buy microsoft windows server 2012 r2 standard purchase infinite skills learning revit structure 2014 cheap autodesk autocad lt 2012 low cost adobe indesign cs5 buy autodesk autocad architecture 2009 low cost microsoft mappoint 2010 europe lowest price corelcad 2015 buy sony vegas pro 9 low cost adobe fireworks cs6 order js adobe creative cloud design tools all in one 4 dummies aug 2013 1 ed buy online autocad 2011 good price abbyy finereader 9 0 professional cheap nik software color efex pro 4 complete edition buy online act adobe photoshop cs5 cib jun 2010 1 ed good price sk the adobe photoshop cs6 book 4 digital photographers jul 2012 1 ed cheap telestream screenflow 4 buy online lynda com project management fundamentals buy cheap autodesk autocad structural detailing 2015 buy act adobe premiere pro cs6 classroom in a book jul 2012 1 ed download macpaw cleanmymac 3 order autodesk alias surface 2014 mac buy online adobe acrobat 3d buy online intuit quicken 2009 home and business canada best price transoft autoturn insite 8 low cost adobe photoshop elements 6 discount autodesk autocad design suite premium download intuit quicken 2015 best price autodesk autocad raster design 2015 best price quarkxpress 10 buy online symantec norton ghost 15 0 cheap propellerhead reason 5 buy online lynda com solidworks 2012 essential training buy online autodesk factory design suite ultimate 2016 low cost adobe premiere pro cs5 purchase corel windvd pro 11 buy cheap online hazel 3 good price adobe director 11 5 buy pinnacle studio 17 ultimate buy quarkxpress 10 buy cheap online fontlab fontographer 5 discount linotype fontexplorer x pro 4 good price autodesk autocad mechanical 2015 buy online adobe flash catalyst cs5 5 lowest price adobe fireworks cs4 best price autodesk revit 2015 cheap smith micro poser 7 cheap autodesk ecotect analysis 2011 buy cheap adobe premiere pro cs 5 5 cheap nero 7 vision xtra cheap adobe creative suite 3 design premium buy windows 2008 enterprise r2 download autodesk autocad electrical 2016 buy cheap online rosettastone french level 1 2 and 3 set good price adobe flash professional cs6 purchase nero 10 burning rom good price nero 11 platinum buy microsoft expresion web 2 buy online adobe dreamweaver cs4 low cost corel paintshop pro x5 download coreldraw technical suite x6 discount anime studio pro 8 buy cheap microsoft windows vista business buy online pinnacle studio 12 ultimate lowest price autodesk autocad architecture 2015 lowest price autodesk autocad architecture 2010 lowest price microsoft mappoint 2006 europe best price rosettastone hindi level 1 2 and 3 set buy cheap microsoft streets and trips 2009 good price microsoft sql server 2008 r2 enterprise good price rosettastone spanish latin america level 1 2 3 4 and 5 set best price telestream screenflow 4 low cost makemusic final 2012 lowest price divergent media clipwrap 2 download windows 7 home premium sp1 cheap microsoft outlook 2013 buy cheap online microsoft word 2016 order steinberg wavelab 6 low cost corel videostudio ultimate x6 good price eset smart security 5 buy online live interior 3d pro edition purchase apple final cut pro x cheap data rescue 3 low cost autodesk autocad lt 2014 buy cheap online fw microsoft office 2007 4 seniors 4 dummies jul 2009 1 ed best price adobe soundbooth cs5 low cost blackmagicdesign davinci resolve 11 lowest price corel designer technical suite x4 buy cheap microsoft office powerpoint 2007 cheap lynda com objective c essential training low cost quarkxpress 8 low cost daz carrara 8 pro good price autodesk inventor professional 2014 purchase lynda com photoshop insider training photo restoration download windows 2008 web server r2 best price autodesk maya 2014 buy adobe photoshop elements 6 low cost pb photoshop cc 4 dummies may 2013 1 ed buy online roxio popcorn 4 discount autodesk softimage 2012 64 lowest price siemens solid edge st7 buy cheap pinnacle studio 15 hd ultimate collection order eplan electric p8 buy cheap symantec winfax pro 10 4 best price windows 2008 standart r2 best price autodesk smoke 2013 buy cheap apple mac os x 10 5 leopard server order corel paintshop pro x7 ultimate pack lowest price lynda com indesign cs6 essential training best price crossover 13 0 order parallels desktop 8 low cost lynda com running a design business designer client agreements buy default folder x 4 6 order microsoft office visio professional 2003 buy cheap online microsoft project standard 2016 order adobe fireworks cs4 buy online corel designer technical suite x4 discount autodesk maya 2015 cheap divx pro 7 download autodesk navisworks 2011 purchase adobe font folio 11 cheap cyberlink powerdirector 7 ultra buy cheap delcam featurecam 2014 cheap microsoft office 2007 home and student buy microsoft office 2007 home and student buy cheap autodesk sketchbook designer 2012 cheap burnaware professional buy cheap online alien skin exposure 6 buy cheap lynda com joomla 1 7 programming and packaging extensions best price autodesk inventor professional 2009 purchase adobe photoshop elements 10 buy online autodesk autocad architecture 2015 discount autodesk autocad design suite standard 2013 lowest price mathworks matlab r2010b low cost autodesk alias surface 2014 mac buy fidelity media megaseg pro 5 buy cheap online autodesk autocad revit architecture 2010 discount vmware workstation 6 5 buy cheap corel dvd moviefactory 6 plus buy cheap online autodesk ecsu 2014 x64 buy cheap adobe premiere pro cc 2015 purchase autodesk smoke 2011 low cost eset smart security 5 good price adobe premiere pro cs5 good price adobe edge animate cc 2015 purchase dl creative photoshop cs4 digital illustration and art techniques apr 2009 1 ed buy online autodesk building design suite ultimate 2016 cheap apple final cut studio 3 cheap adobe photoshop cs 5 1 extended buy cheap online adobe flash professional cs6 low cost nik software viveza 2 low cost lynda com photoshop for designers filters best price autodesk inventor professional 2015 download corel photoimpact x3 lowest price lynda com photoshop cs5 for photographers order nik software dfine 2 0 buy cheap online logo design studio pro 1 5 order autodesk autocad lt 2016 download infinite skills video and animation with adobe photoshop buy online autodesk autocad map 3d 2015 buy cheap online autocad 2011 cheap infinite skills advanced revit structure 2014 training cheap adobe soundbooth cs5 buy online paragon drive backup professional 8 5 download infinite skills learning revit structure 2014 buy online microsoft windows 10 pro low cost autodesk autocad architecture 2015 buy autodesk 3ds max 2016 low cost autodesk autocad design suite premium 2014 best price autodesk autocad inventor professional suite order microsoft project professional 2013 best price alsoft diskwarrior 4 lowest price microsoft office 2010 professional plus download lynda com php with mysql beyond the basics buy autodesk autocad architecture 2013 buy microsoft office excel 2010 good price cyberlink powerdvd 9 ultra good price acd systems canvas plus gis 15 5 best price smithmicro stuffit deluxe 15 low cost corel wordperfect office x4 standart purchase microsoft streets and trips 2011 order luxion keyshot pro 4 download ca erwin process modeler buy cheap agile bits 1password 5 low cost microsoft office visio professional 2003 low cost infinite skills learning maxon cinema 4d r14 low cost steinberg cubase 5 order adobe illustrator cc 2015 cheap windows 7 home premium sp1 order adobe creative suite 4 design premium download autodesk autocad map 3d 2016 buy cheap autodesk inventor lt 2012 buy cheap online mindjet mindmanager 9 low cost adobe captivate 5 good price microsoft visual studio 2010 professional good price infinite skills learning sketchup download autodesk autocad mechanical 2012 discount intuit quicken rental property manager 2009 purchase microsoft mappoint 2010 north america best price smith micro poser pro 2014 cheap spectrasonics trilian 1 4 1d good price adobe creative suite 3 web premium best price adobe fireworks cs4 cheap vmware fusion 3 low cost autodesk autocad mep 2015 order adobe dreamweaver cs4 buy autodesk autocad map 3d 2014 order sony acid pro 7 discount nero 8 ultra edition download autodesk revit mep 2015 best price sony dvd architect pro 6 best price lynda com access 2013 essential training download adobe framemaker 9 buy nik software dfine 2 0 buy cheap online autodesk motionbuilder 2015 low cost adobe dreamweaver cs3 download autodesk impression 3 best price autodesk autosketch 9 buy online microsoft visio professional 2016 cheap microsoft office 2008 purchase nuance pdf converter professional 7 buy cheap online autodesk autocad inventor professional suite low cost adobe illustrator cs5 1 cheap vmware fusion 6 purchase microsoft office onenote 2010 download alien skin bokeh 2 cheap microsoft digital image suite 2006 buy intuit quicken 2015 download coreldraw graphics suite x7 buy xilisoft hd video converter 6 order adobe muse cc 2015 good price disk drill pro 2 3 order home design studio pro 12 lowest price autodesk revit architecture 2011 best price adobe indesign cs4 download sony vegas movie studio hd 11 good price lynda com joomla 1 7 programming and packaging extensions order intuit turbotax home and business 2014 usa buy cheap apple aperture 3 good price lynda com running a design business designer client agreements buy windows 2008 datacenter r2 buy cheap rob papen predator mac buy online adobe audition 2 purchase panic transmit 4 buy cheap online storymill 3 good price autodesk maya 2014 order a1click ultra pc cleaner best price autodesk autocad civil 3d 2011 lowest price corel painter 12 order microsoft outlook 2013 discount adobe font folio 11 discount home design studio pro 12 buy smith micro spring cleaning 11 deluxe discount autodesk autocad civil 3d land desktop companion 2009 order adobe photoshop elements 10 buy adobe photoshop elements 10 buy 3d home architect design suite deluxe 8 low cost microsoft office excel 2007 low cost total media converter 2 buy autodesk autocad revit architecture suite 2012 lowest price lynda com photoshop insider training photo restoration good price autodesk autocad lt 2012 cheap adobe photoshop elements 12 download autodesk algor simulation professional 2011 discount adobe soundbooth cs5 best price autodesk revit architecture 2015 discount agict adobe creative suite 4 design premium digital classroom jun 2009 1 ed lowest price adobe presenter 9 download autodesk autocad architecture 2014 good price microsoft office 2010 home and student family pack order autodesk autocad 2008 lowest price autodesk 3ds max design 2015 cheap adobe creative suite 6 production premium good price adobe flash professional cs5 low cost ptc mathcad 14 buy cheap lynda com running a design business designer client agreements buy cheap online autodesk maya 2012 lowest price snagit 11 buy 1click dvd copy pro 4 buy cheap microsoft expression encoder 4 pro purchase windows 2008 web server r2 best price adobe incopy cs4 buy cheap adobe dreamweaver cc 2015 cheap adobe indesign cs6 purchase microsoft visual studio professional 2013 good price mathworks ptc mathcad 15 discount dvd backup mac buy microsoft office access 2007 best price autodesk infrastructure design suite ultimate 2016 buy vmware fusion 7 low cost office 2016 buy autodesk autocad map 3d 2016 download cakewalk sonar 8 producer edition best price adobe premiere elements 9 buy autodesk robot structural analysis professional 2015 discount corel draw 11 order adobe fireworks cs6 buy cheap alien skin snap art 4 buy cheap lynda com indesign cs6 new features lowest price autodesk autocad electrical 2014 buy online microsoft office 2010 infopath cheap acd systems canvas plus gis 15 5 buy cheap avid sibelius 7 5 buy cheap online alsoft diskwarrior 4 buy cheap corel videostudio pro x3 low cost symantec pcanywhere 12 5 purchase adobe indesign cc 2015 discount infinite skills learning autodesk autocad electrical 2014 cheap graphisoft archicad 19 buy infinite skills learning autodesk autocad electrical 2014 discount microsoft office professional plus 2016 buy cheap online microsoft office 2004 student and teacher edition lowest price storymill 3 buy cheap online autodesk quantity takeoff buy microsoft visual studio 2010 ultimate low cost corel videostudio pro x7 discount autodesk autocad inventor lt 2010 download rosettastone russian level 1 2 and 3 set buy cheap online sony cd architect 5 2 buy corel designer technical suite x5 good price adobe creative suite 4 design standard buy online microsoft visual studio 2008 professional cheap autodesk autocad civil 3d 2014 best price lk adobe photoshop cs6 top 100 simplified tips and tricks may 2012 1 ed best price intuit turbotax home and business 2014 usa buy online vmware fusion 3 buy online smithmicro stuffit deluxe 15 order autodesk autocad mechanical 2014 lowest price adobe indesign cc 2015 lowest price act adobe illustrator cs5 classroom in a book jun 2010 1 ed buy cheap siemens solid edge st7 good price adobe flash professional cc 2015 discount guitar pro 6 purchase solidworks 2012 premium buy cheap online lynda com illustrator cs6 new features discount adobe acrobat xi std buy cheap online lynda com indesign cs6 new features order pinnacle studio 16 ultimate buy cheap online adobe director 11 5 buy online autodesk 3ds max 2014 purchase adobe dreamweaver cs 5 5 buy pinnacle studio 18 ultimate download adobe dreamweaver cs3 good price microsoft visual studio premium 2013 purchase fl studio producer edition 11 buy cheap adobe photoshop cc 2015 download autodesk maya 2014 buy online graphisoft archicad 19 order microsoft visual studio enterprise 2015 good price omni group omnigraphsketcher buy autodesk autocad 2016 buy cheap microsoft onenote 2013 best price roxio creator 2010 pro buy cheap online smith micro poser pro 2014 cheap autodesk 3ds max 2010 order microsoft office homendbusiness 2013 download autodesk infrastructure design suite ultimate 2016 good price rob papen predator mac low cost microsoft expresion web 2 download autodesk autocad electrical 2014 buy cheap online lynda com javascript essential training discount fl studio producer edition 11 order autodesk autocad map 3d 2012 good price lynda com muse essential training lowest price adobe framemaker 10 order microsoft windows server 2012 foundation buy online rosettastone french level 1 2 and 3 set buy cheap online rosettastone russian level 1 2 and 3 set low cost microsoft powerpoint 2016 buy online acronis true image home 2010 discount microsoft autoroute 2011 europe low cost microsoft office project standard 2010 buy online project 2013 low cost adobe edge animate cc 2015 buy online maxon cinema 4d studio r16 buy online adobe photoshop lightroom 4 low cost disk drill pro 2 3 low cost adobe dreamweaver cs 5 5 good price dl creative photoshop cs4 digital illustration and art techniques apr 2009 1 ed buy cheap online adobe illustrator cs3 good price acdsee ultimate 8 lowest price adobe photoshop cs 5 1 extended good price cakewalk sonar x3 producer edition download avid media composer 5 good price pinnacle studio 16 ultimate cheap sony vegas pro 13 buy adobe captivate 5 5 purchase geometric camworks 2014 order acdsee canvas 11 with gis module lowest price autodesk 3ds max 2014 download cyberlink powerdirector 7 ultra order microsoft office 2011 mac buy online corel windvd pro 11 buy cheap microsoft office 2007 standart lowest price alien skin exposure 6 buy cheap lynda com photoshop for photographers portrait retouching buy cheap online acd systems acdsee 18 discount siemens solid edge st4 good price microsoft visio professional 2016 buy cheap online binaryfruit drivedx 1 2 buy cheap online adobe incopy cs4 cheap sp sg filemager pro 11 the missing manual jun 2010 1 ed best price cocoatech path finder 6 buy artlantis studio 5 buy online iskysoft itube studio 2 low cost microsoft visual studio ultimate 2012 lowest price adobe creative suite 3 web premium lowest price mathworks matlab r2009b lowest price intuit quicken 2007 home and business discount adobe photoshop lightroom 5 buy cheap cakewalk sonar 8 producer edition cheap apple ilife 11 discount microsoft office 2011 home and student mac order solidworks 2010 premium low cost transoft autoturn insite 8 discount spectrasonics omnisphere 1 5 6d buy cheap corel painter 12 download adobe after effects cs6 lowest price microsoft visio professional 2013 low cost autodesk autocad revit structure suite 2012 purchase autodesk autocad lt 2016 purchase anime studio pro 7 order infinite skills learning filemaker pro 12 best price rosettastone german 1 2 3 4 and 5 set good price microsoft visual studio enterprise 2015 purchase acd systems canvas plus gis 15 5 low cost infinite skills video and animation with adobe photoshop buy lynda com indesign cs6 new features order autodesk autosketch 10 buy cheap online adobe premiere pro cc 2015 discount sound forge audio studio 9 good price microsoft windows 8 1 cheap dsmf dreamweaver cs6 the missing manual 1st edition jul 2012 1 ed buy visio 2010 low cost adobe creative suite 4 design premium cheap camtasia studio 8 best price macrabbit cssedit 2 good price snagit 11 buy cheap autodesk combustion 2008 good price adobe acrobat xi std good price artlantis studio 5 buy online microsoft office 2010 sharepoint workspace good price pixologic zbrush 3 purchase mixed in key 2 good price rosettastone hebrew level 1 2 set good price filemaker pro 12 advanced low cost adobe creative suite 4 web premium buy cheap online lynda com outlook 2013 essential training buy cheap online macpaw cleanmymac 2 lowest price dragon naturallyspeaking 11 lowest price pinnacle studio 16 ultimate cheap sound forge audio studio 9 buy cheap online mathworks matlab r2012b download autodesk inventor 2016 buy corel windvd pro 11 buy online microsoft money 2007 home business best price default folder x 4 6 buy cheap adobe photoshop lightroom 4 buy online microsoft office word 2010 buy cheap autodesk autocad lt 2015 buy microsoft expression encoder 4 pro discount intuit turbotax home and business 2014 usa order lynda com photoshop for designers layer effects lowest price adobe creative suite 3 design premium purchase iskysoft itube studio 2 buy online adobe creative suite 5 production premium purchase adobe flash cs3 professional download lynda com photoshop cs6 one on one fundamentals order daz carrara 8 pro good price infinite skills learning adobe audition cc good price camtasia studio 7 lowest price quarkxpress 9 low cost solidworks 2014 premium best price microsoft office standard 2013 good price chief architect x2 best price adobe acrobat xi std buy cheap online marketcircle billings 3 best price adobe after effects cs4 buy online microsoft windows server 2012 r2 standard best price adobe premiere pro cc 2015 buy mixed in key 2 good price intuit turbotax deluxe 2014 usa lowest price graphisoft archicad 12 lowest price microsoft expression encoder 4 pro purchase autodesk plant design suite ultimate 2015 good price adobe acrobat x pro good price lynda com php essential training order adobe after effects cs6 cheap autodesk autocad architecture 2010 buy online apple motion 5 buy cheap rosettastone dutch level 1 2 and 3 set buy cheap acronis true image home 2010 discount smithmicro stuffit deluxe 15 order autodesk autocad revit architecture suite 2012 buy online adobe after effects cc 2015 buy cheap newtek lightwave 3d 9 buy cheap adobe premiere elements 9 download apple final cut studio 3 lowest price microsoft visio 2016 lowest price microsoft expression studio 4 web professional

Aptekarz Polski
Opieka farmaceutyczna
Manuał aptekarski
W aptece
Lex Apothecariorum
Farmacja na świecie
Rynek leków
Panorama samorządu
Historia farmacji
Muzealny kalejdoskop
Nowe rejestracje
Świat w pigułce
Chwila oddechu
Sport to zdrowie
Forum wydarzeń
Przegląd prasy
Warto wiedzieć
Rozmowy Redakcji
Listy do Redakcji
Z uniwersytetu
Numer 110/88 online
Menu witryny
Wydawnictwo NIA
Zamów Aptekarza

mapa strony: Start.


Wszechnica aptekarska.
   W tym roku w dniach 16–22 listopada po raz pierwszy będziemy obchodzić ustanowiony przez WHO Tydzień Wiedzy o Antybiotykach. Obok organizowanego od 2008 roku Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach jest to kolejna wielka - w tym przypadku ogólnoświatowa - kampania dotycząca antybiotyków. Inicjatywa ta ma na celu zwrócenie uwagi na problem, który należy uznać za alarmujący. Poważne skutki nadużywania antybiotyków odczuwamy bowiem już nie tylko w medycynie, ale także w weterynarii!

   Ze względu na walory sensoryczne i wartość odżywczą surowców pozyskiwanych z wody w tym ryb, skorupiaków, głowonogów, ślimaków i małży, od setek lat były i są one wykorzystywane do wytwarzania pożywienia. Samo rybołówstwo to natomiast, oprócz zbieractwa i łowiectwa jedno z najstarszych zajęć człowieka, bo już 10 tys. lat p.n.e. prehistoryczni ludzie trudnili się łowieniem ryb. Na początku czyniono to za pomocą włóczni lub harpunów sporządzonych z ości, rogów lub kości, nieco później, bo 6-2 tys. lat p.n.e., pojawiły się pierwsze dedykowane i zaawansowane narzędzia, takie jak sieci sporządzane z włókien przybrzeżnej roślinności. W tym okresie stosowano także pierwsze, prymitywne przynęty i haczyki. W VIII – IX wieku ryby osiągnęły na rynku znaczną wartość i były równie cenionym towarem co skóry i miód.
Filtr     Kolejność     Pokaż # 
Tytuł pozycji
09.2015 - "Zoonozy."
08.2015 - "Żywienie w chorobie nowotworowej."
07.2015 - "Rola odżywiania w prewencji choroby nowotworowej."
07.2015 - "Slow cooking."
07.2015 - "Po nitce do kompresu."
06.2015 - "Choroba Alzheimera - czy można zmniejszyć ryzyko zachorowania?"
06.2015 - "Żywienie immunomodulacyjne. Część druga."
06.2015 - "Trwałość leku recepturowego, czyli trzecia strona medalu."
08.2015 - "Liofilizacja."
05.2015 - "Zawodowej dorosłości nadszedł czas..."
05.2015 - "Żywienie immunomodulacyjne. Część pierwsza."
05.2015 - "Estrogeny roślinne."
04.2015 - "Wyciągane z lamusa - rzecz o starych leku postaciach."
03.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Część piąta. Żywność genetycznie modyfikowana."
03.2015 - "Apteczne oblicza mechanizacji - unguator."
02.2015 - "Recepturowe maści proktologiczne."
02.2015 - "Niezgodności - temat jak bumerang."
02.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. IV. Zasady prawidłowego odżywiania."
02.2015 - "Soki drzewne."
01.2015 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. III. Popularne diety żywieniowe."
01.2015 - "Technologia Efektywnych Mikroorganizmów."
01.2015 - "Maści rozgrzewające i przeciwbólowe."
12.2014 - "Ichtiol jako problematyczny składnik leku recepturowego."
12.2014 - "Współczesna receptura apteczna widziana oczami stażysty."
12.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. II. Żywność jako źródła antyoksydantów."
12.2014 - "Biodostępność soli magnezu - jak to jest naprawdę?"
11.2014 - "Znane od czasów Szwejka, a nawet Galena - niech nam żyją mazidła."
11.2014 - "Odżywianie prozdrowotne. Cz. I. Wolne rodniki tlenowe a metabolizm komórkowy."
11.2014 - "Aby nie zapomnieć."
10.2014 - "Wybrane aspekty technologii leku recepturowego z siarczanem neomycyny."
10.2014 - "Antybiotykooporność - coraz bardziej aktualne zagrożenie."
09.2014 - "Ototoksyczność neomycyny a jej wartość kliniczna."
10.2014 - "Żywność ekspandowana."
09.2014 - "Napoje energetyzujące - fakty i mity."
08.2014 - "Dobro chorego najwyższym prawem."
08.2014 - "Efekt klasy."
07.2014 - "Standardy akredytacyjne."
07.2014 - "Część IV - Fenobarbital c.d."
06.2014 - "Cukier czy słodzik?"
06.2014 - "Repetytorium do specjalizacji - fenobarbital."
05.2014 - "Clostridium difficile - nowa superbakteria?"
05.2014 - "Dieta w zespole metabolicznym."
05.2014 - "Receptura apteczna, nie zawsze jednoznaczna..."
04.2014 - "Nutrigenetyka i nutrigenomika - rewolucja w żywieniu?"
04.2014 - "Nystatyna."
04.2014 - "Dieta w nadciśńieniu tętniczym."
03.2014 - "Leki i wyroby medyczne dla osób uprzywilejowanych."
03.2014 - "Ditranol jako lek przeciwłuszczycowy."
03.2014 - "Kuchnia molekularna."
02.2014 - "Witaminy w recepturze aptecznej - część V."
«« start « poprz. 1 2 3 nast. » koniec »»
Pozycje :: 1 - 50 z 139
  • Z uniwersytetu  ( 4 pozycji )
    Projekt IPROCOM na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego
    – Collegium Medicum w Krakowie

       W dniu 01.01.2013 r. rozpoczęła się realizacja projektu IPROCOM* ( finansowanego ze środków Siódmego Programu Ramowego UE, inicjatywy Marie Curie ITN (FP7-PEOPLE-2012-ITN). Projekt ten o łącznym budżecie 3,8 mln euro prowadzony jest przez międzynarodowe konsorcjum w skład którego wchodzą jednostki uniwersyteckie i zakłady przemysłowe:

    •    University of Surrey, Guildford, UK ( );
    •    Heinrich-Heine-University, Duesseldorf, Germany
    ( );
    •    AstraZeneca plc., Macclesfield, UK ( );
    •    Research Centre Pharmaceutical Engineering GmbH, Graz, Austria
    ( );
    •    Ecole des Mines d'Albi, France ( );
    •    Vysoka Skola Banska - Technicka Univerzita Ostrava, Czech Republic 
    ( );  
    •    Babes-Bolyai University, Romania ( );
    •    Johnson Matthey plc., UK ( );
    •    Fraunhofer Institute for Mechanics of Materials IWM, Germany
    ( )
    •    Uniwersytet Jagielloński-Collegium Medicum
    ( )

    Obok głównych partnerów, w projekcie biorą udział również partnerzy stowarzyszeni:
    •    Bayer Schering AG, Germany ( )
    •    L.B.Bohle Maschinen + Verfahren GmbH, Germany ( );
    •    Ark Media Productions, UK ( );
    •    SkillStudio Limited, UK ( ).

       Projekt ten koordynowany jest przez ośrodek brytyjski, University of Surrey, w osobie profesora Chuan-Yu Wu. IPROCOM jest projektem naukowo-dydaktycznym i powołany został w ramach inicjatywy Marie Curie, tak więc jego podstawowym celem jest zwiększanie szans młodych ludzi na rynku pracy poprzez ich wszechstronne kształcenie. Jako, że zorientowany na utalentowanych ludzi, IPROCOM zatrudnia 15 młodych naukowców, którzy doskonalą i rozszerzają swoje warsztaty badawcze poprzez kontakt z doświadczonymi naukowcami i pracownikami uniwersytetów i zakładów przemysłowych będących członkami zawiązanego na potrzeby projektu konsorcjum. Międzynarodowy charakter IPROCOM podkreśla fakt, że wśród 15 młodych ludzi są osoby z Europy i Azji oraz Afryki. Każdy z partnerów projektu gości min. jednego z jego beneficjentów. W Katedrze Technologii Postaci Leku i Biofarmacji, Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum, kierowanej przez prof. dr hab. Renatę Jachowicz, zatrudniono dwóch młodych naukowców: p. Pezhmana Kazemi z Iranu oraz p. Mohammada Hassana Khalida z Pakistanu.

    Spotkanie projektu IPROCOM w Krakowie 21-23.10.2014.
    Fot. Jerzy Sawicz

       Pod egidą IPROCOM prowadzone są badania związane z szeroko rozumianym modelowaniem służącym do opisu procesów jednostkowych wykorzystywanych w przemyśle farmaceutycznym. Motywem wiodącym jest znalezienie matematycznego i empirycznego opisu kompaktora – urządzenia wykorzystywanego do procesu granulacji na sucho. Młodzi naukowcy poznają szereg narzędzi modelowania matematycznego jak np. metodę elementów skończonych (FEM), modelowanie elementów dyskretnych (DEM) a także modelowanie heurystyczne z wykorzystaniem narzędzi inteligencji obliczeniowej jak np. sztuczne sieci neuronowe. Obok prac informatyczno-modelerskich prowadzone są również eksperymenty laboratoryjne dostarczające danych do budowania modeli, tak więc beneficjenci projektu mogą również nabrać umiejętności praktycznych w zakresie procesów produkcyjnych w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.

       Ośrodek krakowski został wyznaczony do nadzorowania jednego (WP3) z trzech głównych projektów cząstkowych, w którym prowadzone są prace z wykorzystaniem zaawansowanych narzędzi inteligencji obliczeniowej i statystyki. W ramach WP3 przygotowywane są modele heurystyczne procesów mieszania, mielenia, granulacji i tabletkowania. Wykorzystywane są najnowsze narzędzia samoadaptacyjne z grupy sztucznych sieci neuronowych, drzew decyzyjnych i algorytmów genetycznych implementowanych w środowisku gridowym szeregu stacji obliczeniowych PC. Dzięki udziałowi uczelni technicznych budowane są także zupełnie nowe narzędzia modelowania oparte na tzw. metaheurystykach, które są dzisiaj uznawane za kolejny krok rozwoju modelowania w tej dziedzinie.

       Ponieważ IPROCOM ma charakter szkoleniowy, w programie projektu zapisano obowiązkowe dla jego uczestników pięć szkoleń, tzw. Advanced Training Courses (ATC). Ostatnio przeprowadzony, trzeci w kolejności ATC3 miał miejsce w Krakowie w dniach 21-23.10.2014 i był poświęcony sztucznej inteligencji i inteligencji obliczeniowej w zastosowaniach przemysłowych i farmaceutycznych. Obok wykładów prowadzone były w nowoczesnych wnętrzach Auditorium Maximum UJ praktyczne ćwiczenia komputerowe z modelowania metodami inteligencji obliczeniowej.

    Slajd z wykładu z ATC3 w Krakowie 21-23.10.2014

       Projekty europejskie Marie Curie (dzisiaj już Marie Skłodowska-Curie) nie służą uzyskaniu bezpośrednich celów praktycznych zdatnych do natychmiastowego zastosowania – ich celem jest zwiększenie światowego potencjału naukowego poprzez nieszablonowe i interdyscyplinarne  kształcenie młodego pokolenia. Jest to próba urzeczywistnienia kosmopolitycznej wizji rozwijającej się harmonijnie i z coraz większym rozmachem wielokulturowej „globalnej wioski”, sięgającej po problemy, których rozwiązanie dotychczas wydawało się być tylko w sferze fantastyki naukowej. IPROCOM na pewno nie sięgnie gwiazd, ani nie wyląduje na kolejnej komecie, ale możemy być pewni patrząc na rozwój jego podopiecznych, iż wniosą oni swój znaczący wkład w tę wizję.

    dr n. farm. Aleksander Mendyk
    Wydział Farmaceutyczny Collegium Medicum UJ
    *IPROCOM Marie Curie Initial Training Network, ufundowany w ramach People Programme (Marie Curie Actions) Siódmego Programu Ramowego Unii Europejskiej FP7/2007-2013/. Nr umowy REA 316555.
  • Forum wydarzeń  ( 11 pozycji )
    Ogólnopolski Konkurs Poetycki pt. „Recepta na wiersz
    Organizator: Muzeum Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego
    I NAGRODA – 5000 PLN
    II NAGRODA – 3500 PLN
    III NAGRODA – 2000 PLN
    i cztery wyróżnienia po 500 zł każde
    Więcej informacji na stronie,
    w zakładce „Konkurs poetycki”.
    *kliknij, aby przeczytać więcej

  • Archiwalia  ( 3 pozycji )
  • Świat w pigułce  ( 12 pozycji )
       Japoński rynek farmaceutyczny jest drugim co do wielkości na świecie. Udział generyków w ogólnej sprzedaży waha się w tamtejszych aptekach na poziomie jedynie kilkunastu procent. Kraj Kwitnącej Wiśni słynie z respektowania zasad, dbałości o jakość oraz z lojalności – z zachowań tak odmiennych od obowiązujących w krajach szeroko pojmowanego „zachodu” (dla Japończyków styl ‘Western style’ tyczy się również kultury amerykańskiej). Wobec powyższego, Japończycy pozostają wierni oryginalnym lekom.

       Mała prywatna apteka na prowincji. W tle widoczna dokumentacja związana z prowadzoną tu opieką farmaceutyczną.
       Medycyna konwencjonalna wydaje się wieść prym w Japonii, niemniej coraz częściej spotyka się pacjentów sięgających po receptury opisane w japońskiej medycyny ludowej, tak bliskiej tradycyjnej medycynie chińskiej. W VII-IX w. n.e. Chińczycy przekazali Japończykom podstawy TCM. Od tego czasu zaobserwowano szybki rozwój opartej na akupunkturze i leku roślinnym medycyny naturalnej. Wykorzystuje ona ciekawe farmakognostycznie mieszanki ziołowe zawierające gatunki roślin rosnących w kraju wschodzącego słońca. Szacuje się, że niemal połowa flory porastającej wyspy japońskie to rośliny endemiczne dla tego terenu.

       W sklepach zielarskich można kupić wysuszone i rozdrobnione pojedyncze substancje roślinne bądź standaryzowane mieszanki ziołowe.
       Coraz częściej organizowane są w Japonii konferencje mające na celu rozszerzanie wiedzy z zakresu medycyny naturalnej (Kampo), a sami pacjenci sięgają po pomoc zielarzy i znachorów, rezygnując z konwencjonalnej farmakoterapii. Niezwykle ciekawie wyglądają sklepy zielarskie zlokalizowane w większych japońskich miastach, w których można nabyć korzenie żeń-szenia, eleuterokoka, traganka mongolskiego, kłącza imbiru czy ostryżu, wysuszone koniki morskie, trudne do zidentyfikowania węże, czy też dziwnego pochodzenia nalewki. Japońska medycyna naturalna oparta jest na aplikacji pacjentom mieszanek ziołowych o ściśle określonym składzie i standaryzowanej zawartości ciał czynnych. Podczas mojego pobytu na stypendium naukowym na uniwersytecie Tokushima Bunri University zastosowałam Kampo jedynie raz, walcząc z uporczywym katarem. Mimo dużego uprzedzenia i wątpliwości przed wypiciem poleconego naparu o nieznanym mi składzie, wielkie było moje zaskoczenie, gdy okazało się, że w ciągu dwóch godzin objawy obłożenia zatok oraz uporczywego kataru zniknęły i nie powróciły już więcej.

       Pasaż handlowy w Hiroszimie. Po prawej stronie widoczna apteka.
       W Japonii rozwinięto opiekę farmaceutyczną. Każdy pacjent przypisany jest do wybranej przez niego apteki, w której znajdują się jego karty chorobowe i dane osobowe. Dzięki tej praktyce zmniejszono ryzyko występowania interakcji lekowych i obciążenie finansowe tamtejszego funduszu zdrowia (refundacja leków ustalona jest w Japonii na poziomie 70% w przypadku większości substancji leczniczych). Co więcej, rząd japoński inwestuje znaczne kwoty w program kontroli masy ciała obywateli. Przekroczenie dopuszczalnego obwodu talii przez pacjenta kwalifikuje go do spotkania z dietetykiem i psychologiem. Otyli pacjenci, których w Japonii jest wciąż niewielu, zobowiązani są do wykonywania ćwiczeń, stosowania odpowiedniej diety i jak najszybszej redukcji masy ciała. Rząd japoński unika tym samym kosztownej hospitalizacji, a liczba zgonów wywołanych powikłaniami sercowo-naczyniowymi jest redukowana do minimum.

        Czekając na poradę farmaceutyczna w nowoczesnej aptece w centrum Osaki.
       Półki w drogeriach i aptekach japońskich uginają się pod licznymi suplementami diety fortyfikowanymi witaminami. Większość napojów słodzonych posiada także ich dodatek. To właśnie Japończycy zapoczątkowali trend suplementacji diety związkami mineralnymi i witaminami. Być może związane jest to z niewielką podażą tych ostatnich z dietą. Zdecydowana większość potraw kuchni japońskiej opiera się na gotowanych, marynowanych lub blanszowanych warzywach, co uwidacznia się dużą zapadalnością na cukrzycę.

       Japończycy to ludzie żyjący najdłużej na świecie. Średnia wieku mężczyzn sięga 79 lat, a kobiet aż 86. Recepta na długowieczność to ponoć dyscyplina w ograniczaniu porcji żywnościowych, codzienne spożywanie alg morskich, sfermentowanej soi i tofu, jak również aktywności fizyczna. Widok jeżdżących na rowerze bez względu na pogodę starszych ludzi nikogo tam nie dziwi. Dlaczego nam, Polakom, wciąż tak daleko do tego stylu życia…?
    dr n. farm. Wirginia Kukuła-Koch
    Uniwersytet Medyczny w Lublinie
    Fot. nadesłane przez Autorkę
  • Muzealny kalejdoskop  ( 27 pozycji )

       Dnia 11.06.2015 roku miał miejsce wernisaż nowej wystawy czasowej w Muzeum Farmacji, Oddziale Muzeum Warszawy, której autorkami są dr hab. Iwona Arabas prof. PAN i kustosz Magdalena Ciepłowska. Wystawa, której pełen tytuł brzmi „Dziedzictwo kulturowe warszawskiego farmaceuty Ferdynanda Karo na tle inwentaryzacji świata”, ma na celu zaprezentowanie szerokiej publiczności zasług tego badacza, oraz wpisanie jego nazwiska do grona odkrywców, których pasja przyczyniła się do poznania świata wraz z jego różnorodnością przyrodniczą i kulturową.

       21 kwietnia 2015 roku odbyło się uroczyste spotkanie z okazji jubileuszu 30-lecia istnienia Muzeum Farmacji. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele środowiska farmaceutycznego, jak również liczne grono muzealników i pracowników naukowych. Wśród gości znaleźli się między innymi: dr Lucyna Samborska - prezes Okręgowej Podkarpackiej Rady Aptekarskiej,  Lidia Czyż – Przewodnicząca Sekcji Historii Farmacji PTFarm, dr Grzegorz Kucharewicz - Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej, dr Marek Jędrzejczak, wiceprezes NRA, mgr Alina Fornal wiceprezes NRA i prezes Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie, Waldemar Firek - dyrektor biura Okręgowej Izby Aptekarskiej, prof. Agnieszka Pietrosiuk - prodziekan Wydziału Farmaceutycznego oraz prof. Zbigniew Wójcik z Komitetu Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk.
  • W aptece.  ( 98 pozycji )

    (Ewa Sitko) Pani Magdo, jak zwykle to, co niesie codzienne życie, stało się inspiracją do naszych kolejnych rozważań. Za nami wybory parlamentarne, i, mam nadzieję, świadome refleksje dotyczące własnych wyborczych preferencji, oczekiwań w stosunku do wskazanych kandydatów, wreszcie własnego udziału w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Dla aptekarzy te refleksje są cały czas aktualne - przed nimi bowiem wybory. Upływa VI kadencja organów Samorządu Aptekarskiego i w styczniu nastąpi wyłonienie nowych władz.

    Dlaczego warto brać udział w wyborach, jakie mechanizmy rządzą naszymi indywidualnymi wyborami, czy rzeczywiście jesteśmy w tych wyborach autonomiczni - dzisiaj pytam o to i siebie, i panią.

    (Magdalena Bucior) Spójrzmy najpierw na zagadnienie w szerszej perspektywie. Kolejne statystyki dotyczące frekwencji przy urnach wyborczych i badania naukowe obrazują, że Polacy nieszczególnie interesują się wyborami. W 1995 roku Mirosława Grabowska i Tadeusz Szawiel przeprowadzili badania, w których respondenci zostali poproszeni o udzielenie odpowiedzi na pytania dotyczące postaw wobec wyborów ogólnopolskich. Badania te zostały powtórzone 15 lat później przez prof. Jacka Raciborskiego. [1] Na przestrzeni lat wzrosła liczba respondentów, którzy zadeklarowali swoją obojętność wobec wyborów oraz tych, którzy uważają, że są one grą pozorów i mydleniem oczu (odpowiednio 40 i 56 procent). Już tylko 55 procent w porównaniu z wcześniejszymi 67 uważa, że wybory są najlepszym sposobem wyłaniania rządzących. Badania prof. Raciborskiego pokazują także, że nawet jeśli idziemy do wyborów - robimy to bezrefleksyjnie. Tylko około 20 procent głosujących to wyborcy, którzy znają partie polityczne, analizują ich programy, chcą uczestniczyć w spotkaniach przedwyborczych. Pozostali to tak zwani wyborcy rytualni, którzy głosują pod naciskiem otoczenia, mediów. Jak widać tylko nieliczni przeżywają udział w wyborach jako wyraz obywatelskiego zobowiązania. I choć taka postawa jest niezaprzeczalnie cenna, to przygnębiająca jest jednak zaznaczająca się w tym bezrefleksyjność.

    (E) Mam wrażenie, że opisane postawy dotyczą zarówno wyborów ogólnopolskich, jak i korporacyjnych lub środowiskowych. Zastanawiam się nad przyczyną tego stanu. Ja również odniosę się szerzej do rzeczy. Dostrzegam uwarunkowania historyczne - 123 lata niewoli, opisywany jako „stracony” XIX wiek. W innych krajach europejskich było to stulecie dynamicznego, choć niełatwego, kształtowania się przekonań obywatelskich i społecznych. Ich pokłosiem jest chociażby przekonanie, że warto budować państwo, które odpowiada na potrzeby obywateli, że warto o to zabiegać i że warto dążyć do tego, aby mechanizmy działania państwa, organizacji, partii, stowarzyszeń (na wszystkich szczeblach i poziomach) były transparentne.

    (M) O!, do transparentności w Polsce daleko. Przywołam ponownie stanowisko prof. Jacka Raciborskiego. Twierdzi on, że w wyniku różnych uwarunkowań (skromna infrastruktura społeczeństwa obywatelskiego, wspomniane uwarunkowania historyczne) wbrew głoszonym deklaracjom partie - ale przenieśmy to na organizacje - nie otwierają się na nowych członków. Spostrzegane są jako grupy ludzi, którzy budują sieć wzajemnych układów i ugruntowują nepotyzm. W powszechnej opinii brakuje im świeżości.

    (E) Wymowne spostrzeżenia. Ja chciałabym wierzyć, że za deklaracjami idą prawdziwe potrzeby. I kiedy w piśmie Prezesa Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie czytam, że „ wybory do władz samorządu aptekarskiego to wielka szansa dla wszystkich” [2] to tak dosłownie chcę to rozumieć.

    (M) W tym miejscu pojawia się pytanie, które w kontekście wyborów wydaje mi się szczególnie ważne – pytanie o własną gotowość do tego rodzaju aktywności i jej osobiste uwarunkowania. Jakie mechanizmy rządzą naszymi wyborami - w mikro- i w makroskali? Zadając to pytanie, nawet nie próbuję odnaleźć wyczerpującej odpowiedzi, bo wiem, że mnogość tych mechanizmów jest nie do opisania w objętości, którą dysponujemy.

    Jako ciekawostkę mogą przytoczyć wyniki badań nad zagadnieniem, jak poszczególne części mowy kształtują spostrzeganie danej osoby. Okazuje się, że na przykład większą moc wyjaśniającą mają rzeczowniki niż czasowniki lub przymiotniki. „Polski aptekarz” a „aptekarz Polak”- pozornie ta sama treść. Jednak okazuje się, że doprecyzowanie z użyciem rzeczownika (Polak zamiast polski) automatycznie uruchamia myślenie kategorialne, czy myślenie o ludziach przez pryzmat grupy do której należą. Użycie rzeczowników uruchamia w nas tendencje do podziału otoczenia na kategorie, ogniskujące się wobec „nas” i „ich”. Przeprowadzone badania pokazują, że rzeczowniki w wielu europejskich językach wyostrzają podziały grupowe. W sytuacji eksperymentalnej zapytano o preferencje dotyczące dwu abstrakcyjnych obrazów. Ich autorów przedstawiono jako malarzy duńskich, polskich, niemieckich itd. Oraz jako malarzy Duńczyków, Polaków, Niemców… Ci, którym narodowość malarza przedstawiono za pomocą rzeczownika (malarz Duńczyk, malarz Polak…) znacznie częściej niż druga grupa (malarz duński, malarz polski, niemiecki itd.) wybierali jako wartościowy obraz swojego rodaka, a nie obraz malarza z innego kraju. Użycie rzeczownika wyostrzyło przeżywanie podziału grupowego, w tym przypadku zbudowane wokół przynależności narodowościowej. Podana ciekawostka pokazuje, jak wiele w budowaniu naszego odniesienia do drugiej osoby (w tym wypadku kandydata, którego chcemy wesprzeć) zależy od czynników, ba, nawet drobiazgów, na które nawet nie zwrócilibyśmy uwagi… Po raz kolejny okazuje się, że wiedza na temat mechanizmów wybierania pozwala nam stawać się świadomym, refleksyjnym wyborcą.

    (E) Ja chciałabym zatrzymać się przy tych atrybutach dobrego wyboru, które z całą pewnością nie powinny uwadze tego świadomego wyborcy umykać: nadziei i zdrowym rozsądku, rozumianym jako osadzenie tejże nadziei w realiach, możnościach i innych rygorach. Zatrzymajmy się więc najpierw przy nadziei. Psychologia uważa ją za podstawową zmienną motywacyjną [3]. Czyli od jej poziomu zależy gotowość do podejmowania wysiłków. Jeżeli myślę o aptekarzach, to widzę, że nadzieja na dobrą zmianę powinna uruchomić potrzebę wykorzystania szansy, jaką jest udział w wyborach do samorządu i później praca na rzecz społeczności.

    Jeszcze mocniej wybrzmiewa rola nadziei, jeżeli za Frommem przyjmiemy, iż jest ona kluczowym czynnikiem samorealizacji i warunkiem prawdziwie ludzkiego życia [3]. Nie tak dawno podkreślałyśmy, jak ważne jest, aby społeczność aptekarska na wszystkich szczeblach posiadała sprawnych reprezentantów i jak ważne jest przekonanie, że swoim zaangażowaniem mogą oni realnie wpływać na przykład na regulacje prawne, budujące ramy funkcjonowania aptek.

    (M) Jeżeli zestawię to, co Pani mówi o nadziei, z wynikami powyżej cytowanych badań, to wypadałoby wypowiedzieć mało pokrzepiające zdanie: Coraz mniej nadziei w społeczeństwie. Coraz mniej nadziei jako motoru do podejmowania wysiłku na rzecz danej społeczności.

    (E) Pani refleksja wpisuje się bardzo mocno w myśl znanej francuskiej intelektualistki, filozofa polityki, Chantal Delsol. Na opisanie współczesnej kondycji nadziei używa ona następującego obrazu - Jeżeli nadzieja jest studnią w ogrodzie, można odnieść wrażenie, że ta studnia została zatruta [4] - autorka twierdzi, iż jest to wynikiem zaprzeczenia koncepcji człowieka jako „wrażliwego podmiotu”, który ma poczucie odpowiedzialności za siebie, ale i za innych i zorientowany jest na wartości wpisane w tę postawę.

    (M) Aż boję się pytać dalej, bo ponownie się okazuje, że proste działania (branie udziału w wyborach, zatroszczenie się samodzielnie o własne interesy) tylko pozornie są proste.

    (E) Oczywiście, że to tylko złudzenie. Świadomy, refleksyjny, pełen nadziei, gotowy do oddolnej aktywności obywatel jest „efektem” długiego procesu szeroko rozumianego wychowania. Chantal Delsol pisze również: „Odrzucenie nadziei przejawia się w dwóch postawach umysłowych. Po pierwsze, w postawie buntu wobec rzeczywistości, która wydaje się nieuchronna po upadku totalitarnych utopii; skoro wiek XX nie zdołał stworzyć doskonałego społeczeństwa, skoro ludzkie społeczeństwo po kres czasów musi pozostać niedoskonałe, to żadna nadzieja nie ma sensu: utopia albo nic! Po drugie, w woli nieruchomego trwania w sytuacji swobodnego dobrobytu, jaka przypadła nam w udziale, i unikania formułowania oczekiwań, które tak czy owak okazałyby się czcze i niebezpieczne [4].

    (M) Można więc postulować, aby wszyscy wyborcy budowali postawę nadziei, mimo powszechnie prezentowanej braku nadziei.

    (E) Tak, bo najważniejszym w nadziei jest przekonanie, wiara w powodzenie działań, w uzyskanie dobrych ich następstw i szansa na rozwiązanie napotykanych trudności i, co najważniejsze, przekonanie o pozytywnych cechach i możliwościach człowieka, tak w jednostkowej, jak i społecznej skali. W rozważaniach o nadziei warto sobie zadać pytanie, co na przestrzeni lat tę nadzieję w nas pomniejszało. To oczywiste, że i wspomniana już rzeczywista hermetyczność przede wszystkim partii, ale i organizacji i stowarzyszeń, a z drugiej strony - odczuwany i na poziomie krajowym i lokalnym nepotyzm, nierówność prawa, a także - brak otwartości na twórczy spór, na rzeczową dyskusję. Poruszająco także wybrzmiewają słowa o wychowaniu do roli świadomego, refleksyjnego, krytycznego wyborcy - musimy zadawać sobie pytanie, czy rzeczywiście wychowujemy do trudu wyboru, czy raczej wzmacniamy postawę konformizmu, wygody, odcięcia od ponoszenia odpowiedzialności także i w tym wymiarze („I tak nic się nie zmieni, a więc nie będę się angażować”).

    (M) To, co w wyborach nazywamy więc „wielką szansą dla wszystkich” powinno być odczytane wielostronnie: to wielka szansa dla tych, którzy kandydują - aby urzeczywistnili swoje nadzieje, aby doświadczyli własnej skuteczności. Ale to także (a dla mnie przede wszystkim) szansa dla organizacji: na wykorzystanie tego nowego spojrzenia, na otwartość na nową osobę, na przyjęcie jej krytycyzmu i pomysłu na stworzenie nowej jakości. Nawet chciałbym mocno zaznaczyć: to nie tylko szansa, to zobowiązanie.  

    (E) A co po stronie tych, którzy wybierają i oceniają pracę innych?

    (M) Zdrowy rozsądek, który idzie w parze z nadzieją. Rzeczywistość bardzo pożądana. Nadzieja, urzeczywistniana w akcie wskazania konkretnego kandydata, ale i zdroworozsądkowa ocena jego pracy. Unikanie nieuzasadnionej podejrzliwości. Jako wybierający także zatruwamy „studnię nadziei” - jesteśmy niecierpliwi, łatwo formułujemy oskarżenia, unikamy zaangażowania, które polega na rzetelnym sprawdzeniu efektów pracy naszego przedstawiciela, boimy się odważnie, ale rzeczowo i spokojnie mówić o swoich oczekiwaniach, budujemy nierealistyczne oczekiwania.

    (E) Rozumiem, iż wzmacnianie „studni nadziei” to zadanie dla wszystkich podmiotów aktu wybierania.

    (M) Oczywiście, że tak, a miara zdrowego rozsądku jest nie do przecenienia. Przy czym chcemy o nim myśleć  w znaczeniu klasycznym jako sensus communis, czyli zmysł wspólny budowany na wspólnym człowieczeństwie i wrażliwości.

    Ewa Sitko
    Magdalena Bucior


    [1] Jacek Raciborski „Obywatele rytualni” W: „Poradnik Psychologiczny” POLITYKI, tom 18
    [3] Współczesne teorie motywacji. Tłum. A. Jakubczyk, M. Łapiński, T. Szustrowa. PWN, Warszawa 1980.
    [4] Ch. Delsol, Esej o człowieku późnej nowoczesności. Tłum. M. Kowalska. Wydawnictwo Znak, Kraków 2003


  • Historia farmacji.  ( 102 pozycji )

       Przyzwyczajeni jesteśmy do kolejnych budujących wiadomości, związanych z działalnością stowarzyszenia „Młoda Farmacja”. Blisko tysiąc studentów wydziałów farmaceutycznych z całej Polski bierze regularnie udział w konferencjach, kongresach, uczestniczy w warsztatach i twórczych spotkaniach… Być może dla członków „Młodej Farmacji” zaskoczeniem będzie fakt, że także przed kilkudziesięciu laty działała Młoda Farmacja. Takim właśnie wspólnym, nieformalnym mianem, określano stowarzyszenia studentów farmacji, aktywne w okresie dwudziestolecia międzywojennego.

       Jedną z najstarszych tego typu organizacji było Koło Farmaceutów Uniwersytetu Jagiellońskiego, powstałe w roku 1912 z inicyatywy słuchaczów II. roku farmacyi. Przed pierwszą wojną światową dorobek organizacyjny Koła był jeszcze skromny, mimo zaszczytnych celów, które definiowano jako pogłębianie wiadomości przy pomocy odczytów, biblioteki i stosownych czasopism. Dzięki wsparciu finansowemu i organizacyjnemu władz uniwersyteckich oraz organizacji aptekarskich odbywały się wykłady, głoszone zarówno przez studentów, jak i pracowników uczelnianych. Działalności kół studenckich bacznie przyglądała się prasa farmaceutyczna, chwaląc najdrobniejsze nawet sukcesy. W roku 1913 redakcja „Czasopisma Galicyjskiego Towarzystwa Aptekarskiego” z uznaniem zauważyła, że odczyty studenckie są formą jaknajpożyteczniejszego wyzyskania czasu studyów uniwersyteckich. Dopiero jednak w dwudziestoleciu międzywojennym uczestnictwo w kołach studentów farmacji stało się dla polskiej młodzieży prawdziwą lekcją: patriotyzmu, samorządności, społecznego zaangażowania, etosu zawodu aptekarskiego i oczywiście: pogłębionej wiedzy, dzięki której członkowie organizacji studenckich stawali się nie tylko elitą wśród działaczy zawodowych, ale także – najlepszymi zawodowcami.
       Członkowie Koła Studentów Uniwersytetu Stefana Batorego w czasie wycieczki do warszawskich fabryk chemiczno-farmaceutycznych. Na zdjęciu - goszczeni przez warszawski Oddział Związku Zawodowego Farmaceutów Pracowników RP.  "Kronika Farmaceutyczna" 1937, nr 4, s. 44.

       Już sama struktura kół studenckich i ich codzienna działalność była dla członków okazją do przyswojenia sobie zasad odpowiedzialności i współpracy społecznej, demokracji, dyskutowania, godzenia przeciwstawnych zdań i wspólnego dochodzenia do twórczych wniosków. Uczestnictwo w pracach kół studenckich uczyło terminowości i troski o wspólne dobro. Koła studenckie posiadały najczęściej: corocznie wybieranego prezesa, jednego lub dwóch wiceprezesów, sekretarza, zastępcę sekretarza, skarbnika, zastępcę skarbnika, bibliotekarza, zastępcę bibliotekarza. Częstokroć powoływano sekcje tematyczne. Np. przy Kole Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Poznańskiego, w roku 1933, działała Sekcja Naukowa, Sekcja Personalna, Sekcja Pomocy Koleżeńskiej, Sekcja Pracy i Sekcja Towarzyska. Starsi studenci opiekowali się młodszymi, organizowali informacyjne „Wieczorki zapoznawcze” (obowiązkowo z częścią muzyczno-wokalną), a w siedzibie kół pełnili dyżury, nie tylko w czasie nauki, ale nawet w okresie wakacyjnym! Uczestnictwo w działalności kół było niepowtarzalną okazją do bliższego kontaktu z wybitnymi profesorami, których władze uczelni powoływały na kuratorów. Prowadzili oni posiedzenia kół, czuwając by miały odpowiedzialny i twórczy charakter.

       W przypadku Koła Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego zachowały się protokoły z takich właśnie posiedzeń, dzięki którym możemy dowiedzieć się, czym żyła ówczesna młodzież farmaceutyczna i jakimi problemami się zajmowała. Studenci dyskutowali nie tylko na temat zreformowanych studjów farmaceutycznych, ale reagowali także na najdrobniejsze objawy braku szacunku wobec zawodu aptekarskiego, choćby ze strony prasy codziennej, która ośmieliła się wypowiedzieć w krytyczny sposób przeciwko starszym, pracującym już w aptekach kolegom. Potępiano także i inne formy braku szacunku, jak np. spóźnienia członków na posiedzenia Koła. Tematem spotkań były najczęściej sprawy przyziemne: bardzo często występowano do władz z prośbą o wydanie podręczników, skryptów, względnie dofinansowanie ich zakupu przez biedniejszą młodzież. Uczono szacunku dla książki: Koło dysponowało własną biblioteką, a kary za zniszczenie lub niezwrócenie książki były wysokie. Publicznie ponadto za takie przewinienia piętnowano. Uczestnictwo w Kole było także wspaniałą okazją do pierwszych lekcji gospodarowania zdobytymi środkami finansowymi. Przychody Koła stanowiły składki członkowskie, dochody z wypożyczanych w bibliotece Koła książek, dochody z zabaw i ze sprzedaży skryptów. Dyskutowano więc zawzięcie, jak pozyskane środki finansowe powinny być wydawane. Zwykle przeznaczano je na druk kolejnych skryptów, prenumeratę czasopism, pożyczki dla najuboższych studentów i wsparcie akcji charytatywnych i społecznych, takich jak choćby budowa Biblioteki Jagiellońskiej i cele Ligi Ochrony Przyrody. Zdarzały się jednak i poważniejsze inwestycje, jak choćby założenie pod patronatem Koła „sklepiku”, który niestety wbrew zamierzeniom, przyniósł więcej strat niż zysków! Uczestnictwo w pracach Koła było więc otwartym polem do pierwszych dojrzałych sukcesów, ale także i pierwszych bolesnych zapewne życiowych porażek…
       Spotkanie członków Koła Farmaceutów studentów Uniwersytetu Warszawskiego z członkami warszawskiego Oddziału Związku Zawodowego Farmaceutów Pracowników RP. "Kronika Farmaceutyczna" 1937, nr 4, s. 48
       Rozmach i dojrzałość działalności kół studenckich niejednokrotnie zdumiewały. Koło Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Poznańskiego, jedno z najaktywniejszych w Polsce, w roku 1936 organizowało szeroko komentowany na łamach prasy aptekarskiej Tydzień Propagandy Nauk Farmaceutycznych pod hasłem „Rozwój nauk pożyteczny – rozwój farmacji konieczny”. „Wiadomości Farmaceutyczne” relacjonowały, że w tygodniu tym Koło chce dotrzeć do najszerszych warstw społeczeństwa, aby uświadomić, czym jest farmacja, jak ogromne zasługi położyli farmaceuci na polu naukowym, chce wykazać, że farmacja nie jest rzemiosłem, jak to licznie nieświadomi mniemają, lecz że farmacja oparta jest na szeregu nauk przyrodniczych. Na akcję miały się składać odczyty profesorów Uniwersytetu Poznańskiego i audycje radiowe, w aptekach zaś, na czas „Tygodnia”, planowano urządzenie wystaw propagandowych. Redakcja „Wiadomości Farmaceutycznych” z uznaniem podkreślała, że akcja podjęta przez Koło jest akcją prowadzoną po raz pierwszy w Polsce.

       O głębokiej zawodowej odpowiedzialności członków kół studenckich świadczyć może działalność warszawskiego studenckiego Koła Farmaceutów. W roku 1932 członkowie Koła złożyli na ręce dziekana Wydziału Farmaceutycznego niezwykle ciekawą rezolucję, wystosowaną przez uczestników wiecu, który odbył się 10 grudnia 1931 jako wyraz sprzeciwu wobec krzywdzących treści, zawartych w projekcie ustawy aptekarskiej. Pisano w niej, że jedynie farmaceuci są powołani do wykonywania zawodu aptekarskiego, oni zaś, jako przyszli członkowie zawodu, żądają, aby w ustawie aptekarskiej były całkowicie zagwarantowane prawa aptek jako jedynych instytucyj upoważnionych do wydawania i sprzedawania leków. W szczególności występują przeciw (…) zezwalaniu na sprzedaż leków poza apteką i przekreśleniu tem samem wyłączności zawodowej. Ustawa w brzmieniu obecnem przyczyniałaby się niewątpliwie do upadku zawodu aptekarskiego i tem samem wyrządziłaby krzywdę młodzieży odbywającej obecnie trudne i wysoko pod względem naukowym postawione studja farmaceutyczne. Retoryka dalszej części rezolucji była jeszcze ciekawsza: w trosce o przyszłość zawodu i swój byt zebrani zwracają się do PP. Profesorów Wydziału, jako do opiekunów młodzieży studjującej, z prośbą o wzięcie ich w obronę, energiczne poparcie słusznych żądań i zareagowanie u czynników miarodajnych. W kilka lat później, w roku 1937, wystosowało warszawskie Koło Farmaceutów nie mniej interesujący memoriał. Postulowano w nim utworzenie zakładu chemii fizjologicznej, co dawałoby farmaceutom prawo wykonywania analiz lekarskich, wprowadzenie wykładów z gazów bojowych i obrony przeciwlotniczo-gazowej, uzyskanie prawa do praktyki wakacyjnej przez studentów i wyznaczenie przez Wojewódzki Urząd Zdrowia w porozumieniu z władzami uniwersyteckimi aptek, które mogłyby przyjmować na praktyki wakacyjne.

       Koła studenckie nie tylko inspirowały, ale także wychowywały i studziły gorącą, młodą krew. W „Księdze protokołów” posiedzeń Walnych Zebrań i zebrań Zarządu Koła Studentów Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprotokołowano szereg komicznych sytuacji. Studenci kłócili się, obrażali się wzajemnie, wreszcie dzięki usilnym staraniom kolegów podawali sobie wreszcie rękę. Na Nadzwyczajnym Walnym Zebraniu Koła farmaceutów 16 marca 1933 roku, po kilkugodzinnej dyskusji, jeden z uczestników prostodusznie stwierdził: Kończmy, chce mi się spać! Wywołało to ogromne oburzenie, a wypowiedź ta została zaprotokołowana i potępiona przez prezesa. Młodzież, zrzeszona w kołach studenckich, niejednokrotnie dawała powody do dumy, ale i wywoływała zarówno uśmiech, jak i w pełni uzasadnione oburzenie! Np. w roku 1932, pomimo niełatwych i szeroko komentowanych wysiłków dziesiątków naukowców i działaczy zawodowych, studenci farmacji ubolewali nad nieukazaniem się dotychczas II Farmakopei Polskiej i jednocześnie zwracali się z gorącą prośbą do czynników miarodajnych o przyśpieszenie wydania drugiej Farmakopei Polskiej… Studenci potrafili jednak dyscyplinować się: znamienne było, że referaty i posiedzenia naukowe przypadały najintensywniej… w czasie sesji egzaminacyjnych! W roku 1931 „Wiadomości Farmaceutyczne” pisały: z zadowoleniem podkreślić należy, że Koło Warszawskie, organizując w okresie przedegzaminacyjnym referaty z różnych dziedzin nauki farmaceutycznej, - rozszerza zasób wiadomości naukowych swych członków, ułatwiając zarazem przygotowanie się do egzaminów.       

       Bardzo istotną częścią działalności kół studenckich w okresie dwudziestolecia międzywojennego była integracja z środowiskiem aptekarskim. Odbywała się ona w najprzyjemniejszej z możliwych form, mianowicie jako spotkania towarzyskie, spotkania opłatkowe, czy wreszcie zabawy taneczne. Przebieg jednego z takich spotkań, zorganizowanego przez warszawskie Koło jako bal karnawałowy w roku 1929, opisywały „Wiadomości Farmaceutyczne”: bal (…) wypadł pod każdym względem wyśmienicie. 7-my z kolei bal studentów farmacji stał się balem tradycyjnym, na który śpieszy nie tylko młodzież, studjująca farmację i starsze pokolenie aptekarzy, - ale i szersze sfery obywatelskie, szukając miłej i godziwej rozrywki. Bal rozpoczęty polonezem przez Dziekana Koskowskiego (…), przy niesłabnącem uczestnictwie 200 par, zakończył się dopiero o 9-tej rano. Z kolei członkowie Koła Farmaceutów Studentów Uniwersytetu Poznańskiego organizowali bale karnawałowe wspólnie z miejscowymi organizacjami aptekarskimi, tzn. Okręgiem Poznańskim Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego oraz Oddziałem Poznańskim Związku Zawodowego Farmaceutów Pracowników. Koło to było także organizatorem tradycyjnego marcowego „Śledzia farmaceutów”. Z kolei warszawskie Koło Farmaceutów słynęło z „Reprezentacyjnych Czarnych Kaw”, organizowanych często w godzinach późnowieczornych, będących okazją do swobodnej dyskusji w gronie nie tylko warszawskich aptekarzy, ale także najznamienitszych przedstawicieli świata polskiej farmacji z profesorem Bronisławem Koskowskim na czele. Dochód z tych spotkań przeznaczany był każdorazowo na cele naukowe i samopomocowe Koła. Niezwykle ciekawy sposób na zacieśnienie kontaktów ze środowiskiem aptekarskim i farmaceutycznym znaleźli studenci z Warszawy, organizując w roku 1930 „szopkę farmaceutyczną”, której celem było ukazanie w „krzywem zwierciadle” znanych i popularnych w zawodzie farmaceutycznym osobistości. Jako kolejną ciekawą formę integracji można wymienić regularne uczestnictwo prezesów kół studenckich w posiedzeniach „dorosłych” organizacji aptekarskich, dzięki któremu młodzież mogła wypowiadać się np. na temat praktyk aptekarskich.
       Muzeum Przemysłu Chemiczno-Farmaceutycznego przy Zakładzie Chemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Poznańskiego. "Kronika Farmaceutyczna" 1937, nr 3, s. 20.  
       Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku organizowano kilkudniowe zjazdy Kół Farmaceutycznych Polskiej Młodzieży Akademickiej, których programy pełne były bardzo interesujących referatów naukowych i zawodowych, głoszonych zarówno przez studentów, jak i profesorów. Częstokroć zjazdy te były okazją d o wyrażenia wspólnego zdania przez polskich studentów farmacji, jak np. w roku 1932, gdy V Zjazd Kół Farmaceutycznych Polskiej Młodzieży Akademickiej oświadczył w oficjalnym stanowisku, że wprowadzenie pracy magisterskiej da studentowi pole do samodzielnej pracy naukowej. Przygotowani w ten sposób farmaceuci mogą przyczynić się do zasilenia szeregu badaczy nauki polskiej. Dlatego uważa za stosowne, aby w programie studjów farmaceutycznych było obowiązkowe wykonywanie pracy magisterskiej. Koła studentów farmacji aktywnie działały także i na szerszym forum, tj. Ogólnopolskim Związku Akademickich Kół Naukowych. W roku 1932, w czasie VII Zjazd Ogólnopolskiego Związku Akademickich Kół Naukowych, przyszli aptekarze wprowadzili na forum publiczne największe bolączki polskiego aptekarstwa, dyskutując np. nad możliwością prowadzenia przez apteki analiz chemicznych i bakteriologicznych. Młodzież farmaceutyczna potrafiła wówczas zabrać głos także i na tematy bolesne, bardzo kontrowersyjne, sprzeciwiając się np. nostryfikacjom dyplomów obcych uniwersytetów. Stanowisko to motywowano dwojako: poziom studjów farmaceutycznych na niektórych Uniwersytetach zagranicznych jest niższy od poziomu studjów na Uniwersytetach polskich, z drugiej strony, w okresie grożącej nam nadprodukcji farmaceutów, udzielanie masowej nostryfikacji jest rzeczą wysoce krzywdzącą magistrów Farmacji i kończących zreformowane studja w Polsce.

       Przez krótki czas młodzież farmaceutyczna posiadała swoje czasopismo akademickiego, zatytułowane „Młoda Farmacja”. Formalnie było ono organem prasowym Ogólnopolskiego Związku Akademickich Kół Naukowych, na którego łamach podejmowano tematykę zawodowo-społeczną, naukową i kronikarsko-informacyjną. Czasopismo ukazywało się jednak tylko przez dwa lata, pod egidą warszawskich „Wiadomości Farmaceutycznych” i dzięki wsparciu redaktora tego czasopisma, magistra farmacji Franciszka Heroda.

       Uczestnictwo w pracy kół studenckich nie było jedyną okazją, by młodzież farmaceutyczna podnosiła swoje kwalifikacje. Uczelnie farmaceutyczne organizowały wizyty w fabrykach farmaceutycznych czy wycieczki botaniczne. Starano się wszelkimi metodami o praktyki wakacyjne, nierzadko w bardzo atrakcyjnych dla studentów miejscach. W roku 1938 jedna ze studentek warszawskiego Wydziału Farmaceutycznego otrzymała praktykę w Bułgarii w laboratorium analitycznym Banku Rolnego przy badaniu olejku różanego. Zakład Chemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Poznańskiego stworzył dla młodzieży studjującej Muzeum Przemysłu Chemiczno-Farmaceutycznego, którego – jak podawały „Wiadomości Farmaceutyczne” – zadaniem było zbieranie nowoczesnych wyrobów przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, jak i kolekcjonowanie starych preparatów dla celów dydaktycznych i historycznych.

       Aktywne uczestnictwo młodzieży akademickiej w organizacjach studenckich w okresie dwudziestolecia międzywojennego znalazło swoje ukoronowanie w postaci całej rzeszy odpowiedzialnych, gotowych do poświęceń działaczy zawodowych. Byli oni twórcami i członkami polskiego samorządu aptekarskiego w latach 1945-1951, samorządu, którego osiągnięcia – jak pamiętamy z licznych artykułów zamieszczanych w „Aptekarzu Polskim” – były wiekopomne. Prezesi i inni młodzi działacze przedwojennych kół farmaceutycznych stali się po II wojnie światowej prezesami i działaczami okręgowych izb aptekarskich, a także twórcami Naczelnej Izby Aptekarskiej. Historia pokazuje nam zatem, że u podstaw każdej dojrzałej i twórczej organizacji, leżą zdobyte w czasie młodości doświadczenia jej członków. Dbajmy zatem i troszczmy się o młodzież akademicką, gdyż to ona za lat kilka będzie budować przyszłość naszego zawodu i kraju!  

    dr n. farm. Maciej Bilek
    Piśmiennictwo u autora
  • Rynek leków.  ( 75 pozycji )

       Rozwój współczesnej medycyny i farmacji pozwala na diagnostykę i skuteczne leczenie coraz większej liczby chorób, mimo to zaufanie pacjentów maleje. W szczególności pacjentów, którzy są dobrze wykształceni, inteligentni, dociekliwi oraz samodzielni. Chorzy przeszukują Internet, czasopisma oraz fachowe książki w poszukiwaniu wiedzy na temat objawów choroby, mechanizmów działania i bezpieczeństwa leków, farmakoterapii, zabiegów, profilaktyki chorób, sposobu odżywiania oraz fachowości lekarzy i ośrodków medycznych.


  • Panorama samorządu.  ( 112 pozycji )
    O projekcie ustawy o zawodzie farmaceuty
    i izbach aptekarskich
       Dobiegają końca prace nad projektem ustawy regulującej najważniejsze zawodowe zagadnienia dla aptekarzy i pozostałych farmaceutów. Przez kilkanaście miesięcy miałem zaszczyt kierować pracami wielu osób, których celem było przygotowanie projektu ustawy o zmianie ustawy o izbach aptekarskich oraz ustawy – Prawo farmaceutyczne.
    Obecna wersja projektu to efekt kilkunastoletniej dyskusji na temat zasad wykonywania zawodu farmaceuty w nowych warunkach prawnych, organizacyjnych i ekonomicznych. Dokument, który został wypracowany, uwzględnia dotychczasowy dorobek samorządu aptekarskiego, a przede wszystkim nie uchyla i zmienia norm prawnych uchwalonych dzięki staraniom członków Naczelnej Rady Aptekarskiej poprzednich kadencji.

       W swoich pracach kierowaliśmy się nakazem Krajowego Zjazdu Aptekarzy. Przygotowaliśmy przepisy, które muszą się znaleźć w każdej ustawie regulującej wykonywanie zawodu zaufania publicznego oraz działanie samorządu takiego zawodu. Projekt nawiązuje wprost do dotychczasowego dorobku samorządu aptekarskiego i rozwija rozwiązania, które zawarto
    w dokumentach uchwalanych przez Naczelną Radę Aptekarską. Plon wieloletnich prac nad projektem ustawy o zawodzie farmaceuty, uzgodniony przez wszystkie izby aptekarskie, znalazł odzwierciedlenie w przygotowanym dzisiaj projekcie. Projekt nie zawiera żadnych bardzo kontrowersyjnych rozwiązań, które byłyby nieznane członkom samorządu aptekarskiego; jest efektem dyskusji, która toczy się od początku istnienia samorządu aptekarskiego.

       Moim zdaniem, musimy pamiętać i stale podkreślać, że w obecnie obowiązującej ustawie o izbach aptekarskich mamy wiele ważnych norm prawa, które uchwalono na wniosek samorządu aptekarskiego. Stanowią one wynik pracy i starań członków poprzednich rad aptekarskich, zarówno okręgowych, jak i Naczelnej Rady Aptekarskiej. Już wcześniej samorząd aptekarski wywalczył ustawową definicję opieki farmaceutycznej oraz wprowadził zasadę, że tylko osoby  o nienagannej postawie etycznej i dające swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu farmaceuty mogą otrzymać prawo wykonywania zawodu farmaceuty.

       Podejmując prace nad projektem ww. ustawy, przyjęliśmy założenie, że procedowanie dwóch odrębnych projektów ustaw, tzn. projektu nowej ustawy o zawodzie farmaceuty i projektu ustawy o zmianie ustawy o izbach aptekarskich łączyłoby się z koniecznością ponownego uchwalenie wielu przepisów, które już obowiązują. Taka sytuacja spowodowana byłaby potrzebą przeniesienia części przepisów z ustawy o izbach aptekarskich do ustawy o zawodzie farmaceuty. Oznaczałoby to konieczność ponownego bronienia instytucji opieki farmaceutycznej i wielu innych korzystnych rozwiązań, na przykład prawa do opiniowania przez radę aptekarską wniosku o udzielenie lub cofnięcie zezwolenia na prowadzenie apteki lub hurtowni.

       W istniejących warunkach, uwzględniając trudności, jakie samorząd aptekarski napotka w trakcie prac legislacyjnych, przyjęto strategię rozszerzenia zakresu przedmiotowego ustawy o izbach aptekarskich i zmiany tytułu ustawy na „ustawę o zawodzie farmaceuty i izbach aptekarskich”.

       Opracowując projekt ustawy, chcieliśmy scalić wszystkie przepisy dotyczące wykonywania zawodu farmaceuty w jednym akcie prawnym. Projekt ustawy nie narusza - wypracowanych na gruncie obowiązującej ustawy o izbach aptekarskich - idei samorządności zawodowej i rozwiązań systemowych w zakresie sprawowania pieczy nad zawodem zaufania publicznego, jakim jest zawód farmaceuty. Z uwagi na uwarunkowania historyczne i dorobek samorządu aptekarskiego zostaje pozostawiona w ustawie nazwa samorządu aptekarskiego: Naczelna Izba Aptekarska i okręgowe izby aptekarskie.

       Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że ustawa o izbach aptekarskich zawiera materię charakterystyczną dla ustaw zawodowych – reguluje bowiem dokładnie te same kwestie, co ustawy dotyczące innych zawodów. Przedstawiony projekt nawiązuje do usankcjonowanych w Polsce zasad regulowania samorządów zawodowych zawodów zaufania publicznego. Dokładna analiza ustaw zawodowych wskazuje, że w doskonałej większości obowiązuje zasada jeden zawód – jedna ustawa, a nawet kilka zawodów w jednej ustawie. Zasada ta dotyczy samorządu lekarzy weterynarii, diagnostów laboratoryjnych oraz psychologów, a w przypadku zawodów zaufania publicznego, tzw. niemedycznych, zasada: jeden zawód – jedna ustawa nie ma żadnych wyjątków.

       Projekt ustawy porządkuje w jednym akcie prawnym wymagania kwalifikacyjne uprawniające do podejmowania i wykonywania zawodu farmaceuty, zasady dostępu do wykonywania zawodu farmaceuty, wymogi formalne, które muszą być spełnione w przypadku świadczenia przez farmaceutów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej usług w tym zakresie oraz zasady doskonalenia zawodowego.

       Zasady odpowiedzialności zawodowej, postępowanie przed rzecznikami i sądami odpowiedzialności zawodowej zostały unormowane w sposób, jaki obecnie narzuca orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, tzn. poprzez kompleksowe uregulowanie w ustawie, a nie w rozporządzeniu wykonawczym.

       Najważniejsza część projektu to rozdział dotyczących „Zasad wykonywania zawodu farmaceuty”. Proponujemy wprowadzenie zasady, że zawód farmaceuty, będący zawodem medycznym, może wykonywać wyłącznie osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu farmaceuty, która złożyła ślubowanie i jest wpisana do rejestru farmaceutów prowadzonego przez właściwą okręgową izbę aptekarską.

       Ustawowo normujemy zasady, które dla każdego farmaceuty powinny być oczywiste, chociażby tę, że świadomie i dobrowolnie bierzemy na siebie obowiązek służenia pacjentom. Wskazujemy, że farmaceuta wykonuje swoje czynności ze starannością wynikającą z wiedzy farmaceutycznej, doświadczenia zawodowego oraz zasad etyki i deontologii zawodowej ustalonych na podstawie ustawy. Farmaceuta ma obowiązek kierowania się wartościami humanistycznymi oraz wartościami aptekarstwa polskiego, dbania o najwyższą jakość usług farmaceutycznych udzielanych w ramach czynności zawodowych.

       Unormowano obowiązek świadczenia usług farmaceutycznych w przypadkach nagłych, gdy zwłoka w ich udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki. Doprecyzowaliśmy także obowiązek farmaceuty w postaci udzielania pełnej i przystępnej informacji o produktach leczniczych i wyrobach medycznych, będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych oraz porad dotyczących ich stosowania.
    Wprowadzono do projektu ustawowy nakaz poszanowania przez farmaceutę intymności i godności osobistej pacjenta podczas świadczenia usług farmaceutycznych, a także obowiązek dbania, aby inne współpracujące z nim osoby przestrzegały w postępowaniu z pacjentem tego obowiązku. Zaproponowaliśmy przepis, zgodnie z którym farmaceuta może odmówić wydania produktu leczniczego, jeżeli jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta. Doprecyzowano obowiązek zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem swoich czynności zawodowych. Projekt przewiduje prowadzenie przez farmaceutę indywidualnej dokumentacji aptecznej produktów leczniczych i wyrobów medycznych wydawanych pacjentowi z apteki. Dodano normę, że farmaceuta wykonujący zawód w aptece szpitalnej lub w dziale farmacji szpitalnej ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej w zakresie niezbędnym do świadczenia usług farmaceutycznych.

       W projekcie podkreślono rolę i samodzielność funkcji kierownika apteki, ustalając, że farmaceuta odpowiedzialny za kierowanie apteką, punktem aptecznym, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną, zwany dalej „kierownikiem”, samodzielnie podejmuje decyzje w sprawach dotyczących kierowania apteką, punktem aptecznym lub hurtownią farmaceutyczną, wynikających z odrębnych przepisów i nie jest związany w tym zakresie poleceniami podmiotu prowadzącego aptekę, punkt apteczny lub hurtownię farmaceutyczną.

       Przyjęto zasadę, że kierownik wykonuje zawód na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy, chyba że kierownik wykonuje usługi farmaceutyczne w prowadzonej przez siebie aptece ogólnodostępnej lub hurtowni farmaceutycznej, której jest właścicielem lub współwłaścicielem.

       Farmaceuta będzie mógł pełnić funkcję kierownika apteki lub hurtowni farmaceutycznej po uzyskaniu zgody okręgowej rady aptekarskiej okręgowej izby aptekarskiej, której jest członkiem. Okręgowa rada aptekarska wydawać będzie zgodę na pełnienie funkcji kierownika apteki lub hurtowni farmaceutycznej, jeżeli farmaceuta spełniać będzie ustawowe warunki określone w art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne oraz wykazywać będzie nienaganną postawę etyczną i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego pełnienia funkcji kierownika apteki lub hurtowni farmaceutycznej.

       Dodano zasadę, że okręgowa rada aptekarska dokonuje wizytacji i oceny wykonywania zawodu przez farmaceutę będącego członkiem okręgowej izby aptekarskiej. Rozbudowano rozdział 5 „Odpowiedzialność zawodowa”, który został opracowany przy uwzględnieniu obecnych regulacji prawnych w zakresie postępowania karnego oraz zasad wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

       Mam nadzieję, że projekt znajdzie się w planie prac Ministerstwa Zdrowia i Rządu w 2015 roku.

                                dr n. farm. Marek Jędrzejczak
  • Opieka farmaceutyczna.  ( 21 pozycji )

       Na czym polegała praca aptekarza w czasach Łukasiewicza, a jakie wyzwania stoją przed współczesnymi farmaceutami? Na te pytania odpowiedzi szukali uczestnicy konferencji „Apteka Łukasiewicza, czyli człowiek w centrum uwagi”. W spotkaniu poświęconym wpływowi zmian demograficznych na opiekę medyczną i farmaceutyczną wzięli udział lekarze i farmaceuci z całego regionu, a także przedstawiciele władz miasta oraz społeczności lokalnej – słuchacze Jasielskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz uczniowie szkół średnich.

       Konferencję zorganizował Urząd Miasta Jasła oraz Fundacja Instytut Łukasiewicza. Partnerami wydarzenia była Fundacja PGNiG im. Ignacego Łukasiewicza oraz Naukowa Fundacja Polpharmy. Patronat honorowy nad spotkaniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego, a także Podkarpacka Okręgowa Izba Aptekarska i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

    Aptekarz w XIX wieku
       O tym, co znaczyło być aptekarzem w XIX wieku – czasach Łukasiewicza, opowiedziała Lidia Czyż, zastępca prezesa Podkarpackiej Okręgowej Izby Aptekarskiej, historyk farmacji. – Aptekarz był w centrum uwagi mieszkańców, udzielał porad. Wszystkie leki wytwarzał sam – mówiła Lidia Czyż. Jak dodała, ówczesna apteka była daleka od tego, co dziś często traktowane jest po prostu jak „sklep z lekami”.

       – Lek wykonywany dla indywidualnego pacjenta różnił się od tego, który dziś jest robiony w fabryce, dla wszystkich. W tamtych czasach nie było aptek czy punktów aptecznych na każdym kroku. Apteka powstawała za zezwoleniem wydawanym przez wysokich namiestników, nie było łatwo ją założyć. W całej Galicji było tylko 16 takich miejsc! – podkreślała wiceprezes POIA.
    Czym zajmowałby się dziś Łukasiewicz?
       Ignacy Łukasiewicz jako aptekarz miał bardzo wysoką pozycję w społeczności lokalnej, ale mimo to w pewnym momencie całkowicie odstąpił od działalności farmaceutycznej. Pochłonęła go całkowicie praca w przemyśle naftowym oraz działalność filantropijna. Nowe obszary działania uniemożliwiały pełne oddanie sprawom pacjentów – klientów apteki.
       – Gdyby Łukasiewicz żył dziś, z pewnością angażowałby się w rozwiązywanie współczesnych problemów społecznych. Takim zagadnieniem jest dziś demograficzne starzenie się społeczeństwa – stwierdził Maciej Zdziarski, prezes Instytutu Łukasiewicza, współorganizatora konferencji, wprowadzając zebranych w tematykę konferencji.
    Jak chorują seniorzy?
       Naukową część konferencji rozpoczął wykład dr med. Alicji Klich-Rączki, geriatry z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wystąpienie poświęcone było problemowi wielochorobowości i wielolekowości w geriatrii. Specjalistka przedstawiła katalog chorób swoistych w starości, zmian inwolucyjnych oraz chorób, które w przypadku osób starszych mają inny przebieg. Trudności diagnostyczne wynikają z atypowych symptomów (np. braku objawów, masek chorobowych), braku wyraźnych zmian w badaniach laboratoryjnych, a także mniejszej wiarygodności wywiadu i utrudnionej współpracy przy badaniach dodatkowych.
        Część prelekcji poświęcona została tzw. „wielkim zespołom geriatrycznym”, czyli chorobom swoistym w geriatrii. Należą do nich otępienia, majaczenie, nietrzymanie zwieraczy, upadki oraz tzw. zespół słabości (Frailty). – Człowiek starszy rzadko jest zdrowy. Osoby do 69. roku życia mają średnio 2,8 schorzeń. Najstarsi, po 80. roku życia – 3,7 schorzeń – zauważyła dr Klich-Rączka.
    Starsi pacjenci „lubią” leki
        Wielość chorób pociąga za sobą konieczność przyjmowania dużych ilości leków. – Problemem jest nie tylko ich ilość, ale też fakt, że działają na zmieniony w starości organizm – podkreślała geriatra. – W starszym wieku zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej, zmniejsza się zawartość wody. Występuje skłonność do obrzęków, pogarsza się wątrobowy metabolizm leków. Są one także słabiej wydalane przez nerki. Ten sam lek może zupełnie inaczej zadziałać ze względu na wiek pacjenta.

       Jak dodała, zadaniem lekarza leczącego starszego pacjenta z wielochorobowością często jest wybór „mniejszego zła”. Standardy postępowania narzucają lekarzom stosowanie określonego rodzaju leków np. w przypadku choroby niedokrwiennej, niewydolności serca czy cukrzycy. – Stwarza to ogromne wyzwanie dla lekarza zajmującego się pacjentem. Musimy pamiętać, że przy jednoczesnym zażywaniu 5 leków ryzyko wystąpienia interakcji wynosi 50%, a w przypadku 8 – 100%. Jeżeli podajemy pacjentowi 10 leków, szkodzimy mu – podkreślała dr Klich-Rączka.
    Niebezpieczna farmakoterapia
       Kwestię błędów w farmakoterapii podjęła także dr farm. Agnieszka Neumann-Podczaska z Katedry Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Opowiedziała o zjawisku kaskady preskrypcji. – W geriatrii bardzo często leczymy nie same schorzenia, ale skutki działań niepożądanych leków. Często nie rozpoznajemy tych działań i leczymy je jako chorobę – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Specjalistka zaprezentowała kilka przykładów niebezpiecznych interakcji i działań niepożądanych leków, które są popularne wśród starszych pacjentów, wyciągów z grejpfruta, dziurawca, a także niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Pokazywała, jakiego typu kroki może podjąć farmaceuta, by zapobiec błędom w farmakoterapii seniorów.
    Opieka farmaceutyczna
       Odpowiedzią na problemy z farmakoterapią starszych pacjentów jest opieka farmaceutyczna. Katedra Geriatrii i Gerontologii UM w Poznaniu realizuje projekt opieki farmaceutycznej w geriatrii, finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. – Chcemy pokazać, jak  praktycznie oceniać poprawność farmakoterapii. Mamy nadzieje, ze to, co uda nam się stworzyć, będzie docelowo narzędziem pracy wszystkich farmaceutów – mówiła dr Neumann-Podczaska.

       Temat opieki farmaceutycznej podjął także dr Wojciech Kuźmierkiewicz, prezes Naukowej Fundacji Polpharmy. – O potrzebie świadczenia takiej opieki przekonuje nas przykład innych krajów. Stworzenie tego modelu w Stanach Zjednoczonych wynikało z potrzeby lepszego wykorzystania farmaceuty i zmiany roli apteki. Farmaceuta może pomóc pacjentowi uniknąć problemów odlekowych w sytuacji, gdy ten chodzi do kilku lekarzy. To, czym może wygrać dziś aptekarz, to opieka farmaceutyczna – stwierdził dr Kuźmierkiewicz.
    Przestrzeganie zaleceń lekarskich jako wyzwanie
       Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że w opiece farmaceutycznej kluczową kwestią jest wsparcie przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów (compliance). Sprawą tą od lat zajmuje się Naukowa Fundacja Polpharmy, na zlecenie której kilka lat temu przeprowadzono badania dotyczące poziomu przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. – Próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, co pacjentów motywuje do przestrzegania zaleceń lekarskich, a co jest barierą, nie pozwalającą stosować się do nich – wyjaśniała Bożenna Płatos, kierownik biura Fundacji.

       Dr hab. med. Przemysław Kardas, profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przedstawił wyniki badań dotyczących przestrzegania zaleceń lekarskich przez pacjentów. Według tych danych jedna czwarta recept nigdy nie jest realizowana, a połowa pacjentów, którzy wykupują przepisane leki, nie przestrzega zaleceń co do ich stosowania. Ocenia się, że blisko jedna piąta hospitalizacji osób starszych jest uwarunkowana nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.

       Jak dowodził prof. Kardas, Polacy lekceważą zalecenia terapeutyczne zarówno w chorobach bezobjawowych (jak nadciśnienie czy cukrzyca), jak i objawowych (np. infekcje, padaczka, astma). Według specjalisty kluczowa jest edukacja pacjentów i uświadomienie im szkodliwości takiego działania. – Lek, którego nie biorę, nie działa. Lek, który biorę niesystematycznie, nie działa tak dobrze, albo nie działa w ogóle – zauważył prof. Kardas.
    Komunikacja z pacjentem

       Ekspert zwrócił uwagę na rozwiązania sprzyjające systematycznemu leczeniu, które są lub wkrótce będą do dyspozycji lekarzy i pacjentów. Należą do nich Zintegrowany Informator Pacjenta, system Internetowego Konta Pacjenta oraz e-recepta. – Kiedy pacjent leczy się niesystematycznie, cała nasza działalność lekarska i farmaceutyczna jest nic nie warta. Nie da się leczyć wbrew pacjentowi. Skutecznie można leczyć tylko razem z nim – podsumował prof. Kardas.

       Na wagę dobrej komunikacji ze starszym pacjentem zwróciła uwagę także Agnieszka Turkot, psycholog z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Collegium Medicum UJ. – Choroba jest częścią historii życia, którą warto poznać, choć często ani lekarz, ani farmaceuta nie mają na to czasu – zauważyła. – Tymczasem często pacjent przychodzący do lekarza często wcale nie przychodzi po lek. Oczekuje raczej zrozumienia, wsparcia – tego, że ktoś zada mu pytanie, dlaczego cierpi.

       Konferencję zakończyła dyskusja, podczas której prelegenci mówili o istocie opieki farmaceutycznej i szansach jej zaistnienia w polskich warunkach. Spotkanie odbywało się pod patronatem edukacyjnym „Czasopisma Aptekarskiego”. Patronat medialny nad konferencją objęły tytuły branżowe: „Aptekarz Polski”, „Farmacja Praktyczna”, „Świat farmacji” oraz „Zdrowie Seniora”, a także media regionalne, Polskie Radio Rzeszów oraz „Gazeta Codzienna Nowiny”.
      Materiał prasowy Fundacji Instytutu Łukasiewicza
  • Biblioteka farmaceuty.  ( 43 pozycji )
    "Farmakologii i toksykologii"

       Wydane w tym roku IV wydanie polskie podręcznika "Farmakologia i toksykologia", jest jednocześnie jubileuszowym - dziesiątym - wydaniem niemieckim tej książki. Jest to jednocześnie uzupełniona i poprawiona edycja jednego z najpopularniejszych podręczników farmakologii.

       Co przesądza o niesłabnącym zainteresowaniu kolejnymi wznowieniami podręcznika Ernsta Mutschlera? Z pewnością fakt, że jest on nieustannie przejrzysty, przystępny i przyjazny dla Czytelnika. Trudna dziedzina, jaką jest wiedza o substancjach leczniczych, ich mechanizmach działania, interakcjach, dawkach staje się przyswajalna dzięki układowi treści, drukowi w kolorze oraz rozlicznym rycinom, schematom i wykresom.

       Polecany studentom farmacji, medycyny i nauk pokrewnych podręcznik, będzie odpowiedni również dla osób doskonalących się w szkoleniu podyplomowym. Przesądza o tym aktualność i nowoczesna struktura oraz multidyscyplinarność treści i odniesienia do praktyki. Koncepcja dydaktyczna uwzględnia bowiem wplecenie w zawartość podstawową wiadomości z anatomii, fizjologii i patofizjologii.

       Czytelnik raczej nie znajdzie w podręczniku wiadomości o lekach przestarzałych lub wycofanych z użycia, co dla  niektórych może być minusem, jeżeli z jakichś powodów - porównawczych czy historycznych - taka wiedza jest potrzebna. Z drugiej strony usunięcie nieaktualnych treści pozwala zachować korzystny współczynnik objętości do treści, a tym samym - umożliwić racjonalizację czasu przeznaczonego na naukę i powtórki. Jak możemy przeczytać we wstępie:  "W porównaniu z poprzednim wydaniem książka zawiera znacznie większy zasób wiedzy, ale dzięki konsekwentnemu usuwaniu przestarzałych lub nieistotnych już informacji udało się zmniejszyć liczbę stron nowego wydania (...)."

       W niektórych podręcznikach widocznym problemem jest brak selekcji informacji pod kątem ich ważności i przydatności, czy detaliczne opisywanie słownie procesów, których zrozumienie graniczy z niemożliwością, o ile nie zostaną przedstawione graficznie. Nie jest to zauważalne w podręczniku Mutschlera. Czwarte wydanie polskie zachowało wszystko co najlepsze z poprzednich edycji. Niewiele tu informacji mniej istotnych. Dzięki temu podręcznik ma bardzo dobre opinie wśród czytelników, którzy często wybierają sobie tę pozycję jako lekturę wiodącą.

    mgr farm. Olga Sierpniowska

    Mutschler Ernst, Geisslinger Gerd, Kroemer Heyo K., Menzel Sabine, Ruth Peter
    Redakcja Naukowa: Marek Droździk, Ivan Kocić, Dariusz Pawla
    Rok wydania: 2015, oprawa twarda, 1108 stron
  • Rozmowy Redakcji.  ( 11 pozycji )

       Rozmowa Aptekarza Polskiego z Profesorem Eduardasem Taraseviciusem, prezesem Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, gościem Naczelnej Rady Aptekarskiej na obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w dniu 18 września 2013 roku w Warszawie.

     - Korzystamy z okazji, że jest Pan Profesor gościem polskich aptekarzy  i chcemy prosić o krótką rozmowę.
    - Zgoda na rozmowę. Biorę udział w tym spotkaniu na zaproszenie pana doktora Grzegorza Kucharewicza, prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej. Byłem przyjemnie zaskoczony tym zaproszeniem. Jest mi bardzo miło, że mogę uczestniczyć wraz z polskimi aptekarzami w obchodach X Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza. Idea obchodów Dnia Aptekarza, który jest świętem całej rodziny aptekarskiej zyskała poparcie Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Święto to jest obchodzone także w innych krajach.
    - Czy na Litwie także świętuje się Dzień Aptekarza?

    Tak. Podobnie jak w Polsce nasze święto nawiązuje do postaci Świętych Kosmy i Damiana. Nasze obchody odbędą się kilka dni później, 25 września w kościele Świętego Jana położonym na terenie Uniwersytetu Wileńskiego. W tym kościele znajduje się obraz naszych Świętych Patronów.   
    - Ilu członków liczy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne? Proszę przybliżyć nam profil działania Towarzystwa, któremu Pan Profesor prezesuje.

    - Na Litwie nie ma Izby Aptekarskiej. Przynależność farmaceutów do naszej organizacji jest dobrowolna. Do Towarzystwa należy 500 członków. Farmaceuci związani z sieciami aptek nie zgadzają się w pełni z naszym programem.
    - Pomimo, że nie skupiamy wszystkich litewskich aptekarzy, to mamy pozytywny program dla aptekarstwa. Walczymy z dobrym skutkiem. Oto przykład z ostatnich tygodni. Litewski Parlament uznając przedstawiane przez nasze Towarzystwo argumenty przeciwko wprowadzeniu leków do obrotu pozaaptecznnego odrzucił projekt ustawy zezwalającej na obrót lekami na stacjach benzynowych.

    - Jaka jest sytuacja aptek na Litwie? Proszę przedstawić obraz litewskiego aptekarstwa.

    - Wiele aptek należy do sieci. Około 200 aptek to apteki indywidualne. Na litewskim rynku aptecznym jest ostra konkurencja. Apteki indywidualne są zmuszone do podjęcia narzuconej przez sieci walki konkurencyjnej. Sytuacja ekonomiczna aptek indywidualnych nie jest dobra.
     - Czy na Litwie możliwa jest reklama leków oraz reklama aptek?

    - Niestety, reklama jest u nas dozwolona, co uznajemy za niewłaściwe. Reklamują się zwłaszcza apteki sieciowe. Chcemy wziąć z Was przykład i doprowadzić do wprowadzenia zakazu reklamy aptek i ich działalności.

    - Jakie jeszcze postulaty dotyczące ładu na rynku farmaceutycznym przedkłada rządowi i ustawodawcy Litewskie Towarzystwo Farmaceutyczne?

    - Przed kilku laty nasze Towarzystwo złożyło w ministerstwie zdrowia projekt nowelizacji prawa w celu ustanowienia racjonalnej struktury i liczby aptek. Domagamy się wprowadzenia tak zwanej geografii i demografii.

    - Jak się układają kontakty Towarzystwa z polskim samorządem aptekarskim?

     - Są to kontakty częste. Już niedługo, w listopadzie, na Uniwersytecie Kowieńskim odbędzie się międzynarodowa konferencja farmaceutyczna. Spodziewamy się gościć na tej konferencji przedstawicieli Naczelnej Izby Aptekarskiej. Serdecznie ich zapraszamy. Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie otwarcie nowej siedziby Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu w Kownie.

    - Czego życzy Pan Profesor polskim aptekarzom z okazji Dnia Aptekarza?

    - Życzę zadowolenia i satysfakcji z pracy dla pacjentów. Życzę poprawy sytuacji ekonomicznej aptek. Naczelnej Izbie Aptekarskiej życzę, żeby podjęła działania w celu przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP), która jest prężną organizacją. Organizowane przez FIP kongresy są ważnymi wydarzeniami wytyczającymi kierunki rozwoju farmacji na świecie. Wszystkim okręgowym izbom aptekarskim życzę jedności w działaniach na rzecz realizacji programowych celów waszego samorządu.

    Rozmawiał Zbigniew Solarz
    Tekst rozmowy nieautoryzowany
  • Listy do Redakcji  ( 34 pozycji )
  • Warto wiedzieć.  ( 31 pozycji )
    Nagroda Nobla przyznana

       5 października 2015 roku Komitet Noblowski działający przy Instytucie Karolinska w Sztokholmie podał do wiadomości decyzję o przyznaniu Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w 2105 roku.

       Laureatami zostało troje uczonych: pan profesor William C. Campbell i pan profesor Satoshi Omura oraz pani profesor Youyou Tu.

       Nagroda została podzielona: pół nagrody zdobyli wspólnie William C. Campbell z USA i  Satoshi Omura z Japonii za odkrycie dotyczące nowej terapii przeciwko infekcjom powodowanym przez pasożyty nicieni, a druga połowa nagrody przypadła Youyou Tu z Chin za odkrycie nowej  terapii przeciwko malarii.

    Więcej informacji:

  • Edukacja  ( 22 pozycji )
       Wybór kierunku studiów często wiąże się z decyzją określającą dalszy rozwój zawodowy. Do kierunków, które cieszą się nadal dużą popularnością należą studia farmaceutyczne. Rozwój aptek prywatnych na początku lat 90 spowodował duże zainteresowanie farmacją. Wraz ze wzrostem ich liczby powstawały nowe miejsca pracy. Studenci pytani, dlaczego wybrali farmację odpowiadali, że zaraz po studiach od razu mają zapewnione miejsce pracy. Tak było przez wiele lat. Niestety wzrastająca liczba aptek, a co za tym idzie często ich słabsza kondycja finansowa, zmiana struktury ich własności, a także zmiany legislacyjne przyczyniły się do tego, że rynek pracy dla farmaceutów stawał się coraz trudniejszy. Nie bez znaczenia było również pojawienie się licznych szkół kształcących techników farmacji, którzy mieli zbliżone do farmaceutów uprawnienia w aptece. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, który w 2013 roku objął badaniami 12,2 tys. aptek ogólnodostępnych, 34 apteki zakładowe i 1,3 tys. punktów aptecznych na ogólną liczbę 30,5 tys. osób uprawnionych do wykonywania zawodu farmaceuty blisko 90% pracowało bezpośrednio z pacjentem. W aptekach ogólnodostępnych i punktach aptecznych pracowało łącznie 25,5 tys. magistrów farmacji i 27,5 tys. techników farmacji. [1]
       Od czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej otworzyły się miejsca pracy dla farmaceutów w innych krajach. Najbardziej popularna była Anglia. Na uczelniach często pojawiali się przedstawiciele firm rekrutujących do pracy za granicą. Dla wielu absolwentów wydziałów farmaceutycznych była to ogromna szansa, wielu też z niej skorzystało. Mając dyplom ukończenia studiów, po przeszkoleniu mogli oni podjąć pracę w swoim zawodzie. Wcześniej stosunkową dużą barierą była nostryfikacja dyplomu, która zniechęcała „na starcie” do wyjazdu z kraju.

       Zdecydowana większość absolwentów wydziałów farmaceutycznych wybiera aptekę jako miejsce dalszej pracy. Ten stan rzeczy jest często uwarunkowany odbywanym w trakcie 11 semestru studiów stażem w aptece. Stażyści już w tym okresie dostają propozycję kontynuacji pracy. Ci którzy nie lubią zmian i obserwują rynek pracy, często decydują się na pozostanie, bo praca już jest. Tylko niewielka część z nich dalej poszukuje dla siebie miejsca w przestrzeni życiowej. Jakie są zatem ich możliwości?

       Jak pokazały wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Zespół ds. Rekrutacji, Oceny Jakości Kształcenia i Absolwentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie [2], blisko 83% szukających zatrudnienia absolwentów farmacji korzysta z ofert zamieszczanych w Internecie. Analiza rynku pod względem miejsca pracy związanego z farmacją pokazuje zmieniający się trendy. Według popularnego portalu [3] określając zawód jako „przedstawiciel farmaceutyczny” otrzymano wynik 893 ofert pracy, podczas gdy dla zawodu „farmaceuta” 99 oferty. Zatem stosunek miejsc pracy jest około 10:1. Najwięcej ofert dla przedstawicieli farmaceutycznych było w województwie mazowieckim - 105, małopolskim - 72, śląskim i wielkopolski po 67 ofert. Pracodawcy poszukują farmaceutów, w tym też i techników farmacji, ponieważ w zbiorze występują obok siebie te dwie grupy zawodowe, najwięcej w województwie mazowieckim - 27, najmniej ofert, jedna,  była w województwie opolskim. Jak widać z powyższych przykładów, to nie apteki poszukują pracowników z wykształceniem farmaceutycznym na rynku pracy.

       Na absolwentów czeka również praca w przemyśle farmaceutycznym pod tym hasłem znaleziono 66 ofert pracy. Oczywiście, w tym przypadku jest to oferta zróżnicowana. Pracodawcy poszukują osób do pracy na różnych szczeblach od mechaników maszyn do Specjalistów. Mniej ofert znaleziono dla „Kierownik apteki”, (21). Główny Inspektorat Farmaceutyczny zamieścił 1 ogłoszenie szukając osoby na stanowisko Specjalista - Inspektor ds. Obrotu Hurtowego w województwie mazowieckim.

       Kolejnym miejscem pracy dla farmaceutów związanym z ich wykształceniem zawodowym jest hurtownia farmaceutyczna. W Polsce jest ich ponad 600 [4]. Przedsiębiorca, który zamierza prowadzić działalność polegającą na prowadzeniu hurtowni farmaceutycznej powinien zatrudnić osobę wykwalifikowaną – kierownika hurtowni – odpowiedzialną z prowadzenie hurtowni. Farmaceuta chcący pełnić tę funkcję według obowiązującego Prawa farmaceutycznego musi posiadać dwuletni staż pracy w hurtowni farmaceutycznej lub w aptece. Na rynku ofert pracy znaleziono 36 propozycji.

       Wydziały farmaceutyczne starają się również dostosowywać swoje programy studiów do wymagań rynku pracy oferując ciekawe specjalności przeddyplomowe. Farmaceuci kończący studia oprócz dyplomu i prawa wykonywania zawodu otrzymują także wartość dodaną w postaci przygotowania do pracy, nie tylko jako w aptece jako aptekarze, ale także wykształcenie mogące być przydatne w poszukiwaniu innych ofert pracy. Biorąc pod uwagę, że rocznie 1200 absolwentów farmacji kończy studia to na prawie każdego z nich na chwilę obecną czeka miejsce pracy. Oczywiście pracodawcy wymagają doświadczenia zawodowego, ale czasem warto postarać się, aby przekonać ich, że studia były wystarczającym stażem, aby podjąć pracę.

       Opracowaniem objęto ogólnie rynek farmaceutyczny na podstawie słów kluczowych, bez szczegółowej weryfikacji wymagań pracodawców. ■

    dr n farm. Tomasz Baj
    specjalista w dziedzinie Farmacja przemysłowa,
    specjalista w dziedzinie Lek roślinny

    W opracowaniu wykorzystano dane:
    1.    Główny Urząd Statystyczny. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2013 r. Warszawa, 2014.
    2.    Zespół ds. Rekrutacji, Oceny Jakości Kształcenia i Absolwentów UM w Lublinie. Analiza potrzeb rynku pracy dla kierunku farmacja. Lublin, 2013.
    3. (dostęp 6.10.2015 r.)
    4.    Rejestr Hurtowni Farmaceutycznych
  • Lex Apothecariorum.  ( 51 pozycji )

       Ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw dokonano istotnych zmian w ustawie z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr. 45, poz. 271, z późn. zm.). Zmiany - co do zasady - obowiązywać będą od dnia 12 lipca 2015 r.

        Ostatnie regulacje prawa farmaceutycznego wprowadzone kolejno: ustawą z dnia 19 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Prawo farmaceutyczne i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., nr 0, poz. 28), Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.381) oraz ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. nr 0, poz.788), wnoszą szereg zmian w obszar dystrybucji hurtowej produktami leczniczymi. W istotnych kwestiach, zmiany te mają też wpływ na obrót detaliczny produktami leczniczymi i w bezpośredni sposób przekładają się na współpracę pomiędzy hurtowniami farmaceutycznymi oraz aptekami.
  • Farmacja na świecie.  ( 36 pozycji )

    Zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne
    w wybranych krajach europejskich
    – wdrażane w roku 2015
    oraz aktualna ocena doświadczeń wcześniejszych projektów
       W coraz większej liczbie krajów europejskich wdrażane są zaawansowane i refundowane usługi farmaceutyczne. Jednak w niektórych przypadkach pierwsze miesiące lub nawet lata wprowadzania w życie w aptekach ogólnodostępnych nowych usług farmaceutycznych nie są łatwe.    

       Od lipca 2014r. rozpoczął funkcjonowanie w Saksonii i w Turyngii pilotażowy program o nazwie Arzneimittelinitiative (ARMIN) wprowadzający bardzo interesujące rozwiązania nowych zasad współpracy aptek i lekarzy w zakresie farmakoterapii pacjentów chorych przewlekle. Jest on również związany oferowaniem przez apteki zaawansowanych i refundowanych usług farmaceutycznych. W roku 2015 będą już pierwsze znaczące efekty wprowadzanych w życie nowych rozwiazań i wiele wskazuje na to, że sukces programu ARMIN może być porównywalny z wprowadzeniem w Niemczech o sierpnia 2013r. dopłat do dyżurów nocnych.

       ARMIN składa się z trzech modułów, które będą stale rozwijane:
    1. Przepisywanie leków przez lekarza w postaci nazw międzynarodowych (Wirkstoffverordnung)
    2. Katalog farmakoterapii (Medikationskatalog) zawierający wytyczne do wyboru określonych substancji czynnych
    3. Nadzór farmakoterapii (Medikationsmanagement) obejmujący nadzór nad całym procesem farmakoterapii, z uwzględnieniem leków OTC wybieranych w procesie samoleczenia oraz optymalizację i zwiększenie bezpieczeństwa farmakoterapii – szczególnie w przypadku pacjentów stosujących wiele różnych leków

       Przepisywanie leków w postaci nazw międzynarodowych i katalog farmakoterapii wdrożone zostały od 1 lipca 2014r. Nadzór farmakoterapii – zacznie funkcjonować na początku 2015r.

    Nazwy międzynarodowe

       Lekarz przepisuje leki w postaci nazw międzynarodowych (z pomocą odpowiedniego programu komputerowego) natomiast wybór konkretnego preparatu następuje w aptece.

       Pacjent rozpoznaje nazwy międzynarodowe stosowanych leków, które są umieszczane na recepcie i na opakowaniach leków – wzmacnia to stosowanie się pacjentów do przepisanej terapii.

       W uzasadnionych przypadkach lekarz morze przepisać preparat konkretnego producenta.

       W pierwszej kolejności w wyniku prac wielu instytucji i urzędów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo stosowania leków w Niemczech wytypowanych zostało - 188 substancji czynnych (w tym 16 kombinacji dwóch substancji czynnych) występujących w 25 000 zarejestrowanych leków (przewidziane jest regularne uzupełnianie tej listy).

       Z systemu przepisywania leków w postaci nazw międzynarodowych wyłączone są w szczególności następujące postaci leków:

    - stosowane na skórę (np. maści, żele)
    - leki oczne i do uszu (np. krople oczne, krople do uszu)
    - plastry lecznicze (np. plastry przeciwbólowe)
    - inhalacje (np. leki stosowane w leczeniu astmy)
    - leki parenteralne (np. insuliny)

    Katalog farmakoterapii

       Systematyka podziału substancji czynnych:

    - substancje standardowe, które są stosowane u większości pacjentów w danej sytuacji
    - substancje rezerwowe, które są stosowane u tych pacjentów, których leczenie nie jest możliwe substancjami standardowymi
    - substancje pozostałe, stosowane w szczególnych sytuacjach ze względu na swoje specyficzne właściwości

       W pierwszej kolejności wybrane zostały następujące wskazania:

    - nadciśnienie
    - choroba wieńcowa, niewydolność serca, arytmia serca
    - zaburzenia przemiany lipidów
    - osteoporoza
    - choroba Alzheimera, demencje
    - depresja

       Rozszerzona lista wskazań od 1 stycznia 2015r.

    - cukrzyca typu 2
    - antybiotykoterapia górnych i dolnych dróg oddechowych
    - antybiotykoterapia dróg moczowych

    Nadzór farmakoterapii

    1) Aptekarz określa wszystkie leki stosowane przez pacjenta. Następnie pacjent jest rejestrowany w aptece, przynosi w ustalonym terminie do apteki wszystkie stosowane leki – aptekarz przeprowadza w aptece rozmowę z pacjentem, która trwa ok. 1 godz.
    Aptekarz analizuje również leki stosowane przez pacjenta w ciągu ostatnich 6 miesięcy – na podstawie danych otrzymanych z Kasy Chorych.
    2) Aptekarz sporządza wstępny plan farmakoterapii. Dokonuje analizy - w szczególności pod względem interakcji i bezpieczeństwa farmakoterapii. Pacjent otrzymuje wypełniony „dzienniczek farmakoterapii”, który przedstawia w trakcie wizyty u lekarza.
    3) Lekarz wartościuje stosowane leki i uzupełnia plan farmakoterapii. Wprowadza adnotacje w „dzienniczku farmakoterapii”, przekazywane następnie aptekarzowi.
    4) Aptekarz określa kompletny plan farmakoterapii. Aptekarz określa stosowane preparaty i drukuje dla pacjenta plan farmakoterapii.
    5) Okresowa modyfikacja planu farmakoterapii, najczęściej w cyklu kwartalnym.

       Za pierwszą rozmowę z pacjentem w ramach programu ARMIN apteka otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 94,50 Euro. Za każdą kolejną rozmowę przeprowadzaną w cyklu kwartalnym apteka będzie otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 21,00 Euro. Ponadto, za każdą wydaną pozycję na recepcie realizowanej w ramach programu ARMIN, kiedy leki na recepcie przepisywane są w postaci nazw międzynarodowych, apteka będzie otrzymywać dodatkowo 0,20 Euro.

       Przedstawione powyżej główne założenia programu ARMIN są bardzo interesujące i zbieżne z tematami licznych dyskusji prowadzonych na temat przyszłości zawodu i zwiększenia kompetencji zawodowych aptekarzy w Polsce. Wnikliwa analiza doświadczeń wdrażanego w Niemczech programu będzie miała istotne znaczenie w pracach Naczelnej Izby Aptekarskiej nad ustawą o zawodzie aptekarza, która powinna uwzględniać możliwości i nowe wyzwania aptekarstwa polskiego w XXI wieku. Z pewnością pierwsze podsumowania dotyczące realizacji tego programu zostaną zaprezentowane w trakcie Saksońskiego Dnia Aptekarza w kwietniu 2015r., natomiast kolejne wnikliwe analizy będą też prezentowane w trakcie Zjazdu Niemieckich Aptekarzy, który odbędzie się jesienią 2015r.

    mgr farm. Piotr Bohater
    Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA 
  • Galeria.  ( 30 pozycji )




    Msza w bazylice św. Krzyża w Warszawie.

    Poświęcenie ikony Świętych Kosmy i Damiana
    przez księdza Stanisława Warzeszaka.

    Prezes NRA, dr Grzegorz Kucharewicz prezentuje
    poświęconą ikonę Świętych Kosmy i Damiana.

    Uczestnicy uroczystości XII Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza.
    Kwiaty dla aptekarzy od diagnostów laboratoryjnych.

    Strażnicy Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego.
    Wręczenie medalu im. prof. Bronisława Koskowskiego
    Krzysztofowi Kondrackiemu.

     Medal im. prof. Bronisława Koskowskiego.

    Aptekarze odznaczeni Złotymi Krzyżami Zasługi.

    Prezes NRA dziękuje Zofii Ulz za przybycie
    i za wystąpienie podczas uroczystości.
    Przekazanie Tytułu Strażnika Wielkiej Pieczęci Aptekarstwa Polskiego
    księdzu profesorowi Tadeuszowi Borutce.
    Śpiewa Marek Majewski.

    Wśród gości uroczystości był mgr farm. Stanisław Mucha,

    Zasłużony Nauczyciel Zawodu Aptekarza.

    Światowej sławy tenor, wielki Wiesław Ochman śpiewa dla aptekarzy.


     Spotkanie koleżeńskie w foyer Filharmonii Narodowej.


    fot. Izabela Podolec

    fot. Remigiusz Komarczewski


  • Manuał aptekarski.  ( 250 pozycji )

       Na zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego uskarża się wiele osób.  Doświadczają one bólu brzucha, niestrawności, nudności, wymiotów, wzdęć, biegunek czy zaparć. Zaburzenia trawienia są zazwyczaj niegroźne i mijają szybko, bez interwencji lekarskiej. Często są związane z infekcją wirusową lub bakteryjną, a ich leczenie polega na zmniejszeniu ryzyka powikłań, takich jak odwodnienie, anemia czy infekcje wtórne. Jednakże ciężkie lub powtarzające się (przewlekłe) objawy wymagają wizyty u lekarza. W niektórych przypadkach nawet nieznaczne objawy mogą wskazywać na znaczące zaburzenia przewodu pokarmowego.

      Technologia Postaci Leku na studiach farmaceutycznych to jeden z ważniejszych zawodowych przedmiotów. Podczas wykładów omawiane są szczegółowo poszczególne procesy technologiczne oraz fizykochemiczne związane z powstawaniem danej postaci leku. Studenci poznają ponadto właściwości różnych substancji i ich zachowania się względem siebie. Ta teoretyczna wiedza weryfikowana jest na zajęciach praktycznych, gdy podczas ćwiczeń wykonywane są wszystkie postaci leku metodami, które można by nazwać „tradycyjnymi”, gdyż opierają się na wykorzystaniu moździerza, pistla i innych naczyń laboratoryjnych. Przyszli „pigularze”, uczą się także wykonywać pigułki i formować je na pigulnicy –  przyrządzie, który można znaleźć jeszcze w niektórych aptekach, a który wynaleziony został w XVII wieku. Na zajęciach z Technologii Postaci Leku poznaje się również najnowocześniejsze urządzenia, które wykorzystywane są w przemyśle farmaceutycznym oraz w aptekach.
  • Przegląd prasy.  ( 20 pozycji )

       Od kilku lat Polska zajmuje miejsce w pierwszej dziesiątce krajów świata pod względem ilości spożywanych leków (zarówno tych przepisywanych na receptę, jak i tych dostępnych w sprzedaży odręcznej), a rynek farmaceutyczny w naszym kraju jest jednym z największych w Europie. Przyczynami skłonności do niepohamowanego, niekontrolowanego nadużywania (ang. abuse) leków, czyli lekomanii, są rozwój i komercjalizacja rynku farmaceutycznego oraz dolegliwości psychosomatyczne naszego społeczeństwa. Ta druga przyczyna ma związek z jednej strony z niezadowalającą samooceną stanu zdrowia i/lub starzeniem się społeczeństwa, a z drugiej ze wzrostem świadomości dotyczącej stanu zdrowia i zapotrzebowania na nowoczesne formy leczenia, nadmierną wiarą w skuteczność leków oraz poszukiwaniem komfortu psychicznego. Konsumentami dużej ilości leków w Polsce są dwie zróżnicowane wiekowo grupy pacjentów: osoby powyżej i poniżej 65 roku życia. Osoby starsze (powyżej 65 roku życia) nadużywają leków często samowolnie, z uwagi na współwystępowanie różnych dolegliwości, poczucie niepewności jutra oraz stałą obawę o własne zdrowie. Drugą grupę wiekową (poniżej 65 roku życia) stanowią mieszkańcy wielkich miast, którzy nadużywają leków (często najnowszych i drogich) świadomie, oraz osoby zamieszkujące małe miasta i wsie, które stosują leki bezrefleksyjne w wyniku modelowania zachowań i pod wpływem reklam w mediach.

       Problem lekomanii w Polsce dotyczy wielu różnorodnych medykamentów, a wśród nich na pierwsze miejsce wysuwa się nadużywanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza tych dostępnych bez recepty. Inne nadużywane leki to te o działaniu przeciwkaszlowym, przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym, uspokajającym i nasennym, przeciwlękowym, pobudzającym, hamującym łaknienie (anorektyki), leki hormonalne, przeczyszczające oraz preparaty zawierające w składzie alkohol (głównie krople nasercowe i krople żołądkowe).

       Konsekwencje lekomanii są różnorodne w zależności od rodzaju i ilości zażywanej substancji oraz okresu nadużywania. Najszybciej obserwowanymi objawami nadużywania leków są objawy niepożądane (bóle i zawroty głowy, bóle brzucha, nudności, osłabienie, reakcje alergiczne, zmiany na skórze i inne) lub zatrucie organizmu wymagające interwencji na oddziałach toksykologicznych. Poważną konsekwencją nadużywania leków jest uzależnienie (ang. addiction) – przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego obejmująca obok zaburzeń psychicznych także szerokie spektrum objawów somatycznych i wegetatywnych. Najważniejszymi cechami uzależnienia są przymus sięgania po substancję uzależniającą i głód narkotykowy. Te cechy decydują o rozróżnieniu pomiędzy nadużywaniem substancji (ang. drug abuse), czyli procesem, nad którym człowiek jeszcze panuje i który może zwalczyć, a uzależnieniem. Uzależnienie cechuje się też nawrotowością (ang. relapse), pojawiającą się nawet po bardzo długim okresie abstynencji. Zgodnie z kryteriami ICD-10 ustalonymi przez Światową Organizację Zdrowia uzależnienie następuje, gdy w ciągu 12 miesięcy chorego cechują co najmniej 3 spośród wymienionych objawów:

    1.    Silna, natrętna potrzeba zażywania substancji (przymus).
    2.    Upośledzona zdolność kontrolowania zażywania substancji.
    3.    Występowanie objawów abstynencyjnych po odstawieniu substancji (głód narkotykowy).
    4.    Tolerancja na zażywaną substancję.
    5.    Postępujące zaniedbywanie alternatywnych do zażywania przyjemności, zachowań czy zainteresowań.
    6.    Zażywanie substancji pomimo wiedzy o szkodliwości dla zdrowia.
       Przyczynę uzależnienia należy wiązać ze zmianami zachodzącymi pod wpływem substancji uzależniających w układach funkcjonalnych mózgu, mianowicie w układzie nagrody, układzie wzbudzenia oraz w układzie poznawczym (kognitywnym). Spośród nich układ nagrody odgrywa zasadniczą rolę w inicjacji i podtrzymywaniu nałogu. Układ ten w warunkach fizjologicznych odpowiedzialny jest za pobieranie pokarmu, wody, zachowania seksualne i agresywne, natomiast patologiczne aktywacje tego układu występują pod wpływem nagród sztucznych, w tym nielegalnych substancji uzależniających oraz leków. Z punktu widzenia lokalizacji w mózgu układ nagrody to ściśle określony układ ośrodków i szlaków neuronalnych, których pobudzenie wywołuje reakcje wskazujące na subiektywne przyjemne odczuwanie tej stymulacji i w związku z tym dążenie do ponowienia bodźca. Układ nagrody tworzą mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne, biegnące z pola brzusznego nakrywki śródmózgowia do różnych struktur limbicznych. Mezolimbiczne szlaki dopaminergiczne kontrolują zachowania motywacyjne związane z działaniem zewnętrznych dodatnich bodźców wzmacniających (odczuwanych jako przyjemne) i to właśnie im przypisuje się duże znaczenie w rozwoju uzależnień. Sygnał o przyjemnym charakterze pobudza dopaminowe neurony pola brzusznego nakrywki, czego konsekwencją jest wzrost uwalniania dopaminy z zakończeń aksonalnych w jądrze półleżącym przegrody. Pomimo iż dopamina decyduje o wartościach wzmacniających bodźca odbieranego, w neurochemiczną regulację układu nagrody zaangażowane są też inne neuroprzekaźniki. Należą do nich: serotonina, GABA, glutaminian i peptydy opioidowe, których ilość w przestrzeni synaptycznej – zmienna w wyniku działania bodźców nagradzających lub awersyjnych – moduluje homeostazę układu dopaminowego.

       Do nadużywanych leków, które bezpośrednio (przez wpływ na transporter dopaminowy, enzymy syntetyzujące lub rozkładające dopaminę) lub pośrednio (przez wpływ na wychwyt zwrotny lub aktywację receptorów innych neuroprzekaźników) modulują aktywność mezolimbicznego układu dopaminowego, należą pochodne opioidowe obdarzone działaniem przeciwbólowym lub przeciwkaszlowym, leki działające poprzez kompleks receptora GABAA (nasenne, uspokajające i przeciwlękowe), leki poprawiające sprawność umysłową (ang. cognitive enhancers). Warto też wspomnieć o występujących objawach zależności psychicznej pod wpływem substancji hamujących łaknienie lub niektórych leków przeciwdepresyjnych.

       Wymienione wyżej leki (dostępne z przepisu lekarza lub bez recepty) stanowią legalne źródło substancji uzależniających. Dlatego też stosowanie leków, zwłaszcza psychotropowych, powinno być racjonalne, czasowe i w jak najmniejszych dawkach, po dokładnie zebranym wywiadzie od pacjenta na temat wcześniejszych epizodów nadużywania substancji uzależniających.

       Zaleca się także zwiększenie czujności pracowników służby zdrowia mających bezpośredni wpływ na dystrybucję leków na możliwość nadużywania substancji teoretycznie bez potencjału psychoaktywnego i uzależniającego. Do takich „nieuzależniających” leków należą benzydamina i ksylometazolina. W ostatnich latach opisano przypadki ich nadużywania i pojawienia się objawów zagrażających zdrowiu bądź życiu.

       W związku z epidemią uzależnień lekowych konieczne są działania zapobiegające nadużywaniu leków: edukacja na temat zdrowotnych i społecznych konsekwencji ich pobierania (w innej dawce lub innych celach niż zalecanie) prowadzona przez pracowników służby zdrowia, farmakologów oraz toksykologów; ograniczenie reklamy leków i podawanie precyzyjnej informacji o składzie leku. Duże znaczenie mają także: przestrzeganie ograniczeń i zakazów dotyczących odręcznej sprzedaży leków bez recepty lekarskiej, wprowadzenie systemu monitorowania działań niepożądanych leków oraz stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych dla terapii osób uzależnionych od leków.

    prof. dr hab. Małgorzata Filip

    Katedra Toksykologii, Wydział Farmaceutyczny,
    Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków;
    Pracownia Farmakologii Uzależnień,
    Zakład Farmakologii,
    Instytut Farmakologii PAN, Kraków.
    Piśmiennictwo u autorki.

        Redakcja Aptekarza Polskiego dziękuje Autorce oraz Wydawcy i Redakcji Biuletynu Farmacja Krakowska za udostępnienie powyższego artykułu. Artykuł był opublikowany w numerze 1/2014 Farmacji Krakowskiej .
  • Sport to zdrowie.  ( 28 pozycji )
  • Chwila oddechu.  ( 96 pozycji )

    I Ogólnopolskiego

    Konkursu Fotograficznego Farmaceutów

    - FotoFarm - 2015
    K1. "Apteka i aptekarz w obiektywie"
    Tytuł zdjęcia: Autoportret - farmaceuta na urlopie
    Data wykonania zdjęcia: sierpień 2015 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: Karlskrona (Szwecja)
    Nr zdjęcia: 68
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Marek Andrzejczak
    OIA: Gdańsk

    K2. "Farmacja na świecie"
    Tytuł zdjęcia: Farmacja na świecie - Indie
    Miejsce wykonania zdjęcia: Indie
    Nr zdjęcia: 12
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Joanna Szlańszok-Magiera
    OIA: Katowice

    K3. "Nie samą pracą żyje aptekarz"
    Tytuł zdjęcia: Mgiełka okiem farmaceuty - paralotniarza
    Data wykonania zdjęcia: 10.09.2015 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: okolice Drezdenka
    Nr zdjęcia: 1
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Maciej Kurłowicz
    OIA: Zielona Góra

    K4. "Varia"
    Tytuł zdjęcia: Wiatr
    Data wykonania zdjęcia: 02.08.2015 r.
    Nr zdjęcia: 62
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Marta Misiewicz
    OIA: Białystok

    Wyróżnienia w K4:

    Tytuł zdjęcia: Bosfor
    Data wykonania zdjęcia: kwiecień 2014 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: Stambuł (Turcja)
    Nr zdjęcia: 17
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Rafał Pawlik
    OIA: Katowice

    Tytuł zdjęcia: Rozmowy późnym popołudniem
    Data wykonania zdjęcia: sierpień 2015 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: ICE Centrum Kongresowe, Kraków
    Nr zdjęcia: 95
    Imię i nazwisko autora: mgr farm. Anna Sielawa
    OIA: Kraków

    Kategoria - plebiscyt publiczności:

    Tytuł zdjęcia: Skąpane słońcem…
    Data wykonania zdjęcia: lipiec 2014 r.
    Miejsce wykonania zdjęcia: Pola Przezchlebie k/Gliwic
    Nr zdjęcia: 51
    Imię i nazwisko autora: Małgorzata Misiaszek
    OIA: Katowice


  • Barometr PharmaExperta.  ( 86 pozycji )

    Wrzesień 2015:  +0,91%

    I-III kwartał 2015: +5,29%

       Rynek apteczny we wrześniu 2015 r. zanotował sprzedaż na poziomie 2 451 mln PLN. Jest to o 22 mln PLN (+0,91%) więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Natomiast w porównaniu do sierpnia 2015 r. wartość sprzedaży zwiększyła się aż o 273 mln PLN (+12,53%).  

    Tabela 1: Wartość sprzedaży w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć

       Wrzesień jest kolejnym miesiącem, dla którego również zachowany został trend wzrostowy rynku względem analogicznego okresu ub. r. Trend ten jest od kwietnia br. spadkowy, tj. każdy następny miesiąc ma niższą różnicę wartości sprzedaży względem wyniku analogicznego okresu ub. r. Wartość sprzedaży rynku aptecznego liczona od początku roku była o 1 103 mln PLN wyższa od analogicznego okresu ub. r. (średniomiesięczny wzrost wyniósł 122,6 mln PLN). Rynek apteczny osiągnął wzrost w tym okresie o 5,29%.   
    Statystyczna apteka

       We wrześniu 2015 r. wartość sprzedaży dla statystycznej apteki wyniosła 169,0 tys. PLN. Wartość sprzedaży statystycznej apteki była niższa o 3,0 tys. PLN (-1,74%) od wartości z września 2014 r. Natomiast względem sierpnia 2015 r. nastąpił wzrost o 18,5 tys. PLN (+12,29%).
    Tabela 2: Sprzedaż wartościowa statystycznej apteki
    w (ceny dla pacjenta) w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć

       Po trzech kwartałach roku średniomiesięczny wzrost wartości sprzedaży statystycznej apteki wyniósł 1,89 tys. PLN i był o 1,13% większy wobec takiego samego okresu ub. r. Analogicznie dla całego rynku wzrost ten wyniósł 5,29%.

       Średnia cena produktów sprzedawanych w aptekach we wrześniu 2015 r. wyniosła 17,02 PLN. W porównaniu do września 2014 r. cena wzrosła o 3,58%, a wobec poprzedniego miesiąca bieżącego roku zwiększyła się o 0,33%. Od początku obecnego roku średnia cena dla statystycznej apteki wzrosła o 3,56% wobec średniej ceny z trzech kwartałów ubiegłego roku.

    Tabela 3: Średnia cena opakowania (ceny dla pacjenta)
    w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014

    *kliknij, aby powiększyć
       Marża apteczna była o 0,64 pp niższa od marży z września 2014 r. Względem sierpnia br. marża natomiast wzrosła o 0,38 pp. Średnia marża w okresie od stycznia do września br. była na poziomie 25,91%, tj. o 1,32 pp mniej od marży za analogiczny okres 2014 r.

       W przypadku marży aptecznej utrzymuje się trend, iż w każdym dotychczasowym miesiącu br. marża apteczna była niższa od marży w analogicznym miesiącu ub. r.

    Tabela 4: Średnia wartość marży (narzutu) per opakowanie
    w statystycznej aptece w kluczowych segmentach rynku
    i porównanie do roku 2014

    *kliknij, aby powiększyć
       We wrześniu 2015 r. statystyczną aptekę odwiedziło średnio 3 490 pacjentów. To tyle samo, co w analogicznym okresie ub. r. Liczba pacjentów była natomiast wyższa o 10,79% niż przed miesiącem. Średnia za trzy kwartały bieżącego roku to 3 407 pacjentów na miesiąc. Była ona niższa o 1,48% od średniej liczby pacjentów odwiedzających apteki w analogicznym okresie ub. r.

    Tabela 5: Ilość pacjentów w statystycznej aptece
    w kluczowych segmentach rynku i porównanie do roku 2014
    *kliknij, aby powiększyć
       Średnia wartość sprzedaży przypadająca na pacjenta wyniosła w sierpniu 48,42 zł i była o 1,74% niższa niż we wrześniu ubiegłego roku (49,28 zł). Względem poprzedniego miesiąca bieżącego roku (47,78 zł) wartość ta wzrosła o 1,35%. Średnia wartość sprzedaży na pacjenta za okres od stycznia do września 2015 r. była wyższa o 2,59% wobec analogicznego okresu 2014 r.

    Tabela 6: Średnia wartość refundacji i zapłata pacjenta
    na opakowanie w statystycznej aptece i porównanie do roku 2014

    *kliknij, aby powiększyć

       Poziom współpłacenia pacjentów za leki refundowane we wrześniu br. wyniósł 29,26%. Wskaźnik ten był mniejszy o 0,96 pp niż w sierpniu 2015r. Udział pacjenta w dopłacie do leków refundowanych był o 2,01 pp większy niż w analogicznym miesiącu 2014 roku.

       We wrześniu pacjenci wydali na leki refundowane 266,5 mln PLN, tj. o 13,2 mln PLN więcej niż miesiąc wcześniej oraz o 24,3 mln PLN więcej niż we wrześniu 2014 r.

       We wrześniu pacjenci zapłacili 73,32% z 2 451 mln PLN, stanowiących całkowitą wartość sprzedaży w aptekach (pozostałą część stanowi refundacja ze strony Państwa). Względem sierpnia 2015 r. udział ten wzrósł o 0,56 pp, a wartościowo wydatki pacjentów zwiększyły się wobec poprzedniego miesiąca o 213,39 mln PLN. We wrześniu pacjenci wydali na wszystkie produkty lecznicze zakupione w aptekach ponad 1 807 mln PLN. To o 24,2 mln PLN więcej niż w analogicznym okresie 2014 r. Udział pacjentów w zapłacie za leki był o 0,33 pp wyższy od udziału z września 2014 r.
       Wartość sprzedaży dla całego rynku aptecznego na koniec 2015 roku wyniesie (prognoza) prawie 29,8 mld PLN i będzie wyższa o 4,5% względem wyniku jaki osiągnął rynek w 2014 r. Natomiast przewidywana wartość refundacji leków na koniec 2015 r. wyniesie ponad 7,9 mld PLN, tj. o 4,3% więcej niż wartość refundacji za poprzedni rok.

       Prognozowana ilość pacjentów jaka odwiedzi statystyczną aptekę w roku 2015 to 41 639. Będzie ich o 0,3% mniej niż w ub. r. Średnio (prognoza) w aptece pacjent wyda podczas jednej transakcji 49,49 PLN (+1,2%), a za jedno opakowanie zapłaci 16,87 PLN, tj. o 2,2% więcej niż ubiegłym roku.

       Prognozowana marża apteczna wyniesie na koniec roku 26,36% i będzie o 1,6% niższa od marży za rok 2014.
     dr Jarosław Frąckowiak
         Prezes PharmaExpert
  • Nowe rejestracje  ( 290 pozycji )
       Na łamach działu "Nowe rejestracje" dr n. farm. Jarosław Filipek z IMS Health prezentuje nowości lekowe na polskim rynku farmaceutycznym oraz zestawienia nowo zarejestrowanych preparatów. Zestawienia produktów dopuszczonych do obrotu przedstawiamy z podziałem na wydane przez Komisję Europejską (UE) oraz na wydane przez polski Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (PL) .
  • Biblioteczka.  ( 1 pozycji )
  • Reklama  ( 135 pozycji )
  • Kalendarium.  ( 1 pozycji )


    *kliknij, aby uzyskać szczegóły


  • Aktualności.  ( 70 pozycji )
     Felieton Prezesa NRA

       Niebawem powołany zostanie nowy rząd, który będzie realizował program Prawa i Sprawiedliwości w obszarze ochrony zdrowia. Nowemu ministrowi zdrowia samorząd aptekarski przedstawi pakiet najważniejszych spraw, wymagających pilnych działań legislacyjnych.

        Jesteśmy przygotowani do rozmów, mamy opracowany projekt ustawy o zawodzie farmaceuty i izbach aptekarskich, możemy zaprezentować koncepcję mapy potrzeb farmaceutycznych i konkretne przepisy wprowadzające kryteria demograficzne i geograficzne przy wydawaniu zezwoleń na prowadzenie apteki. Nasze propozycje obejmują nowelizację ustawy o refundacji leków, w tym zmianę przepisów dotyczących sposobu liczenia marży detalicznej. Sytuacja ekonomiczna wielu aptek, grożąca destabilizacją systemu dystrybucji aptecznej, jest dramatyczna i wymaga skoordynowanych działań na różnych poziomach decyzyjnych. Wskażemy zaniechania rządów Donalda Tuska i Ewy Kopacz, a także konsekwencje lekceważenia postulatów wysuwanych przez Naczelną Izbę Aptekarską w imieniu zarówno naszego środowiska, jak i polskich pacjentów.

       Przypomnimy o konieczności nowelizacji tzw. ustawy antywywozowej. Warto podkreślić, że poprawki zgłoszone przez samorząd aptekarski podczas prac sejmowej Komisji Zdrowia, odrzucone przez posłów rządzącej koalicji, posłowie Prawa i Sprawiedliwości zgłosili jako wnioski mniejszości. Istota zmiany zaproponowanej przez NIA polegała na tym, by podmiot odpowiedzialny, wytwórca bądź importer produktów leczniczych zapewnił przedsiębiorcy prowadzącemu hurtownię farmaceutyczną stałe dostawy refundowanych produktów leczniczych objętych zakresem posiadanego przez przedsiębiorcę zezwolenia w ilości niezbędnej do zaspokojenia potrzeb pacjentów. Niestety, posłowie Platformy Obywatelskiej, Polskiego Stronnictwa Ludowego i Sojuszu Lewicy Demokratycznej podczas głosowania w Sejmie 9 kwietnia 2015 r. nie poparli wniosków mniejszości. Posłowie tych partii opowiedzieli się przeciw rozwiązaniom umożliwiającym polskim aptekom realizowanie gwarantowanych ustawowo świadczeń zdrowotnych w postaci zaopatrywania pacjentów w leki refundowane. Nowemu ministrowi zdrowia przekażemy protest aptekarzy przeciwko reglamentacji leków i modelowi dystrybucji, który narzuciły firmy farmaceutyczne, limitując dostawy produktów leczniczych do aptek. Protest poparło ponad siedem tysięcy osób. Aptekarze oczekują pilnych działań polskiego rządu i parlamentu, zmierzających do skutecznego rozwiązania problemu braku leków.

       Nowemu ministrowi zdrowia będziemy chcieli uświadomić konieczność doprecyzowania regulacji dotyczących łączenia obrotu hurtowego z detalicznym w ramach tego samego podmiotu i jednostek powiązanych. Obecnie przepisy antykoncentracyjne uniemożliwiają utworzenie nowej apteki ogólnodostępnej wnioskodawcy, który kontroluje w sposób bezpośredni lub pośredni więcej niż 1 procent aptek na terenie województwa bądź należy do grupy kapitałowej prowadzącej taką liczbę aptek. W ocenie samorządu aptekarskiego art. 99 ustawy – Prawo farmaceutyczne nie jest idealny, a cel tego przepisu nie jest realizowany. Badaniu powinny podlegać nie tylko relacje kontroli czy zależności pomiędzy podmiotami wskazanymi w tych przepisach, ale również wszelkie powiązania o charakterze finansowym i ekonomicznym. Chcąc osiągnąć cel, jakim jest zapobieganie monopolizacji rynku aptek ogólnodostępnych, trzeba między innymi dążyć do zacieśnienia współpracy miedzy wojewódzkim inspektorem farmaceutycznym a prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, co pozwoli właściwie ocenić poziom koncentracji w danej sprawie.

       Katalog spraw do załatwienia jest znacznie obszerniejszy. Konieczna jest między innymi naprawa systemu odpłatności za leki refundowane oraz wprowadzenie mechanizmów pozwalających zrekompensować aptekom szkody ponoszone w związku ze zmianami w wykazach leków refundowanych. Niezbędne jest dostosowanie przepisów o obowiązku pełnienia dyżurów przez apteki do podstawowych zasad państwa prawa. Konieczne jest wyłączenie sklepów ogólnodostępnych z katalogu placówek, które mogą prowadzić obrót detaliczny produktami leczniczymi (projekt konkretnych przepisów przedstawiliśmy w piśmie do prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 2015 r.). Trzeba wzmocnić pozycję apteki w systemie ochrony zdrowia i zagwarantować niezależność farmaceuty jako osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Cel ten pozwala osiągnąć zasada „apteka dla aptekarza lub spółki aptekarzy”, która jest najlepszym gwarantem bezpiecznej dystrybucji leków, opartej na rzeczywistych potrzebach pacjentów i wiedzy farmaceutów. Nowemu rządowi przekażemy przetłumaczoną na język polski węgierską ustawę nr CLXXIII z 2010 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zdrowia i sprawozdanie rządu Węgier na temat realizacji zawartych w tym akcie prawnym regulacji odnoszących się do aptek ogólnodostępnych. Warto czerpać z dobrych rozwiązań i doświadczeń węgierskich farmaceutów.

       W lipcu 2015 r. zwróciłem się pisemnie do liderów największych partii deklarujących udział w wyborach parlamentarnych o uwzględnienie w ich programach wyborczych propozycji zgłaszanych od wielu lat przez Naczelną Izbę Aptekarską. 8 października 2015 r. uczestniczyłem w  debacie zorganizowanej przez Prawo i Sprawiedliwość w siedzibie Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Rozmawialiśmy o problemach opieki zdrowotnej i zmianach, które należy pilnie wprowadzić w systemie ochrony zdrowia w naszym kraju. Debatę prowadził szef sztabu wyborczego PiS Stanisław Karczewski, wicemarszałek Senatu RP. Warto przytoczyć wypowiedzi tego ważnego polityka partii, która zwyciężyła w wyborach parlamentarnych, zamieszczone w październikowym wydaniu „Farmacji Praktycznej” (artykuł „Polityków recepty na farmację”):
    ■ „Producenci leków nie mogą zastąpić państwa w prowadzeniu polityki lekowej. Nie wolno dzielić aptek na lepsze i gorsze, które są dyskryminowane przez producentów leków i wybrane przez nie hurtownie. Nie można dłużej tolerować reglamentacji leków i limitowania ich dostaw do aptek. Nowy Sejm niezwłocznie będzie musiał się tą sprawą zająć”.
    ■ „Przyjęty w ustawie refundacyjnej sposób ustalania marży detalicznej sprawia, że w wielu polskich aptekach wydawanie leków refundowanych przynosi straty”.

    ■ „Przedstawiona przez samorząd aptekarski koncepcja mapy potrzeb usług farmaceutycznych powinna stać się przedmiotem debaty, która musi poprzedzić przyjęcie konkretnych przepisów określających kryteria demograficzne i geograficzne przy wydawaniu zezwoleń na prowadzenie apteki”.

    ■ O obrocie pozaaptecznym: „Trzeba ten obrót zdecydowanie ograniczyć, mając na względzie zdrowie Polaków. Polska  zajmuje trzecie miejsce na świecie pod względem spożycia leków przeciwbólowych. Leki silnie działające powinny być dostępne jedynie w aptekach”.

    ■ „Polskie aptekarstwo potrzebuje reform i nowoczesnych regulacji, które od dziesięcioleci obowiązują w najbardziej rozwiniętych krajach europejskich”.

       I jeszcze jeden fragment wspomnianego artykułu: „Wicemarszałek Senatu uważa, że politycy nie mogą czekać z uporządkowaniem sytuacji na rynku farmaceutycznym i powinni ograniczyć dużą liczbę niepożądanych zjawisk. Punktem wyjścia może być zgłaszana przez polskie środowisko aptekarskie koncepcja «apteki dla aptekarza lub spółki aptekarskiej». Jak zauważa Stanisław Karczewski, takie rozwiązania są powszechne w państwach Unii Europejskiej, a ich zgodność z prawem unijnym potwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE. Bez zmian na rynku farmaceutycznym kuleć będzie cały system opieki zdrowotnej”.

       Powyższe wypowiedzi utwierdzają mnie w przeświadczeniu, że jest realna szansa na dobrą zmianę w polskim aptekarstwie.

       W styczniu 2016 r. w Jachrance koło Warszawy odbędzie się VII Krajowy Zjazd Aptekarzy, który wyłoni nowe władze naszego samorządu. Jeszcze raz apeluję do wszystkich farmaceutów o skorzystanie z czynnego i biernego prawa wyborczego. Koleżanki i Koledzy, weźcie udział w wyborach władz okręgowych izb aptekarskich. Wybierzcie tych, którzy najlepiej będą reprezentowali interesy naszego zawodu. Nie pozwólcie, aby ktokolwiek wami manipulował, zobowiązując do głosowania na osoby niewiarygodne, gotowe realizować przede wszystkim koncepcje wpływowych grup biznesu działających na polskim rynku farmaceutycznym. Udział w wyborach samorządowych to nie tylko wasze prawo, ale i moralny obowiązek. Ważny jest też wybór delegatów na VII Krajowy Zjazd Aptekarzy. Będzie to zjazd decydujący o przyszłości naszego samorządu i polskiego aptekarstwa. Wybierzcie delegatów, którzy faktycznie chcą bronić niezależności zawodu farmaceuty i przeciwstawić się postępującej komercjalizacji.

    Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej