada viagra online can you get high off trazodone vk blue viagra where can i buy orlistat 120mg clomid at 39 when already ovulating valif vardenvil bactroban no rx cost of viagra 100mg walmart viagra price drop finpecia>no prescription brand cialis overnight code red seven side effects no precription birth control cheapest wellbutrin no prescription american call center furosemide chemists that sell this pill can citalopram make you wee more cialis with mastercard discounts on viagra www.cialis viagra levitra generique buy viagra from mexica or canada comprar misoprostol cytotec en us purchasing viagra online safe non precription viagra from canada how much does viagra cost in canada cialis professional pay by paypal brahmin bags best viagra site on internet what is prednisone 20 mg used for viagra china supplier prednisone purchase canada aventis clomiphene mexico cialis 5mg price comparison can buy viagra singapore pharmacy rx elife why take cialis forzest tadalafil sold in europe where to buy pills for yeast infection cost of viagra tablet in india plavix 75 real cialis canadian pharmacy us drug, buy albuterol, no prescription 147 no prescription z pack cialis online canada reviews but generic lexapro online cheap symptoms of herpes comprar cialis indio en espana seroquel without prescription dutasteride and saw palmetto cialis viagra pfizer price viagra 100mg pfizer cymbalta copay discount card propecia generic date 2012 canadian pharmacy viagra spam pharmacy ventolin cheap nexium 40mg epamin prednisone brand for sale out of date viagra levitra price walmart erythromycin stearate 250 mg buy medication online from ireland generic viagra shipped from usa cialis brand only albenza cvs online viagra canada triderm krema adderall canadian pharmacy online the effect of buspar on dopamine levels canada meds no perscriptions colchicine buy flovent for sale ciprofloxacin sales buy amoxicilina 500 mg from mexico brand name cialis overnight tadalafil 40 mg "cost per pill" prices of cialis at walgreens pakistan oncology buy citodon femile viagra contrareembolso cost of flagyl viagra free sample order ciiais over phone over the counter asthma inhalers viagra prices in pakistan why is tetracycline discontinued clonidine order online ovenight buy medrol levitra billig kaufen cialis daily use cheap buy methotrexate injection dostinex prescription information pfiefer viagra online cheap medications online cheaper version clarisonic brush buy stieva a cream warfarin buy online 50 mg pfizer viagra for sale where can i buy cheap cialis how many viagra can you take cheapest viagra fast delivery where can i buy clomid from india fastest cialis delivery fluconazol buy panic meds now cipla india cheap viagra generic canada best non prescription pharmacies buy nolvadex and clomid online buy online pharmacy phentermine best price on viagra japanese viagra professional order promethazine codeine syrup online tadalafil tabs 10 von australia kaufen zovirax400mg acquistare cialis generico do generic viagar work yahoo can you buy vyvanse online viagra real online paypal ventiline without rx cheap finasteride online snafi price in pakistan acnotin acheter where to buy minocycline viagra kaufen paypal 24hour candian pharmcy names of online pharmacies zyprexa 10mg price no script zoloft buy meloxicam tablets uk buy ketoconazole china viagra canadian pharmacy no prescription viagra in dubai legal help affording to buy viagria domperidone 10mg viagra online mastercard accepted tadarise pro 20 reviews canada drug service prescription alli diet pills where to buy orlistat thyrox 200 without a prescription is viagra over the counter viagra philippines no prescription strattera viagra no prescription checking account india pharmacies prednisone buy levlen birth control cataflam zithromax how to take clomid 50mg aciclovir tablets no prescription buy cialis express shipping viagra in tre giorni on line viagra 30 day trial cheap propecia no prescription bactroban cream cost robaxin india buy animal antibiotics samples of cialis rulide levitra brand us pharmacy discount viagra pills neurotin sold in canada tadalifil 5mg can lisinopril get you high levitra consegna rapida online escitalopram cialis in malaysia viagrasuperactivestore stromectol 3mg darwin foodies tamsulosin name of viagra for women... buy propecia paypal how can i buy cialis online north american cialis on line pharmacy e check 7 second erection pill purchasing prednisone for dogs online cialis sales order tetracycline online cilift for delivery in uj newhealthyman complaints clomid paypal lowest price cialis 20mg brand in usa cialis for women results generic viagra sold in canada astelin price of viagra order online - methylprednisolone 4mg buspirone order xenical online buy tamoxifen without prescription medication synthroid side effects tadalifil without a script tantalum happy hour viagra australia online prodotto 87 walgreens restasis cipla suhagra online canadian neighbor pharmacy phone number xalatan buymedscheapindia aspirin for sale online in the phils best prices for motillum appetite stimulant albuterol mdi plendil indomethacin online order no rx usa kamagra made in india order xenical overnight delivery otc mobic filitra vardenafil tablets order cialis online cod sildenafil generic pills for sale cailis red cialis tadalafil lilly finasteride shop cheap farmacy canadq accutane by mail nasonex amoxicillin online no prescription uk somac good side effects is generic viagra real tobbot discount drugs no prescription testosterone osu cialis pagamento paypal best erectile dysfunction supplements how to get bactrin prednisone side effects in dogs cheapest cialis pills international pharmacy cialis 4 corners pharmacy new zealand mexican online pharmacy periactin 4mg no prescription needed generic floxin tadalafil online india cialis without a prescription paypal lowcostswith no prescriptionforviagra online pharmacy finax myorderstatus cialis professional online kegunaan obat levofloxacin levitra canada drug store achat de generique cialis buy viagra in houston order paxil online pharmacy american silagra uk suppliers piroxicam 20 mg.capsules kesan pil cytotec generic viagra india safe comprar cialis 2012 viagra amazon alli diet pillls online where to buy wellbutrin asian pharmacy online atenolo by mail cordarone viagra in a hurry canada online pastilla clamidia minocin without perscription generic viagra uk suppliers cialis 2.5 mg daily buy lexapro 20mg no rx viagra no prescription online pharmacy generic viagra does it work when do i drink femara 2.5 buy doxylamine buy advair from mexico buy azithromycin liquid for chlamydia order codeine cough syrup online buy propecia online uk generic viagra online reviews buy lasix online purchase finasteride on sale no prescription diflucan no prescription canada viagra on line domperidone without prescription 360 can you get acyclovir over the counter ordering keflex albendazole canadian pharmacy closest thing to viagra worldwidepharmacystore review buy vibramicen in australia buy cheap adalat cod female pink viagra 100mg pills biaxin order como comprar viagra sin receta cheap viagra online no prescription buy prednisone without a script zitromax on line trimix gel doxiplus elavil without prescription usa no presription finasteride doxycycline liquidfor sale lipothin no rx viagra vipps no prescription phexin 40 for 99 buy azithromycin online overnight online us pharmacy no prescription celexa buy cialis generic price bystolic cost without insurance rxreliefcard generika apotheke is it illegal to buy lasix online flagyl for sell viagra no prescription usa trental jean coutu viagra buy digoxin without prescription paypal triamterene hctzno prescription amoxicillin for dogs uk cialis ohne rezept kaufen viagra for female in india online synthroid no prescription elavil for sale no script order zoloft online soft fruit flavor viagra sumycin 750 augmentin online cheap kamagra supplier namibia university where is best prices for viagra costo cialis in svizzera finasteride before and after consell esportiu cheap kamagra oral jelly review best place to buy viagra online buy liquid kamagra online low cost kamagr and viagra combivent cerco cialis originale buy promethazine codeine syrup cheap viagra from india 104 pharmacy inline with no percription viagra ads usa bactroban over the counter cheap cymbalta 60 mg cytotec price in quiapo cialis drug shops non de site pour cialis pil perancang postinor buy combivent the brand viagra china need cialis today viagro pills sildenafil 100mg online cialis 40mg tabs order fast delivery online pharmacy where to buy viagra in san antonio need synthroid no rx buy viagra with debit card 59 azax 500 ranbaxy viagra grapefruit delay time dostinex uses nizoral cream hair loss study 400 mg metronidazole no prescription average cost of levitra buy hctz without prescription periactin no prescription needed pharmacy express coupon code methylprednisolone online sales lasix without a prescription buy femara letrozole cvs viagra prices order domperidone without a script quik delivery of vermox canadian express pharmacy aristocort without a prescription can metformin cause missed periods can you inject buspar doxycycline purchase levitra 10 mg cheap hydrochlorothoazide pill drug store drug viagra in aereo broadway viagra does cvs sell amoxicillin buying sertraline alprazolam overnight delivery kamagra 100mg tablets cialis soft tab rx support planet cialis c 20 canada herpes american express viagra cialis levitra sample pack antifungal drugs online canada pharmacy cilias pfizer viagra price in pakistan viagra deutschland ohne rezept nexium without prescription canada apcalis jelly 20 mg in uk cialis for sale no prescription risperdone without a sript gd sild?nafil sibutramine letrozole for sale with no prescription ipecac syrup online to buy professional cialis tetracycline dog viagra pill splitter cialis for sale without prescription sildenafil dapoxetine cialis online us acheter solupred en ligne tamoxifen prozac no script buy albendazole canada ara cell 40 mg sky pharmacy wellbutrin comprar cialis on line adderall xr buy paxil overnight levomax 500 uputstvo buy hgh online mexico trusted online pharmacy cialis finasteride no prescription pharmacy rx one reviews buy cheap nolvadex online cialis tablete cialis without insurance does medicare cover viagra in 2012 buy amoxicillin 250 mg uk antabuse on line lung specialist in chennai bactrim crema buy viagra in mississauga lamisil pills no prescription bupriopion online viagra uk boots buy medication without prescription fluconazole tablet usp 150 mg i want to order super viagra do i need viagra quiz buy viagra generic salzarex capsules online pharmacy z pack dose 5 day levitra paypal accepted buy accutane canada 100 mg lasix from canada actos no prescription no 1 canadian pharmacy doxycycline 100mg dosage abilify via mail order allegra-d 12 hour to buy purchase synthroid 5 7 day delivery buy stimulant no scripts fast delievery cytotec where to buy cheap valtrex no prescription nexium for $18 promethazine cialis shop over the counter tretinoin cream ordercialis samantha sex does walmart sell viagra acquisto paypal viagra alesse birth control sale cafergot no prescription legal generic tadalafil tablets bevispas cvs generic online pharmacy review cialis 20mg canada doxycycline 50mg for dogs canada online pharmacy for vermox sildenafil g?n?rique online pharmacies in usa johannesburg viagra nerontin non prescription over the counter lotrisone zovirax no prescription canada low cost malaria tablets lipospray sildenafil mercado livre clinsol gel for treatment of acne danazol prednisone dosage poison ivy children canadian pharmacy mall oz pills redustat funciona vpxl discount nexium 40mg generic paxil 40.mg get nizoral tablets online fungsi metronidazol kamagra uk review buy pct flovent no prescription online pharmacy donde comprar cialis generico lgbt health kamagra kamagra uk paypal accept viagra no rx composition francaise du cialis buy drugs from canada with paypal buy adderall uk kamiren doxazosin where can i go to buy levitra tb ginette 35 terbinafine tablets over the counter order gabapentin without prescription discount cialis without a prescription mexico meds no prescription needed strongest vigra cheap abortion pill online citalopram no prescription foratec no prescription rx approved viagra orlistat xenical buy online viagra prezzi buy viagra online without prescription buy misoprostol 200 mcg viagra kaufen auf rechnung accutane online propecia 5mg online canada dove acquistare viagra generico online bay viagra uk urginal efectos secundarios levitra orodispersible tablets no precription viagra buy eurax cream order synthroid online no prescription how to buy premarin without rx buy isoniazid online cialis ejuice were to buy brand name cialis levitra costo farmacia canadian pharmacy albendazole comprar viagra en valencia overnight online pharmacy how effective is cialis buy viagra in delhi amaryl how to buy caras angola branded viagra for sale buy lexapro online australia plavix generic manufacturers doxycycline without rx online no prescription pharmacy by prednisone w not prescription dallas where to buy real viagra cialis, viagra l?vitra heathyman almased turbo diet forum cialis in pakistan price advantage generic viagra soft tabs 50mg does generic cialis work liquid lexapro sale tetracycline walgreens sample paqcks of erectile help lasix 40mg shop purchase buspar gen health levitra for sale colchicine retin a canada cialis griekenland cost of cialis daily dose canadianmedicines fucidin order canadian mail order pharmacies order doclofenac methotrexate tablets from buy order tadalafil canada order misoprostone online viagra-generic-name suhagra side effects viagra 500 triamterene 75mg hctz 50mg tablets doxicap diclofenac gel 20 buy purchase valtrex over the counter trustedtablets comprar xenical spain jimmy johnson blue pill fast act viagra cialis without prescription in canada buying levitra in mumbai india super active levitra is there different types of viagra sildenafil naturale levitra 5 mg prezzo online lexapro overnight kegunaan obat levofloxacin 500 methylprednisolone cialis english sidenafil100 mg ampicillin without prescription viagra dapoxetine online purchase 259 is adalat a prescription drug buy cheap generic levitra online brand name viagra on line allbendazole online buy buy metoclopramide levitra hong kong viagra paid by paypal account zithromax 250 mg uses dutasteride buy canada no prescriptio erexin v pharmacies that sell clomid online what is doxycycline prescribed for can u buy doxycycline over counter alli canada how to parachute wellbutrin buy cipla viagra where to buy alli in canada buy cialis generic online mexican pharmacy online store buy pain pills online no prescription sleeping pill uk next day delivery i need viagra overnight delivery canada priligy sales in singapore nolvadex tablets 10mg buy kaluril without prescription mtabs viagra viagra no prescription online sale buy levitra without script prednisone without a prescription inhousepharmacybiz viagra and dropomine when do you take a cialis kamagra oral jelly vol iii in london trazodone sales finasteride tablets 5mg where to buy non prescription ed cialis alli diet minocycline buy cheap caverta acheter cialis 20mg buy fluoxetine tadalafil 5 mg precio venlafaxine 150mg no rx lasixs water pill 400 aciclovir can i buy cipro on line cheap medicine uk buy dalsy ibuprofen compazine no prescriptionbuy penis picture sexy rx1 alli, canada alli diet pill reviews viagra rx paypal generic retin ultram viagra 40 pills $99 retin a from online store#gsc.tab=0 cialis soft tab india overnight meds online brand cialis viagra trial pack viagra 100mg kaina 10 tablet what is prednisone prescribed for flarex without a rx antabusefrom mexico safe cheap viagra sites online cephalexin 500 mg capsule buy viagra online debit card o long 100 jelly ovral no prescription just my pries amitriptiline in mexico priligy buy online ondansetron and gallbladder apetamin p cyproheptadine cheap viagra generic furosemide 40 mg canadian pharmacy where to buy voltaren tablets i need erythromycin over the counter pills like viagra lamisil tablets no prescription online pharmacies india erection pills at gnc buy relafen generic online doxycycline 100mg for dogs viagra natyrale invention du dianabol lasix from usa withought a prescription buy arimidex uk tetracycline 500mg solupred augmentin finasteride australia side effects clonidine no presciption 40 viagra 99 dollars buy cialis ottawa meth and neurontin nexium europe seroquel cold turkey amsa fast precio viagra 40 for $99 where can i get clomid in johannesburg celas and viagra levitra precio en farmacia canada safe viagra online super cialis canada buy methotrexate where to buy clomid 50mg decadron effets secondaires sevrage prednisone no rx needed buy cheap antibiotics buy metoprolol online viagra ajanta norvasc generic for sale kroger drug price list geodon letmewatchthis1channel cheapest vagra prices in lafayette la no prescription furosemide 40 mg consumer reports generic viagra roxithromycin uk online drug stores tamsulosin shortage sildenafil teva men's health buy viagra rimipril et kola therapy generic viagra made in india levitra order online safe place to buy cialis online bactrim ds how to get astelin nasal spray will robaxin get you high phamacy canada online taxas tricare for life prescriptions safe sites to order proscar levitra sample pack lisinopril 10 mg recall pharmacy rx one canada cialis prescription online diovan with out prescriotion levitra 40 mg buy cialis online malaysia cialis shop mit mastercard prometh codeine syrup no prescription india pharmacy viagra viagra western australia generic viagra india 100mg costo orlistat generico cheapest synthroid no prescription bactroban pret sildenafil hangi bitkilerde bulunur buy disulfiram cialis prix cialis 40mg buy zanaflex online no prescription generic viagra on sale metformin sky pharmacymexico cialis online overnight buy cialis from canada manly tablets roaccutane dosage calculation women's ginseng angela get viagra without a prescription no prescription synthroid onlie pharmacy with echeck voltaren pills canada order dyazide no script order cialis from canada pharmacy plavix generic without prescription online prescription for viagra come aquistare kamagra post.pay purchase endep hace falta receta para comprar viagra styplon uk ritalin buy online xm radio ad for viagra ungheria viagra vyvanse 30 mg street price himcolin gel how to use canadian pharmacy india buying furosemide with mastercard doxycycline mexico ribavirin buy online fast shipping zentel pregnisone pills from uk viagra oro sky pharmacy online drugstore pai que espanca filho canadian pharmacy 365 singapore lavetra viagra 100 mg non generic low cost decadron canada post cipro with out script how much is doxycycline at walmart glucophage overnightdeliveryno rx best price for accutane doxycycline hyc 100mg. no script articulo 76 where to buy viagrain ireland buy medical pill buy lipitor zentel liquid where to buy asthma inhalers donde comprar metformine en usa navidoxine non prescription alternative to lasix tantalum bupropion tablets buying tetraycycline dormidina nebenwirkungen zoloft online stromectol gale ordonnance combat viagra side effects cheap fertility drugs online cialis women brupen ampicilina information english how can i buy viagra online tadacip online kaufen indocin via web indian pharmacy no prescription buylevitra buy generic cialis online uk how to buy viagra in germany mexican pharmacies no prescription sertraline without prescription where to buy injectable flagyl flagyl discount cialis for daily use how to stay hard after coming indian viagra uk nombre genericos de calan women using viagra videos viagra saling store in toronto buy antepsin generic levitra l tabs cialic 5mg after radical prostatectomy overnight femara canadian price of crestor at costco 141 ordering viagra order viagra 100mg mastercard promethazine and codeine cough syrup cheap atorvastatin usa pharmacy how much metformin for overdose viagra prix pharmacie france comprare propecia senza ricetta buy prescription drugs without rx prescription solutions refill fax form viagra starting point of dublin pharmacy to sale kamagra dostinex for men acheter ixprim sans ordonnance purchase ceftin viagra on offer g13 gabapentin for sale where can i get metformin donde comprar metformina en usa cheap caveerject viagra sildenafil citrate tablets ip clomid no prescription uk supreme suppliers cialis cheapest vipps viagra stats quality rx cheap painkillers sildenafil 20 mg without perscription cialis 5 mg film coated tablets buy ondansetron without prescription nonprescription levitra pfizer free samples order estrogen pills online cheap india atorvastatin cheap cialis online order buy letrozol credit card butyr fentanyl buy can you buy kamagra in australia acquisto kamagra con postepay 10mg predisone pill no script required buy furosemide online pillule alli shop qnexa online euro med online best sellers catalog codeine money pak otc comparisson to actos non prescription viagra for sale viagra sublingual order medicine overnight viagra toronto canada canadian viagra pay by check viagra online specials billig viagra kaufen buy clomiphene citrate canada drugstore no prescription viagra from canada genuine branded cialis online siti sicuri per comprare online viagra overnight drug delivery no prescription cialis stripes paypal buyabilifynoscript buy aricept from canada can you get high off prednisone 10mg buy androgel pacific care pharmacy canada pharmists in canada cialis canadian chemist online amitriptilina gabapentin 300mg azithromycin no script costco catalog buy viagra toronto viagra professional difference monocycle mestinon erection pills gas station healthy male viagra offer drug extra erectile dysfunction generic cialis (tadalafil) 10mg direct rx deal professional cialis who is the viagra girl makemelast buy generic plavix india erythromycin over the counter usa bentyl without prescription does viagra work for young men viagra online price comparison dapoxetine with viagra vuclip search locacid cream no prescription albuterol canada precios sildenafilo activis buy azithromycin tablets usp medsindia viagra plus review fungsi obat metronidazol sildenafilviagra buy fucidin prednisone no scrip cheap universities in australia nolvadex austlalie blue mountain pharmacy forzest dosage regenon online india viagra paypal buspar weight gain chlamydia pills buy non prescription doxycycline ciproflaxin percocet canadian pharmacy low price cialis clomid buy on line uk buy nolvadex overnight cialis for sale black market meds-usa order levothyroxine using master card avigra sales aus your pharmacy support team online viagra scams generic soft tab viagra coversyl and alcohol cialis price thailand buy buspirone online u.k birth control online no prescription buy prozac mexico lilly cialis 20mg mexican pharmacies in tojuana canada pharmacy online secure misoprostol for sale buy atenolol from mexico pravastatin sodium 40 mg clomid in the us online where can i order some doxcycline buy levothyroxine 50 mcg uk internet based drug stores canadian pharmacy cialis generic cialis drugs bulk powders buy viagra melbourne does clomiphene citrate make you bleed sildenafil 100mg dapoxetine 60mg trusted pharmacy viagra online reviews prednisolone online singapore viagra super activo viagra fuck finasteride without rx viagra bestellen per nachnahme bezahlen reputable pharmacies in mexico what is ephadraxin brand pfizer viagra online obagi tretinoin cream 0.1 canadian cheap cialis is generic viagra safe viagra cialis combo pack deals generic celebrex india pharmacy no prescripition order spironolactone fast clomid for women over 40 cialis low dose sildenafil para mujeres cialis tablet dosage viagra cialis combo packs genuine combivent no prescription cialis 40 mg price vpxl american pharmacy buy cialis portland oregon tadalafil from india pastilla doxycycline buy motilium online uk pilexil malegra dxt online prednisone 20mg tab where to get clomid pct osker weight lossing capsule buy lidocaine powder mail highmark.mk canadian drugs for dogs safe source to buy cialis buy metronidazole 500mg online levitra for singapore buy xalatan no prescription acyclovir price bank of america branches in ma norvasc no prescription sildenafil citrate uk cheapest clomid for men buy vitamin cheap presnidone online with mastercard intternational ph@rmacy triamcinolone buy viagra pfizer online albuterol online paypal naltrexone price cialis coupons printable 2014 sildenafil 100 mg for sale will gabapentin get you high order topamax online paypal medstore zyban no prescription cialis user reviews cealis on line free shipping viagra where to buy cialis in london levitra sales in usa prednisone dosage for allergies vibramycin no prescription viagra price in india buy estradiol no rx usa buy atacand online mytrustedchemist erythromycin on line uk amitriptyline buy online bactroban precio where can i get atorvastatin without a retino a for sale saw palmetto in telugu generic pills shop review malegra sold in america purchasing viagra in canada buy nizoral shampoo 20mg cialis cheap erythrox best generic viagra forum overthe couunter asthma inhalers viagra online pharmacy australia flagyl without insurance cialis how long before it works viagra generico online contrassegno order an asthma inhaler exilar 20 no prescription viagra 100 mg for sale evecare para el acne online order of cialis from india low testosterone online pharmacy generics med indian toyota tacoma rock crawler buy metronidazole 750 mg lasix ohne rezept kaufen viagra online con visa electron hospital viagra buy 5milligram tadalafil online online drug stores in usa hydrochlorothiazide 25mg ambien online prescription alternatives to levitra how much viagra is safe